I SA/Ol 428/24

I SA/Ol 428/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Anna Janowska /przewodniczący/
Jolanta Strumiłło /sprawozdawca/
Przemysław Krzykowski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 61a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 1a pkt 20, art. 18, art. 27i § 1 i 3, art. 33 § 1, art. 33 § 2 pkt 3, 4 i 6.
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Anna Janowska Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) sędzia WSA Przemysław Krzykowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 12 września 2024 r., nr 2801-IEW.720.10.2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie zarzutów w egzekucji administracyjnej oddala skargę.
Uzasadnienie
A. B. (dalej jako skarżący, strona) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej jako WSA) w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej jako Dyrektor IAS, Dyrektor) z 12 września 2024 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie zarzutów w egzekucji administracyjnej.
Jak wynika z przekazanych Sądowi akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie (dalej jako Naczelnik US, Naczelnik, organ egzekucyjny, wierzyciel) prowadzi postępowanie egzekucyjne w administracji wobec majątku R. spółka z o.o. z siedzibą w O. (dalej jako spółka, zobowiązana), m.in. na podstawie trzech tytułów wykonawczych: z 15 i 31 marca oraz z 21 czerwca 2022 r. W toku postępowania Naczelnik ustanowił 15 marca i 27 lipca 2022 r. zastaw skarbowy na ruchomości stanowiącej samochód specjalny – dźwig żuraw [...] o nr rej. [...] (dalej jako pojazd, dźwig). Następnie zajął dźwig protokołem z 27 marca 2023 r. (karty nr 5-9, 15-14, 50-55 akt organu).
Naczelnik pismem z 1 września 2023 r. zlecił Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] wykonanie czynności egzekucyjnych poprzez sprzedaż powyższego dźwigu znajdującego się pod adresem skarżącego, prowadzącego działalność usługową o profilu dźwigowo-sprzętowym.
W toku postępowania Naczelnik US postanowieniem z 7 czerwca 2024 r., działając na podstawie art. 54b § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (w skrócie u.p.e.a.), uchylił z urzędu dokonane protokołem z 27 marca 2023 r. zajęcie dźwigu. Organ egzekucyjny stwierdził, że zajęcie dokonano z naruszeniem przepisów ustawy, gdyż w chwili zajęcia pojazd nie był własnością zobowiązanej spółki.
W związku z powyższym, protokołem z 7 czerwca 2024 r. Naczelnik US dokonał ponownego zajęcia omawianego dźwigu. W treści protokołu organ egzekucyjny pouczył o przysługujących skarżącemu uprawnieniach. Protokół zajęcia ruchomości z 7 czerwca 2024 r. doręczono skarżącemu 13 czerwca 2024 r. (k. 58-56 akt organu).
Skarżący w piśmie z 19 czerwca 2024 r., w którym sprzeciwił się zajęciu jego pojazdu. Sformułował zarzuty błędu co do osoby zobowiązanego, braku wymagalności egzekwowanego obowiązku i braku uprzedniego doręczenia skarżącemu upomnienia. Podał, że nie ma podstaw do dokonywania zajęcia pojazdu stanowiącego jego własność, natomiast tytuły wykonawcze wymienione w zajęciu ruchomości zostały wystawione wobec spółki R., a nie na niego.
Naczelnik US rozpoznał w odrębnym postępowaniu sprzeciw, o którym mowa w art. 27j u.p.e.a. Natomiast postanowieniem z 22 lipca 2024 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów w egzekucji administracyjnej prowadzonej wobec zobowiązanej spółki R. Powołał w rozstrzygnięciu art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej jako "k.p.a.", oraz art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.), dalej jako u.p.e.a. W uzasadnieniu organ podał, że z chwilą doręczenia protokołu zajęcia ruchomości z 7 czerwca 2024 r. skarżący nabył uprawnienia przewidziane dla zobowiązanego, zgodnie z art. 27i § 3 u.p.e.a. Uprawnienia te ograniczają się jednak wyłącznie do egzekucji z rzeczy obciążonej zastawem skarbowym. W ocenie Naczelnika nie było możliwe wszczęcie postępowania w sprawie zarzutów w egzekucji administracyjnej zgłoszonych przez skarżącego, gdyż nie jest on uprawniony do ich wniesienia. Przysługują one wyłącznie spółce R.
Na skutek zażalenia Dyrektor IAS postanowieniem z 12 września 2024 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US z 22 lipca 2024 r. W ocenie Dyrektora organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że skarżący nie jest uprawniony do zgłoszenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej z art. 33 § 1 u.p.e.a. Dyrektor uznał zasadność oceny Naczelnika, że skarżący uczestniczy w postępowaniu na prawach zobowiązanego, zgodnie z art. 27i § 3 u.p.e.a. Skarżący nabył uprawnienia przewidziane dla zobowiązanego, nie jest to jednak tożsame z nabyciem statusu zobowiązanego i możliwością wnoszenia środków ochrony prawnej (np. zarzutów) przysługujących wyłącznie spółce R. Uprawnienia ograniczają się wyłącznie do egzekucji z rzeczy obciążonej zastawem skarbowym i tylko w zakresie tych czynności strona ma możliwość wniesienia środka prawnego. Nie może natomiast kwestionować okoliczności, które dotyczą zobowiązanego. Jako aktualny właściciel zajętego pojazdu skarżący może wnieść sprzeciw, o którym mowa w art. 27j u.p.e.a.
W skardze do WSA w Olsztynie strona wniosła o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora IAS oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Naczelnika US. Zarzuciła naruszenie: art. 98 § 1a u.p.e.a. wobec dokonania ponownego zajęcia dźwigu stanowiącego własność skarżącego, art. 1a pkt 20 u.p.e.a. poprzez niezasadne uznanie skarżącego za zobowiązanego, a także brak zastosowania na korzyść skarżącego art. 38 i art. 54b § 1 u.p.e.a. Naruszono ponadto art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego, pobieżne rozpoznanie sprawy i zbadanie wszystkich okoliczności oraz materiału dowodowego w sposób wybiórczy i stronniczy, ze szkodą dla skarżącego.
Strona podniosła w skardze, że będące podstawą zajęcia tytuły wykonawcze zostały wystawione przeciwko zobowiązanej spółce, wobec tego nie istnieje jakikolwiek obowiązek względem skarżącego. Organ egzekucyjny nie ma więc podstaw do dokonywania zajęcia i odbioru pojazdu stanowiącego własność skarżącego. Przedmiotowy dźwig jest niezbędny w jego działalności gospodarczej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie z 12 września 2024 r., którym Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US z 22 lipca 2024 r., o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów w egzekucji administracyjnej prowadzonej wobec spółki R., która ma status zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżący w chwili zajęcia egzekucyjnego pozostawał natomiast właścicielem pojazdu specjalnego – dźwigu typu żuraw. Zajęty pojazd był obciążony zastawem skarbowym na należności podatkowe zobowiązanej spółki.
Spór w niniejszej sprawie koncentruje się na zasadności utrzymania w mocy rozstrzygnięcia Naczelnika US o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów w egzekucji skierowanej do spornego pojazdu. Skarżący podnosi, że przysługuje mu tytuł własności zajętego dźwigu i z tego powodu kwestionuje zasadność kierowania egzekucji do należącej do niego ruchomości, w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym zaległości innego podmiotu: spółki R., jako wyłącznie zobowiązanego do przymusowego wykonania obowiązku.
Kwestią wymagającą oceny w niniejszej sprawie jest zasadność wydania przez organ rozstrzygnięcia na podstawie przepisu art. 61a § 1 k.p.a. – postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów w egzekucji administracyjnej.
Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Art. 61a § 1 k.p.a. na zastosowanie w rozpoznawanej sprawie wobec treści art. 18 u.p.e.a. o odpowiednim stosowaniu w postępowaniu egzekucyjnym przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
Z brzmienia art. 61a § 1 k.p.a. wynika, że organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, o ile spełnione są następujące przesłanki: 1) żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione do organu administracji publicznej, 2) żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub postępowanie nie może być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn.
W wyroku z 18 listopada 2014 r., II OSK 1045/13, NSA przyjął, że zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. powinno być ograniczone do sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania zgłoszone zostało przez podmiot oczywiście nieuprawniony, a stwierdzenie tego nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego (por. także wyrok WSA w Warszawie z 10 listopada 2016 r., VII SA/Wa 2741/15). Odnotowania wymaga, że według ustabilizowanego orzecznictwa dopuszczalność odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. została ograniczona do sytuacji oczywistego braku przymiotu strony, a nie sytuacji, gdy ocena tej kwestii wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (np. wyrok NSA z 29 listopada 2017 r., II OSK 330/17), a "inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania administracyjnego – do sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania (np. wyrok NSA z 20 listopada 2017 r., II GSK 1706/17).
Skarżący w piśmie z 19 czerwca 2024 r. sformułował zarzuty błędu co do osoby zobowiązanego, braku wymagalności egzekwowanego obowiązku i braku uprzedniego doręczenia skarżącemu upomnienia. Podał, że nie ma podstaw do dokonywania zajęcia pojazdu stanowiącego jego własność, natomiast tytuły wykonawcze wymienione w zajęciu ruchomości zostały wystawione wobec spółki R., a nie na niego.
Tego rodzaju sformułowanie wyczerpuje wymogi określone w art. 33 § 2 pkt 3, 4 i 6 u.p.e.a. Podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: błąd co do zobowiązanego (art. 33 § 2 pkt 3); brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane (art. 33 § 2 pkt 4); brak wymagalności obowiązku w przypadkach wymienionych w pkt 6 art. 33 § 2.
Jak wynika z art. 33 § 1 u.p.e.a. prawo wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje wyłącznie zobowiązanemu. Przepis ten brzmi: "Zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej."
Stosownie do art. 1a pkt 20 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o zobowiązanym – rozumie się przez to osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym – również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają.
W tym miejscu wskazać należy, że w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym można wyróżnić podmioty tego postępowania (organ egzekucyjny, wierzyciel, zobowiązany) oraz innych uczestników postępowania, którym prawo nie przyznaje pełni praw procesowych. Takim "innym uczestnikiem" jest podmiot wymieniony w art. 27i § 3 u.p.e.a., jako uczestniczący na prawach zobowiązanego. Przepis art. 27i § 3 u.p.e.a. otrzymał bowiem następujące brzmienie: "W egzekucji z rzeczy lub prawa majątkowego obciążonych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową podmiot, o którym mowa w § 1, uczestniczy na prawach zobowiązanego. Przepis art. 27e § 4 stosuje się odpowiednio."
Wobec treści art. 27i § 3 w powiązaniu z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. skarżącego nie można uznać za zobowiązanego. W rozpoznawanej sprawie skarżący stał się właścicielem dźwigu po ustanowieniu na pojeździe zastawu skarbowego na wniosek Naczelnika US. Pojazd nabył 27 lutego 2023 r. (dowód: faktura z 27 lutego 2023 r. nr [...], dołączona do pisma w sprawie sprzeciwu i zarzutów z 19 czerwca 2024 r. – k. 61 akt organu). Na skutek działań Naczelnika ustanowiono 15 marca i 27 lipca 2022 r. zastaw skarbowy. Natomiast w momencie zajęcia dokonanego protokołem z 7 czerwca 2024 r. właścicielem dźwigu był już skarżący, i to pod jego dozorem pozostawiono pojazd (k. 58-56).
W związku z tym skarżący nie ma uprawnienia do wniesienia środka zaskarżenia w postaci zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 i § 2 u.p.e.a. W rozpoznawanej sprawie skarżący ma status określony w art. 27i § 3 u.p.e.a., którego treść była stronie znana z adnotacji protokołu zajęcia. Przepis ten dotyczy sytuacji, gdy "prawo własności rzeczy lub inne prawo majątkowe obciążone zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową zabezpieczającymi należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie zostało przeniesione na inny podmiot" (art. 27i § 1). Skarżący, jako nabywca dźwigu obciążonego zastawem skarbowym stał się uczestnikiem na prawach zobowiązanego w egzekucji z tego pojazdu, a jego uprawnienia procesowe nie są tożsame z uprawnieniami podmiotu zobowiązanego, który nie wykonał w terminie obowiązku i na którego w konsekwencji wystawiono tytuły wykonawcze.
Wobec powyższego w stanie faktycznym sprawy jest oczywiste, skarżący nie ma przymiotu strony – uprawnień przysługujących wyłącznie zobowiązanemu w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a., i ocena tej kwestii nie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Zasadnie więc Dyrektor uznał, że skarżący nie posiada legitymacji do zgłoszenia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
Organy nie dopuściły się zatem zarzucanych im w skardze naruszeń prawa odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów w egzekucji administracyjnej. Zarzuty skargi naruszenia art. 1a pkt 20, art. 38, art. 54b § 1 i art. 98 § 1a u.p.e.a. oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., opierają się wyłącznie na założeniu, że dokonane protokołem z 7 czerwca 2024 r. zajęcie dźwigu w ogóle nie powinno mieć miejsca, gdyż pojazd nie jest już własnością zobowiązanej spółki, ale skarżącego. Jednak wobec argumentacji skargi Sąd wyjaśnia, że pojazd skarżącego został obciążony zastawem skarbowym, który jest skuteczny wobec każdorazowego właściciela przedmiotu zastawu na podstawie art. 46 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2368 ze zm.), dalej jako O.p. Dodatkowo na tle powołanych wyżej przepisów art. 27i § 1 i 3 u.p.e.a., nabycie przez skarżącego ruchomości obciążonej zastawem skarbowym nie blokuje możliwości dochodzenia zabezpieczonej w ten sposób należności nawet jeśli nabywca nie ma świadomości o obciążającym nabywaną ruchomość zastawie skarbowym. Jak wynika z art. 46d § 1 O.p. dane w rejestrze zastawów skarbowych są dostępne publicznie. Rejestr zastawów skarbowych jest dostępny w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie internetowej Ministerstwa Finansów.
Skarżącemu przysługuje natomiast uprawnienie wynikające z art. 27j u.p.e.a., zgodnie z którym: "Podmiotowi będącemu w dniu zajęcia właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego, o których mowa w art. 27i § 1, przysługuje prawo sprzeciwu. Podstawą sprzeciwu jest ograniczenie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym. Przepisy art. 27f § 1 zdanie trzecie, § 2, 3 i 5-7 oraz art. 27h stosuje się odpowiednio." Sąd z urzędu ma wiedzę, że skarżący z tego uprawnienia skorzystał, a podjęte w tym zakresie rozstrzygnięcie Dyrektora IAS zaskarżył do tut. Sądu, w sprawie o sygn. I SA/Ol 427/24.
Mając na uwadze argumentację podniesioną w skardze w zakresie ponownego zajęcia dźwigu stanowiącego własność skarżącego Sąd dodatkowo wyjaśnia, że wcześniejsze uchylenie zajęcia dźwigu nie ma wpływu na skuteczność prawną bieżącego zajęcia tej ruchomości, dokonanego protokołem z 7 czerwca 2024 r. Na podstawie art. 54b § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny postanowieniem z 7 czerwca 2024 r. uchylił z urzędu zajęcie dźwigu z 27 marca 2023 r. z tego powodu, że w chwili zajęcia pojazd nie był własnością zobowiązanej spółki. Natomiast zaległości objęte egzekucją nadal istniały w dniu dokonania zajęcia (7 czerwca 2024 r.), co pozwalało na kontynuowanie postępowania egzekucyjnego kierowanego do obciążonego zastawem skarbowym pojazdu będącego własnością skarżącego, na podstawie dotychczasowych tytułów wykonawczych wystawionych na zobowiązaną spółkę R.
Podsumowując, prawidłowo Dyrektor IAS uznał, że skarżący nie posiada legitymacji do zgłoszenia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej – w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym zaległości podmiotu zobowiązanego: spółki R. Żądanie zostało wniesione przez skarżącego jako osobę niebędącą stroną, co uzasadniało wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.
Przywoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.