I SA/Ol 501/16

I SA/Ol 501/16 - Postanowienie WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2016-08-31
Data wpływu
2016-06-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Anna Ambroziak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 718
art. 246 par. 1 pkt 1, art. 258 par. 2 pkt 7.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" , nr "[...]" w przedmiocie: odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowych oraz umorzenia odsetek postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego WSA/post.1-sentencja postanowienia
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 12 lipca 2016r. skarżący W.Z. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości "[...]", dodatkowo z tytułu umowy zlecenia otrzymuje kwotę "[...]". Skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60 m2. Innego majątku nie posiada. Wskazał, że ponosi następujące wydatki: alimenty - 600 zł, koszty wyżywienia 400 zł, koszty egzekucji US 600, rata do ZUS – 600 zł, czynsz i opłaty 500 zł, zakup lekarstw 150 zł.
Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718 dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Pismem z dnia 21 lipca 2016r. skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń:
- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym strony i jej rodziny oraz przedłożenia odpisów dokumentów źródłowych wraz z oświadczeniem czy korzysta z czyjeś pomocy. Nadto wnioskodawca został zobowiązany do przedstawienia sposobu rozliczenia kosztów wspólnego zamieszkiwania z żoną w jednym lokalu mieszkalnym,
- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, w przypadku odpowiedzi twierdzącej oświadczenia o wysokości miesięcznych dochodów netto współmałżonki, ze wskazaniem źródeł, z których dochód jest uzyskiwany, przedłożenia kopii dokumentów je potwierdzających (pozostawanie w rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy względem siebie); w przypadku orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami nadesłania odpisu orzeczenia sądowego w tym przedmiocie;
- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia o posiadanych nieruchomościach ruchomościach, przez skarżącego oraz jego małżonkę w okresie od 1.01.2015 r. do dnia wezwania, w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należało wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu ewentualnie cenę sprzedaży;
- wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie posiadanego udziału w nieruchomości położonej "[...]" poprzez określenie wartości posiadanego udziału w tej nieruchomości oraz sposobu korzystania z posiadanego udziału w tej nieruchomości, dodatkowo należało przedstawić odpis sentencji orzeczenia sądowego potwierdzającego fakt nabycia udziału do tej nieruchomości, ewentualnie przedstawić zaświadczenie odpowiedniego organu, że sprawa nie została zakończona,
- wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i współmałżonkę rachunków bankowych w tym obsługujących ewentualnie posiadaną/e kartę/y kredytową/e, z okresu od 1 marca 2016r. do 21 lipca 2016 r.,
W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca wskazał, iż przedkłada wszystkie dokumenty do których przedłożenia został wezwany, w tym wszelkie stosowne dokumenty dotyczące stałych miesięcznych wydatków oraz rozliczenia podatkowe. Wyjaśnił, iż zakończył prowadzenie działalności gospodarczej z uwagi na brak kontrahentów i generowanie strat. Wskazał, że po opłaceniu alimentów na małżonkę w wysokości 600 zł, kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania oraz kosztów leczenia pozostają mu środki pieniężne, z których nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, nie mówiąc już o pokryciu opłaty od skargi. Wskazał, że prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego "[...]" na skutek czego egzekwowana jest od niego co miesiąc kwota minimum 600 zł. Podał, że z małżonką pozostaje w separacji faktycznej czego efektem jest nałożony na niego obowiązek alimentacyjny. Wskazał, że prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe o czym świadczy ustanowiony między nimi ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Dodał, iż nie posiada rachunków bankowych. Wyjaśnił, iż jest współwłaścicielem w ½ części nieruchomości w postaci mieszkania "[...]", w związku z czym zobowiązany jest do ponoszenia ½ kosztów związanych utrzymaniem tej nieruchomości w łącznej kwocie około 600 zł miesięcznie. Podniósł, iż odnośnie nieruchomości położonej "[...]" nie jest w stanie w chwili obecnej określić wartości i wysokości swoich udziałów z uwagi na toczące się postępowanie sądowe.
Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o co wnosił w niniejszej sprawie skarżący, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Użycie przez ustawodawcę w treści tego przepisu sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd administracyjny prawa pomocy jest obligatoryjne, gdy skarżący wykaże brak środków na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Mając na uwadze powyższe, na wstępie zauważyć należy, iż pomimo wystosowanego do wnioskodawcy wezwania z dnia 21 lipca 2016r. nie przedstawił on oświadczeń i dokumentów źródłowych: w zakresie określenia wysokości uzyskiwanych przez małżonkę dochodów oraz tytułu z jakiego są uzyskiwane, w zakresie posiadanego majątku nieruchomego jak i ruchomego zasobów pieniężnych w okresie od 01.01.2015 r. do chwili obecnej przez niego jak i przez jego małżonkę, oraz wyciągów i wykazów z posiadanych ewentualnie przez współmałżonkę rachunków bankowych, w tym obsługujących posiadane karty kredytowe bądź oświadczenia o braku rachunków bankowych, w zakresie potwierdzenia i ustalenia wszystkich zobowiązań obciążających skarżącego, dokumentów źródłowych dotyczących i potwierdzających zarówno rodzaj jak i wysokość ponoszonych kosztów utrzymania, dokumentów wskazujących stan postępowania sądowego w zakresie posiadanego udziału do nieruchomości "[...]".
Zauważyć również należy, że jest to kolejny wniosek skarżącego w przedmiocie przyznania prawa pomocy, wprawdzie poprzednie wnioski dotyczyły innych spraw rozstrzyganych zarówno przez tut. Sąd jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, to w zakresie postępowania w przedmiocie prawa pomocy strona była już wielokrotnie wzywana w trybie art. 255 p.p.s.a.. Przyjąć zatem należy, że wnioskodawca znał konsekwencje nieprzedstawienia wnikliwych i pełnych wyjaśnień w zakresie swojego stanu rodzinnego jak i materialnego oraz braku przedłożenia kompletnych dokumentów źródłowych, do złożenia których został zobowiązany (por. postanowienie NSA z dnia 4 września 2015r. , sygn. akt II GZ 410/15, postanowienie NSA z dnia 13 maja 2015r., sygn. akt II FZ 292/15, publ. CBOiS). Przykładowo można wskazać na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12.06.2014 r. sygn. akt II FZ 759/14, w którym to stwierdzono m.in., że "brak dokumentów źródłowych uniemożliwia wnikliwą oraz szczegółową ocenę sytuacji majątkowej strony, co jest warunkiem dopuszczalności przyznania prawa pomocy. Skarżący nie przedstawił pełnej informacji dotyczącej swojej sytuacji majątkowej, wobec czego niemożliwa była weryfikacja twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej strony i braku środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych związanych ze skargą". Przedstawienie swojej sytuacji w sposób niezupełny i wybiórczy NSA ocenił jako narażenie się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy.
Przechodząc zatem do oceny wniosku skarżącego w oparciu o przesłanki przyznania prawa pomocy stwierdzić należy, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że spełnia warunki do pozytywnego załatwienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, z uwagi na wybiórcze przedstawienie swojej sytuacji rodzinnej i materialnej.
Wyjaśnić należy, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Dlatego też obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się zawsze do sytuacji, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim. Skarżący co prawda nie odpowiedział na pytanie czy pozostaje w związku małżeńskim, jednakże wyjaśniając, że pozostaje z żoną w separacji faktycznej, jak również że pozostają w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej, przyjąć należy, że związek małżeński nie został rozwiązany.
Wskazać należy na pogląd orzecznictwa wyrażony w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005).
Dlatego też nieuprawnione jest zasłanianie się istnieniem między małżonkami nieformalnej separacji, jako przyczyny nieprzedstawienia sytuacji materialnej żony, szczególnie, że nie pociąga ona za sobą żadnych skutków prawnych. Nawet bowiem jeśli towarzyszy jej rozdzielność majątkowa, nie zwalnia to małżonków z obowiązku wzajemnego udzielenia sobie pomocy, także w opłaceniu kosztów postępowania sądowego. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 k.r.o.). W przeciwnym przypadku oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy trzeba dokonywać z uwzględnieniem sytuacji finansowej i majątkowej współmałżonka. Tym samym skarżący był zobowiązany do przedstawienia sytuacji finansowej i stanu majątkowego swojej małżonki czego nie uczynił.
Niewyjaśniona pozostała kwestia wysokości ewentualnych dochodów małżonki skarżącego, jak również czy otrzymywane od męża alimenty są dodatkowym czy jedynym źródłem jej utrzymania. Skoro skarżący oświadczył, że ponosi ½ kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania w łącznej kwocie 600 zł miesięcznie, to oznacza że jego żona ponosi drugą cześć tej kwoty w wysokości 600 zł. Nieustalona pozostała nadal kwestia czy opłaty te ponosi z alimentów, które otrzymuje od męża, czy też posiada własne źródło utrzymania w postaci emerytury, renty lub wynagrodzenia za pracę oraz jakiej wysokości są uzyskiwane przez nią ewentualne dochody. W sytuacji pozostawania w związku małżeńskim, jak wskazano wyżej, dane te są niezwykle istotne dla oceny złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Równie ważna dla ustalenia możliwości finansowych skarżącego, jest także możliwość oceny przepływów finansowych w oparciu o ewentualne wyciągi z rachunków bankowych jego żony. Odnośnie własnych rachunków bankowych skarżący złożył wyjaśnienie, że nie posiada takowych. Niemniej jednak niewyjaśniona pozostała kwestia posiadania takich rachunków przez jego żonę, których ewentualna analiza, w sytuacji ich posiadania i wykazania, umożliwiałaby m.in. ustalenie sposobu gospodarowania posiadanymi na tym rachunku środkami finansowymi, stanu tego rachunku, rodzaju i wysokości kosztów oraz ewentualnych przelewów uznaniowych, co ma również znaczenie z punktu widzenia ustalenia możliwości płatniczych skarżącego.
Stwierdzić również należy, że istotnymi informacjami niezbędnymi dla prawidłowej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy były kwestie dotyczące posiadanego przez niego, czy też jego współmałżonkę majątku. Wnioskodawca złożył w tym zakresie jedynie lakoniczne wyjaśnienie, iż nie zna wartości udziałów posiadanych w nieruchomości położonej "[...]", gdyż w stosunku do tej nieruchomości toczy się postępowanie sądowe. Przy czym wnioskodawca nie określił na jakim etapie jest to postępowanie i nie przedstawił żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających ten fakt. Oświadczenie o powyższej treści wskazuje jednak na fakt posiadania dodatkowej nieruchomości, czy też jej części przez skarżącego, która w świetle wiedzy i doświadczenia życiowego może służyć pozyskaniu dodatkowych środków finansowych, nawet w sytuacji, gdy wobec nieruchomości, co podnosił skarżący, "toczy się postępowanie Sądowe". Wnioskodawca nie wyjaśnił przy tym czy posiadał, w okresie od 1 stycznia 2015 r. do chwili składania dodatkowego oświadczenia, inne składniki majątku. Nie wyjawił czy takie składniki majątkowe posiadała bądź posiada jego małżonka. Brak oświadczenia w tym zakresie rodzi uzasadnione wątpliwości co do rzetelności składanych przez wnioskodawcę oświadczeń. Podobnie nieustalona i niepotwierdzona pozostała wysokość wszystkich zobowiązań skarżącego wobec nieprzedstawienia odpowiednich dokumentów w tym zakresie.
Na marginesie wskazać należy, iż podana przez skarżącego wysokość otrzymywanej emerytury przekracza kwoty najniższych świadczeń emerytalno-rentowych, które od 1 marca 2016r. wynoszą 882,56 zł, a to jak przyjąć należy co do zasady umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie oszczędności, które można byłoby przeznaczyć na partycypowanie w kosztach postępowania. Ponadto poza emeryturą wnioskodawca uzyskuje dodatkowe wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w wysokości "[...]".
Reasumując przedmiotowe rozważania, należy stwierdzić, że tylko wyjaśnienie, w sposób niebudzący wszystkich przedstawionych wyżej wątpliwości, dotyczących stanu rodzinnego i materialnego wnioskodawcy oraz nadesłanie brakujących dokumentów, umożliwiłoby ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postępowanie wnioskodawcy, polegające na wybiórczym przedstawieniu sytuacji materialnej, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Niewątpliwie, sytuacja, w której nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności, co do sytuacji materialnej wnioskodawcy, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.