I SA/Ol 476/25

I SA/Ol 476/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-12-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Andrzej Brzuzy /sprawozdawca/
Jolanta Strumiłło
Katarzyna Górska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 111
art. 165a §1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 375
art. 8c ust. 4, art. 12 ust. 2
Ustawa z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Górska Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy (sprawozdawca) sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 10 września 2025 r., nr 2801-IOV-1.4001.5.2025 w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie anulowania zgłoszenia aktualizacyjnego numeru NIP oddala skargę.
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. (dalej jako: "NUS", "organ I instancji") postanowieniem z 5 czerwca 2025 r. odmówił H. G. (dalej jako: "strona", "skarżący") wszczęcia postępowania w sprawie anulowania złożonego 14 stycznia 2025 r. zgłoszenia aktualizacyjnego osoby fizycznej będącej podatnikiem lub płatnikiem NIP-7.
Organ I instancji uznał, że takie postępowanie nie może być wszczęte, gdyż strona domaga się przywrócenia Numeru Identyfikacji Podatkowej (NIP) oraz zmiany danych w Centralnym Rejestrze Podmiotów - Krajowej Ewidencji Podatników (dalej jako: "CRP KEP") nie spełniając ściśle określonych w przepisach prawa przesłanek umożliwiających takie przywrócenie. Wskazał także, że obowiązek złożenia zgłoszenia NIP-7 występuje w sytuacji zakończenia działalności. Dokument ten wywołuje skutki prawne z chwilą jego złożenia. Na podstawie tego zgłoszenia NUS zaktualizował dane skarżącego w CRP KEP poprzez zamknięcie działalności z datą 31.12.2024 r. i wygaszenie NIP. Oświadczenie zakończenia działalności potwierdzone zostało również złożonym tego samego dnia przez stronę zgłoszeniu o zaprzestaniu wykonywania czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług (VAT-Z), gdzie jako przyczynę zaprzestania - z dniem 31 grudnia 2024 r. - wskazano likwidację. Organ nie dał też wiary zapewnieniom strony wyrażonym we wniosku o anulowanie NIP-7, że zgłoszenie to zostało złożone 14 stycznia 2025 r. przez pomyłkę, gdyż zostało ono złożone w trakcie toczących się czynności sprawdzających w zakresie podatku VAT za grudzień 2024 r., w związku z nierozliczonym podatkiem VAT od towarów objętych spisem z natury pozostałych na dzień likwidacji działalności rolniczej.
Postanowieniem z 10 września 2025 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej jako: "DIAS", "organ II instancji") utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Na wstępie DIAS wskazał, że 14 stycznia 2025 r. strona złożyła zgłoszenie aktualizacyjne osoby fizycznej będącej podatnikiem lub płatnikiem NIP-7 z datą zakończenia działalności 31 grudnia 2024 r. Następnie, pismem z 19 maja 2025 r. zwróciła się do NUS w P. o anulowanie złożonego 14 stycznia 2025 r. zgłoszenia NIP-7 wskazując, że dokument ten został złożony przez pomyłkę i z powodu nieświadomości. W jego uzasadnieniu wskazała, że rozwiązała umowę kontrakcyjną na dostawy [...] ze Spółdzielnią [...] w G. i błędnie uważała, że w związku z tym powinna złożyć formularz NIP-7. Jednak nadal prowadziła i prowadzi gospodarstwo rolne, nie zlikwidowała go i jest z tego tytułu podatnikiem podatku VAT. Na potwierdzenie przedłożyła decyzje Burmistrza P. w sprawie wymiaru podatku rolnego, od nieruchomości na 2024 r. i 2025 r. Strona wskazała również, że aktem notarialnym z 31 stycznia 2025 r. wspólnie z małżonką zawarła umowę darowizny na rzecz syna zorganizowanej części przedsiębiorstwa w postaci Gospodarstwa [...] G. H. Ponadto, we wniosku wskazała, że w okresie od 1 do 31 stycznia 2025 r. użyczała nieodpłatnie przedmiotu darowizny.
Uzasadniając przyjęte rozstrzygnięcie i odwołując się do treści art. 165 §1 i art. 165a §1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025 r., poz. 111 ze zm. – dalej jako: "o.p.") DIAS zwrócił także uwagę na użycie przez ustawodawcę ww. art. 165a §1 o.p. sformułowania: "nie może być wszczęte", akcentując termin "wszczęcie". Zauważył też, że określona w tym przepisie przyczyna przedmiotowa musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie musi wynikać z treści wniosku lub też musi być znana organowi podatkowemu z urzędu. Przepis ten dotyczy postępowania podatkowego wszczynanego na żądanie strony. Użyte w nim wyrażenie "nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa, bądź poszczególne jego przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenia treści żądania w sposób merytoryczny. W orzecznictwie przyjmuje się, że inne przyczyny, o których mowa w art. 165a §1 o.p. to w szczególności brak w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia żądania danej treści w trybie postępowania podatkowego, sytuacja, w której w danej sprawie toczy się postępowanie podatkowe, czy też sytuacja, w której wydana już została decyzja podatkowa. Należy również zwrócić uwagę na pogląd wyrażony przez NSA w wyroku z 5 lipca 2018, sygn. akt I FSK 1282/16, w którym stwierdzono, że ww. przepis może być stosowany również do wniosków, które z założenia (wynika to z odpowiednich regulacji prawnych) nie mogą wszcząć postępowania przed organami podatkowymi, ponieważ nie są to tzw. postępowania wnioskowe. W przypadku tego rodzaju wniosków organ podatkowy stosuje powyższy przepis w tym właśnie celu, by odmówić działania na otrzymany wniosek strony, w żaden sposób nie odnosząc się natomiast do istoty sprawy, której wniosek ten dotyczy. Znajduje on więc zastosowanie także do wniosków, które wprawdzie wywołują reakcję organu podatkowego, jednakże z uwagi na wynikający z przepisów prawa tryb wszczęcia danego postępowania (z urzędu) reakcja ta może sprowadzić się jedynie do oceny, że wniosek jest nieskuteczny - nie może wszcząć postępowania prowadzącego do załatwienia wskazanej w tym wniosku sprawy.
Organ II instancji zauważył, że NUS w przyjętym rozstrzygnięciu wskazał, że postępowanie w sprawie anulowania złożonego 14 stycznia 2025 r. zgłoszenia aktualizacyjnego osoby fizycznej będącej podatnikiem lub płatnikiem NIP-7 nie może być wszczęte, gdyż przepisy prawa uniemożliwiają prowadzenie tego postępowania. Ponadto podkreślił, że zgłoszenie aktualizacyjne NIP-7 jest podstawą do aktualizacji danych. Obowiązek złożenia tego typu oświadczenia (zgłoszenia), w sytuacji zakończenia działalności, wynika wprost z przepisów prawa i z chwilą, w której zostanie złożone przez podatnika, wywołuje ono skutki prawne. Na tej podstawie stronie zaktualizowano dane w CRP KEP poprzez zamknięcie jego działalności i wygaszenie NIP. Podniósł także, organ I instancji dodatkowo poinformował, że anulowanie złożonego wcześniej zgłoszenia NIP-7 spowodowałoby przywrócenie Podatnikowi Numeru Identyfikacji Podatkowej. Przepisy ustawy o NIP nie przewidują przypadku anulowania zgłoszenia NIP-7, ani przywracania podatnikowi NIP w sytuacji zakończenia działalności. Przywrócenie NIP możliwe jest jedynie w sytuacji, gdy został on wcześniej uchylony w drodze decyzji (art. 8c ust. 4 ustawy o NIP). Zauważył też, że NUS uchyla z urzędu, w drodze decyzji NIP, jeżeli podatnik posługuje się fałszywymi lub fikcyjnymi danymi adresowymi swojej siedziby lub miejsca wykonywania działalności gospodarczej. Z chwilą ustania przesłanek uzasadniających uchylenie NIP na skutek zmiany danych adresowych w odpowiednim rejestrze lub ewidencji następuje przywrócenie NIP w CRP KEP. Do przywrócenia stosuje się odpowiednio przepisy art. 8c ustawy o NIP, a przepis ten, czy też inny akt prawny nie odnosi się do żądania objętego wnioskiem strony. Ponadto (co podkreślił organ I instancji), zgodnie z art. 15aa ust. 3 pkt 6 ustawy o NIP są danymi integralnymi i nie można ich dowolnie zmieniać.
Zgadzając się jednocześnie z NUS organ II instancji stwierdził, że obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości anulowania lub wycofania zgłoszenia aktualizacyjnego osoby fizycznej będącej podatnikiem lub płatnikiem NIP-7. Wskazał też, że zgłoszenie NIP-7 jest informacją składaną przez podatnika do organu podatkowego. Tego rodzaju informacja jest rodzajem deklaracji o czym stanowi art. 3 pkt 5 o.p. W związku z tym na podstawie art. 81 §1 o.p. podanik może skorygować uprzednio złożoną deklarację, w tym również formularz NIP-7. Zatem organ I instancji zasadnie odmówił wszczęcia postępowania, na podstawie wniosku strony, w sprawie anulowania złożonego 14 stycznia 2025 r. zgłoszenia aktualizacyjnego osoby fizycznej będącej podatnikiem lub płatnikiem NIP-7. DIAS wskazał bowiem, że żaden przepis nie daje podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia Podatnikowi NIP. Odnosząc się jednocześnie do stanowiska organu I instancji stwierdził, że odpowiada ono prawu i nie może być zasadnie kwestionowane. W sposób jasny i prawidłowy wyjaśniono bowiem przesłanki, na podstawie których postępowanie w sprawie anulowania zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-7, a tym samym przywrócenia stronie NIP - nie może być wszczęte. NUS od dnia złożenia zgłoszenia NIP-7 do dnia złożenia wyjaśnień przez skarżącego nie znalazł podstaw do anulowania zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-7. Podkreślił także, że tego rodzaju oświadczenie korzysta z domniemania prawdziwości, które ma charakter domniemania faktycznego i organ otrzymujący tego rodzaju zawiadomienie, co potwierdza orzecznictwo (wyrok WSA z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 111/20 oraz wyrok NSA z 24 maja 2024 r., sygn. akt I FSK 1177/20), nie ma obowiązku jego weryfikacji i jest związany jego treścią. W takiej więc sytuacji jak opisana powyżej, strona zaprzestaje prowadzenia działalności gospodarczej (w tym przypadku rolnej), a w konsekwencji podlega wykreśleniu z rejestru czynnych podatników VAT, w którym figurowała. Wygasa także jej NIP.
W ocenie DIAS nie doszło także (wbrew twierdzeniom strony) do naruszenia przez organ I instancji zasad działania na podstawie przepisów prawa (art. 120 o.p.), zasad zaufania do organów podatkowych (art. 121 o.p.), wyjaśniania stanu faktycznego (art. 122 o.p.) oraz zbierania materiału dowodowego (art. 187 o.p.). Zgodnie bowiem ze złożonym oświadczeniem - zgłoszeniem aktualizacyjnym NIP-7 NUS dokonał aktualizacji danych w CRP KEP, a tym samym zamknął działalność Podatnika i wygasił NIP. Wskazał przy tym, że w myśl art. 3 ust. 11 pkt 1 ustawy o NIP w przypadku podatników będących osobami fizycznymi niebędących zarejestrowanymi podatnikowi podatku od towarów i usług lub nieprowadzących działalności gospodarczej, identyfikatorem podatkowym jest numer PESEL.
Organ II instancji podniósł też, że w tym samym dniu do US wpłynęło też zgłoszenie o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług VAT-Z z dniem 31 grudnia 2024 r. Dodał też, że oświadczenia woli w złożonym zgłoszeniu NIP-7 i VAT-Z są spójne. Podkreślił, że nie jest rolą organu podatkowego weryfikacja dokumentów złożonych/bądź nie w Krajowym Rejestrze Urzędowym Podmiotów Gospodarki Narodowej REGON. Każda instytucja posiada odrębne procedury oraz terminy zgłoszeń. Dodatkowo wskazał, że informacje czy wyjaśnienia strony poczynione w toku postępowania nie mogą rzutować na prawidłowość ustalenia stanu faktycznego i oceny zastosowania normy z art. 165 a §10 o.p.
Strona nie zgadzając się z przyjętym rozstrzygnięciem zaskarżyła je do tut. sądu wnosząc o: (-) uchylenie w całości postanowienia DIAS i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, (-) zasądzenie kosztów postępowania sądowego, (-) przeprowadzenia dowodów uzupełniających z treści: aktu notarialnego Rep. A nr [...] z 31 stycznia 2025 r., wniosku o przyznanie płatności na rok 2025 r. złożonego do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i faktury VAT RR nr [...] z 29 września 2025 r. wraz z dowodem jej opłacenia – na okoliczność prowadzenia nadal działalności rolniczej.
Jednocześnie, zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
- art. 12 ust. 2 ustawy o NIP w zw. z art. 120, art. 121 §1, art. 122, art. 187 §1, art. 165a §1, art. 272 pkt 3 i art. 81 §1 o.p. polegające na bezpodstawnym wygaszeniu numeru NIP oraz odmowie anulowania (przyjęcia korekty) zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-7, w którym jako przyczynę jego złożenia podano zakończenie działalności w sytuacji, gdy do zakończenia nie doszło,
- art. 127 w zw. z art. 120, art. 121 §1 i art. 122 o.p. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania podatkowego polegające na braku ponownego i rzetelnego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem wszystkich jej okoliczności, wyrażające się w ograniczeniu się organu odwoławczego tylko do kontroli postanowienia organu I instancji i niepodjęcie działań mających na celu pełne wyjaśnienie sprawy, w szczególności zupełne pominięcie treści aktu notarialnego z 31 stycznia 2025 r., z którego wynika, że darowizna zorganizowanej części przedsiębiorstwa - gospodarstwa rolnego nie miała miejsca 31 grudnia 2024 r. i skarżący nie zakończył z dniem 31 grudnia 2024 r. działalności rolniczej.
Uzasadniając skargę uzupełnioną pismem procesowym z 25 lipca 2025 r. strona podkreśliła, że wniosek o anulowanie zgłoszenia NIP-7 został złożony jako korekta zgłoszenia złożonego 14 stycznia 2025 r., co wynika z jego treści. Wskazała, że wzór tego druku określony przepisami rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 19 lipca 2021 r. w sprawie wzorów formularzy zgłoszeń identyfikacyjnych i zgłoszeń aktualizacyjnych oraz zgłoszeń w zakresie danych uzupełniających nie przewiduje możliwości jego skorygowania, tak jak ma to miejsce w przypadku np. deklaracji VAT-7, czy zeznań podatkowych PIT. Brak na nim odpowiedniego pola, którego zakreślenie oznacza i powoduje, że podatnik składa korektę zgłoszenia. W związku z tym należało go uznać za korektę złożoną w oparciu o art. 81 §1 o.p.
Odwołując się do treści art. 12 ust. 2 ustawy o NIP (nadany NIP wygasa z chwilą zgonu lub ustania bytu prawnego podatnika, z wyjątkiem przypadków określonych w jej art. 12 ust 1-lb) strona podniosła, że w przedmiotowej sprawie żaden z tych wyjątków nie ma miejsca. Nie ustał też byt prawny ani nie nastąpił zgon podatnika. Nie było zatem podstaw do wygaszania numeru NIP. Skarżący wskazał także zgłoszenie NIP-7 zostało złożone przez pomyłkę, a jako przyczynę jego złożenia błędnie podano zakończenie działalności/likwidację. Podkreślił przy tym, że zgłoszenie to jest dokumentem sformalizowanym i w związku z tym organ ma obowiązek sprawdzić, czy jest ono prawidłowe i odpowiada stanowi faktycznemu. Skarżący zauważył także, że złożył pierwsze zgłoszenie NIP-7 w związku z tym, że został podatnikiem podatku VAT, rezygnując ze zwolnienia przysługującego na mocy art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT stosownie do dyspozycji art.43 ust.3 tej ustawy (zgłoszenie rejestracyjne VAT-R). Do tego dnia był rolnikiem ryczałtowym w rozumieniu przepisów tej ustawy. Zauważył też, że prowadzenie gospodarstwa rolnego nie wymaga wpisu do Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG).
Skarżący podniósł także, że gdyby rzeczywiście zakończył działalność/zlikwidował swoje gospodarstwo rolne (w formularzu NIP-7 - jako przyczynę jego złożenia wskazał zakończenie działalności), miał obowiązek zgłoszenia tego faktu właściwemu urzędowi statystycznemu. Zgodnie bowiem z art. 42 ust. 6 ustawy z dnia 25 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej, powinien był złożyć wniosek o skreślenie z Krajowego Rejestru Urzędowego Podmiotów Gospodarki Narodowej REGON na właściwym formularzu. Nie złożył jednak takiego wniosku i nadal figuruje w tym rejestrze jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą w zakresie upraw rolnych połączonych z hodowlą zwierząt (w załączeniu wpis na 26 czerwca 2025 r.). Zauważył przy tym, że powinien to być fakt znany organowi z urzędu, gdyż rejestr REGON jest jawny i dostępny online. W jego ocenie organ miał obowiązek zweryfikować ten stan oraz wyjaśnić rozbieżność pomiędzy treścią zgłoszenia NIP-7 a wpisem w rejestrze REGON. Ponadto nie ustał byt prawny skarżącego ani nie nastąpił jego zgon. Nie było więc w ogóle podstaw do wygaszenia numeru NIP.
Strona podkreśliła również, że skoro (jak utrzymują organy podatkowe) potwierdziła ustnie, że zlikwidowała gospodarstwo rolne i przekazał je synowi 31 grudnia 2024 r., to z uwagi na to, że w skład gospodarstwa wchodzą nieruchomości, transakcja taka musiałaby mieć formę aktu notarialnego. Gdyby rzeczywiście doszło do takiego przekazania 31 grudnia 2024 r. notariusz miałby obowiązek, zgodnie z art. 84a §3 o.p. umieścić w Centralnym Repozytorium Elektronicznych Wypisów Aktów Notarialnych elektroniczny wypis takiego aktu w terminie do 7 stycznia 2025 roku. Zauważyła też, że akt notarialny dokumentujący przekazanie części gospodarstwa synowi został sporządzony dopiero 31 stycznia 2025 roku i to jego wypis został umieszczony w Centralnym Repozytorium Elektronicznych Wypisów Aktów Notarialnych. To również powinno być znane organom z urzędu. Podniosła także, że przed wygaszeniem numeru NIP i wykreśleniem jej z rejestru podatników VAT w oparciu o zgłoszenie złożone 14 stycznia 2025 r. NUS miał obowiązek zweryfikować ten stan. Obligował go do tego art. 272 pkt 3 o.p. gdyż stan faktyczny nie był tożsamy z tym zgłoszeniem. Stwierdził także, że nie zaprzestał działalności rolniczej i nadal ją prowadzi (posiada ziemię rolną, którą uprawia) o czym świadczą dokumenty przedłożone organom podatkowym. Obecnie zajmuje się wyłącznie uprawą kukurydzy, która została zasiana jesienią ubiegłego roku a zebrana we wrześniu 2025 r. Podkreślił, że działalność rolnicza cechuje się pewną cyklicznością. Wskazał też, że zaprzestał jedynie współpracy ze Spółdzielnią [...] w G. Dodał także, że złożył do ARiMR wniosek o przyznanie płatności bezpośredniej na 2025 r. deklarując uprawę kukurydzy na kiszonkę. Sprzedał ją następnie synowi na podstawie faktury RR nr [...], który zebrał ją we własnym zakresie. Tak więc z całokształtu okoliczności niniejszej sprawy wynika, że skarżący nadal prowadzi działalność rolniczą w rozumieniu ustawy o VAT.
Strona wskazała również, że DIAS w ogóle nie odniósł się do ponoszonej w zażaleniu rozbieżności pomiędzy zgłoszeniem NIP-7 i VAT-Z z 14 stycznia 2025 r. a brakiem aktu notarialnego dokumentującego przekazanie gospodarstwa 31 grudnia 2024 r. i aktem notarialnym z 31 stycznia 2025 r. Brak jej poruszenia stanowi dodatkowo naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania podatkowego. Zgodnie bowiem z art. 127 o.p. miał on obowiązek ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy a nie tylko kontroli postanowienia organu I instancji. Podkreślił też, że zgodnie z tym przepisem postępowanie podatkowe jest dwuinstancyjne. Konieczne jest więc dwukrotne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, nie zaś tylko kontrola zasadności zarzutów. Konkludując zauważył, że NUS nie tylko bezpodstawnie wykreślił wygasił skarżącemu numer NIP, ale także bezpodstawnie odmówił przyjęcia korekty wcześniej złożonego zgłoszenia NIP-7, zaś organ II instancji, naruszając przywołane przepisy, uznał te działania za prawidłowe.
DIAS w odpowiedzi na skargę podtrzymał prezentowane dotychczas stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:
Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego postanowienia, jego zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron, oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 §1 pkt 1 lit. a - c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.".
W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonego postanowienia należało orzec, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie znalazł przyczyn do stwierdzenia, że rozstrzygnięcie organu II instancji zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub z naruszeniem przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec braku naruszeń prawa o takim ciężarze gatunkowym, nie było podstaw do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Istota sporu w przedmiotowej sprawie dotyczy tego, czy organy podatkowe miały prawo do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie anulowania złożonego 14 stycznia 2025 r. zgłoszenia aktualizacyjnego osoby fizycznej będącej podatnikiem lub płatnikiem NIP-7 z datą zakończenia działalności 31 grudnia 2024 r. Treść przedmiotowego rozstrzygnięcia, podobnie jak żądanie wniosku skarżącego wszczęcia postępowania, zakreśla więc granice sprawy, w ramach których rozciąga się kognicja sądu, zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a. - do dokonania oceny legalności zaskarżonego postanowienia. Tak więc przedmiotem kontroli w tym wypadku jest jedynie zasadność odmowy wszczęcia postępowania z wniosku strony, mającego zmierzać do anulowania dokumentu NIP-7 i przywrócenia Numeru Identyfikacji Podatkowej oraz zmiany danych w Centralnym Rejestrze Podmiotów - Krajowej Ewidencji Podatników (CRP KEP), wskazując, że został on złożony przez pomyłkę i z powodu nieświadomości skarżącego. Sąd, kontrolując legalność postanowienia wydanego w trybie art. 165a §1 o.p., jest bowiem uprawniony wyłącznie do przeprowadzenia analizy przesłanek przewidzianych w tym przepisie. W konsekwencji nie jest uprawniony do oceny prawnej, czy wniosek podatnika zasługuje na uwzględnienie (por. wyrok WSA w Szczecinie z 27 czerwca 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 174/24).
Na wstępie należy podnieść, że sąd na podstawie art. 106 §3 p.p.s.a. postanowił uwzględnić wniosek dowodowy strony zawarty w skardze (pkt 2 wniosków), z uwagi na to, że dokumenty te stanowiły ważną część argumentacji skarżącego (podnoszone zarówno na etapie toczącego się postępowania w przedmiotowej sprawie, jak i w treści skargi) a ponadto, że sprawa ta rozpatrywana była przez tut. sąd na posiedzeniu niejawnym, a więc bez udziału stron.
Zgodnie z art. 165a §1 o.p. gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Według art. 12 ust. 2 ustawy o NIP w przypadku zgonu lub ustania bytu prawnego podatnika nadany NIP wygasa, z wyjątkiem przypadków wymienionych w ust. 1-1b.
W myśl art. 8c ust. 4 ustawy o Naczelnik urzędu skarbowego uchyla z urzędu, w drodze decyzji NIP, jeżeli podatnik posługuje się fałszywymi lub fikcyjnymi danymi adresowymi swojej siedziby lub miejsca wykonywania działalności gospodarczej. Z chwilą ustania przesłanek uzasadniających uchylenie NIP na skutek zmiany danych adresowych w odpowiednim rejestrze lub ewidencji następuje przywrócenie NIP w CRP KEP. Do przywrócenia NIP stosuje się odpowiednio przepisy art. 8a.
Przepis art. 15aa ust. 3 pkt 6 ustawy o NIP stanowi, że dane zawarte w CRP KEP są danymi integralnymi i nie można ich dowolnie zmieniać.
Odnosząc się do pierwszego z zarzutów skargi (pkt 1), tj. naruszenia art. 12 ust. 2 ustawy o NIP w zw. z art. 120, art. 121 §1, art. 122, art. 187 §1, art. 165a §1, art. 272 pkt 3 i art. 81 §1 o.p. polegające na bezpodstawnym wygaszeniu numeru NIP oraz odmowie anulowania (przyjęcia korekty) zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-7, w którym jako przyczynę jego złożenia podano zakończenie działalności w sytuacji, gdy do zakończenia nie doszło – to nie podlegał on akceptacji sądu.
W ocenie sądu zgłoszenie aktualizacyjne osoby fizycznej będącej podatnikiem lub płatnikiem NIP-7 z 14 stycznia 2025 r. (z datą zakończenia działalności 31 grudnia 2024 r.), bez dodatkowej inicjatywy skarżącego do dnia 19 maja 2025 r. kiedy zwrócił się on do właściwego organu o anulowanie ww. zgłoszenia aktualizacyjnego (wskazując, że dokument ten został złożony przez pomyłkę i z powodu jego nieświadomości) - nie dawał podstaw do podejmowania działań przez organ w celu ustalenia, czy rzeczywiście do takiej pomyłki doszło. Tym bardziej, że tego samego dnia złożył on również zgłoszenie o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług VAT-Z (z uwagi na likwidację działalności), co świadczy o spójnym i świadomym działaniu. Należy mieć również na uwadze to, że tego rodzaju oświadczenie, analogicznie jak w przypadku zgłoszenia o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług VAT-Z korzysta z domniemania prawdziwości, które to domniemanie ma charakter domniemania faktycznego. Co istotne również, a na co zwrócił uwagę WSA w Rzeszowie w wyroku z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 111/20 (zaakceptowanym przez NSA w wyroku z 24 maja 2024 r., sygn. akt I FSK 1177/20), że organ otrzymujący tego rodzaju zawiadomienie nie ma obowiązku jego weryfikacji i jest związany jego treścią. W takiej więc sytuacji jak opisana powyżej (na podstawie złożonego zgłoszenia NIP-7) organ zaktualizował dane w CRP KEP poprzez zamknięcie z datą 31 grudnia 2024 r. działalności i wygaszenie NIP. Ponadto strona zaprzestając prowadzenia działalności gospodarczej i informując o tym fakcie w zgłoszeniu właściwy organ, podlega wykreśleniu z rejestru czynnych podatników VAT. Należy też pamiętać, że obowiązek złożenia tego typu oświadczenia (zawiadomienia), w sytuacji zakończenia działalności, wynika wprost z przepisów prawa i z chwilą w której zostanie ono złożone przez podatnika, wywołuje ono skutki prawne.
Rację ma też organ II instancji wskazując, że anulowanie złożonego wcześniej zgłoszenia NIP-7, spowodowałoby de facto przywrócenie stronie NIP. Zasadne było zatem zbadanie, czy przepisy obowiązującego prawa przewidują taką możliwość (dając tym samym asumpt do wszczęcia postępowania w tym przedmiocie). Słusznie zatem przyjęto, odwołując się do treści art. 8c ust. 4 ustawy o NIP, że możliwość przywrócenia NIP zarezerwowano dla przypadku, gdy został on wcześniej uchylony w drodze decyzji. Ponadto, jak słusznie zauważył DIAS, że art. 15aa ust. 3 pkt 6 tego aktu prawnego jasno wskazuje, że dane zawarte w CRP KEP są danymi integralnymi i nie można ich dowolnie zmieniać.
Jeśli natomiast chodzi o dokumenty będące przedmiotem wniosku dowodowego strony to wskazać należy, że rozpoznana przez sąd sprawa dotyczy odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie anulowania złożonego 14 stycznia 2025 r. zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-7 (wskazującego w nim zakończenie działalności z dniem 31 grudnia 2024 r.), a ściślej rzecz biorąc, już po zmianie (aktualizacji danych) w dniu 15 stycznia 2025 r. w CRP KEP, poprzez zamknięcie jego działalności i wygaszenie NIP (stanowiąc de facto wniosek o anulowanie złożonego wcześniej zgłoszenia NIP-7, co spowodowałoby de facto przywrócenie Numeru Identyfikacji Podatkowej), w następstwie twierdzenia, że nie zaprzestał on prowadzenia działalności gospodarczej (jako rolnik ryczałtowy). Tym samym wszelkie kwestie związane z uznaniem strony za podatnika prowadzącego działalność (któremu nadano NIP), z przyczyn faktycznych, są w tym wypadku bez znaczenia. Ponadto, jak słusznie zauważył DIAS dyspozycja art. 165a §1 o.p. stanowi wyłącznie podstawę do oceny formalnej, nie zaś rozstrzygania kwestii mających źródło w przepisach prawa materialnego. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania podatkowego, kończąca się bowiem aktem formalnym a nie merytorycznym (rozstrzygającym sprawę co do jej istoty) nie pozwala na wysnuwanie merytorycznych wniosków. Innymi słowy, na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania podatkowego i nie może dokonywać materialno-prawnej oceny żądania (por. wyrok WSA w Poznaniu z 25 listopada 2025 r., sygn. akt I SA/Po 599/25).
Końcowo należy też podkreślić, że trudno w tej sprawie mówić o pomyłce (jak już wyżej zaakcentowano) wynikającej z nieświadomości strony w zakresie złożonego w dniu 14 stycznia 2025 r. zgłoszenia aktualizacyjnego osoby fizycznej będącej podatnikiem lub płatnikiem NIP-7 (z datą zakończenia działalności 31 grudnia 2024 r.), skoro tego samego dnia złożył on również (spójne z ww. zgłoszniem) zgłoszenie o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług VAT-Z (z uwagi na likwidację działalności). Co istotne również, a na co zwrócił uwagę organ (co przeczy stawianej o pomyłce tezie), że zgłoszenie to zostało złożone w trakcie toczących się czynności sprawdzających w zakresie podatku VAT za grudzień 2024 r., w związku z nierozliczonym podatkiem VAT od towarów objętych spisem z natury pozostałych na dzień likwidacji działalności rolniczej.
Powyższe zatem powoduje, że w zaskarżonym postanowieniu w sposób jasny i prawidłowy wyjaśniono przesłanki, z uwagi na które postępowanie w sprawie anulowania złożonego wcześniej zgłoszenia NIP-7 (powodując tym samym de facto przywrócenie stronie NIP) nie mogło być wszczęte. To zaś zdaniem sądu przekłada się na to, że odpowiada ono prawu i jako takie nie może być zasadnie kwestionowane. Słusznie bowiem przyjęto, że przyczyną uniemożliwiającą wszczęcie i prowadzenie postępowanie w przedmiocie anulowania (i to z datą wsteczną) złożonego 14 stycznia 2025 r. zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-7 było domaganie się przez stronę przywrócenia do CRP KEP (nie spełniając ściśle określonych w przepisach prawa przesłanek) to umożliwiających. Inne przyczyny braku możliwości wszczęcia postępowania, o której mowa w art. 165a §1 o.p. zachodzą bowiem wtedy, gdy m.in. przepisy ustaw podatkowych nie dają podstaw do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego (por. wyrok WSA w Gliwicach z 28 października 2025 r., sygn. akt I SA/Gl 434/25, też wyrok NSA z 5 lutego 2025 r., sygn. akt I FSK 1362/21). Odmowa wszczęcia postępowania podatkowego z przyczyn przedmiotowych będzie więc konsekwencją braku przepisu stanowiącego materialnoprawną podstawę do wydania rozstrzygnięcia albo zaistnienia negatywnej przesłanki określonej w przepisie prawa, zwłaszcza materialnego (por. wyrok NSA z 1 marca 2023 r. III FSK 1905/21). W postępowaniu tym chodzi bowiem o przeszkody uniemożliwiające wszczęcie postępowania, gdy stoi temu na przeszkodzie przepis prawa, który uniemożliwia jego prowadzenie i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny (co miało miejsce w tej sprawie). Dlatego też postępowanie w przedmiocie anulowania złożonego 14 stycznia 2025 r. zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-7 (z uwagi na likwidację działalności) nie mogło być wszczęte, z godnie z treścią art. 165a §1 o.p. Zgodzić się należy też z DIAS, że użyty w powyższym przepisie zwrot "nie może być wszczęte" należy odnieść właśnie do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Jak prawidłowo też zauważył DIAS art. 165a §1 o.p. znajduje zastosowanie także do wniosków, które wprawdzie wywołują reakcję organu podatkowego, jednakże z uwagi na wynikający z przepisów prawa tryb wszczęcia danego postępowania (z urzędu), reakcja ta może sprowadzić się jedynie do oceny, że wniosek jest nieskuteczny - nie może wszcząć postępowania prowadzącego do załatwienia wskazanej w tym wniosku sprawy. Ponadto orzekając w zakresie odmowy wszczęcia postępowania organ podatkowy nie rozstrzyga o zasadności żądania czy przedmiotowości postępowania w sprawie, lecz bada wyłącznie formalne przesłanki nadania biegu złożonemu wnioskowi (jak prawidłowo zrobił to organ w tej sprawie).
Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 127 w zw. z art. 120, art. 121 §1 i 122 o.p. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania podatkowego polegającej na braku ponownego i rzetelnego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem wszystkich jej okoliczności, wyrażające się w ograniczeniu się organu odwoławczego tylko do kontroli postanowienia organu I instancji i niepodjęcie działań mających na celu pełne wyjaśnienie sprawy, w szczególności zupełne pominięcie treści aktu notarialnego z 31 stycznia 2025 r., z którego wynika, że darowizna zorganizowanej części przedsiębiorstwa - gospodarstwa rolnego nie miała miejsca 31 grudnia 2024 r. i r. skarżący nie zaprzestał z 31 grudnia 2024 r. wykonywania czynności opodatkowanych VAT (działalności rolniczej). Jak już bowiem zasygnalizowano wcześniej (w przypadku wystąpienia braku możliwości wszczęcia i prowadzenia postępowania podatkowego - czyli także dowodowego - w zakresie określonym wnioskiem) nie istniej możliwość merytorycznego odniesienia się do podniesionych przez stronę argumentów odnośnie rozbieżności pomiędzy zgłoszeniem NIP-7 (podobnie VAT-Z) z 14 stycznia 2025 r. a brakiem takiego aktu notarialnego dokumentującego przekazanie gospodarstwa rolnego 31 grudnia 2024 r. i aktem notarialnym z 31 stycznia 2025 r. Organ II instancji był zatem ograniczony dyspozycją art. 165a §1 o.p. i przesłankami z niego wynikającymi. Nie mogąc wychodzić tym samym (uwzględniając jego rolę jako organu II instancji) poza ramy zakreślone tym przypisem. Wobec powyższego wypełnienie przez DIAS roli organu odwoławczego powoduje, że bezpodstawne są zarzuty naruszenia pozostałych zasad, tj. zasady legalizmu, zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie oraz zasady prawdy obiektywnej.
Jeśli natomiast chodzi o kwestię rozumienia wniosku o anulowanie zgłoszenia NIP-7 z 14 stycznia 2025 r. jako korekty deklaracji to zdaniem sądu w tym przypadku trudno tutaj mówić o takiej formie korygowania dokonanych zmian, skoro organ z chwilą zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-7 dokonał (stan dokonany) aktualizacji danych w CRP KEP poprzez zamknięcie jego działalności i wygaszenie NIP (zgodnie z żądaniem skarżącego). Możliwe jest zatem w takiej sytuacji (z uwagi na zmianę statusu) złożenie nowego wniosku o nadanie NIP (zgłoszenie identyfikacyjne), a wówczas właściwy organ (jeśli zostaną spełnione przesłanki wymagane prawem) nada wnioskodawcy NIP przy użyciu ww. CRP-KEP. Ponadto, jak zauważył WSA w Lublinie w wyroku z 18 października 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 705/13 jedynie oświadczenia wiedzy, zawarte w deklaracjach podatkowych, podlegają korekcie na zasadach określonych w Ordynacji podatkowej. A trudno zdaniem sądu uznać dokonane w dniu 14 stycznia 2025 r. zgłoszenie jako oświadczenie wiedzy, a nie woli.
Uwzględniając dotychczasowe rozważania wskazać należy, że zarzuty podniesione w skardze w żaden sposób nie wpływają na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia. Stanowią natomiast niczym nie popartą polemikę, pozostającą bez istotnego znaczenia dla sprawy. Sąd, nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, nie dopatrzył się również innych błędów w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia ani też naruszeń przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.