I SA/OL 499/22

I SA/Ol 499/22 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2022-11-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Andrzej Brzuzy
Katarzyna Górska /sprawozdawca/
Ryszard Maliszewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 64e par. 2 pkt 1 lit.b
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) sędzia WSA Andrzej Brzuzy po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Starosty na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 23 sierpnia 2022 r., nr 2801-IEW.4268.6.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Skarga Starosty (dalej: "wierzyciel", "skarżący") dotyczy postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej: "DIAS") utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Elblągu (dalej: "NUS") z 7 lipca 2022 r. nr 2805-SEE.711.172.22.14.09 w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 376,70 zł.
Z przekazanych Sądowi wraz z tą skargą akt sprawy wynika, że NUS na wniosek wierzyciela prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych [...], wystawionych wobec M.G. (dalej: "zobowiązany") z tytułu opłat za pobyt dziecka w rodzinach zastępczych oraz w pieczy zastępczej.
W związku ze śmiercią zobowiązanego, postanowieniem z 2 maja 2022 r., NUS umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku zobowiązanego. Jednocześnie zawiadomieniem z 2 maja 2022 r. poinformował wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego w kwocie 376,70 zł.
Wnioskiem z 10 maja 2022 r. wierzyciel, powołując art. 64e § 1 oraz § 2 pkt 1 lit. b ustawy z dnia z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479, ze zm.; dalej "u.p.e.a.") zwrócił się do NUS o umorzenie ww. kosztów egzekucyjnych. Wyjaśnił, że Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie, będące jednostka budżetową samorządu terytorialnego, z należytą starannością wykonało obowiązki związane z naliczeniem należności głównej i odsetek wobec zobowiązanego. Podał, że poniesione zostały koszty wysyłki wezwań do zapłaty, upomnień, a następnie koszty związane z wystawieniem tytułów wykonawczych. Wskazał, że na konto tej jednostki nie wpłynęła żadna kwota ani od zobowiązanego ani od organu egzekucyjnego, a po umorzeniu należności powiat utracił planowane dochody z tytułu wpływu opłaty rodziców biologicznych za pobyt dzieci w rodzinie zastępczej i placówce opiekuńczo-wychowawczej w kwocie 72.078 zł, ponosząc wydatki z budżetu powiatu związane z utrzymaniem dzieci przebywających w pieczy zastępczej. Wierzyciel uznał zatem, że nieuzyskanie wpływu z tytułu opłaty, przy poniesieniu kosztów egzekucyjnych wydaje się być wydatkiem publicznym nieznajdującym uzasadnienia, że jest to wydatek celowy i oszczędny.
Odmawiając umorzenia kosztów egzekucyjnych NUS ocenił (w uzasadnieniu opisanego na wstępie postanowienia z 7 lipca 2022 r.), że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka interesu publicznego pozwalająca na umorzenie w całości przypadających na rzecz organu egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych. Wskazał przy tym na bierną postawę wierzyciela w dowodzeniu wystąpienia w sprawie tej przesłanki.
W zażaleniu wierzyciel zarzucił naruszenie: art. 64e § 1 u.p.e.a. oraz art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niezastosowanie pomimo wystąpienia przesłanek opisanych w tych przepisach, a w tym dotychczasową praktykę NUS uwzględniania wniosków wierzyciela o umorzenie kosztów egzekucyjnych bez żądania dodatkowych danych dostępnych publicznie. W oparciu o te zarzuty, wierzyciel wniósł o uchylenie postanowienia NUS i umorzenie kosztów egzekucyjnych w całości.
Zaskarżonym postanowieniem DIAS utrzymał w mocy postanowienie będące przedmiotem zażalenia wierzyciela. W uzasadnieniu wskazał na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych, a także na brak legalnej definicji terminu "interes publiczny". Przyjął, że na wykładnię tego terminu mają wpływ czynniki zewnętrzne, polityczne, społeczne, gospodarcze, a jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, pojęcie to powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, sprawność działania aparatu państwowego. Podkreślił jednak, że status wierzyciela, jako organu finansowanego ze środków publicznych, nie może stanowić okoliczności obligującej do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Uznał, że akceptacja stanowiska wierzyciela prowadziłaby do przyjęcia, że po stronie organu istnieje obowiązek umarzania kosztów egzekucyjnych względem tego podmiotu w każdej analogicznej sprawie, zaś ryzyko obciążenia kosztami egzekucyjnymi nieściągniętymi od zobowiązanego ponosiłby, wbrew przepisom u.p.e.a., organ egzekucyjny. Stwierdził, że choć starosta wykonuje zadania w interesie publicznym, to jednak w przepisach u.p.e.a. brak jest generalnego zwolnienia od kosztów egzekucyjnych dla instytucji publicznych, a organ ten nie należy do kręgu wierzycieli, wymienionych w art. 64c § 5 i 6 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym od 20.02.2021 r.), co do których ustawodawca przewidział, że nie obciąża się ich kosztami egzekucyjnymi. W tych okolicznościach DIAS ocenił, że za naruszeniem w tej sprawie art. 64e § 1 u.p.e.a. nie mogą przemawiać ani szczególny status wierzyciela ani realizowane przez niego zadania. Dodał, że wierzyciel, pomimo skierowania do niego stosownego wezwania, nie podał innych okoliczności świadczących o wystąpieniu w tej sprawie interesu publicznego.
Zdaniem DIAS, bez wpływu na wynik tej sprawy pozostają również argumenty wierzyciela odnoszące się do dotychczasowej praktyki organu egzekucyjnego uwzględniania wniosków wierzyciela o umorzenie kosztów egzekucyjnych bez przeprowadzania postępowania wyjaśniającego. DIAS podkreślił bowiem, że każda sprawa jest rozpatrywana przez organy podatkowe indywidualnie, w oparciu o przepisy prawa i nie jest znana temu organowi praktyka automatycznego umarzania kosztów postępowania egzekucyjnego. W ocenie DIAS, zgromadzony materiał dowodowy pozwala także na wyciągnięcie wniosku, że uiszczenie kosztów egzekucyjnych w wysokości 376,70 zł nie spowodowałby znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej wierzyciela, co potwierdza dokonanie przez niego 1 lipca 2022 r. wpłaty z tego tytułu.
W skardze skierowanej do tutejszego Sądu zarzucono naruszenie:
1. art. 6 § 1 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie, że wierzyciel miał bezwzględny obowiązek podjęcia czynności zmierzającej do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zagrożony na wypadek niedopełnienia tego obowiązku zarzutem naruszenia dyscypliny finansów publicznych, co w konsekwencji skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że nie zachodzi przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych w postaci istnienia ważnego interesu publicznego;
2. art. 64e § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 64e § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a. w zw. z art. 64e § 3 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie i uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych z powodu ważnego interesu publicznego, podczas gdy poniesienie kosztów egzekucyjnych przez skarżącego jest sprzeczne z interesem społecznym, gospodarczo nieuzasadnione i przełoży się na uszczuplenie dochodów powiatu.
W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji i umorzenie kosztów egzekucyjnych w całości.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna, a sprawa zainicjowana tą skargą, stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Sąd miał przy tym na uwadze, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.) oraz art. 134 § 1 p.p.s.a., dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Naruszenia prawa, stanowiące podstawę do uwzględnienia skargi na postanowienie, zostały zaś wymienione w art. 145 § 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu, opisanych w tym przepisie naruszeń prawa nie można jednak przypisać organom prowadzącym postępowanie w sprawie zakończonej zaskarżonym do tutejszego Sądu postanowieniem DIAS w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych.
Stan faktyczny kontrolowanej sprawy jest niesporny pomiędzy stronami i nie budzi także wątpliwości Sądu w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zagadnieniem spornym pomiędzy stronami pozostaje natomiast okoliczność, czy za umorzeniem kosztów egzekucyjnych w tej sprawie przemawia interes publiczny, stanowiący w świetle art. 64e § 2 pkt 1 lit. b tiret drugie u.p.e.a., przesłankę umorzenia tych kosztów na wniosek wierzyciela, na którego wniosek została wszczęta egzekucja administracyjna.
Jak trafnie zauważył DIAS, w przepisach prawa brak jest definicji legalnej terminu "interes publiczny". Jest to zatem tzw. termin nieostry, którego znaczenie musi być każdorazowo ustalane z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy. W tym zakresie możliwe jest jednak skorzystanie z ogólnych dyrektyw wykładni językowej tego terminu. W języku potocznym, "interes" to sprawa, korzyść, pożytek, przedsięwzięcie przynoszące zyski, natomiast "publiczny" to taki, który został przeznaczony dla ogółu społeczeństwa, powszechnie dostępny, nieprywatny (https://sjp.pl/, Słownik języka polskiego). Interpretując zatem pojęcie interesu publicznego należy przede wszystkim ocenić, czy dana potrzeba znajduje w obiektywnie określonej sytuacji faktycznej uzasadnienie społeczne z punktu widzenia korzyści, które może przynieść, a wymaga to relatywizacji do konkretnego układu wartości, z uwagi na który nadaje się jej publiczny wymiar (por. A. Wilczyńska, Interes publiczny w prawie stanowionym i orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, "Przegląd Prawa Handlowego" 2009, nr 6, s. 49).
W kontrolowanej sprawie skarżący, będący wierzycielem obowiązku stanowiącego przedmiot egzekucji administracyjnej, wywodzi istnienie interesu publicznego z obowiązku wierzyciela dotyczącego podjęcia czynności zmierzających do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jak również z własnego statusu jako jednostki budżetowej samorządu terytorialnego realizującej zadania publiczne. Okoliczności te nie mogą jednak przemawiać za istnieniem w tej sprawie interesu publicznego. Podzielić należy bowiem stanowisko DIAS, że choć starosta wykonuje zadania w interesie publicznym, to jednak w przepisach u.p.e.a. brak jest generalnego zwolnienia od kosztów egzekucyjnych dla instytucji publicznych, a organ ten nie należy także do kręgu wierzycieli wymienionych w art. 64c § 5 i 6 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym od 20.02.2021 r.), co do których ustawodawca przewidział, że nie obciąża się ich kosztami egzekucyjnymi. Uwzględnienie w tych okolicznościach wniosku skarżącego stanowiłoby zatem nieuprawnione poszerzenie kręgu wierzycieli objętych ustawowym zwolnieniem od ponoszenia kosztów egzekucyjnych i skutkowałoby "przerzuceniem" tych kosztów na organ egzekucyjny, wbrew - wyrażonej w art. 64c § 3 pkt 1 u.p.e.a. – zasadzie, że to wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być wyegzekwowane od zobowiązanego. Wymaga przy tym zauważenia, że choć zadania publiczne są realizowane zarówno przez wierzyciela, jak i organ egzekucyjny, to jednak podmioty te są odrębnie rozliczane z gospodarowania środkami uzyskanymi z budżetu państwa. Każdy z tych podmiotów zobowiązany jest zatem do dbania, by należne tym podmiotom środki finansowe były pozyskiwane. W tej sytuacji, nie sposób uznać aby leżało w interesie publicznym przerzucenie kosztów egzekucyjnych z wierzyciela na organ egzekucyjny.
Końcowo należy zauważyć, że pomimo podniesienia argumentu zagrożenia uszczuplenia dochodów powiatu, skarżący w żaden sposób nie wykazał, że uiszczenie kwoty 376,70 zł mogłoby zachwiać na tyle jego budżetem, że spowodowałoby to np. trudne do odwrócenia skutki i uszczerbek dla realizacji jego ustawowych zadań. Jak wynika natomiast z informacji przekazanych przez DIAS, należne organowi koszty egzekucyjne zostały zapłacone przez wierzyciela 1 lipca 2022 r. Podkreślić należy również, że w rozpoznawanej sprawie koszty egzekucyjne nie powstały wskutek nadzwyczajnych, niemożliwych do przewidzenia w momencie planowania budżetu zdarzeń, które wymagały działań ze strony wierzyciela. Przeciwnie były efektem wykonywania przez ten podmiot zwykłych czynności należących do jego zadań.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.