I SA/Ol 534/16

I SA/Ol 534/16 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2016-08-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-07-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Jolanta Strumiłło
Renata Kantecka /sprawozdawca/
Wojciech Czajkowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II FSK 3515/16 - Wyrok NSA z 2018-11-20
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargi
Powołane przepisy
Dz.U. 2014 poz 1619
art. 18, art. 26 par.5 pkt 1 i 2, art. 27 par.1 pkt 9, art. 32, art. 34 par.4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Dz.U. 2013 poz 267
art.32, art. 33 par.1-4, art. 39-49, art. 134, art.124 par.1, art. 138 par.1 pkt 1, par.2, art. 144,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Czajkowski Sędziowie sędzia WSA Renata Kantecka (sprawozdawca) sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg J. K. i A. K. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" i nr "[...]" w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne oddala skargi
Uzasadnienie
Postanowieniami z dnia "[...]" wydanym w stosunku do J. K. i A. K. (dalej jako strony, zobowiązani, skarżący) Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego (dalej jako Naczelnik) z dnia "[...]" odmawiające uwzględnienia zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wystawionych przez Naczelnika tytułów wykonawczych z dnia "[...]", nr "[...]" i "[...]", z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia.
W uzasadnieniu postanowień organ odwoławczy wskazał, iż Naczelnik prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanych na podstawie własnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległość podatkową z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009r. W treści tytułów wykonawczych wskazano, iż ich podstawą są nieostateczne decyzje Naczelnika z dnia "[...]" nr "[...]" i nr "[...]", którym postanowieniami z dnia "[...]" nadany został rygor natychmiastowej wykonalności.
W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zawiadomieniami z dnia "[...]" organ egzekucyjny dokonał w dniu 11 grudnia 2015r., zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego wypłacanego zobowiązanym przez dłużnika zajętej wierzytelności, tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zawiadomienia o zajęciu zostały doręczone organowi rentowemu w dniu 11 grudnia 2012r. (w oparciu o art. 26 § 5 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz. U. z 2014r., poz. 1619 ze zm., dalej jako u.p.e.a. - wszczęły w tej dacie egzekucję administracyjną), zaś zobowiązanym wraz z odpisem tytułów wykonawczych - w dniu 28 grudnia 2015r., w trybie art. 44 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r. poz. 267 ze zm., dalej jako k.p.a.). Odpowiadając na zajęcie egzekucyjne –ZUS pismami z dnia 16 grudnia 2015r., poinformował o przyjęciu do realizacji otrzymanego zajęcia egzekucyjnego, począwszy od należności za styczeń 2016r., przesłał te pisma również zobowiązanym.
W dniu 17 grudnia 2015r. zobowiązani dokonali przelewów bankowych na rachunek wierzyciela kwoty należności głównej wraz z odsetkami za zwłokę. Wierzyciel w dniu 21 grudnia 2015r. poinformował organ egzekucyjny o spłacie zaległości podatkowych. Organ egzekucyjny, po otrzymaniu potwierdzeń odbioru zajęć wierzytelności, w dniu 29 grudnia 2015r. skierował do dłużnika zajętej wierzytelności zawiadomienia o zmianie wysokości zajęcia, ograniczając je do kwoty powstałych kosztów egzekucyjnych.
W dniu 8 stycznia 2016r. do organu egzekucyjnego wpłynęły pisma zobowiązanych z dnia 4 stycznia 2016r., z treści których wynikało pełnomocnictwo - udzielone doradcy podatkowemu - do reprezentowania ich w toku wszelkich wszczętych i prowadzonych postępowań egzekucyjnych dotyczących zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009r. przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego oraz Dyrektorem Izby Skarbowej. Z treści ww. pełnomocnictw, wynikała informacja, iż od dnia udzielenia w/w pełnomocnictw, ustalony został adres do doręczeń wszelkiej korespondencji, tj. adres pełnomocnika. Jednocześnie, w tym samym dniu pełnomocnik zobowiązanych wniósł o wydanie mu kserokopii tytułów wykonawczych oraz zawiadomień o zajęciu świadczeń emerytalnych z dnia 10 grudnia 2015r., które zostały mu wydane.
Następnie, pismami z dnia 22 stycznia 2016r. (nadanymi w dniu 25 stycznia 2016r.), pełnomocnik zobowiązanych, wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec majątku zobowiązanych oraz jednocześnie w pkt II ww. pism zażądał umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w oparciu o wskazane przesłanki wynikające z treści art. 59 § 1 u.p.e.a. Żądanie umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik rozstrzygnął odrębnymi postanowieniami z dnia "[...]".
Pełnomocnik podniósł zarzuty w zakresie "nieistnienia egzekwowanego obowiązku wobec jego przedawnienia (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.)" oraz "niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, wobec braku doręczenia stronie odpisu tytułu wykonawczego, co stanowiło warunek wszczęcia egzekucji (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.)".
Postanowieniami z dnia "[...]", Naczelnik odmówił uwzględnienia opisanych zarzutów z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. W uzasadnieniu rozstrzygnięć organ wskazał, iż zawiadomienia o zajęciu świadczenia emerytalnego z dnia "[...]"., zostały doręczone zobowiązanym wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu "[...]" w trybie przepisu art. 44 § 4 k.p.a., tj. doręczenia zastępczego, po dwukrotnym awizowaniu przez operatora pocztowego. Organ wskazał, iż termin do wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, liczony jest od daty doręczenia odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu. W ocenie organu, termin do wniesienia zarzutów nie został zachowany - upłynął w dniu 4 stycznia 2016r., tj. po upływie 7 dni od daty doręczenia zastępczego odpisu tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu zobowiązanym.
Na powyższe rozstrzygnięcia pełnomocnik zobowiązanych złożył
zażalenia, wnosząc o ich uchylenie. W treści zażaleń wskazał ponownie argumentację podnoszoną w złożonych zarzutach w zakresie nieskutecznego doręczenia odpisu tytułów wykonawczych wraz z opisem zawiadomień o zajęciu świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego. Dodatkowo wskazał okoliczności związane z przedłożonym Naczelnikowi pełnomocnictwem z dnia 6 listopada 2015r.
Dyrektor Izby Skarbowej utrzymując w mocy zaskarżone postanowienia, podkreślił, że przedmiotem oceny są postanowienia organu egzekucyjnego mające charakter formalny. Poza oceną organu odwoławczego w tym postępowaniu jest zatem podniesiona przez pełnomocnika zobowiązanych kwestia dotycząca oceny merytorycznej wniesionych zarzutów.
Następnie organ odwoławczy przytoczył treść art. 32, art. 27 § 1 pkt 9, art. 34 § 4 i § 5 u.p.e.a. wskazując, że postępowania organu egzekucyjnego w niniejszych sprawach były prawidłowe i zgodne z trybem wynikającym z art. 34 u.p.e.a..
Opisując szczegółowo stanowisko pełnomocnika zobowiązanych w kwestii nieprawidłowego doręczenia stronie odpisu tytułu wykonawczego z pominięciem prawidłowo ustanowionego pełnomocnika do doręczeń organ odwoławczy wskazał, że w jego ocenie argumentacja ta nie zasługuje na uwzględnienie.
Z ustaleń faktycznych w przedmiotowej sprawie wynika bowiem, że zawiadomienia o zajęciu zostały doręczone zobowiązanym wraz z odpisem tytułów wykonawczych, w dniu "[...]", w trybie doręczenia zastępczego, po dwukrotnym awizowaniu przez operatora pocztowego, tj. w dniach: 11 grudnia 2015r. oraz 21 grudnia 2015r. Zostały one skierowane na adres miejsca zamieszkania zobowiązanych, który to adres został wskazany w treści ww. tytułów wykonawczych z dnia "[...]"., oraz potwierdzony w bazie danych podatników ww. urzędu skarbowego (jako adres rejestracyjny - miejsca zamieszkania zobowiązanych oraz miejsca ich zameldowania).
Organ odwoławczy zauważył, iż przesyłki wysyłane przez organ egzekucyjny, w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, doręczane są na zasadach określonych w k.p.a., przez Pocztę Polską, zgodnie z art. 18 u.p.e.a. Zaznaczono również, że korespondencja, w której znajdował się odpis tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu, była kierowana na właściwy adres zamieszkania zobowiązanych, zgodnie z art. 22 § 2 u.p.e.a. w związku z art. 32 u.p.e.a. oraz w związku z art. 40 § 1 k.p.a. i art. 42 § 1 k.p.a.
Ustawa egzekucyjna precyzyjnie określa chwilę wszczęcia egzekucji administracyjnej. Wszczęcie egzekucji następuje z momentem doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (pkt 1 art. 26 § 5 u.p.e.a.) lub momentem doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (pkt 2 art.
26 § 5 u.p.e.a.). Zgodnie natomiast z brzmieniem przepisu art. 32 u.p.e.a., to organ egzekucyjny lub egzekutor, przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, jeżeli wcześniej nie został on doręczony. Z kolei, wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym (co ma miejsce w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy), następuje w momencie
wystawienia przez niego tytułu wykonawczego, zgodnie z treścią art. 26 § 4 u.p.e.a. (co miało miejsce w niniejszych sprawach w dniu 10 grudnia 2015r.). W ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie została uregulowana instytucja pełnomocnika. Przepisy k.p.a., stosownie do brzmienia art. 18 u.p.e.a., w postępowaniu egzekucyjnym mogą być stosowane, lecz tylko w takim zakresie i w taki sposób, aby uwzględniały specyfikę postępowania egzekucyjnego. O wszczęciu postępowania egzekucyjnego i stosowania środków przymusu przez organ egzekucyjny zobowiązany powinien być informowany bezpośrednio przez ten organ, a nie przez pełnomocnika lub inną wskazaną przez niego osobę. Dlatego też, zdaniem organu odwoławczego, ważne jest, aby odpis tytułu wykonawczego został doręczony bezpośrednio zobowiązanemu. Na poparcie swojego stanowiska organ przytoczył orzeczenia sądów administracyjnych, z których wynika również, że warunkiem skutecznego działania pełnomocnika, jest złożenie do akt sprawy dokumentu, z którego wynikać będzie zakres udzielonego mu umocowania. Dopiero po dokonaniu tej czynności, organ prowadzący postępowanie ma wiedzę o ustanowieniu pełnomocnika i zakresie jego umocowania, co powoduje po stronie organu obowiązek doręczania pisma do rąk pełnomocnika, a nie strony. Bez znaczenia przy tym jest okoliczność, że dana osoba była już pełnomocnikiem strony w innym postępowaniu, czy też, że brała udział przy dokonywaniu określonej czynności przed tym organem.
Odnosząc się do podniesionej przez pełnomocnika zobowiązanych argumentacji, iż organ egzekucyjny przystępując do czynności egzekucyjnych nie uwzględnił w swych działaniach treści pism z dnia 5 listopada 2015r. i 6 listopada 2015r., złożonych do Naczelnika w dniu 13 listopada 2015r., w toku prowadzonych wobec stron postępowań podatkowych dotyczących określenia prawidłowej
wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009r., Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że nie zasługuje ona na
uwzględnienie. W jego ocenie, treść przedmiotowych pism informujących o adresie do doręczeń wszelkiej korespondencji kierowanej do podatników, w szczególności związanej ze sprawą dotyczącą sprzedaży działek w 2009r. oraz prowadzonym w tym zakresie postępowaniem podatkowym, odnosi się wprost do zakresu treści pełnomocnictw z dnia 28 września 2015r., udzielonego przez strony doradcy podatkowemu do reprezentowania ich przed Naczelnikiem w zakresie wszelkich czynności związanych z postępowaniem podatkowym w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009r. Stanowi ono, w ocenie organu odwoławczego, pełnomocnictwo rodzajowe odnoszące się do konkretnego postępowania podatkowego.
Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że pomimo kwestionowania przez pełnomocnika skarżących prawidłowości doręczenia odpisów tytułów wykonawczych z jego pominięciem oraz skierowania ich na adres miejsca zamieszkania zobowiązanych, pełnomocnictwami złożonymi w dniu 8 stycznia 2016r. upoważnili oni doradcę podatkowego do reprezentowania, m.in. w zakresie wszczętych, przeprowadzonych i prowadzonych wobec ich majątku postępowań egzekucyjnych dotyczących zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009r., a także wskazali adres kancelarii pełnomocnika do doręczeń wszelkiej korespondencji w przedmiocie udzielonego pełnomocnictwa (czyli w zakresie wszystkich spraw związanych z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym). Zatem, w ocenie organu, dopiero od tego momentu można mówić o konieczności doręczania korespondencji związanej z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym na adres pełnomocnika, zgodnie z art. 40 § 2 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Tym samym strona dostrzega odrębność i autonomiczność prowadzonych przez Naczelnika postępowań, tj. postępowania podatkowego i postępowania egzekucyjnego.
Odnosząc się do prawidłowości doręczenia przesyłek zawierających odpisy tytułów wykonawczych oraz zawiadomień o zajęciu świadczenia emerytalnego Dyrektor stwierdził, że zostały one doręczone zobowiązanym w dniu 28 grudnia 2015r., w trybie doręczenia zastępczego. Od tego dnia rozpoczął zatem swój bieg 7 - dniowy termin do złożenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, który upłynął w dniu 4 stycznia 2016r. Pisma z dnia 22 stycznia 2016r. zawierające zarzuty zostały nadane w dniu 25 stycznia 2016r., a więc 21 dni po upływie ustawowego terminu do ich wniesienia. Z treści przedmiotowych pism nie wynika, aby wniesiono o przywrócenie uchybionego terminu do złożenia zarzutów na postępowanie egzekucyjne.
Końcowo zauważono, iż strony w toku postępowania kontrolnego oraz podatkowego, reprezentowane były przez profesjonalnego pełnomocnika. Postępowania podatkowe zakończyły się wydaniem w dniu "[...]", decyzji wymiarowych, doręczonych pełnomocnikowi w dniu 7 grudnia 2015r. Postanowieniami z dnia "[...]"., doręczonym pełnomocnikowi również w dniu 7 grudnia 2015r. Naczelnik nadał rygor natychmiastowej wykonalności ww. decyzjom nieostatecznym. Od dnia odbioru wskazanej korespondencji profesjonalny pełnomocnik stron powiadomiony był o fakcie i skutkach nadania rygoru natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji. Mając na uwadze fakt, iż zobowiązani dokonali w dniu 17 grudnia 2015r. wpłaty na konto Naczelnika, organ stwierdził, iż znali skutki nadania decyzji wymiarowej rygoru natychmiastowej wykonalności.
Zdaniem organu odwoławczego złożenie dokumentu pełnomocnictwa w innej sprawie administracyjnej ze wskazaniem nawet prawa do reprezentowania strony w postępowaniu egzekucyjnym, nie może odnieść skutku. Pełnomocnictwo musi zostać złożone do akt konkretnej sprawy. Co więcej, niedopuszczalna jest sytuacja, w której organ egzekucyjny domniemywa istnienie pełnomocnictwa opierając się na aktach innego postępowania, chociażby w aktach tych znajdował się dokument pełnomocnictwa treścią wskazujący na objęcie swym zakresem również etapu postępowania egzekucyjnego, lub sam dokonuje uwierzytelnienia tego rodzaju pełnomocnictwa. Pełnomocnictwa w postępowaniu wymiarowym udziela podatnik, który wówczas nie jest jeszcze stroną postępowania egzekucyjnego - zobowiązanym, a przymiot ten zyskuje dopiero po skutecznym wszczęciu egzekucji administracyjnej, a więc dokument pełnomocnictwa, udzielony na etapie postępowania wymiarowego nie może odnieść skutku w postępowaniu egzekucyjnym.
Powyższe postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej zobowiązani zaskarżyli, wnosząc o stwierdzenie ich nieważności i uchylenie postanowień Naczelnika, względnie o uchylenie w/w postanowień organów I i II instancji w całości oraz o zasądzenie kosztów postepowania według norm przepisanych.
Zaskarżonym postanowieniom zarzucili naruszenie:
- art. 124 § 1 w zw. z art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz § 2 k.p.a. - w zw. z art. 18 oraz art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowień organu I instancji, pomimo braku rozstrzygnięcia w nich o zgłoszonych zarzutach oraz pomimo, iż postanowienia organu I instancji zostały wydane w oparciu o błędną podstawę prawną oraz poprzez nieuchylenie we wskazanych wyżej okolicznościach postanowień organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy lub nieuchylenie postanowień organu I instancji i przekazanie spraw do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji,
- art. 27 § 1 pkt 9 w zw. z art. 26 § 5 u.p.e.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 i § 2 w zw. z art. 44 i art. 42 w zw. z art.
7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., poprzez uznanie, że w dniu 28 grudnia 2015r. doszło do doręczenia skarżącym odpisów tytułów wykonawczych oraz zawiadomień o zajęciu
prawa majątkowego, co miało rozpocząć bieg 7 - dniowego terminu do wniesienia zarzutów i uznanie za prawidłowe rozstrzygnięć organu I instancji, stwierdzających, iż w związku z tym, zarzuty zostały wniesione po upływie terminu do ich wniesienia,
- art. 6 w zw. z art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 44 k.p.a. w zw. z art.
18 u.p.e.a., poprzez niezasadne zastosowanie przepisu art. 44 k.p.a. dla uznania za doręczone skarżącym w dniu 28 grudnia 2015r., odpisu tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego, pomimo poinformowania organu przez stronę o długotrwałej nieobecności w miejscu zamieszkania i wskazania adresu do korespondencji, co spowodowało, że skarżący nie mieli obiektywnej możliwości wniesienia zarzutów w terminie 7 dni od dnia, który został przez organ II instancji wskazany jako dzień doręczenia w trybie art. 44 k.p.a.,
- art. 34 § 4, art. 59 § 1 pkt 10 w związku z art. 26 § 5 pkt 1 i 2 u.p.e.a. oraz art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a. w związku z art. 44 § 4 k.p.a., poprzez brak umorzenia przez organ
II instancji postępowania egzekucyjnego z urzędu w związku z brakiem podstaw do prowadzenia egzekucji, co wynikało z braku dowodów skutecznego doręczenia
stronie odpisu tytułów wykonawczych.
W uzasadnieniu skarżący odwołując się do przepisów k.p.a. (art. 42, art. 43, art. 44) wskazali, że podstawowym obowiązkiem organu jest ustalenie prawidłowego adresu strony. W przedmiotowej sprawie strona wiedząc, iż ze względów zdrowotnych przez dłuższy okres czasu nie będzie przebywała w miejscu swojego zamieszkania, a równocześnie mając świadomość prowadzonego wobec niej postępowania podatkowego, a w przyszłości zapewne również egzekucyjnego, podjęła działania zmierzające do zapewnienia jej prawidłowego doręczania korespondencji z Urzędu Skarbowego w S.. W tym celu w dniu 6 listopada 2015r. skarżący z wyprzedzeniem wskazali organowi adresu do doręczeń wszelkiej korespondencji. Wskazanie organowi takiego adresu stało się wiążące dla organu. Organ egzekucyjny zignorował jednak wolę stron, kierując korespondencję zawierającą tytuły wykonawcze, na adres inny niż wskazany. Skoro więc w niniejszych sprawach nie doszło do skutecznego doręczenia stronom odpisów tytułów wykonawczych i zawiadomień o zajęciu emerytury to konsekwentnie stwierdzić należy, że wobec stron nie zostało w sposób prawidłowy wszczęte postępowanie egzekucyjne. W świetle przywołanych w niniejszych skargach dowodów i argumentów, nie ma żadnego uzasadnienia stanowisko organu zawarte w zaskarżonych postanowieniach, jakoby strona uchybiła 7 - dniowemu terminowi do złożenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne.
Skarżący podnieśli, że pełnomocnictwo z dnia 5 listopada 2015r. złożone zostało wyłącznie w celu wskazania, aż do odwołania, adresu do doręczeń wszelkiej korespondencji kierowanej do stron, związanej ze sprawą dotyczącą sprzedaży działek w 2009r (...), wobec czego i odpis tytułu wykonawczego oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, winny być bezwzględnie skierowane na adres tam wskazany (adres pełnomocnika). Prawidłowe i rzetelne ustalenie adresu do korespondencji stron winno skutkować wysłaniem odpisu tytułu wykonawczego na adres wskazany w pełnomocnictwie z dnia 5 listopada 2015r, co w żadnym razie nie powodowało, iż pełnomocnictwo powyższe upoważniało wskazanego w nim pełnomocnika do reprezentowania strony w trakcie postępowania egzekucyjnego. Było to bowiem wyłącznie pełnomocnictwo do doręczeń.
W uzupełnieniu powyższego wskazano, że pełnomocnictwo z dnia 5 listopada 2015r. zostało dołączone do akt postępowań egzekucyjnych - w dniu
8 stycznia 2016r. podczas przeglądania akt postępowania egzekucyjnego pełnomocnik stron stwierdził, iż kopia przedmiotowego pełnomocnictwa znajduje się w tych aktach, poprzedzając odpis tytułu wykonawczego i zawiadomienie o zajęciu wierzytelności.
W odpowiedziach na skargi Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko oraz przedstawioną w ich uzasadnieniu argumentację i wniósł o oddalenie skarg.
Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2016r., sygn. akt I SA/OI 534/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) spraw ze skarg J. K. i A. K. postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt: I SA/OI 534/16 oraz I SA/OI 535/16 i dalej prowadzić je pod sygn. akt I SA/OI 534/16.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że złożone w niniejszej sprawie skargi zostały rozpoznane przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego, od dnia 15 sierpnia 2015r., nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 p.p.s.a.. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Zgodnie z treścią art. 3 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosuje środki określone w ustawie. Natomiast stosownie do zapisu art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować jego uchyleniem przez Sąd (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.). Ponadto wskazać należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznając skargi w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy obu instancji wskazanych w skargach przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, które uzasadniałoby uchylenia zaskarżonych postanowień.
W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga fakt, iż zasadniczym przedmiotem sporu pomiędzy stronami w niniejszym postepowaniu jest kwestia skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego (egzekucji administracyjnej) oraz możliwości działania strony (zobowiązanych w osobach J. K. i A. K.) przez pełnomocnika (doradcę podatkowego) w postępowaniu egzekucyjnym, a ściślej - kwestia określenia momentu, od którego pełnomocnik może skutecznie działać w tym postępowaniu. Rozstrzygniecie bowiem tej kwestii determinowało ustalenie, czy zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne zostały wniesione w terminie, jak utrzymywały strony skarżące, czy też po terminie, jak przyjęły organy orzekające w sprawie.
Stosownie do art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą:
1. doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub
2. doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Z kolei zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Dodatkowo wskazać należy, że kwestia pełnomocnictwa nie została w ogóle uregulowana w ustawie egzekucyjnej, jednakże na zasadzie odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a., który stanowi, że jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z powołanego odesłania wynika, że pełne zastosowanie mają przepisy art. 32 i art. 33 § 1 - 4 k.p.a. Z kolei istotne z punktu widzenia powstałego sporu obowiązki w zakresie doręczeń zostały uregulowane w art. 39 - 49 k.p.a.
Zgodnie z art. 32 k.p.a., strona może działać przez pełnomocnika chyba, że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Z kolei art. 33 k.p.a. precyzuje, że pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych (§ 1), pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone do protokołu (§ 3), pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa.
Z powyższych regulacji wynika więc, że warunkiem skutecznego działania pełnomocnika, jest złożenie do akt sprawy dokumentu, z którego wynikać będzie zakres udzielonego mu umocowania. Jak podnosi się w literaturze (por. J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J., Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 8, Warszawa 2006, s. 268), przepis art. 33 § 3 k.p.a. wyraźnie stanowi, że chodzi o akta sprawy, nie zaś o akta dowolnej sprawy prowadzonej wcześniej przez organ. Tym samym, pełnomocnictwo złożone do akt sprawy innej nie może wywoływać skutku w postaci zobligowania organu do dokonywania doręczeń na adres pełnomocnika tym pełnomocnictwem ustanowionego. Dopiero bowiem po dokonaniu tej czynności (złożeniu pełnomocnictwa), organ prowadzący postępowanie ma wiedzę o ustanowieniu pełnomocnika i zakresie jego umocowania, co z kolei rodzi po stronie organu obowiązek doręczania pisma do rąk pełnomocnika, a nie strony. Podkreślić należy, że faktu istnienia pełnomocnictwa organ administracji (egzekucyjny) nie może domniemywać.
Podsumowując tę część rozważań nie budzi zatem, w ocenie Sądu wątpliwości, że w postępowaniu egzekucyjnym strona może być reprezentowana przez pełnomocnika w sposób prawidłowy umocowanego. Należy jednak pamiętać, że przepisy k.p.a. będą miały zastosowanie o tyle, o ile przepisy u.p.e.a. danej kwestii nie będą regulować inaczej. Innymi słowy zawarta w powołanym wyżej art. 18 u.p.e.a. dyrektywa odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a., jeżeli przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej oznacza, że niektóre przepisy k.p.a. będą miały pełne zastosowanie, inne natomiast będą mogły być stosowane z odpowiednimi modyfikacjami lub też w ogóle nie będą mogły być stosowane ze względu na inne unormowanie postępowania przez przepisy u.p.e.a.
Jednym z takich unormowań jest wszczęcie egzekucji administracyjnej, które zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a. następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Doręczenia dokonuje organ egzekucyjny lub egzekutor, w momencie przystąpienia do czynności egzekucyjnych, o ile odpis tytułu wykonawczego nie został wcześniej doręczony (art. 32 u.p.e.a.).
Zgodnie z dominującym stanowiskiem orzecznictwa (por. wyroki NSA z dnia 23 grudnia 2008r., sygn. akt II FSK 1483/07, z dnia 24 listopada 2011r. sygn. akt II FSK 2327/10, z dnia 4 marca 2014r., sygn. akt II FSK 863/12, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2011r., sygn. akt III SA/Wa 1/11 orzeczenia dostępne w internetowej bazie orzeczeń: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), które Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, czynności organu egzekucyjnego zmierzające do skutecznego wszczęcia egzekucji administracyjnej mogą być kierowane wyłącznie do zobowiązanego. Wynika to ze specyfiki postępowania egzekucyjnego, wyrażającej się w szczególnym celu tego rodzaju postępowania. Jest nim doprowadzenie do wykonania obowiązków wynikających ze stosunków administracyjnoprawnych. Postępowanie to polega zatem na stosowaniu określonych środków przymusu, które skierowane są do majątku zobowiązanego. Podjęcie czynności pozwalających na dokonanie czynności egzekucyjnych, nie może odbywać się bez udziału zobowiązanego. O wszczęciu egzekucji administracyjnej i stosowaniu środków przymusu przez organ egzekucyjny, zobowiązany powinien być więc informowany bezpośrednio przez ten organ, a nie przez pełnomocnika lub inną wskazaną przez niego osobę. Z tych wszystkich względów wysłanie tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, celem jego doręczenia, powinno nastąpić bezpośrednio do rąk zobowiązanego, a nie pełnomocnika. Dopiero po tak skutecznym wszczęciu egzekucji zobowiązany może ustanowić pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast na etapie poprzedzającym wszczęcie egzekucji nie jest to w ogóle możliwe. Nie została bowiem jeszcze wszczęta egzekucja administracyjna, do której wszczęcia w sposób przewidziany w art. 26 § 5 pkt 1 lub 2 u.p.e.a. w ogóle nie musi dojść (np. wcześniejsza zapłata należności pieniężnej na skutek doręczenia upomnienia).
Odnosząc powyższe do realiów rozpoznanej sprawy stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nastąpiło prawidłowe wszczęcie egzekucji poprzez doręczenie przedmiotowych tytułów wykonawczych zobowiązanym na adres miejsca ich zamieszkania. Sąd podziela bowiem w całej rozciągłości pogląd wyrażony przez organ odwoławczy w zaskarżonych postanowieniach, że pisma skarżących z dnia 5 i 6 listopada 2015r. złożone do Naczelnika w dniu 13 listopada 2015r. (k. 46 i 46v akt adm. dotyczących J. K. i k. 45 i 45v akt adm. dotyczących A. K.) informujące o ustanowieniu pełnomocnika do doręczeń – doradcy podatkowego, ze względu na stan zdrowia strony, zostały złożone w toku prowadzonego wobec podatników postępowania podatkowego dotyczącego określenia prawidłowej wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009r.
Tymczasem, jak już wskazywano, w rozpatrywanym przypadku mamy do czynienia z postępowaniem egzekucyjnym podejmowanym w stosunku do skarżących. Postępowanie to podjęte zostało i było prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w dniu "[...]"., nr "[...]" i nr "[...]", obejmujących należność z tytułu zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 rok. Postępowanie egzekucyjne stanowi zatem odrębne od podatkowego postępowanie. Regulowane jest inną ustawą procesową (do postępowania podatkowego stosuje się przepisy ordynacji podatkowej), co przesądza o odrębności tych dwóch postępowań. Tym samym, znajdujący się w aktach egzekucyjnych dokument pełnomocnictwa, na który powołują się skarżący, nie może być potraktowany jako pełnomocnictwo skutecznie udzielone w myśl art. 33 k.p.a. do "akt sprawy". Po pierwsze, dokument ten wpłynął do Naczelnika w dniu 13 listopada 2015r., a zatem jeszcze przed dniem wszczęcia egzekucji administracyjnej. Po drugie, sama treść pełnomocnictwa wskazuje na jego ogólny charakter, ale złożone ono zostało w postępowaniu podatkowym, a nie egzekucyjnym. Po trzecie skarżący, po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, pełnomocnictwami z dnia 4 stycznia 2016r. (data złożenia w organie 8 styczeń 2016r.) upoważnili pełnomocnika – doradcę podatkowego do reprezentowania ich w zakresie wszczętych, przeprowadzonych i prowadzonych wobec nich postępowań egzekucyjnych dotyczących zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009r. (k. 15 akta adm. dotyczące J. K. i k. 14 akta adm. dotyczące A. K.).
Konsekwencją takiego stanowiska jest zaś uznanie za pozbawione racji twierdzenia skarżących, że tytuły wykonawcze, jako nieprawidłowo doręczone, nie weszły w ogóle do obrotu prawnego i jako takie nie mogły stanowić podstawy prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Przechodząc do oceny prawidłowości zastosowania przez organy trybu doręczenia zastępczego wynikającego z art. 44 k.p.a., Sąd również i w tej kwestii nie znalazł podstaw do stwierdzenia uchybień przy jego zastosowaniu. Jak wskazał prawidłowo organ odwoławczy z treści zwrotnych potwierdzeń odbioru przesyłek pocztowych nadanych w dniu 10 grudnia 2015r., zawierających odpisy tytułów wykonawczych oraz zawiadomień o zajęciu świadczenia emerytalnego z dnia 10 grudnia 2015r. (k. 5 akt adm. dotyczących J. K. i A. K.), operator pocztowy dwukrotnie awizował przesyłki polecone w dniach: 11 i 21 grudnia 2015r., o czym pozostawiono zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej adresatów na okres 14 dni. Z uwagi na niepodjęcie przesyłek w terminie, pismo zwrócono do nadawcy. Zatem, w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym odpisy tytułów wykonawczych z dnia "[...]", nr "[...]’ i nr "[...]" (wraz z zawiadomieniami o zajęciu z dnia 1 grudnia 2015r.) zostały doręczone zobowiązanym w dniu 28 grudnia 2015r., w trybie doręczenia zastępczego, zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a. Od tej daty rozpoczął zatem bieg 7 - dniowy termin do złożenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne.
W myśl art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo zgłoszenia do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o czym zobowiązany musi zostać pouczony w treści tytułu wykonawczego. Termin 7-dniowy na wniesienie zarzutów biegnie od chwili doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Z powyższego wynika bezsprzecznie, że zobowiązany ma prawo wnieść zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego do organu egzekucyjnego w ściśle określonym siedmiodniowym terminie. Termin ten upływa z upływem siódmego dnia od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Termin ten należy do kategorii terminów zawitych, a więc takich, których niezachowanie powoduje dla strony niekorzystne skutki procesowe i każde, choćby nieznaczne jego przekroczenie stanowi jego uchybienie.
W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, nie budzi wątpliwości, że zarzuty zostały wniesione z uchybieniem terminu. Jak wynika z akt sprawy, odpisy tytułów wykonawczych zostały doręczone skarżącym w trybie art. 44 k.p.a., tj. doręczenia zastępczego, w dniu 28 grudnia 2015r. Siedmiodniowy termin do złożenia zarzutów upłynął zatem, jak prawidłowo stwierdził organ odwoławczy, dniu 4 stycznia 2016r. natomiast zarzuty złożone przez pełnomocnika skarżących zostały wniesione dopiero w dniu 25 stycznia 2016r. (data nadania przesyłki), czyli po upływie ustawowego terminu. Nie wniesiono przy tym o przywrócenie terminu.
Dodatkowo podkreślić należy, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje sposobu rozstrzygnięcia na wypadek wniesienia zarzutów z uchybieniem terminu, tak jak uczyniono to w k.p.a., czy w Ordynacji podatkowej w odniesieniu do złożonego po terminie odwołania, czy zażalenia (art. 134 k.p.a., art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej). W praktyce stosowania prawa przyjmuje się jednak zasadnie, że w takim przypadku zarzuty należy oddalić na ogólnej zasadzie przewidzianej na wypadek odmowy ich uwzględnienia (art. 34 § 4 u.p.e.a.). Tym samym, organ odwoławczy prawidłowo, bez dokonania merytorycznej oceny wniesionych zarzutów, utrzymał w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji odmawiające uwzględnienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. Nie zasługuje więc na uwzględnienie podnoszony przez skarżących zarzut naruszenia art. 124 § 1 w zw. z art. 144 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz § 2 k.p.a. - w zw. z art. 18 oraz art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a, poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, pomimo braku rozstrzygnięcia w postanowieniu organu I instancji o zgłoszonych przez skarżących zarzutach.
Reasumując, Sąd uznał, iż skargi nie są zasadne. Skarżącym doręczono odpisy tytułów wykonawczych na prawidłowy adres, to zaś spowodowało, że uchybili oni terminowi do wniesienia zarzutów i organy administracji z tego powodu trafnie odmówiły ich uwzględnienia.
Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargi.