I SA/Ol 435/20

I SA/Ol 435/20 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2020-10-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-07-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Jolanta Strumiłło /przewodniczący sprawozdawca/
Przemysław Krzykowski
Ryszard Maliszewski
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 282/21 - Wyrok NSA z 2021-09-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 64 par.1 pkt. 4 i par. 6, art. 64c par. 1, par. 4, par. 6a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski sędzia WSA Przemysław Krzykowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. postanowieniem z "[...]"r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w O. (dalej organ, DIAS) po rozpatrzeniu zażalenia wierzyciela Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia "[...]"r. w sprawie określenia obciążających Wierzyciela kosztów postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia "[...]"r., o nr: "[...]", "[...]" oraz "[...]".
Z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych oraz uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że postanowieniem z dnia "[...]"r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w O., działając na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku Zobowiązanego S. J., na podstawie tytułów wykonawczych z dnia "[...]"r. o nr: "[...]", "[...]", "[...]", z uwagi na brak składników majątkowych, do których można by skierować skuteczną egzekucję. Powyższe postanowienie jest ostateczne. Zawiadomieniem z dnia "[...]"r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w O., na podstawie art. 64c § 4 i § 6a pkt 2 u.p.e.a., poinformował Wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Pismem z dnia "[...]"r., Wierzyciel wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia "[...]"r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w O., działając w oparciu o przepisy art. 64c § 4 u.p.e.a., obciążył Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie "[...]"zł. W treści powyższego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wymienił wszystkie czynności, jakie zostały dokonane w oparciu o wyżej wskazane tytuły wykonawcze oraz przypisał konkretne kwoty opłat do czynności egzekucyjnych, które spowodowały ich powstanie, jednocześnie podając podstawę prawną naliczenia danej opłaty.
Pismem z dnia "[...]"r., Dyrektor Oddziału ARiMR złożył zażalenie na postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W ocenie Wierzyciela, obciążenie go kosztami w kwocie "[...]" zł było niewspółmierne do ilości oraz skomplikowania czynności dokonanych przez organ egzekucyjny. Zdaniem Strony, koszty egzekucyjne nie zostały określone w oparciu o standardy, zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 marca 2016r., sygn. akt SK 31/14. Wierzyciel wskazywał, że w rozpoznawanej sprawie ustalona przez organ egzekucyjny wysokość kosztów egzekucyjnych pozostawała w rażącej dysproporcji z rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego oraz w sposób oczywisty naruszała równowagę pomiędzy interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Wierzyciel wywodził również, że wysokość opłat naliczonych w sprawie pozostaje w oczywistej sprzeczności z efektywnością i realnymi nakładami pracy organu egzekucyjnego. Jak wskazywał Organ egzekucyjny przypisał opłaty za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego w łącznej wysokości "[...]"zł oraz wydatki egzekucyjne w kwocie "[...]"zł tylko do jednego tytułu, natomiast opłaty za zajęcie rachunku bankowego przypisał do każdego z tytułów wykonawczych, Zdaniem Wierzyciela, skoro czynności zajęcia rachunku bankowego dokonano jednym zajęciem, dotyczącym wszystkich tytułów wykonawczych, to zasadnym jest naliczenie opłaty za to zajęcie tylko raz (w stosunku do jednego tytułu wykonawczego). W ocenie Wierzyciela, organ egzekucyjny, naliczając opłatę manipulacyjną, otrzymał już zwrot kosztów poniesionych w toku prowadzonego postępowania. Stąd też, zdaniem Wierzyciela, zasadnym byłoby określenie kosztów egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie minimalnej, wynikającej z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., to jest w kwocie 4,20 zł. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej, w ocenie Strony, jest adekwatna do nakładu pracy organu.
Postanowieniem z "[...]"r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w O. (dalej organ, DIAS) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie NUS z "[...]"r.
W uzasadnieniu DIAS omówił zasady ustalania wysokości opłat i kosztów egzekucyjnych oraz treść wyroku Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Organ przytaczając najważniejsze okoliczności faktyczne sprawy wskazał następnie, że NUS w zaskarżonym postanowienia z "[...]"r. stwierdzał, że w postępowaniu egzekucyjnym powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie "[...]"zł, na które złożyły się następujące składniki:
- tytuł wykonawczy nr "[...]":
- opłata manipulacyjna w kwocie "[...]"zł,
- opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie "[...]"zł,
- wydatki egzekucyjne w kwocie "[...]"zł,
- opłata za sporządzenie protokołów o stanie majątkowym zobowiązanego w kwocie "[...]"zł, (protokoły sporządzone w dniach: "[...]"r. i "[...]"r.).
- tytuł wykonawczy nr "[...]":
- opłata manipulacyjna w kwocie "[...]"zł,
- opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie "[...]"zł,
- tytuł wykonawczy nr "[...]":
- opłata manipulacyjna w kwocie "[...]"zł,
- opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie "[...]"zł,
DIAS, ustosunkowując się do powyższych danych, stwierdzał, że NUS w prawidłowy sposób określił wysokość kosztów egzekucyjnych, powstałych w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego z majątku S. J. Jak podkreślał DIAS na łączne koszty egzekucyjne składają się wydatki egzekucyjne, opłata manipulacyjna, oraz opłaty za czynności egzekucyjne. Z uwagi na fakt, iż wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego, powstałe w jego toku koszty egzekucyjne nie mogą być już egzekwowane z majątku Zobowiązanego, NUS zasadnie obciążył nimi Wierzyciela, w oparciu o przepis art. 64c § 4 u.p.e.a. Odnosząc się do zarzutu Wierzyciela, iż koszty egzekucyjne nie zostały określone w oparciu o standardy, zawarte w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, DIAS w pierwszej kolejności omówił treść orzeczenia. Organ odwoławczy wskazał następnie, że oceniając zgodność poszczególnych opłat określonych przez NUS ze wskazówkami Trybunału Konstytucyjnego - przyjął metodę ustalenia maksymalnych pułapów tych opłat, z uwzględnieniem treści art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., ustalającego maksymalną wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości (34.200 zł). Zgodnie z przyjętą "metodą proporcji", organ odwoławczy zauważa, iż skoro ustawodawca w treści powyżej wskazanego przepisu, określił maksymalną kwotę kosztów egzekucyjnych w wysokości 34.200 zł, to maksymalna opłata za zajęcie wierzytelności (art. 64 § l pkt 4 u.p.e.a.), stanowiąca 5 % egzekwowanej należności, nie może być wyższa, niż 21.375 zł. Uwzględniając powyższe, organ odwoławczy stwierdzał, iż organ pierwszej instancji ustalił opłatę egzekucyjną za zajęcie innej wierzytelności pieniężnej w kwotach odpowiednio: "[...]"zł, "[...]"zł oraz "[...]"zł (odrębnie dla każdego z tytułów wykonawczych) w sposób prawidłowy. Opłaty te nie przekraczają wyznaczonego w wyżej przedstawiony sposób, maksymalnego poziomu opłaty za zajęcie rachunku bankowego. DIAS zaznaczał w dalszej części argumentacji, że, dokonując oceny prawidłowości obciążenia Wierzyciela opłatą manipulacyjną, odpowiednio w kwotach: "[...]"zł, "[...]"zł oraz "[...]"zł należało mieć na uwadze, iż jest to opłata pobierana w związku z doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego, niezależnie od innych czynności dokonanych przez organ egzekucyjny. Jest ona wobec powyższego należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych oraz wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności. Organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku opłaty manipulacyjnej, zasadnym jest przyjęcie sposobu ustalania jej wysokości analogicznie, jak do opłaty za czynności egzekucyjne, to jest poprzez odwołanie się do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., określającego górną granicę opłaty za zajęcie nieruchomości (34.200 zł). Przyjmując zatem jako podstawę maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości, maksymalna opłata manipulacyjna, stanowiąca 1 % egzekwowanej należności (art. 64 § 6 u.p.e.a.), nie może być wyższa niż 4.275 zł. Wobec powyższego, organ odwoławczy stwierdzał, że ustalona przez organ pierwszej instancji opłata manipulacyjna w kwotach odpowiednio: "[...]"zł, "[...]"zł oraz "[...]"zł (odrębnie dla każdego z tytułów wykonawczych) nie przekracza górnej granicy tej opłaty, ustalonej proporcjonalnie do opłaty za zajęcie nieruchomości. Zastosowana przez organ metoda proporcji, z uwagi na brak jednoznacznych kryteriów zarówno w orzecznictwie sądowo - administracyjnym, jak i w obowiązujących przepisach u.p.e.a., miała na celu ustalenie miarodajnych kryteriów, umożliwiających uwzględnienie wytycznych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Organ zaznaczał, że przyjęte rozwiązanie, jako oparte na racjonalnych przesłankach, zostało zaakceptowane przez Naczelny Sąd Administracyjny wskazując m.in. na wyroki z dnia 24 maja 2019 r., (sygn. akt II FSK 407/19), 28 lutego 2019 r., (sygn. akt II FSK 2094/18 dostepne:orzeczenia.nsa.gov.pl).
Od powyższego rozstrzygnięcia skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Olsztynie wywiódł Wierzyciel. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu wierzyciel zarzucał naruszenie art. 64 § 1 pkt. 4 i § 6 u.p.e.a. przez nie uwzględnienie wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, zawartym w wyroku z dnia 28.06.2016 r., sygn. akt SK 31/14.
W uzasadnieniu skargi Wierzyciel omówił stan faktyczny sprawy, a także treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Odnosząc się do stanowiska Trybunału, Skarżący podnosił, że stosunek wysokości opłat w egzekucji do czynności organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone powinien pozostawać w racjonalnej zależności. Obciążenie wierzyciela kosztami w kwocie "[...]"zł uznał zatem za niewspółmierne do ilości i wagi czynności dokonanych przez organ egzekucyjny.
Jak podkreślał Skarżący, Organ egzekucyjny na mocy art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. określił koszty egzekucyjne w łącznej kwocie "[...]"zł, co pozostaje w rażącej dysproporcji z rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego oraz w sposób nie budzący wątpliwości, narusza równowagę między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Ponadto nie uwzględnił zasady jaka wskazana została w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, wskazującego, że wysokość opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej powinna być powiązana w miarę możliwości z rzeczywistymi kosztami konkretnego postępowania egzekucyjnego. Stosunek wysokości opłat w egzekucji do czynności organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone powinien pozostawać w racjonalnej zależności. Jak podkreślał Skarżący opłaty naliczone w niniejszej sprawie przez Organ egzekucyjny stoją w oczywistej sprzeczności z efektywnością i realnymi nakładami podjętej pracy. Zaznaczano, że NUS wystosował zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego w I. S.A. z dnia "[...]"r. dotyczące trzech tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela. Na podstawie powyższego zawiadomienia zajęto rachunek bankowy, jednakże jak wynika z odpowiedzi banku z dnia "[...]" r. rachunek wykazywał brak środków. Powyższa informacja świadczy o tym, że zastosowany środek egzekucyjny jest skuteczny. Niemniej jednak zastosowane opłaty za zajęcie rachunku bankowego stoją w sprzeczności z zasadami przyjętymi przez organ w naliczaniu innych opłat, którymi został obciążony wierzyciel. Organ egzekucyjny naliczył opłatę manipulacyjną dla tytułu nr "[...]" w wysokości "[...]"zł, dla tytułu "[...]" w wysokości "[...]" zł oraz dla tytułu "[...]" w kwocie "[...]" zł. Ponadto zostały naliczone opłaty za zajęcie rachunku bankowego (na podstawie zawiadomienia z dnia "[...]"r. dotyczącego trzech tytułów wykonawczych) w wysokości odpowiednio "[...]" zł, "[...]" zł i "[...]" zł. Jednocześnie organ egzekucyjny naliczył opłaty za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego w łącznej wysokości "[...]" zł oraz wydatki egzekucyjne w sumie na kwotę "[...]" zł. Powyższe wydatki egzekucyjne oraz opłata za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym znalazły się jedynie w wyliczeniu opłat dotyczących tytułu wykonawczego nr "[...]" bez uwzględniania ich przy pozostałych tytułach.
Zdaniem Wierzyciela, zasadnym byłoby obciążenie kosztami egzekucyjnymi za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie minimalnej, wynikającej z art. 64 § l pkt 4 u.p.e.a., tj. 4,20 zł. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej jest adekwatna do nakładu pracy organu. Powyższe doprowadziłoby do zachowania racjonalnej zależności między ww. wysokością opłaty, a czynnościami organu, za podjęcie których ta opłata została naliczona.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Jednocześnie DIAS podkreślał, że przyjęta w niniejszej sprawie metoda określania wysokości opłat egzekucyjnych, a także sama argumentacja zawarta w zaskarżonym postanowieniu zbieżna jest ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego sformułowanym m. in. w wyrokach z dnia 24 maja 2019 r., (sygn. akt II FSK 407/19), 28 lutego 2019 r., (sygn. akt II FSK 2094/18). Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w dalszej części swojej argumentacji zaznaczał, że żaden obowiązujący przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uzależnia obowiązku uiszczenia opłat egzekucyjnych od faktycznej skuteczności (efektywności) zastosowanych środków egzekucyjnych i określenie ich w minimalnej wysokości. Wobec powyższego fakt, iż w niniejszej sprawie egzekucja z wierzytelności na rachunkach bankowych Zobowiązanego nie przyniosła pożądanych efektów, nie zwalniał z obowiązku uiszczenia opłat za dokonane zajęcia egzekucyjne. Organ wskazywał również, że zgodnie z art. 64 § 3 u.p.e.a., opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6 (a więc również za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego), oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Na obowiązek obliczenia opłaty za zajęcie oddzielnie dla każdego tytułu wykonawczego nie ma wpływu okoliczność, iż zajęcia dokonano jednym zawiadomieniem, w którym wskazano wszystkie tytuły wykonawcze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna i podlegała oddaleniu.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym i uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem stanowisko organu jest prawidłowe i wsparte zostało powołaną w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, przekonywującą argumentacją.
Stan faktyczny nie jest sporny, zaś spór pomiędzy stronami sprowadza się do kwestii prawidłowości określenia w rozpoznawanej sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 31/14.
Zdaniem strony skarżącej w celu prawidłowego określenia wysokości zarówno opłaty manipulacyjnej jak i opłaty za zajęcie rachunku bankowego konieczne jest ustalenie efektywności tych działań oraz nakładu pracy z nimi związanego i na tej podstawie ustalenie adekwatnej stawki opłat egzekucyjnych.
Zdaniem zaś organu odwoławczego Trybunał Konstytucyjny nie podważył zasadności proporcjonalnej metody naliczania opłat egzekucyjnych, a jedynie wskazał na konieczność określenia ich granicy stosownie do ich pracochłonności i kosztowności. DIAS uwzględniając zatem art. 64c § 4 u.p.e.a. a także sugestie sądów administracyjnych co do konieczności kalkulowania należnych opłat zwłaszcza w odniesieniu do egzekwowanych obowiązków w znacznych kwotach, uznał za zasadne obciążenie wierzyciela opłatą skalkulowaną według udziału dochodzonej należności w górnej granicy opłaty przyjętej w art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej.
W kontekście oceny zaskarżonego postanowienia przypomnieć należy, że wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (opublikowany w: Dz. U. z 2016 r. poz. 1244), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
W swoich rozważaniach Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał Konstytucyjny wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym opłaty takie, są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą, chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.
Skład orzekający w niniejszej sprawie podzielił stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku WSA w Gliwicach z 7 lutego 2018 r., I SA/Gl 1167/17 (publikowany w: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) i do zaprezentowanej tam argumentacji odwołuje się w poniższych wywodach. Odnosząc się do powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, zwrócić należy uwagę na trzy aspekty istotne w niniejszej sprawie:
Po pierwsze: skutkiem orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Po drugie: z uzasadnienia wyroku należy wyprowadzić wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed nadmiernym fiskalizmem. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.
Po trzecie: powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego. Pominięcia takie polegają na tym, że ustawodawca unormował jakąś dziedzinę stosunków społecznych, ale dokonał tego w sposób niepełny, regulując ją tylko fragmentarycznie. Co istotne, w realiach rozpoznawanej sprawy, ustawodawca zaniechał również uzupełnienia analizowanej regulacji zgodnie z wyrokiem TK - do dnia dzisiejszego nie określił górnej granicy opłat za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej.
Dokonując zatem kontroli legalności zaskarżonego postanowienia nie można tracić z pola widzenia wskazanych powyżej kwestii, a w szczególności faktu, że zarówno organ, określając wysokość kosztów egzekucyjnych, jak i Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem tak ustalonej wysokości tych kosztów, działa w obszarze nieunormowanym przez ustawodawcę. W konsekwencji uzupełnienie pominięcia ustawowego nastąpić musi na płaszczyźnie stosowania prawa w granicach określonych przez Trybunał Konstytucyjny.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018 r., II FSK 2206/17 (dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazał, że wyrok Trybunału jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji. Wyrok ten - w przeciwieństwie do klasycznego wyroku uznającego zaskarżony przepis z niezgodny z Konstytucją - nie powoduje utraty mocy zaskarżonego przepisu. Przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy, jednakże od chwili orzeczenia musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją, ale tylko w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie może, a nawet - musi być nadal stosowany przez adresatów tego przepisu. Jednakże aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepis ten musi być stosowany i interpretowany (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Zaznaczano również, że Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Jednocześnie NSA w ww. wyroku stwierdził, że Trybunał wyraźnie zakwestionował tylko brak stawek maksymalnych, nie zakwestionował natomiast możliwości stosowania stawek procentowych (gdyż wyraźnie je dopuścił), a w konsekwencji - nie wskazał na konieczność stosowania wyłącznie stawek minimalnych.
Opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Co do zasady koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego (art. 64c § 1 u.p.e.a.). Wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 tej ustawy).
Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem §2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Natomiast § 6 tego przepisu stanowi, że organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
Punktem wyjścia przyjętej przez organ odwoławczy metody wyliczenia kosztów postępowania egzekucyjnego obciążających wierzyciela był przepis art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. przewidujący pobranie za zajęcie nieruchomości - 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż 34 200 zł. Dla stawki 8% przyjętej w art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej maksymalną kwotą jest 34.200 zł, to 5% za zajęcie rachunku bankowego wyniesie 21.375 zł. Górna granica natomiast opłaty manipulacyjnej wg 1% stopy daje kwotę 4.275 zł. zł od każdego tytułu wykonawczego. Żadna z naliczonych przez Organ egzekucyjny opłat wskazanych wyżej granic nie naruszała.
W ocenie Sądu zastosowany przez organy mechanizm ustalania opłaty stosunkowej oraz manipulacyjnej chroni wierzyciela w rozpoznawanej sprawie przed realizacją w nadmiernym stopniu funkcji represyjnej tych opłat i spełnia standard określony w wyroku Trybunału. Rozumowanie takie zgodne jest z wykładnią systemową, przyjmującą założenie, że przepis w danym akcie prawnym nie jest umiejscowiony przypadkowo, lecz wynika z racjonalnego działania prawodawcy. Skoro w całym przepisie art. 64 ustawy egzekucyjnej ustawodawca nie uzależnia ich wysokości opłat egzekucyjnych do nakładu pracy, to należy przyjąć, że opłaty za czynności egzekucyjne są konsekwencją jedynie stosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych wymienionych w tej ustawie. Opłaty za czynności egzekucyjne stanowią więc swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych lub za dokonanie czynności egzekucyjnych. W ocenie Sądu przyjęta przez organ metoda spełnia wymogi w zakresie konieczności miarkowania opłat wymienionych w art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Ustalona przez organ odwoławczy wysokość opłat nie pozostaje w oderwaniu od poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.
Skład orzekający podzielił również rozważania zawarte w uzasadnieniu wyroku z 31 lipca 2017 r., I SA/Gl 431/17 (LEX nr 2350251), który stwierdził, że poszukiwania możliwości rekonstrukcji brakującej części normy w art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. nie mogą prowadzić do ustalenia jej treści na nowo przez organ ani sąd, za ustawodawcę.
Sąd podzielił również wyrażony przez Organ odwoławczy pogląd, zgodnie z którym zgodnie z art. 64 § 3 u.p.e.a., opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6 (a więc również za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego), oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Na obowiązek obliczenia opłaty za zajęcie oddzielnie dla każdego tytułu wykonawczego nie ma wpływu okoliczność, iż zajęcia dokonano jednym zawiadomieniem, w którym wskazano wszystkie tytuły wykonawcze. Fakt naliczenie pojedynczej opłaty za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego w łącznej wysokości "[...]" zł oraz ustalenia wydatków egzekucyjnych na kwotę "[...]" zł. było działaniem prawidłowym.
Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.