I SA/Ol 488/25

I SA/Ol 488/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-12-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-11-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Andrzej Brzuzy
Anna Janowska /sprawozdawca/
Jolanta Strumiłło /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1199
art. 29 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)
Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1  art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 1
Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy sędzia WSA Anna Janowska (sprawozdawca) Protokolant specjalista Monika Rząp po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2025 r., nr 298/OR14/2025 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2023 oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 27 sierpnia 2025 r. Dyrektor Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie (dalej jako: "organ odwoławczy", "Dyrektor") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie (dalej jako: "organ pierwszej instancji", "Kierownik") z 8 lipca 2025 r., ustającą M. R. (dalej jako: "strona", "skarżący") kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2023 w wysokości 28.487,50 zł.
W uzasadnieniu decyzji Dyrektor powołał przepisy art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 1199 ze zm., dalej: "ustawa o Agencji") oraz art. 4 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE L 1995.312.1, dalej: "rozporządzenie nr 2988/95"), jak również art. 30 ust. 1-2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2022/128 z dnia 21 grudnia 2021 r. określającego przepisy dotyczące stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, kontroli, zabezpieczeń i przejrzystości.
W ocenie organu, w niniejszej sprawie konieczność zwrotu płatności stanowi konsekwencję ostatecznej decyzji organu pierwszej instancji z 6 czerwca 2024 r. w sprawie przyznania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Wypłacona w dniu 17 listopada 2023 r. na poczet tychże płatności zaliczka w oparciu o art. 44 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (Dz. U. UE. L. z 2021 r. Nr 435, str. 187 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie nr 2021/2116"), art. 50 ust. 1 i ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U.2024 r., poz. 1741 ze zm., dalej jako: "ustawa o Planie Strategicznym"), § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 października 2023 r. w sprawie wypłaty zaliczek za 2023 r. z tytułu niektórych rodzajów pomocy w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2023 r., poz. 2218, dalej jako: "rozporządzenie zaliczkowe"), stanowi kwotę nienależnie pobranych płatności, gdyż wynika z różnicy pomiędzy wypłaconą rolnikowi kwotą płatności a należną mu kwotą płatności, wynikającą z ostatecznej decyzji w sprawie przyznania płatności.
Wskazano, że strona złożyła 26 czerwca 2023 r. wniosek o przyznanie płatności na rok 2023, na podstawie którego ubiegała się o przyznanie m.in.: podstawowego wsparcia dochodów, płatności redystrybucyjnej, płatności do roślin strączkowych na nasiona, uzupełniającej płatności podstawowej, płatności z tytułu realizacji schematów na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt (ekoschematów) - rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi, z tytułu realizacji praktyki: wymieszanie słomy z glebą oraz płatności z tytułu realizacji schematów na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt (ekoschematów) w ramach dobrostanu zwierząt, z tytułu realizacji praktyki: dobrostan koni: zwiększona powierzchnia bytowa w pomieszczeniach/budynkach oraz przyznanie kosztów transakcyjnych. Strona w dniu 7 oraz 17 lipca 2023 r. złożyła zmiany do wniosku.
W dniu 17 listopada 2023 r., na podstawie rozporządzenia zaliczkowego, na rachunek bankowy skarżącego zostały wypłacone płatności zaliczkowe na poczet płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2023, w tym:
- podstawowe wsparcie dochodów w wysokości 186.403,49 zł,
- płatność dla roślin strączkowych w wysokości 10.433,17 zł,
- uzupełniająca płatność podstawowa w wysokości 28.487,50 zł.
Następnie na mocy decyzji ostatecznej organu pierwszej instancji z 6 czerwca 2024 r. przyznano stronie:
1. Podstawowe wsparcie dochodów - w wysokości 248.959,64 zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 11.513,86 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego powodu zmniejszenia,
2. Płatności z tytułu realizacji schematów na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt (ekoschematów) w ramach Dobrostanu zwierząt, z tytułu realizacji praktyki: Dobrostan koni: zwiększona powierzchnia bytowa w pomieszczeniach/budynkach - zwiększona powierzchnia bytowa w wysokości 18.051,75 zł, w tym kwotę przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia planu poprawy dobrostanu zwierząt w wysokości 1.200,00 zł.
Ponadto ww. decyzją organu pierwszej instancji z 6 czerwca 2024 r. odmówiono stronie przyznania: 1. Płatności redystrybucyjnej, 2. Uzupełniającej płatności podstawowej, 3. Płatności do roślin strączkowych na nasiona, 4. Płatności z tytułu realizacji schematów na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt (ekoschematów) rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi, z tytułu realizacji praktyki: wymieszanie słomy z glebą.
Opisaną powyżej decyzją ponadto umorzono postępowanie w sprawie przyznania: 1) podstawowego wsparcia dochodów w części dotyczącej powierzchni wycofanej 17 lipca 2023 r., 2) płatności w ramach schematów na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt (ekoschematów) - ekoschemat Dobrostan zwierząt w części dotyczącej wycofanych wariantów - Dobrostan koni - system otwarty w dniu 7 lipca 2023 r., 3) uzupełniającej płatności podstawowej w części dotyczącej powierzchni wycofanej 17 lipca 2023 r.
Następnie zawiadomieniem z 12 czerwca 2025 r., działając na podstawie art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy o Agencji, Kierownik zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu zaliczki na poczet kwoty z tytułu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2023. W wyniku tego postępowania organ wydał przywołaną na wstępie decyzję ustającą kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2023 w wysokości 28.487,50 zł.
Zdaniem organu, w związku z ostateczną decyzją z 6 czerwca 2024 r. odmawiającą przyznania stronie uzupełniającej płatności podstawowej, wypłacona na rachunek strony 17 listopada 2023 r. zaliczka na poczet tej płatności stanowi płatność pobraną nienależnie. Organ powołał definicję nieprawidłowości z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95, jak również odniósł się do kwestii przedawnienia obowiązku zwrotu płatności nienależnej, wskazując, że stosownie do art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 za datę dopuszczenia się nieprawidłowości uznać należy dzień 6 czerwca 2024 r. tj. dzień wydania decyzji Kierownika. Od tego dnia należy liczyć rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia, a zatem okres przedawnienia upłynąłby dnia 6 czerwca 2028 r.
Powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zaskarżyła strona, wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci:
a) art 10a ust. 1a pkt. 2 ustawy o Agencji, poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego w sprawie i wydanie decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy, polegający na tym, że organ nie przeprowadził żadnych ustaleń co do charakteru błędu po stronie skarżącego, stopnia jego winy oraz jego dobrej wiary, a także nie rozważył, czy zwrot pełnej kwoty świadczenia jest środkiem proporcjonalnym w świetle prawa krajowego i unijnego, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego uznania, że wypłacona skarżącemu zaliczka w całości stanowi nienależnie pobrane środki i jako taka podlega zwrotowi,
b) art. 8 k.p.a. poprzez obciążenie skarżącego obowiązkiem zwrotu całej kwoty wypłaconej mu zaliczki, mimo że jako beneficjent miał prawo ufać, że środki wypłacone mu przez organ są należne, co narusza zasadę zaufania obywatela do państwa i ochrony jego uzasadnionych oczekiwań,
c) art 138 § 1 pkt. 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy zachodziły podstawy do uwzględnienia odwołania i uchylenia tej decyzji wobec nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego oraz naruszenia przez ten organ przepisów prawa procesowego oraz materialnego,
2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w postaci art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji w zw. z art. 1 ust. 2 i art 2 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że sam fakt odmowy przyznania uzupełniającej płatności podstawowej determinuje obowiązek zwrotu zaliczki, a w konsekwencji powyższego nałożenie na skarżącego obowiązku jej zwrotu w pełnej wysokości, bez ustalenia, czy po stronie skarżącego wystąpiła "nieprawidłowość" w rozumieniu prawa unijnego oraz bez zbadania jego dobrej wiary i charakteru popełnionego błędu, a także bez rozważenia, czy żądanie zwrotu pełnej kwoty stanowi środek proporcjonalny i adekwatny do okoliczności sprawy.
W uzasadnieniu podniesiono, że organy obu instancji zasadniczo nie przeprowadziły postępowania dowodowego. Zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja organu pierwszej instancji, wydane zostały wyłącznie w oparciu o fakt, że wydana została decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu uzupełniającej płatności podstawowej. Jakkolwiek w odwołaniu skarżący podnosił, że to nie z jego winy nastąpił błąd w sprawie, a nadto środki otrzymane w ramach zaliczki zostały już przez niego wykorzystane na potrzeby gospodarstwa, organ nie uwzględnił tych zarzutów, jak również nie przeprowadził w tym zakresie żadnego postępowania. Organ odwoławczy wskazał jedynie, że w procedowanej sprawie nie nastąpił żaden błąd, by w dalszej części wskazywać, że to skarżący zadeklarował nieprawidłową powierzchnię działek rolnych, a rozbieżność między powierzchnią zadeklarowaną, a stwierdzoną była podstawą do odmowy przyznania płatności. Organy obu instancji nie ustaliły, czy w sprawie wystąpiła nieprawidłowość w rozumieniu art. 1 rozporządzenia nr 2988/95, poprzestając jedynie na automatycznym przyjęciu, że już sama odmowa przyznania płatności oznacza obowiązek zwrotu zaliczki.
Tymczasem, jak podkreślił skarżący, działał on w dobrej wierze. Nie działał w celu wyłudzenia płatności ani w zamiarze wprowadzenia organu w błąd. Znamiennym jest także to, że przed wypłatą zaliczki organ nie zakwestionował prawidłowości wniosku. Skoro środki zostały skarżącemu przyznane i wypłacone na rachunek bankowy, to miał on uzasadnione podstawy do uznania, że organ dokładnie zbadał jego wniosek i na tej podstawie zdecydował się na wypłatę zaliczki. W tych okolicznościach skarżący miał prawo oczekiwać, że wypłacone środki są należne i jako takie nie będą podlegały - ewentualnemu - zwrotowi w przyszłości. W ocenie skarżącego, działanie organów administracyjnych podważa zaufanie uczestników takiego postępowania do władzy publicznej.
W realiach niniejszej sprawy błąd został ujawniony dopiero w toku dalszej weryfikacji i doprowadził do wydania decyzji odmownej. W ocenie skarżącego, organ miał obowiązek rozważyć zakres jego ewentualnej odpowiedzialności. Tymczasem organ nie przeprowadził żadnej analiz charakteru błędu po stronie skarżącego, czy też jego dobrej wiary. Nie ocenił, czy zwrot świadczenia w pełnej wysokości jest środkiem proporcjonalnym w świetle prawa Unii Europejskiej. Jakkolwiek organ ma obowiązek odzyskiwania kwot nienależnych, to jednak - w ocenie skarżącego – odzyskiwanie takich środków nie może być środkiem nadmiernym wobec beneficjenta, zwłaszcza, gdy działał on w zaufaniu do organu i nie dopuścił się świadomego wprowadzenia go w błąd.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podzielając swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Badając legalność zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że została ona wydana zgodnie z prawem.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora OR ARiMR w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2023 w wysokości 28.487,50 zł.
Z niespornego stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący złożył 26 czerwca 2023 r. wniosek o przyznanie płatności na rok 2023, na podstawie którego ubiegał się o przyznanie m.in.: uzupełniającej płatności podstawowej. Na podstawie wstępnej kontroli administracyjnej przyznano skarżącemu w tym zakresie zaliczkę w kwocie 28.487,50 zł i wypłacono ją 17 listopada 2023 r. Po przeprowadzeniu kontroli na miejscu stwierdzono rozbieżności pomiędzy danym zadeklarowanymi we wniosku a stanem rzeczywistym w zakresie zgłoszonych do płatności powierzchni działek rolnych, w wyniku czego wykluczono z płatności powierzchnię 85,65 ha (501,50 ha - 415,85 ha), tj. 20,60% powierzchni działek rolnych zadeklarowanych do uzupełniającej płatności podstawowej. W konsekwencji decyzją ostateczną z 6 czerwca 2024 r. odmówiono stronie przyznania uzupełniającej płatności podstawowej. W oparciu o to rozstrzygnięcie decyzją pierwszoinstancyjną organ ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 28.487,50 zł. Organ odwoławczy zaś zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy ustalenia konieczności zwrotu tej kwoty.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, środki publiczne:
1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowe, przeznaczone na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa albo regulaminu naboru wniosków o przyznanie pomocy finansowej lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków lub w postanowieniach umów o przyznaniu pomocy finansowej.
Na podstawie art. 29 ust. 1c ustawy o Agencji, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Właściwy w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, o których mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej z tych środków publicznych przyznawanych w drodze decyzji administracyjnej (art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy o Agencji).
Na gruncie zaś prawa unijnego istotne jest wskazanie, że zgodnie z art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo przez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.
Uwzględniając powyższe, wskazać należy, że zaskarżona decyzja nie została wydana w ramach postępowania dotyczącego przyznania płatności, lecz w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Są to dwa odrębne postępowania. Celem postępowania w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest zbadanie, czy pobrana przez rolnika dana kwota płatności stanowi kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków, czy istnieje obowiązek ich zwrotu, a także czy nie wystąpiły przesłanki wykluczające taki zwrot. W postępowaniu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności organy administracji nie dokonują już ponownej oceny podstaw do przyznania płatności. Postępowanie w zakresie przyznania płatności jest bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach natury faktycznej i prawnej (por. wyroki NSA: z 28 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 1493/18 i I GSK 1526/18; z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I GSK 192/18 i I GSK 1523/18; CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie kwestia odmowy przyznania płatności na rok 2023 w postaci uzupełniającej płatności podstawowej została rozstrzygnięta ostateczną decyzją z 6 czerwca 2024 r. Skarżący nie wniósł odwołania od tej decyzji. Decyzja ta, jako ostateczna, ma przymiot wykonalności i nie było przeszkód prawnych do tego, by prowadzić postępowanie i wydać decyzję w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych płatności.
Z powyższych przyczyn niezasadne były zarzuty skargi odnoszące się w istocie do podstaw odmowy przyznania płatności. Argumentacja skargi co do braku świadomego naruszenia przez skarżącego przepisów prawa, czy pozostawania skarżącego w tzw. dobrej wierze co do spełnienia przesłanek przyznania płatności, była w istocie skierowane przeciwko ustaleniom poczynionym przez organ pierwszej instancji w postępowaniu zakończonym decyzją o odmowie przyznania płatności z 6 czerwca 2024 r. W obecnym postępowaniu organy nie mogły zaś weryfikować ani podważać ustaleń wynikających z decyzji o odmowie przyznania płatności (tak też w wyroku NSA z 8 kwietnia 2025 r., sygn. akt I GSK 184/22). Skoro postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności jest postępowaniem odrębnym w stosunku do postępowania w sprawie przyznania płatności i w jego trakcie kwestie związane z przesłankami przyznania czy odmowy przyznania płatności nie podlegają już badaniu, wobec czego również zarzuty strony związane z tą materią należy uznać za bezprzedmiotowe. W konsekwencji pozostawania w obrocie prawnym decyzji o odmowie przyznania stronie uzupełniającej płatności podstawowej na rok 2023, wypłacona stronie zaliczka w wysokości 28.487,50 zł jest płatnością nienależną. Odmowa przyznania płatności prowadzi bowiem do konieczności uznania, że nienależne są również zaliczki wypłacone na poczet tej płatności.
Wbrew przy tym polemicznym twierdzeniom skargi, płatność wypłacona w formie zaliczki nie wynikała też z pomyłki, czy błędu organu, lecz z obowiązujących przepisów, które pozwalały na wypłatę części środków przed rozstrzygnięciem w sprawie, w celu wsparcia rolnictwa wcześniejszą wypłat części kwot, które mogą być przyznane po przeprowadzeniu pełnego postępowania. W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji uczynił to na podstawie art. 44 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116, art. 50 ust. 1 i ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 października 2023 r. w sprawie wypłaty zaliczek za 2023 r. z tytułu niektórych rodzajów pomocy w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Na dzień wypłaty środków organ nie miał podstaw, by nie wypłacić stronie zaliczki. We wniosku o przyznanie płatności strona zobowiązała się przy tym m.in. do niezwłocznego informowania ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne wypłacenie płatności objętych wnioskiem. Zatem to na stronie ciążył obowiązek, by zadeklarowane we wniosku działki rolne kwalifikowały się do płatności i jej działania były zgodne z założeniami i zasadami programów wsparcia. Za rzetelność i wiarygodność danych podanych we wniosku o przyznanie płatności odpowiada bowiem wnioskodawca. To strona jako potencjalny beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie istnienia lub braku podstaw do dokonania płatności. Różnice między zaliczką a płatnością końcową wynikające z nieprzestrzegania zasad przyznawania płatności przez beneficjenta nie mogą być więc traktowane jako pomyłka organu.
W konsekwencji Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały właściwej oceny, czy doszło do ustalenia i wypłaty środków pochodzących z funduszy unijnych nienależnie, a zatem nie doszło do zarzucanego w skardze naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji w zw. z art. 1 ust. 2 i art 2 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95.
Sąd nie dopatrzył się również naruszeń proceduralnych w działaniu organów obu instancji. W toku postępowania przed organami Agencji do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81, jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej (art. 10a ust. 1 ustawy o Agencji). W postępowaniach tych, stosownie do art. 10a ust. 1a ustawy o Agencji, organ: 1) stoi na straży praworządności, 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zgodnie z ust. 1b tego przepisu, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie konieczne elementy określone przepisem art. 107 § 3 k.p.a., a z jego treści wynikają przesłanki, którymi kierował się organ, wydając orzeczenie. W sposób wyczerpujący wyjaśniono podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za takim rozstrzygnięciem przemawiały, a także motywy, jakie leżały u podstaw nieuwzględnienia argumentów skarżącego, zarówno w kontekście prawa krajowego, jak i prawa Unii Europejskiej. Materiał dowodowy został zebrany prawidłowo i w ocenie Sądu daje podstawę do podjęcia rozstrzygnięć.
Na uwzględnienie nie zasługiwał ponadto zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. Wbrew przekonaniu strony, wypłata zaliczki i wydatkowanie przez nią środków nie tworzyły żadnych gwarancji w zakresie ochrony uzasadnionych oczekiwań strony. Zgodnie z art. 8 § 2 k.p.a. organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Wyrażona w art. 8 § 2 k.p.a. norma prawna zawiera raczej postulat realizacji przez organ administracyjny w takich samych okolicznościach faktycznych i prawnych uzasadnionych oczekiwań strony, a nie prawem usankcjonowaną pewność uzyskania określonego rozstrzygnięcia poprzez nałożenie na organ obowiązku bezwzględnego i bezrefleksyjnego powielania dotychczasowych rozstrzygnięć (zob. wyrok NSA z 11 września 2025 r., sygn. akt I GSK 1227/22). Zasada uzasadnionych oczekiwań nie może też pozostawać w oderwaniu od obowiązującego porządku prawnego i być przeciwstawiana obowiązującym przepisom. Zatem postępowanie strony pozostające w sprzeczności z przepisami prawa nie może prowadzić do powstania oczekiwań, których charakter byłby uzasadniony.
Oceniając zaś zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. należy wskazać, że jest on pochodną pozostałych zarzutów. Skoro decyzja organu pierwszej instancji była prawidłowa, jej utrzymanie w mocy przez organ odwoławczy również było zasadne. Organ drugiej instancji przeprowadził ponowną analizę sprawy, dokonał własnej oceny materiału dowodowego i przepisów prawa. Postępowanie odwoławcze zostało przeprowadzone z zachowaniem zasady dwuinstancyjności i naczelnych norm procesowych, co znalazło odbicie w szczegółowym uzasadnieniu. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone prawidłowo z zachowaniem gwarancji procesowych stron. Beneficjent miał możliwość składania wyjaśnień i aktywnego udziału w postępowaniu na każdym jego etapie. Zastosowano właściwą podstawę prawną i uwzględniono wszystkie istotne okoliczności sprawy.
Z powyższych przyczyn Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 934 ze zm.), oddalił skargę.