I SA/Ol 451/25

I SA/Ol 451/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-12-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Andrzej Brzuzy
Jolanta Strumiłło /sprawozdawca/
Katarzyna Górska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Ubezpieczenia
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 350
art. 24 ust. 4 i 5b, art. 28 ust. 3 i 3a, art. 28 ust. 3 pkt 4a i 6
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
§ 3 ust. 1 pkt 1 i 3.
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Górska Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) Protokolant sekretarz sądowy Elżbieta Parda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2025r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 sierpnia 2025 r., nr 1650/2025 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) w Olsztynie decyzją z 29 sierpnia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako ZUS, Zakład) odmówił umorzenia należności W. S. (dalej jako skarżący, strona, wnioskodawca, zobowiązany). Należności obejmują składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz odsetki za okres od maja 2013 r. do marca 2014 r. w łącznej kwocie 9 575,45 zł. Są to należności skarżącego jako ubezpieczonego i równocześnie płatnika składek własnych, powstałe w latach 2013-2014 r. w związku z jednoosobową pozarolniczą działalnością gospodarczą.
Podstawą prawną wydania decyzji stały się wymienione w jej sentencji art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350), dalej jako "u.s.u.s.", oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), dalej jako "rozporządzenie".
Uzasadniając odmowę umorzenia należności ZUS w pierwszej kolejności wskazał, że dochodzone należności nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne. Wobec wszczęcia postępowania egzekucyjnego 15 stycznia 2015 r. i skierowania należności wnioskodawcy do egzekucji, bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu, które trwa nadal. Powołał art. 24 u.s.u.s., w tym art. 24 ust. 5b. Organ stwierdził, że w postępowaniu egzekucyjnym wyegzekwowano z majątku strony kwotę 1 755,90 zł, tj. ok. 439 zł miesięcznie i postępowanie nie zostało zakończone. Uznał, że w rozpatrywanym przypadku całkowita nieściągalność należności z tytułu składek nie może być stwierdzona, gdyż postępowanie egzekucyjne jest nadal w toku. Nie zachodzą więc w sprawie przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i umorzenie należności na ich podstawie nie jest możliwe.
ZUS powołał art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia i na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego podał, że skarżący jest rozwiedziony, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Z bazy danych systemu informatycznego ZUS wynika, że otrzymał wynagrodzenie za lipiec 2025 r. w kwocie 5 049,12 zł brutto tj. ok. 3 772 zł netto. Potrącenia egzekucyjne z wynagrodzenia dokonywane wynoszą ok. 439 zł.
Odnotowano, że strona od 15 sierpnia 2025 r. ma prawo do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie emerytury. Ponosi stałe miesięczne wydatki z tytułu utrzymania w łącznej kwocie 2 196 zł, w tym: czynsz 1 246 zł, opłaty eksploatacyjne 550 zł, ochrona zdrowia 400 zł. Posiada ponadto zobowiązania wobec innych wierzycieli: w bankach w wysokości 6 000 zł – miesięczna kwota do spłaty wynosi 300 zł; w innych instytucjach – za okres 2011-2021 – w wysokości 5 500 zł – miesięczna kwota do spłaty wynosi 250 zł. Łączna miesięczna kwota spłacanych zobowiązań wynosi 550 zł. Wnioskodawca zaznaczył, że nie posiada wierzytelności. Oświadczył też, że nie posiada pojazdów ani nieruchomości, co potwierdzono w dostępnych bazach danych.
Organ podał, że zadeklarowana przez stronę sytuacja materialna może stwarzać pewne trudności lecz nie można uznać, że nosi znamiona ubóstwa. Oceniając kryterium ubóstwa wskazał na kwotę określającą minimum socjalne, która wynosi 1 896,57 zł dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego wg obliczeń IPISS na podstawie danych GUS za I kwartał 2025 r. Skarżący posiada natomiast stałe źródło dochodów i nie udowodnił, że odmowa przyznania ulgi będzie stanowić dla strony zagrożenie dla zabezpieczenia niezbędnego poziomu życia.
Zakład odnotował, że wnioskodawca ma problemy zdrowotne i przedłożył orzeczenie z 19 września 2022 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, obowiązujące do 30 września 2025 r. Jednak stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie stanowi samoistnej przesłanki do umorzenia należności. Przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W omawianej sprawie sytuacja taka nie występuje. Skarżący posiada bowiem stałe źródło dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę, a ponadto nie udowodnił, że nie ma żadnej możliwości uregulowania należności z tytułu składek. ZUS jest zaś instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych i podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia. Zwrócił uwagę na konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców. Jak ocenił, niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników, lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.
Organ wskazał na możliwość ubiegania się o ratalną spłatę zadłużenia.
W skardze do Sądu na decyzję Zakładu z 29 sierpnia 2025 r., strona wniosła o umorzenie zadłużenia w ZUS. Skarżący podniósł, że należności ZUS uległy przedawnieniu, gdyż powstały w latach 2013 i 2014, a więc prawie trzynaście lat temu. Powstały ponadto z winy ZUS. Skarżący bowiem, w związku z kłopotami kardiologicznymi, 1 stycznia 2000 r. decyzją ZUS przeszedł na rentę, którą pobierał do 2007 r., kiedy choroba została wykreślona z rejestru chorób. Chciał iść do pracy i znalazł ofertę pracodawcy, jednak lekarz medycyny pracy nie mógł wyrazić zgody na wykonywanie pracy z powodu decyzji ZUS, przez którą siedem lat pozostawał na rencie z powodów kardiologicznych. Uzyskał zawód [...], a mimo to był dwa lata bezrobotny i znalazł się w depresji. Mimo, że nabył prawo do emerytury to wciąż pracuje, obecnie jako [...], ale obawia się, że "ZUS zajmie mi emeryturę do 1100 złotych" (pisownia oryginalna). Miesięcznie płaci za mieszkanie 1 068 zł i opłaca 200 zł zadłużenia po rodzicach, które powstało zanim zamieszkał. Wynajmuje mieszkanie zarządzane przez Zakład Lokali i Budynków Komunalnych w [...] i jeśli nie będzie spłacać czynszu i 200 zł zadłużenia, to ponownie znajdzie się w bezdomności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W piśmie procesowym z 30 października 2025 r. skarżący poinformował, że 2 października 2025 r. orzeczono o jego niepełnosprawności w umiarkowanym stopniu na stałe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie była zasadna.
Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne wraz z odsetkami za zwłokę. Zdaniem organu nie wystąpiły przesłanki umorzenia głównie z powodu prowadzonej skutecznie egzekucji tych zaległości, jak też wobec osiągania przez skarżącego dochodu w wysokości wyraźnie przekraczającej minimum socjalne i mimo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności skarżącego. Natomiast w ocenie skarżącego organ niezasadnie odmówił umorzenia należności składkowych wraz z odsetkami, co jest skutkiem nieprawidłowej oceny jego sytuacji materialnej i zdrowotnej oraz okoliczności sprawy. Ponadto doszło do przedawnienia składek, co skarżący podnosił już przed organem.
Zarzut przedawnienia składek jest najdalej idący, dlatego Sąd właśnie tą kwestią zajął się w pierwszej kolejności. Wydanie decyzji w zakresie umorzenia składek musi być poprzedzone prawidłowym ustaleniem okresów, za które należności nie uległy przedawnieniu i wysokości tychże zaległości. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Tak też było w rozpoznawanej sprawie. ZUS wskazał już na wstępie rozważań w zaskarżonej decyzji, że wszystkie dochodzone należności nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne. Powołał się na okoliczność skierowania należności wnioskodawcy do egzekucji i wszczęcia postępowania egzekucyjnego 15 stycznia 2015 r. Spowodowało to zawieszenie biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w okresie powstania zaległości (lata 2013-2014). Zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Stosownie zaś do art. 24 ust. 5b tej ustawy, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 sierpnia 2024 r., I GSK 890/23, i powołane tam orzecznictwo – dostępne w internecie na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło 15 stycznia 2015 r. Od tego czasu Zakład prowadzi nieprzerwanie postępowanie egzekucyjne, obecnie z wynagrodzenia za pracę skarżącego. Powoduje to, że bieg terminu przedawnienia zostaje na chwilę obecną zawieszony, co oznacza, że zarzut przedawnienia należności składkowych nie jest zasadny, a ocena organu przedstawiona w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie narusza prawa. Okoliczność podnoszona w skardze, że omawiane należności składkowe za lata 2013 i 2014 powstały prawie trzynaście lat temu, nie przesądza w stanie faktycznym sprawy o uznaniu przedawnienia tych należności.
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy wskazać należy, że stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., a zatem gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (w skrócie u.p.u.);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V u.p.u.;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Po analizie w tym zakresie, wobec ustalenia braku przesłanki nieściągalności ZUS przeprowadza postępowanie w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 powołanego już wyżej rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W świetle tych przepisów ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Konsekwencją skutecznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest uznanie zasadności twierdzenia ZUS, że nie występują w rozpoznawanej sprawie okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i umorzenie należności na tej podstawie nie jest możliwe. Jako oczywista jawi się bowiem konkluzja, że zajęcie wynagrodzenia za pracę skarżącego jest skuteczne, gdyż uzyskiwana jest z zajęcia kwota ok. 439 zł miesięcznie. Wyklucza to zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Wobec tego z pewnością nie ma w sytuacji skarżącego zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 4a i 6 u.s.u.s.: wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym oraz, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie spełniono ponadto pozostałych przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wymienionych już wyżej.
Nie budzi też zastrzeżeń Sądu ocena Zakładu, że nie ma podstaw do umorzenia wnioskowanych należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. ZUS zestawił w tym zakresie miesięczne wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę skarżącego: 5 049,12 zł brutto (ok. 3 772 zł netto), z miesięcznymi kosztami utrzymania – ok. 2 196 zł, uwzględniając potracenia egzekucyjne (ok. 439 zł) i okoliczność prowadzenia samodzielnego gospodarstwa domowego. Miał też na uwadze uzyskanie 15 sierpnia 2025 r. przez stronę prawa do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie emerytury.
Zasadnie ZUS zauważył w decyzji, że nie jest uprawniony do rezygnacji z dochodzenia należności publicznoprawnych i ma ustawowy obowiązek wykorzystać wszelkie dostępne środki ich przymusowego dochodzenia. Przepisy, w oparciu o które Zakład realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, w szczególności cywilnoprawnych, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej. W tym kontekście słuszna jest konkluzja, że w aktach sprawy nie ma dokumentów potwierdzających, że wierzyciele wymienieni we wniosku o umorzenie składek (banki i inne instytucje) zamierzają zrezygnować ze swoich wierzytelności.
Mając na uwadze stwierdzone okoliczności sprawy przekonujące jest też stanowisko ZUS, że skarżący nie udowodnił, że odmowa przyznania wnioskowanej ulgi będzie stanowić zagrożenie dla zabezpieczenia niezbędnego poziomu życia. Organ wziął pod uwagę kwotę 1 896,57 zł określającą minimum socjalne jako wskaźnik oceny kryterium ubóstwa. W zestawieniu z powyższymi danymi nie narusza prawa ocena organu, że nie ma podstaw do umorzenia należności składkowych strony na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. Nie zmieniają tej oceny zgłoszone w skardze obawy podwyższenia potrąceń z zajęcia egzekucyjnego do kwoty 1 100 zł. Stosowanie środków egzekucyjnych podlega w postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosownym ograniczeniom, w szczególności istnieje konieczność pozostawienia kwoty wolnej od zajęcia egzekucyjnego.
Przy czym przedstawione w skardze starania wnioskodawcy w zakresie polepszenia swojej sytuacji materialnej poprzez zdobycie kolejnych umiejętności na rynku pracy zasługują na aprobatę. Nie ma jednak podstaw, aby skutecznie podważać z tego powodu zasadność decyzji ZUS.
Zakład nie kwestionował też akcentowanych w skardze problemów zdrowotnych strony. Organ zauważył, że wnioskodawca przedłożył w toku postępowania orzeczenie z 19 września 2022 r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, obowiązujące do 30 września 2025 r. Zasadnie ZUS zatem uznał, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie stanowi samoistnej przesłanki do umorzenia należności. Przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W omawianej sprawie sytuacja taka nie występuje. Aktualne orzeczenie o niepełnosprawności strony w umiarkowanym stopniu na stałe, przedłożone w toku postępowania sądowego, nie wpływa na zmianę stanowiska w tym zakresie.
Zatem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, że aktualna sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącego stanowi przesłankę do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Nie budzi wątpliwości, że skarżący ma możliwości uregulowania należności z tytułu składek, co potwierdza opisana już wyżej prowadzona skutecznie egzekucja należności składkowych objętych wnioskiem o umorzenie, a także możliwości płatnicze strony.
W ocenie Sądu Zakład, w zakresie wystarczającym dla potrzeb prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, wyciągając logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione wnioski. Dokonana ocena materiału dowodowego była zgodna z przepisami prawa i doświadczenia życiowego. Wywiedzione przez organ wnioski dotyczące braku spełnienia przez skarżącego przesłanek umorzenia nie są dowolne. Wynikały one z analizy całokształtu zgormadzonych dowodów we wzajemnym powiązaniu i były zgodne z ich treścią. Wszystko to znalazło swój wyraz w zaskarżonej decyzji. Odmawiając umorzenia zaległości podatkowej w niniejszej sprawie ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego. To natomiast, że strona nie zgadza się z przyjętym rozstrzygnięciem nie oznacza jeszcze, że zostało ono dokonane z naruszeniem przepisów prawa.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.