I SA/Ol 401/24

I SA/Ol 401/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Andrzej Brzuzy
Jolanta Strumiłło /przewodniczący sprawozdawca/
Przemysław Krzykowski
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 27i § 1 i 3, art. 27i § 1 pkt 1, art. 27j
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 61a § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 46 § 1, art. 46d § 1.
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy sędzia WSA Przemysław Krzykowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 26 sierpnia 2024 r., nr 2801-IEE.7192.154.2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji ruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
A. B. (dalej jako skarżący, strona) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej jako WSA) w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej jako Dyrektor IAS, Dyrektor) z 26 sierpnia 2024 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji ruchomości.
Jak wynika z przekazanych Sądowi akt egzekucyjnych sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie (dalej jako Naczelnik US, Naczelnik, organ egzekucyjny) prowadzi postępowanie egzekucyjne w administracji wobec majątku R. spółka z o.o. z siedzibą w O. (dalej jako spółka, zobowiązana), na podstawie szeregu tytułów wykonawczych. W toku poprzedzającego to postępowanie postępowania zabezpieczającego Naczelnik protokołem z 13 stycznia 2021 r. zajął m.in. samochód specjalny – dźwig żuraw [...] o nr rej. [...] (dalej jako pojazd, dźwig). Następnie 15 marca i 26 lipca 2022 r. ustanowił zastaw skarbowy na tej ruchomości i protokołem z 27 marca 2023 r. zajął dźwig w prowadzonym przez siebie postępowaniu egzekucyjnym.
Naczelnik pismem z 1 września 2023 r., na podstawie art. 31 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (w skrócie u.p.e.a.), zlecił Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] wykonanie czynności egzekucyjnych poprzez sprzedaż powyższego dźwigu znajdującego się pod adresem skarżącego, prowadzącego działalność usługową o profilu dźwigowo-sprzętowym.
W toku postępowania Naczelnik US postanowieniem z 7 czerwca 2024 r., działając na podstawie art. 54b § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uchylił z urzędu dokonane protokołem z 27 marca 2023 r. zajęcie dźwigu. Organ egzekucyjny stwierdził, że zajęcie dokonano z naruszeniem przepisów ustawy, gdyż w chwili zajęcia pojazd nie był własnością zobowiązanej spółki.
W związku z powyższym, postanowieniem z 7 czerwca 2024 r., skierowanym do skarżącego, Naczelnik US umorzył postępowanie w sprawie wyłączenia spod egzekucji tego pojazdu. Organ egzekucyjny podał, że postanowieniem z 7 czerwca 2024 r. Naczelnik US umorzył wcześniej prowadzone postępowanie zabezpieczające. Wskazał, że w wyniku uchylenia z urzędu zajęcia pojazdu, wniosek o wyłączenie spod egzekucji jest bezprzedmiotowy. Organ egzekucyjny poinformował także skarżącego, że pojazd stanowi przedmiot zastawu skarbowego, wobec tego jest uprawniony do prowadzenia egzekucji z tego pojazdu mimo przeniesienia prawa własności. Jednocześnie Naczelnik US dokonał ponownego zajęcia omawianego dźwigu protokołem z 7 czerwca 2024 r., na podstawie trzech tytułów wykonawczych: z 15 marca 2022 r., z 31 marca 2022 r. i z 21 czerwca 2022 r. wystawionych wobec spółki R. W treści protokołu organ egzekucyjny pouczył o przysługujących skarżącemu uprawnieniach. Powyższe postanowienie z 7 czerwca 2024 r. oraz protokół zajęcia ruchomości z 7 czerwca 2024 r. doręczono skarżącemu 13 czerwca 2024 r. (karty nr 262-264 akt organu).
Pismem z 19 czerwca 2024 r. skarżący złożył wniosek o wyłączenie spod egzekucji zajętego pojazdu, zarzucając błąd co do osoby zobowiązanego.
Naczelnik US postanowieniem z 4 lipca 2024 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji zajętego pojazdu, na podstawie art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej jako "k.p.a." oraz art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.), dalej jako u.p.e.a. W ocenie organu egzekucyjnego wszczęcie postępowania z wniosku skarżącego nie było możliwe, gdyż skarżący nie jest uprawniony do jego wniesienia. Z chwilą doręczenia protokołu zajęcia ruchomości z 7 czerwca 2024 r. skarżący nabył uprawnienia przewidziane dla zobowiązanego, zgodnie z art. 27i § 3 u.p.e.a.
Na skutek zażalenia Dyrektor IAS postanowieniem z 26 sierpnia 2024 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US z 4 lipca 2024 r. W ocenie Dyrektora organ pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że skarżący nie jest uprawniony do wystąpienia z wnioskiem o wyłączenie rzeczy spod egzekucji jako podmiot, który nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub praw majątkowych, z których prowadzona jest egzekucja. Z chwilą doręczenia protokołu zajęcia ruchomości z 7 czerwca 2024 r. skarżący uczestniczy w postępowaniu na prawach zobowiązanego, zgodnie z art. 27i § 3 u.p.e.a. Jako aktualny właściciel zajętego pojazdu, w ustawowym terminie, zgłosił sprzeciw, o którym mowa w art. 27j u.p.e.a. Zatem skarżący nie posiada legitymacji do żądania wyłączenia spod egzekucji zajętego dźwigu na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. Instytucja wyłączenia spod egzekucji jest uregulowana w art. 38 u.p.e.a. i uprawnia do wystąpienia z żądaniem wyłączenia rzeczy spod egzekucji wyłącznie "osoby trzecie". W konsekwencji postępowanie w sprawie wyłączenia spod egzekucji nie mogło zostać wszczęte ze względów podmiotowych, co obligowało organ egzekucyjny do zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Odmowa wszczęcia postępowania w trybie art. 61a k.p.a. skutkuje koniecznością pozostawienia podania bez merytorycznej oceny. Organ egzekucyjny nie naruszył ogólnych zasad postępowania administracyjnego i prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji dźwigu.
W skardze do WSA w Olsztynie strona wniosła o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora IAS oraz postanowienia Naczelnika US. Zarzuciła naruszenie: art. 98 § 1a u.p.e.a. wobec dokonania ponownego zajęcia dźwigu stanowiącego własność skarżącego, art. 1a pkt 20 u.p.e.a. poprzez niezasadne uznanie skarżącego za zobowiązanego, a także brak zastosowania na korzyść skarżącego art. 38, art. 54b § 1 u.p.e.a. Naruszono ponadto art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego, pobieżne rozpoznanie sprawy i zbadanie wszystkich okoliczności oraz materiału dowodowego w sposób wybiórczy i stronniczy, ze szkodą dla skarżącego.
Strona podniosła w skardze, że tytuły wykonawcze zostały wystawione przeciwko zobowiązanej spółce, wobec tego nie istnieje jakikolwiek obowiązek względem skarżącego. Organ egzekucyjny nie ma więc podstaw do dokonywania zajęcia i odbioru pojazdu stanowiącego własność skarżącego. Przedmiotowy dźwig jest niezbędny w jego działalności gospodarczej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie z 26 sierpnia 2024 r., którym Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US z 4 lipca 2024 r., o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji ruchomości w postaci pojazdu specjalnego – dźwigu typu żuraw. Pojazd został obciążony zastawem skarbowym na zaległości spółki R., która ma status zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Spór w niniejszej sprawie koncentruje się na zasadności utrzymania w mocy rozstrzygnięcia Naczelnika o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji spornego pojazdu obciążonego zastawem skarbowym. Skarżący podnosi, że przysługuje mu tytuł własności zajętego dźwigu i z tego powodu kwestionuje zasadność kierowania egzekucji do należącej do niego ruchomości, w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym zaległości innego podmiotu: spółki R., jako wyłącznie zobowiązanego do przymusowego wykonania obowiązku.
Kwestią wymagającą oceny w niniejszej sprawie jest ocena zasadności wydania przez organ rozstrzygnięcia na podstawie przepisu art. 61a § 1 k.p.a. – postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji ruchomości.
Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Art. 61a § 1 k.p.a. na zastosowanie w rozpoznawanej sprawie wobec treści art. 18 u.p.e.a. o odpowiednim stosowaniu w postępowaniu egzekucyjnym przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
Z brzmienia art. 61a § 1 k.p.a. wynika, że organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, o ile spełnione są następujące przesłanki: 1) żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione do organu administracji publicznej, 2) żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub postępowanie nie może być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn.
W wyroku z 18 listopada 2014 r., II OSK 1045/13, NSA przyjął, że zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. powinno być ograniczone do sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania zgłoszone zostało przez podmiot oczywiście nieuprawniony, a stwierdzenie tego nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego (por. także wyrok WSA w Warszawie z 10 listopada 2016 r., VII SA/Wa 2741/15). Odnotowania wymaga, że według ustabilizowanego orzecznictwa dopuszczalność odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. została ograniczona do sytuacji oczywistego braku przymiotu strony, a nie sytuacji, gdy ocena tej kwestii wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (np. wyrok NSA z 29 listopada 2017 r., II OSK 330/17), a "inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania administracyjnego – do sytuacji, które w sposób oczywisty, stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania (np. wyrok NSA z 20 listopada 2017 r., II GSK 1706/17).
Skarżący pismem z 19 czerwca 2024 r. wniósł o wyłączenie spod egzekucji zajętego pojazdu, zarzucając błąd co do osoby zobowiązanego. Instytucja wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego została unormowana w art. 38 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem: kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego – w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa – z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania.
Sąd stwierdza, że istotą regulacji z art. 38 § 1 u.p.e.a. jest ochrona osób trzecich w przypadku pomyłkowego kierowania egzekucji wobec praw majątkowych nienależących do zobowiązanego (por. wyrok NSA z 6 czerwca 2013 r., II FSK 2026/11). Natomiast w rozpoznawanej sprawie skarżący stał się właścicielem dźwigu po ustanowieniu na pojeździe zastawu skarbowego 15 marca i 26 lipca 2022 r. przez Naczelnika US. Pojazd nabył 27 lutego 2023 r. (dowód: faktura z 27 lutego 2023 r. nr 32/23/B, dołączona do pliku akt organu oznaczonych nr 214). Na skutek działań organu egzekucyjnego wszczęto postępowanie zabezpieczające, w toku którego zajęto pojazd protokołem z 13 stycznia 2021 r. W tym czasie właścicielem pojazdu była zobowiązana spółka, wobec której prowadzono następnie postępowanie egzekucyjne. W momencie zajęcia dokonanego protokołem z 7 czerwca 2024 r. właścicielem dźwigu był już skarżący, i to pod jego dozorem pozostawiono pojazd (k. 264 akt organu). W związku z tym, w odniesieniu do skarżącego nie ma zastosowania art. 38 § 1, ale art. 27i § 1 u.p.e.a., którego treść była stronie znana z adnotacji protokołu zajęcia. Przepis ten dotyczy bowiem sytuacji, gdy "prawo własności rzeczy lub inne prawo majątkowe obciążone zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową zabezpieczającymi należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie zostało przeniesione na inny podmiot" – co wynika wprost z treści tego przepisu. Natomiast na podstawie art. 27i § 3 u.p.e.a., w egzekucji z rzeczy lub prawa majątkowego obciążonych zastawem skarbowym lub hipoteką przymusową podmiot, o którym mowa w § 1, uczestniczy na prawach zobowiązanego. Przepis art. 27e § 4 stosuje się odpowiednio.
W tym miejscu wskazać należy, że w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, można wyróżnić podmioty tego postępowania (organ egzekucyjny, wierzyciel, zobowiązany) oraz innych uczestników postępowania, którym prawo nie przyznaje pełni praw procesowych. Takim "innym uczestnikiem" jest podmiot wymieniony w art. 27i § 3 u.p.e.a., jako uczestniczący na prawach zobowiązanego.
W przedstawionym wyżej stanie faktycznym zasadnie Dyrektor uznał, że skarżący nie posiada legitymacji do żądania wyłączenia spod egzekucji zajętego dźwigu. Jak już wyżej wskazano, przepis art. 38 § 1 u.p.e.a. ma służyć ochronie osób trzecich w przypadku pomyłkowego kierowania egzekucji wobec praw majątkowych nienależących do zobowiązanego. Natomiast skarżącemu co prawda przysługuje prawo własności zajętego w toku egzekucji dźwigu, jednak nie można mówić o jego pomyłkowym zajęciu, gdyż pojazd został obciążony zastawem skarbowym, który jest skuteczny wobec każdorazowego właściciela przedmiotu zastawu na podstawie art. 46 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2368 ze zm.), dalej jako O.p.
Organy nie dopuściły się zatem zarzucanych im w skardze naruszeń prawa odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji zajętego pojazdu. Zarzuty skargi naruszenia art. 1a pkt 20, art. 38, art. 54b § 1 i art. 98 § 1a u.p.e.a. oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., opierają się wyłącznie na założeniu, że dokonane protokołem z 7 czerwca 2024 r. zajęcie dźwigu w ogóle nie powinno mieć miejsca, gdyż pojazd nie jest już własnością zobowiązanej spółki, ale skarżącego. Jednak na tle powołanych wyżej przepisów: art. 46 § 1 O.p. i art. 27i § 1 i 3 u.p.e.a., nabycie przez skarżącego ruchomości obciążonej zastawem skarbowym nie blokuje możliwości dochodzenia zabezpieczonej w ten sposób należności nawet jeśli nabywca nie ma świadomości o obciążającym nabywaną ruchomość zastawie skarbowym. Jak wynika z art. 46d § 1 O.p. dane w rejestrze zastawów skarbowych są dostępne publicznie. Rejestr zastawów skarbowych jest dostępny w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie internetowej Ministerstwa Finansów.
Skarżącemu przysługuje natomiast uprawnienie wynikające z art. 27j u.p.e.a., zgodnie z którym podmiotowi będącemu w dniu zajęcia właścicielem rzeczy lub posiadaczem prawa majątkowego, o których mowa w art. 27i § 1, przysługuje prawo sprzeciwu. Podstawą sprzeciwu jest ograniczenie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności rzeczą lub prawem majątkowym. Przepisy art. 27f § 1 zdanie trzecie, § 2, 3 i 5-7 oraz art. 27h stosuje się odpowiednio. Dyrektor w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia poinformował, że skarżący, jako aktualny właściciel zajętego pojazdu, w ustawowym terminie, zgłosił sprzeciw, o którym mowa w art. 27j u.p.e.a. Skarżący skorzystał więc z przysługującego mu prawa weryfikacji jego odpowiedzialności w niniejszej sprawie.
Mając na uwadze argumentację podniesioną w skardze w zakresie ponownego zajęcia dźwigu stanowiącego własność skarżącego Sąd dodatkowo wyjaśnia, że wcześniejsze uchylenie zajęcia dźwigu nie ma wpływu na skuteczność prawną bieżącego zajęcia tej ruchomości, dokonanego protokołem z 7 czerwca 2024 r. Organ egzekucyjny postanowieniem z 7 czerwca 2024 r. umorzył wcześniej prowadzone postępowanie w sprawie wyłączenia spod egzekucji spornego dźwigu z powodu umorzenia postępowania zabezpieczającego (postanowieniem z 7 lutego 2024 r.) i uchylenia z urzędu zajęcia dźwigu z 27 marca 2023 r. (postanowieniem z 7 czerwca 2024 r.). Zaległości objęte egzekucją nadal istniały w dniu dokonania zajęcia (7 czerwca 2024 r.), co pozwalało na kontynuowanie postępowania egzekucyjnego na podstawie dotychczasowych tytułów wykonawczych wystawionych na zobowiązaną spółkę R., stosownie do art. 27i § 1 pkt 1 u.p.e.a.
Podsumowując Sąd stwierdza, że zasadnie Dyrektor IAS zbadał jedynie kwestie formalnoprawne i dokonał analizy, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania w przedmiocie zgłoszonego żądania. Organ nie prowadził postępowania administracyjnego i nie rozstrzygał sprawy co do jej istoty, gdyż skarżący nie mógł dysponować statusem strony postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji zajętego pojazdu w trybie art. 38 u.p.e.a. Wobec tego w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ egzekucyjny nie mógł formułować wniosków i ocen dotyczących żądań, których domagał się skarżący.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), skargę oddalił.
Przywoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na internetowej stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.