I SA/LU 37/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzje organów podatkowych i umorzył postępowanie, uznając, że sprzedaż gruntu rolnego dzierżawcy korzysta ze zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych.
Sprawa dotyczyła odpowiedzialności podatkowej płatnika za niepobrany podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) od sprzedaży gruntu rolnego. Skarżący, będący płatnikiem, nie pobrał podatku, powołując się na zwolnienie z art. 9 pkt 2 ustawy o PCC, które dotyczy nabycia gospodarstwa rolnego. Organy podatkowe odmówiły zastosowania zwolnienia, uznając, że nabycie gruntu przez dzierżawcę nie spowodowało utworzenia lub powiększenia gospodarstwa rolnego. Po uchyleniu przez NSA wyroku WSA, WSA ponownie rozpoznał sprawę, wiążąc się wykładnią NSA, zgodnie z którą sprzedaż gruntu rolnego dzierżawcy korzysta ze zwolnienia, nawet jeśli grunt był już w posiadaniu nabywcy na podstawie umowy dzierżawy. W konsekwencji sąd uchylił decyzje organów i umorzył postępowanie.
Sprawa rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie dotyczyła odpowiedzialności podatkowej płatnika (M. D.) za niepobrany podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) od sprzedaży gruntu rolnego. Skarżący nie pobrał podatku, argumentując, że transakcja podlega zwolnieniu przewidzianemu w art. 9 pkt 2 ustawy o PCC, które dotyczy nabycia gospodarstwa rolnego. Organy podatkowe uznały, że zwolnienie nie przysługuje, ponieważ nabycie gruntu przez dzierżawcę (E. D.) nie spowodowało utworzenia lub powiększenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów. Sąd pierwszej instancji początkowo oddalił skargę, ale Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wyrokiem z 19 października 2023 r. uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. NSA, opierając się na swojej wcześniejszej wykładni (m.in. wyrok z 24 maja 2022 r., sygn. akt III FSK 202/22), stwierdził, że zwolnienie z art. 9 pkt 2 u.p.c.c. ma zastosowanie również do sprzedaży własności gruntów stanowiących gospodarstwo rolne na rzecz dotychczasowych dzierżawców. NSA podkreślił, że przeciwna wykładnia naruszałaby zasadę równości wobec prawa, nieuzasadnienie różnicując sytuację nabywców, którzy dzierżawili grunt przed jego zakupem. Ponownie rozpoznając sprawę, WSA w Lublinie, związany wykładnią NSA (art. 190 p.p.s.a.), uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz decyzję organu pierwszej instancji, a także umorzył postępowanie podatkowe. Sąd uznał, że sprzedaż gruntu rolnego dzierżawcy, który już posiadał ten grunt na podstawie umowy dzierżawy, stanowi powiększenie jego gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 9 pkt 2 u.p.c.c., a tym samym podlega zwolnieniu z PCC. Sąd zasądził również od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, sprzedaż własności gruntu rolnego na rzecz dotychczasowego dzierżawcy, który już posiadał ten grunt na podstawie umowy dzierżawy, podlega zwolnieniu z podatku od czynności cywilnoprawnych na podstawie art. 9 pkt 2 ustawy o PCC.
Uzasadnienie
Sąd, wiążąc się wykładnią NSA, uznał, że zwolnienie z art. 9 pkt 2 u.p.c.c. ma zastosowanie również do sprzedaży własności gruntów stanowiących gospodarstwo rolne na rzecz dotychczasowych dzierżawców. Przeciwna wykładnia naruszałaby zasadę równości wobec prawa i cel przepisu, jakim jest wspieranie tworzenia i prowadzenia gospodarstw rolnych. Nabycie gruntu przez dzierżawcę, nawet jeśli grunt był już w jego posiadaniu, stanowi powiększenie gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (8)
Główne
u.p.c.c. art. 9 § pkt 2
Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych
Zwolnienie z podatku od czynności cywilnoprawnych dotyczy sprzedaży własności gruntów stanowiących gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, niezależnie od sposobu wykorzystania tych gruntów przez nabywcę przed datą sprzedaży, pod warunkiem utworzenia lub powiększenia gospodarstwa rolnego o powierzchni od 11 do 300 ha, prowadzenia go przez co najmniej 5 lat oraz spełnienia warunków pomocy de minimis.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 190
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji.
p.p.s.a. art. 145 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do umorzenia postępowania administracyjnego w przypadku stwierdzenia podstaw do jego umorzenia.
O.p. art. 208 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Podstawa do stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzekania o kosztach postępowania.
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sprzedaż gruntu rolnego dzierżawcy korzysta ze zwolnienia z PCC na podstawie art. 9 pkt 2 u.p.c.c. Nabycie gruntu przez dzierżawcę stanowi powiększenie gospodarstwa rolnego. Wykładnia NSA wiążąca dla WSA.
Odrzucone argumenty
Nabycie gruntu przez dzierżawcę nie spowodowało utworzenia lub powiększenia gospodarstwa rolnego. Zwolnienie z art. 9 pkt 2 u.p.c.c. nie ma zastosowania, gdy grunt był już w posiadaniu nabywcy na podstawie dzierżawy.
Godne uwagi sformułowania
sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny sprzedaż własności gruntów stanowiących gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym przez właściciela na rzecz dotychczasowego dzierżawcy brak jest podstaw do wyłączenia ze zwolnienia od podatku od czynności cywilnoprawnych umowy sprzedaży gruntów rolnych stanowiących gospodarstwo rolne na rzecz nabywcy, które znajdowały się w posiadaniu nabywcy przed datą zawarcia umowy sprzedaży na podstawie innego niż prawo własności tytułu prawnego.
Skład orzekający
Marta Laskowska-Pietrzak
przewodniczący
Marcin Małek
sprawozdawca
Grzegorz Wałejko
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 9 pkt 2 ustawy o PCC w kontekście sprzedaży gruntów rolnych dzierżawcom oraz zasada związania wykładnią NSA."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji sprzedaży gruntu rolnego dzierżawcy, który już posiadał ten grunt. Wymaga spełnienia pozostałych warunków zwolnienia (powierzchnia, okres prowadzenia, pomoc de minimis).
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowa jest wykładnia przepisów prawa podatkowego i jak orzecznictwo wyższych instancji wpływa na rozstrzygnięcia sądów niższych. Pokazuje też praktyczne zastosowanie zwolnienia podatkowego w rolnictwie.
“Czy dzierżawca kupujący dzierżawiony grunt rolny zapłaci PCC? Sąd administracyjny wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 700 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Lu 37/24 - Wyrok WSA w Lublinie Data orzeczenia 2024-02-16 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-01-15 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie Sędziowie Grzegorz Wałejko Marcin Małek /sprawozdawca/ Marta Laskowska-Pietrzak /przewodniczący/ Symbol z opisem 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty Hasła tematyczne Podatek od czynności cywilnoprawnych Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku uchylono decyzje I i II instancji i umorzono postępowanie podatkowe Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 815 art. 9 pkt 2 Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - t.j. Dz.U. 2023 poz 1634 art. 190 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca), Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Protokolant Starszy sekretarz sądowy Ewelina Piskorek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 10 grudnia 2019 r. nr 0601-IOD-1.4113.1.2019.4 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej płatnika I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z dnia 26 września 2019 r. nr 0621-SPV.4113.4.2019; II. umarza postępowanie podatkowe; III. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz M. D. kwotę 980 (słownie: dziewięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Wyrokiem z 18 września 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 64/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (WSA) oddalił skargę M. D. (płatnik, skarżący lub strona) na decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (organ) z 10 grudnia 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Łęcznej (organ pierwszej instancji) z 26 września 2019 r., orzekającą o odpowiedzialności podatkowej strony jako płatnika podatku od czynności cywilnoprawnych oraz określającą wysokość należności z tytułu niepobranego podatku za kwiecień 2019 r. w kwocie 700 zł. Jak wynika z zawartych w uzasadnieniu powyższego wyroku ustaleń, E. D. (dzierżawca) oraz H. S. D. (wydzierżawiający) w dniu 9 lipca 2018 r., zawarli umowę dzierżawy działki gruntu nr [...] położonego w miejscowości S. gmina C. o powierzchni 3,90 ha. Umowa została zawarta na okres 10 lat (§ 3 umowy dzierżawy). Dla zmiany umowy przewidziano formę pisemną pod rygorem nieważności (§ 10 ust. 1 umowy dzierżawy). W wyniku pomiaru kontrolnego i obliczeń powierzchnia gruntu wskazanej działki uległa zmianie, be zmiany granic, na powierzchnię 3,9796 ha. Ponadto działka ta została podzielona na działki: [...] o powierzchni 19.050 m2 oraz [...] o powierzchni 20.746 m2. W dniu 26 kwietnia 2019 r., w Kancelarii Notarialnej prowadzonej przez stronę został sporządzony akt notarialny repertorium A nr [...]. Na mocy tego aktu H. S. D. sprzedał E. D., nieruchomość nr [...] o powierzchni 20.746 m2 za cenę 35.000 zł (§ 2 ust. 2 aktu notarialnego). Jednocześnie ww. aktem notarialnym dokonano zmiany umowy dzierżawy w ten sposób, że działka gruntu nr [...] przestała być przedmiotem dzierżawy (§ 2 ust. 1 aktu notarialnego). W ocenie organu pierwszej instancji w przedstawionej sytuacji nie mogło dojść do zastosowania art. 9 pkt 2 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1519), dalej: u.p.c.c. Zwolnienie przewidziane w tym przepisie będzie miało zastosowanie jedynie wówczas, gdy zostaną spełnione łącznie wszystkie warunki w nim wskazane. Zdaniem organu pierwszej instancji E. D. nabywając działkę gruntu nr [...] nie utworzyła gospodarstwa rolnego, ponieważ ono już istniało i nabywane grunty były w jej posiadaniu. Na skutek nabycia wskazanej działki nie nastąpił również przyrost powierzchni gospodarstwa rolnego, pozostało ono w niezmienionej formie. Nadto dodał, że rozwiązanie umowy dzierżawy nastąpiło z tą samą datą, co zawarcie umowy sprzedaży. Wobec powyższego, nie został spełniony warunek konieczny do zastosowania zwolnienia podatkowego. Stanowisko to podzielił organ w zaskarżonej decyzji wydanej na skutek złożenia przez stronę odwołania. Organ stwierdził, że w sprawie zachodzi sytuacja, w której nabywca posiada już faktycznie gospodarstwo rolne, bowiem E. D. w umowie sprzedaży oświadczyła, że jest rolnikiem indywidualnym oraz posiada gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych 16,6663 ha położone na terenie gminy C. i W. (§ 5 lit. b aktu notarialnego) i będzie dalej, osobiście prowadzić gospodarstwo rolne, w skład którego wejdzie nabywana nieruchomość, przez okres co najmniej 10 lat od dnia nabycia oraz, że całkowita kwota przyznanej jej pomocy de minimis w okresie bieżących trzech lat podatkowych nie przekroczyła, ani nie przekroczy kwoty 15.000 euro (§ 1 ust. 9 lit. b i c aktu notarialnego). Zdaniem organu, zawierając 9 lipca 2018 r., umowę dzierżawy E. D. stała się posiadaczem zależnym działki gruntu nr [...]. Natomiast w momencie zawarcia umowy sprzedaży, stała się właścicielem tej działki, a zarazem posiadaczem samoistnym. Posiadanie kupującej było ciągłe. Zwrot wydzierżawiającemu przedmiotu umowy dzierżawy nie nastąpił. Strony umowy sprzedaży zgodnie oświadczyły, że wydanie nieruchomości nabywcy "już nastąpiło" (§ 4 ust. 1 aktu notarialnego). Kupująca w momencie podpisywania aktu notarialnego władała działką gruntu nr [...] oraz posiadała wolę władania tymi nieruchomościami dla siebie, a nie jak usiłuje wywieść strona "dla kogo innego". Działka gruntu nr [...] w chwili dokonywania czynności cywilnoprawnej wchodziła w skład gospodarstwa rolnego E. D.. W rezultacie zawarcia umowy kupna-sprzedaży E. D. nie uczyniła więc prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego większym pod względem rozmiarów, ilości lub intensywności. Tym samym warunek utworzenia lub powiększenia gospodarstwa rolnego, o którym mowa w art. 9 pkt 2 u.p.c.c. nie został spełniony. Przywołanym na wstępie wyrokiem, WSA uznał, że skarga złożona przez stronę na opisaną decyzję nie zasługiwała na uwzględnienie. W ocenie WSA zaskarżona decyzja odpowiada prawu, zaś zarzuty skarżącego są bezzasadne. W zakresie głównych rozważań Sąd wskazał, że odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy zauważyć trzeba, że umowa dzierżawy z 9 sierpnia 2018 r. między późniejszym sprzedawcą gruntów, a ich nabywcą została zawarta na okres dziesięciu lat, z możliwością przedłużenia na czas nieokreślony, a jej zawarcie potwierdził Wójt Gminy C.. Grunty wskazanej działki, stanowiące użytki rolne stały się zatem częścią gospodarstwa rolnego późniejszego nabywcy z chwilą ich objęcia umową dzierżawy. Późniejsze przeniesienie własności tych gruntów, na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego z 7 marca 2019 r., spowodowało zatem wprawdzie powiększenie majątku nabywcy, ale nie spowodowało ani utworzenia, ani powiększenia jego gospodarstwa rolnego. Przepis art. 9 pkt 2 u.p.c.c. wiąże natomiast zwolnienie podatkowe z powiększeniem istniejącego lub utworzeniem nowego gospodarstwa rolnego, a nie z powiększeniem majątku nabywcy. Podkreślił, że ze względu na warunek zastosowania zwolnienia podatkowego, związany z obszarem nowoutworzonego lub powiększonego w wyniku nabycia gospodarstwa rolnego (nie mniej niż 11 ha i nie więcej niż 300 ha), nawiązujący do regulacji zawartej w art. 2a ust. 2 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, zauważyć należało, że zwolnienie, o którym mowa w art. 9 pkt 2 u.p.c.c. stanowi instrument przebudowy struktury agrarnej poprzez tworzenie i prowadzenie średnich i dużych gospodarstw rolnych. Wskazany cel gospodarczy może być osiągnięty jedynie wówczas, gdy nowoutworzone albo powiększone gospodarstwo rolne wykazuje pewną trwałość. W ocenie WSA nie doszło do naruszenia przepisów u.p.c.c. Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, w tym powołanych w skardze art. 2a ust. 2 i art. 5 ust. 1 pkt 2. Przepisy te wskazują 300 ha, jako maksymalny obszar gospodarstwa rolnego, które może być uważane za rodzinne gospodarstwo rolne. Zarzut ten Sąd uznał za nieadekwatny do przedmiotu rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Od powyższego wyroku strona wniosła skargę kasacyjną zaskarżając go w całości. Wyrokiem z 19 października 2023 r. sygn. akt III FSK 3566/21 Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę WSA do ponownego rozpoznania oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 830 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadniając swoje stanowisko NSA wskazał, że tożsamy problem prawny był już przedmiotem wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. w wyroku z 24 maja 2022 r. sygn. akt III FSK 202/22. Stanowisko w nim wyrażone NSA podziela w całości i przyjmuje za własne. Jak argumentował, zwolnienie przewidziane w art. 9 pkt 2 u.p.c.c. ma charakter zwolnienia warunkowego i przysługuje wyłącznie wtedy, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie wymienione w nim warunki, tj.: 1) nabycie gruntów musi nastąpić w wyniku umowy sprzedaży; 2) nabywane grunty muszą stanowić gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym zarówno przed nabyciem, jak i po utworzeniu lub powiększeniu istniejącego już gospodarstwa; 3) powierzchnia utworzonego lub powiększonego gospodarstwa rolnego nie może być mniejsza niż 11 ha i nie większa niż 300 ha; 4) gospodarstwo utworzone lub powiększone musi być prowadzone przez nabywcę przez okres co najmniej 5 lat od dnia nabycia; 5) nabywca nieruchomości musi spełnić warunki uprawniające do przyznania mu pomocy de minimis w rolnictwie, na zasadach określonych w rozporządzeniu nr 1408/2013. Jeżeli możliwy zakres zwolnienia podatkowego przekracza kwotę określoną w rozporządzeniu unijnym, zwolnienie to może zostać udzielone jedynie do kwoty możliwej pomocy określonej w art. 3 ust. 2 tego rozporządzenia (wyroki NSA: z 2 września 2020 r., II FSK 1423/18; 21 stycznia 2020 r., II FSK 456/18). WSA stanął na stanowisku, że w okolicznościach sprawy nie doszło do powiększenia gospodarstwa rolnego. Skarżący zaś argumentował, że obszar gruntów stanowiących własność nabywcy niewątpliwie uległ powiększeniu, zaś odmawianie zwolnienia od podatku kupującym nieruchomości rolne będące w ich posiadaniu (w wyniku dzierżawy) jest sprzeczne z wykładnią językową, celowościową i zasadę równości. W ocenie NSA wykładnia treści art. 9 pkt 2 u.p.c.c. prowadzi do wniosku, że zakres przedmiotowy zwolnienia w podatku od czynności cywilnoprawnych dotyczy sprzedaży własności gruntów stanowiących gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, niezależnie od sposobu wykorzystania tych gruntów przez nabywcę nieruchomości przed datą sprzedaży. Przeciwna wykładnia stałaby w sprzeczności z zasadą równości podmiotów wobec prawa wynikającą z art. 32 Konstytucji RP, w nieuzasadniony sposób pozbawiając zwolnienia w podatku od czynności cywilnoprawnych te podmioty, które przed przebyciem na własność gospodarstwa rolnego użytkowały je wywodząc swe uprawnienia z innego niż prawo własności tytułu prawnego. Brak jest zatem podstaw do wyłączenia ze zwolnienia od podatku od czynności cywilnoprawnych umowy sprzedaży gruntów rolnych stanowiących gospodarstwo rolne na rzecz nabywcy, które znajdowały się w posiadaniu nabywcy przed datą zawarcia umowy sprzedaży na podstawie innego niż prawo własności tytułu prawnego. Intencją ustawodawcy podatkowego nie jest ograniczanie grona nabywców nieruchomości rolnych, ponieważ nie byłoby to spójne z założeniami przepisu ustawy, którego celem jest wspieranie także zakładania gospodarstw rolnych i ich prowadzenia. Ustawodawca zastrzegł tylko, że nabyta nieruchomość ma wejść w skład gospodarstwa rolnego nabywcy. Zatem celem omawianego zwolnienia podatkowego jest wspieranie zakładania gospodarstw rolnych i prowadzenia w nich produkcji oraz poprawa struktury agrarnej, przede wszystkim przez powiększenie obszaru gospodarstw rolnych, na co wskazuje warunek dotyczący normy obszarowej gospodarstwa rolnego utworzonego lub powstałego w wyniku powiększenia. W świetle powyższego, wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna dają jednoznaczny wynik: zwolnieniem z art. 9 pkt 2 u.p.c.c. objęta jest również sprzedaż własności gruntów stanowiących gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym przez właściciela na rzecz dotychczasowych dzierżawców. Tym samym za uzasadnione NSA uznał wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przez WSA prawa materialnego stanowiące podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę ponownie, zważył, co następuje: Przystępując po raz kolejny do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, w punkcie wyjścia należy odnotować, że w myśl art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, a skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy nie można oprzeć na podstawach sprzecznych z tą wykładnią. W przytoczonym przepisie ustanowiony został bowiem z jednej strony zakaz formułowania poglądów prawnych, które byłyby odmienne od stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku uchylającego wcześniejsze orzeczenie i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, a z drugiej, bezwzględny nakaz podporządkowania się wykładni przepisów dokonanej przez ów Sąd. Sądowi w składzie orzekającym pozostaje zatem uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji i w tym zakresie powtórzyć stanowisko NSA i dodatkowo zakończyć przedmiotowe postępowanie podatkowe poprzez jego umorzenie. Konkluzja ta - w świetle omówionej regulacji art. 190 p.p.s.a. jest oczywista. Naczelny Sąd Administracyjny przesądził bowiem w sposób wiążący, że we wskazanych okolicznościach sprawy, nie można uznać, że w wyniku zawarcia umowy sprzedaży, nie doszło do powiększenia gospodarstwa rolnego nabywcy. Nieuprawnione jest bowiem stanowisko które łączy pojęcie powiększenia gospodarstwa rolnego wyłącznie z przyrostem jego powierzchni. Taka interpretacja nie wynika z treści przepisu art. 9 pkt 2 u.p.c.c., w którym ustawodawca ograniczył się do warunku "utworzenia lub powiększenia" gospodarstwa rolnego. Dlatego też należy przyjąć, że pomimo, iż nabywane grunty znajdowały się w posiadaniu nabywcy, to w wyniku dokonania sprzedaży niewątpliwie doszło do powiększenia jego gospodarstwa rolnego. W wyniku sprzedaży doszło bowiem do powiększenia gospodarstwa w zakresie gruntów stanowiących własność nabywcy. Zmieniła się – powiększyła "intensywność" posiadanego przez niego gospodarstwa. Od momentu zawarcia umowy sprzedaży, przedmiotową działkę nabywca posiadał już na podstawie "silniejszego" prawa - prawa własności. Z tego powodu nie można zgodzić się z poglądem, że w wyniku zawarcia umowy sprzedaży gospodarstwo rolne nabywcy pozostało w formie niezmienionej w stosunku do dotychczasowej. Otóż w sprawie doszło do istotnej zmiany podstawy prawnej posiadania nabywanych gruntów. Grunty posiadane dotychczas na podstawie prawa "słabszego" (dzierżawy) weszły w posiadanie na podstawie prawa "silniejszego" (własności). Zatem, w świetle treści art. 9 pkt 2 u.p.c.c., nie ma podstaw do uznania, że do powiększenia gospodarstwa rolnego dochodzi tylko wtedy, gdy zwiększa się areał posiadanych przez nabywcę gruntów, bez względu na dotychczasowy tytuł prawny ich posiadania. Należy również powtórzyć za NSA, że przyjęcie za prawidłowe stanowiska organu odwoławczego, stawiałoby z nierównej sytuacji tych nabywców gospodarstwa rolnego, którzy nabywają grunty dotychczas dzierżawione z nabywcami, którzy umowę dzierżawy rozwiązaliby w okresie poprzedzającym (choćby kilka dni) zawarcie umowy sprzedaży. Trudno przyjąć, że racjonalny ustawodawca nie chciał objąć zwolnieniem z art. 9 pkt 2 u.p.c.c. sprzedaży własności gruntów na rzecz ich dzierżawcy, skoro taki brak zwolnienia można byłoby obejść rozwiązując łączącą strony dzierżawę bezpośrednio przed sprzedażą. Biorąc pod uwagę wykładnię celowościową i zasadę równości, trudno byłoby znaleźć uzasadnienie dla poglądu odmawiającego dzierżawcy - nabywcy dzierżawionych gruntów możliwości skorzystania ze zwolnienia w podatku od czynności cywilnoprawnych. Dzierżawa jest tylko tymczasową formą tworzenia czy powiększania gospodarstw rolnych. Głównym przesłaniem zwolnienia jest tworzenie trwałych jednostek prowadzących działalność rolniczą. Ową trwałość i stabilizację zapewnia właśnie prawo własności. Zastosowaniu zwolnienia z art. 9 pkt 2 u.p.c.c., w okolicznościach niniejszej sprawy nie sprzeciwia się również wykładania celowościowa tego przepisu. Jak to zostało wskazane przez NSA, intencją ustawodawcy nie jest ograniczanie grona nabywców nieruchomości rolnych, ponieważ nie byłoby to spójne z założeniami przepisu ustawy, którego celem jest wspieranie także zakładania gospodarstw rolnych i ich prowadzenia. Ustawodawca zastrzegł tylko, że nabyta nieruchomość ma wejść w skład gospodarstwa rolnego nabywcy (por. Z. Ofiarski [w:] Komentarz do ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych [w:] Ustawa o opłacie skarbowej. Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2018, art. 9). Zatem podkreślić należy, że celem omawianego zwolnienia podatkowego jest wspieranie zakładania gospodarstw rolnych i prowadzenia w nich produkcji oraz poprawa struktury agrarnej, przede wszystkim przez powiększenie obszaru gospodarstw rolnych, na co wskazuje warunek dotyczący normy obszarowej gospodarstwa rolnego utworzonego lub powstałego w wyniku powiększenia. W świetle powyższego, wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna dają jednoznaczny wynik: zwolnieniem z art. 9 pkt 2 u.p.c.c. objęta jest również sprzedaż własności gruntów stanowiących gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym przez właściciela na rzecz dotychczasowego dzierżawcy. Ponadto wskazania wymaga, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma sporu co do tego, że w wyniku nabycia nieruchomości rolnej na podstawie umowy z 26 kwietnia 2019 r., wielkość gospodarstwa rolnego nabywcy mieści się w normach obszarowych, o których mowa w art. 9 pkt 2 u.p.c.c. W świetle oświadczeń kupującego zawartych w treści § 1 ust. 4 aktu notarialnego spełnione są również pozostałe warunki zwolnienia z art. 9 pkt 2 u.p.c.c. Nabywca oświadczył, że powiększone gospodarstwo rolne będzie prowadzić przez okres co najmniej 10 lat od dnia nabycia oraz, że całkowita pomoc de minimis nie przekroczyła (w okresie ostatnich 3 lat) i w związku z niniejszym zwolnieniem z podatku od czynności cywilnoprawnych nie przekroczy kwoty 15 000 euro. Twierdzenia te zostały przez organ w całości przyjęte i nie były kwestionowane. Mając na uwadze powyższe okoliczności, skarżący - prawidłowo i zgodnie z treścią wskazanego przepisu u.p.c.c. - nie pobrał jako płatnik podatku od czynności cywilnoprawnych. Nie ma zatem podstaw do orzeczenia o jego odpowiedzialności z tytułu tego podatku. W świetle powyższego, zaskarżona decyzja organu, podobnie jak decyzja organu pierwszej instancji, została wydana z naruszeniem przepisu art. 9 pkt 2 u.p.c.c. W konsekwencji obie te decyzje podlegały uchyleniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 p.p.s.a., o czym sąd orzekł w punkcie I sentencji wyroku. Ponadto, wobec spełnienia wszystkich warunków zwolnienia z art. 9 pkt 2 u.p.c.c. brak jest podstaw do dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego, co skutkowało koniecznością jego umorzenia na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a., stało się ono bowiem bezprzedmiotowe. Zgodnie z ww. przepisem w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. W rozumieniu art. 208 § 1 O.p. sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne, czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. O kosztach postępowania sądowego (980 zł) Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. art. 205 § 2 p.p.s.a. uwzględniając uiszczony wpis od skargi (500 zł) oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (480 zł), które zostało ustalone przez Sąd według stawki z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI