I SA/Ol 479/24

I SA/Ol 479/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-03-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Jolanta Strumiłło
Katarzyna Górska /sprawozdawca/
Przemysław Krzykowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 412
art. 22, art. 23 ust. 1
Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) sędzia WSA Jolanta Strumiłło Protokolant sekretarz sądowy Elżbieta Parda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2025 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 14 października 2024 r., nr 274/OR14/2024 w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 na rok 2023 oddala skargę
Uzasadnienie
Skarga M.P. (dalej: "producent rolny", "strona", "skarżący") dotyczy decyzji Dyrektora Warmińsko–Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie (dalej: "Dyrektor ARiMR", "organ odwoławczy") utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w A. (dalej: "Kierownik BP" "organ I instancji") z 23 lipca 2024 r. nr 0255-2024-004223 w sprawie odmowy przyznania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 na rok 2023.
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 5 maja 2023 r. producent rolny zwrócił się do Kierownika BP o przyznanie na 2023 r. m.in.: Podstawowego Wsparcia Dochodów i płatności redystrybucyjnej oraz płatności do schematów na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt (ekoschematy). We wniosku producent rolny zadeklarował do płatności sześć działek rolnych położonych na działkach o nr ewid. [...] w obrębie K., gmina A. oraz o nr ewid. [...] w obrębie N., gmina A.
W decyzji z 23 lipca 2024 r. Kierownik BP ocenił, że w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek przyznania ww. płatności określony w art. 22 i art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 261; dalej: "ustawa o Planie Strategicznym"). Stwierdził bowiem, że strona zadeklarowała do płatności grunty, których nie posiadała w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek. Podał, że strona wydzierżawiła swoje gospodarstwo rolne synowi P.P., który jako posiadacz zależny z mocy art. 23 ust. 1 ustawy o Planie Strategicznym jest podmiotem uprawnionych do ubiegania się o przyznanie tego rodzaju pomocy.
W odwołaniu strona wyraziła niezadowolenie z decyzji organu I instancji. Oceniła, że dopłaty bezpośrednie należne są właścicielowi gruntu, gdyż uprawa na gruntach była prowadzona wspólnie z synem.
Utrzymując w mocy decyzję o odmowie przyznania płatności Dyrektor ARiMR podzielił ocenę organu I instancji, że strona w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności, nie była faktycznym posiadaczem i użytkownikiem spornych gruntów, gdyż oddała je do użytkowania i pobierania pożytków synowi. Wskazał przy tym na umowę z 17 marca 2000 r. (poświadczoną w formie aktu notarialnego repertorium A [...] z 17 czerwca 2011 r.) dotyczącą dzierżawy gospodarstwa rolnego przez syna o łącznej pow. 19,51 ha położonego w gminie A., składającego się z działek ewidencyjnych o nr [...] położonych w N. oraz o nr [...] położonej w K. Podał, że umowa ta zawarta została na okres 30 lat licząc od dnia podpisania umowy, zaś na mocy tej umowy dzierżawca zobowiązał się ponosić wszelkie opłaty i podatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego będącego przedmiotem umowy, a także składki KRUS. Z kolei czynsz dzierżawny został z góry uiszczony wydzierżawiającemu. Organ odwoławczy zauważył ponadto, że dzierżawca wywiązywał się z zapisów umowy dzierżawy, gdyż udokumentował zapłatę podatku rolnego z własnego konta na rachunek gminy w łącznej kwocie 419 zł (za lata 2023-2024), natomiast faktura sprzedaży gorczycy białej dowodzi upraw na zadeklarowanych działkach ewidencyjnych we wniosku o przyznanie płatności na
2023 r.
Dyrektor ARiMR podniósł także, że oświadczenie strony zawarte w umowie dzierżawy pokrywa się z pozyskanymi danymi z bazy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), z których wynika, że strona przebywa na rencie rolniczej z tytułu niezdolności do pracy przyznanej na stałe od 29 maja 2000 r. Podniósł, że rozpoczęcia pobierania świadczenia jest poprzedzone datą sporządzenia umowy dzierżawy. Zrelacjonował, że strona nie podlega pod ubezpieczenie emerytalno-rentowe oraz nie podlega pod ubezpieczenie wypadkowe czy chorobowe. Emeryturę rolniczą pobiera także żona strony (od 1 marca 2015 r.). Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że warunkiem otrzymania tych świadczeń było przekazanie posiadanego gospodarstwa rolnego w drodze umowy dzierżawy co wynika wprost z art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U . z 2024 r. poz. 90 ze zm.).
W tych okolicznościach Dyrektor ARiMR uznał, że strona nie spełniła warunków do otrzymania płatności określonych w art. 25 ust. 1 i art. 22, a także w art. 23 ust. 1 ustawy o Planie Strategicznym. Ocenił bowiem, że w związku z przekazaniem synowi posiadanego gospodarstwa rolnego w dniu składania wniosku o przyznanie płatności na 2023 r. strona nie prowadziła działalności rolniczej w rozumieniu art. 4 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 [Dz.U.UE.L. z 2021 r. nr 435, s. 1 ze zm.; dalej: "rozporządzenie nr 2021/2115"].
W skardze oceniono, że skarżący powinien otrzymać płatności jako właściciel gruntu. Wyjaśniono, że syn skarżącego jest dzierżawcą gruntu, jednak gospodarstwo prowadzone jest wspólnie, a okresowo także samodzielnie przez skarżącego podczas wyjazdu służbowego syna.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zagadnieniem spornym pomiędzy stronami pozostawała kwestia legitymacji skarżącego jako właściciela gruntu zgłoszonego we wniosku o przyznanie płatności do otrzymania tych płatności. Rozstrzygnięcie tego sporu miało zaś kluczowe znaczenie dla wyniku tej sprawy. Wymaga przy tym przypomnienia, że skarżący zwrócił się do Kierownika BP o przyznanie na 2023 r. m.in.: Podstawowego Wsparcia Dochodów i płatności redystrybucyjnej oraz płatności do schematów na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt (ekoschematy). Warunki przyznania tych płatności na kampanię roku 2023 zostały określone w ustawie o Planie Strategicznym, a z przepisów tej ustawy wyraźnie wynika, że wszystkie ww. płatności przyznawane są do powierzchni gruntów posiadanych przez rolnika (zob. art. 25, art. 27 i art. 32 tej ustawy). Zgodnie zaś z art. 22 ustawy o Planie Strategicznym "jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gruntu, pomoc jest przyznawana do gruntu, który w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pomocy, jest w posiadaniu podmiotu ubiegającego się o jej przyznanie na podstawie tytułu prawnego". Natomiast art. 23 ust. 1 tej ustawy stanowi, że "jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gruntu, a ten grunt stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu".
Znaczenie użytych w art. 22 i art. 23 ust. 1 ustawy o Planie Strategicznym terminów dotyczących posiadania winno być odkodowywane z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 z późn. zm.; dalej: "Kc"). Zgodnie zaś z art. 336 Kc "posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny)". Rodzaj posiadania (samoistne lub zależne) zdeterminowany jest przede wszystkim zakresem faktycznego władztwa nad rzeczą oraz faktem, czy odbywa się ono za wyraźną lub dorozumianą zgodą innej osoby (w tym właściciela). Posiadanie samoistne to władztwo nad rzeczą z wyłączeniem innych osób i niezależne od wyraźnej lub dorozumianej zgody innej osoby, w tym w szczególności niezależne od zgody i woli właściciela. Każdy posiadacz samoistny obejmuje rzecz w posiadanie dlatego, że z usprawiedliwionych przyczyn uważa się za właściciela albo dlatego, że chce rzeczą władać dla siebie, jak właściciel, chociaż wie, że nie jest właścicielem. Dla oceny rodzaju posiadania ma znaczenie czy posiadacz objął rzecz w posiadanie z woli właściciela i na zasadach przez niego określonych, czy też niezależnie od woli właściciela lub nawet wbrew jego woli czy świadomości. Objęcie rzeczy w posiadanie za zgodą właściciela, nawet tylko dorozumianą, i posiadanie jej w zakresie przez właściciela określonym lub tolerowanym świadczy z reguły o posiadaniu zależnym, choćby posiadacza z właścicielem nie łączył żaden stosunek prawny. Posiadacz włada wtedy rzeczą "jak" osoba mająca prawo, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą i zgodnie z art. 336 Kc jest posiadaczem zależnym (zob. postanowienie SN z 28.10.2024 r., I CSK 1922/24, LEX nr 3775502).
Wymaga w tym miejscu zauważenia, że warunkiem przyznania płatności jest nie tylko posiadanie rozumiane jako faktyczne władanie nad rzeczą (gruntem) ale także prowadzenie działalności rolniczej, co wyraźnie wskazuje na faktyczne, rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi w dniu 31 maja roku, w którym jest składany wniosek. Wymóg posiadania przez wnioskodawcę tytułu prawnego do gruntów nie został sformułowany w żadnym przepisie tej ustawy. Dla przyznania płatności istotne jest, czy wnioskodawca faktycznie włada gruntem przy spełnieniu wymogów kwalifikacyjnych z ustawy. Wnioskodawca nie musi zatem wykazać, że przysługuje mu prawo do gruntu, a jedynie, że faktycznie posiada wnioskowane grunty i utrzymuje je zgodnie z ustalonymi normami (por. wyrok NSA z 17 sierpnia 2018 r., I GSK 144/18, CBOSA).
Zdaniem Sądu zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do uznania za prawidłową oceny organów obu instancji, że strona w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności, nie była faktycznym posiadaczem spornych gruntów, gdyż oddała je do użytkowania i pobierania pożytków synowi. W tym celu strona zawarła umowę z 17 marca 2000 r. (poświadczoną w formie aktu notarialnego repertorium A [...] z 17 czerwca 2011 r.) dotyczącą dzierżawy gospodarstwa rolnego przez syna P.P. o łącznej pow. 19,51 ha położonego w gminie A., składającego się z działek ewidencyjnych o nr [...] położonych w N. oraz o nr [...] położonej w K. Umowa ta zawarta została na okres 30 lat licząc od dnia podpisania umowy, zaś na mocy tej umowy dzierżawca zobowiązał się ponosić wszelkie opłaty i podatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego będącego przedmiotem umowy, a także składki KRUS. Z kolei czynsz dzierżawny został z góry uiszczony wydzierżawiającemu. Dzierżawca wywiązywał się z zapisów umowy dzierżawy, czego dowodzi zapłata podatku rolnego z własnego konta na rachunek gminy w łącznej kwocie 419 zł (za lata 2023-2024). Natomiast faktura z 31 sierpnia 2023 r. dokumentująca sprzedaż gorczycy białej przez P.P. na rzecz R. S.A. potwierdza prowadzenia przez dzierżawcę upraw na zadeklarowanych działkach. Warto odwołać się także do ustaleń Dyrektora ARiMR, z których wynika, że strona przebywa na rencie rolniczej z tytułu niezdolności do pracy przyznanej na stałe od 29 maja 2000 r. Rozpoczęcie pobierania świadczenia jest poprzedzone datą sporządzenia umowy dzierżawy, co jak trafnie podniósł organ odwoławczy wynika z faktu, że warunkiem otrzymania tego świadczenia było przekazanie posiadanego gospodarstwa rolnego w drodze umowy dzierżawy (art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników).
W tych okolicznościach należy stwierdzić, że skarżący nie jest podmiotem uprawnionych do ubiegania się o przyznanie płatności, gdyż jak trafnie podniesiono w zaskarżonej decyzji nie prowadził w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek, na zgłoszonych do płatności gruntach działalności rolniczej w rozumieniu art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 2021/2115. W świetle tego przepisu działalność rolniczą definiuje się w taki sposób, aby oznaczała działalność umożliwiającą przyczynianie się do dostarczania dóbr prywatnych i publicznych poprzez co najmniej jedno z poniższych działań:
a) wytwarzanie produktów rolnych obejmujące działania takie jak chów zwierząt lub uprawa, w tym w drodze użytkowania torfowisk - przy czym produkty rolne oznaczają produkty wymienione w załączniku I do TFUE, z wyjątkiem produktów rybołówstwa - a także bawełnę i zagajniki o krótkiej rotacji;
b) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy, bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego.
Z akt sprawy wynika, że tego rodzaju działalność na spornych gruntach w ww. dacie prowadził syn skarżącego, któremu strona wydzierżawiła swoje gospodarstwo rolne, a który jako posiadacz zależny z mocy art. 23 ust. 1 ustawy o Planie Strategicznym jest podmiotem uprawnionych do ubiegania się o przyznanie tego rodzaju pomocy. W ocenie Sądu bez wpływu na wynik sprawy pozostają twierdzenia skarżącego dotyczące wspólnego prowadzenia gospodarstwa z synem, a okresowo także samodzielnie przez skarżącego podczas wyjazdu służbowego syna. Twierdzenia te po pierwsze nie zostały poparte żadnymi dowodami, podczas gdy z art. 66 ust. 2 ustawy o Planie Strategicznym wyraźnie wynika, że "ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne". Po wtóre zaś, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że nawet jeśli skarżący udziela pomocy synowi w prowadzeniu gospodarstwa rolnego to jej zakres nie wpływa na faktyczne, rzeczywiste posiadanie (władanie) spornych gruntów i prowadzenie na nich działalności rolniczej przez jego syna, będącego posiadaczem zależnym. Dowodzą tego dokumenty przedłożone przez skarżącego na wezwanie Kierownika BP, z których jednoznacznie wynika, że to syn skarżącego ponosi zarówno ciężary podatkowe związane z prowadzonym gospodarstwem rolnym, jak i dokonuje zbycia płodów rolnych. Skarżący nie przedstawił natomiast żadnych dowodów wskazujących na jego udział w prowadzeniu wydzierżawionego synowi gospodarstwa rolnego.
Końcowo należy wskazać, że Sąd zobowiązany był do przeprowadzenia w tej sprawie kontroli legalności decyzji organów administracji publicznej, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli w takich granicach Sąd nie stwierdził jednak naruszenia prawa, które w świetle art. 145 § 1 w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) uzasadniałoby uwzględnienie skargi wniesionej w niniejszej sprawie.
Dlatego też na podstawie art. 151 tej ustawy skarga została oddalona.