I SA/Ol 346/25

I SA/Ol 346/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-09-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Anna Janowska /przewodniczący/
Jolanta Strumiłło /sprawozdawca/
Katarzyna Górska
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 497
art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a, art. 28 ust. 3 pkt 6
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
§ 3 ust. 1, § 3 ust. 1 pkt 1.
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Anna Janowska Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) Protokolant sekretarz sądowy Elżbieta Parda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2025 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 czerwca 2025 r., nr UP-372/2025 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) w Olsztynie decyzją z 4 czerwca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: ZUS, Zakład) utrzymał w mocy decyzję ZUS z 1 kwietnia 2025 r. o odmowie umorzenia należności M. B. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca, zobowiązany) z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz pracy za okres od grudnia 2022 r. do stycznia 2024 r. w łącznej wysokości 14 629,33 zł.
Jak wynika z akt sprawy skarżący 3 lutego 2025 r. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z powodu wyjątkowej sytuacji , w której się znajduje. Wskazał, że prawomocnym wyrokiem z 17 grudnia 2024 r. został skazany na karę pozbawienia wolności na okres [...]. Zdaniem skarżącego został on osądzony na podstawie pomówień za czyny, których nie dokonał. Sytuacja ta spowodowała zawieszenie firmy i powstanie zaległości w opłacaniu składek. Podkreślił, że obecna sytuacja finansowa uniemożliwia opłacenie zaległości, a jednocześnie dalsze obciążanie długami stanowi zagrożenie dla jego egzystencji i zdrowia. We wniosku podkreślono, że od czasu trwania postępowania karnego do chwili obecnej strona cierpi na [...].
ZUS przywołał art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, ze zm.), dalej jako: "u.s.u.s.", i wskazał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek wnioskodawcy. Następnie organ przeanalizował, czy w sprawie wystąpiły przesłanki umorzenia, określone w art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365), dalej jako: "rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.".
Zakład uznał, że nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a więc nie można pozytywnie rozstrzygnąć wniosku w żądanym zakresie.
Zakład ustalił, że wnioskodawca jest żonaty, prowadzona przez niego działalność gospodarcza w 2024 r. przyniosła przychód w wysokości 6 131, 70 zł., a dochód w kwocie 5 463,07 zł. Wnioskodawca ma zobowiązania pieniężna z tytułu podatków za okres 2023-2024 w kwocie 9 843,18 zł oraz u osób fizycznych w kwocie 20 000 zł, które to zobowiązania nie są regulowane. W styczniu 2024 r. strona zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej i od tego czasu nie jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych z żadnego tytułu. Nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego, nie ma też żadnych praw majątkowych oraz wierzytelności. Strona nie jest nigdzie zatrudniona, nie pobiera żadnych zasiłków, świadczeń i nie posiada dochodów z innych źródeł i nie korzysta z żadnych form pomocy, odbywa karę pozbawienia wolności. ZUS podkreślił, że nie można uznać braku winy strony w niemożliwości wywiązywania się ze swoich zobowiązań. Wręcz przeciwnie, aktualna sytuacja strony i odbywanie kary pozbawienia wolności jest bezpośrednią konsekwencją działań strony. Zakład stwierdził, że w sytuacji wnioskodawcy nie znajduje znamion ubóstwa. W ocenie organu nie można uznać, że sytuacja ma charakter trwały i pogłębiający się. Zaznaczył, że po opuszczeniu Zakładu Karnego wnioskodawca będzie mógł podjąć zatrudnienie. ZUS podkreślił, że każdy przedsiębiorca podejmujący działalność gospodarczą bierze na siebie ryzyko związane z jej prowadzeniem i opłacalnością. Jeżeli pomimo trudności decyduje się na dalsze jej prowadzenie, nie opłacając przy tym obowiązkowych należności publicznoprawnych, to musi się liczyć, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały i będą przymusowo dochodzone.
Organ wywiódł, że nie neguje problemów zdrowotnych strony i podchodzi do nich ze zrozumieniem, lecz w jego ocenie nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiły strony możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Końcowo ZUS zaznaczył, że instytucja prawna umorzenia zaległości służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, tj. w sytuacjach, gdy status materialny zobowiązanych nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążącego na nich zobowiązania bądź też gdy ewentualna próba ściągnięcia należności mogłaby w sposób negatywny odbić się na sytuacji osobistej zobowiązanych czy ich rodzin. Jeśli zatem nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości, tak jak w sytuacji faktycznej wnioskodawcy, trudno dopatrywać się przesłanek takiego umorzenia.
W skardze do sądu strona, domagając się uchylenia decyzji ZUS z 1 kwietnia 2025 r. i 4 czerwca 2025 r. zarzuciła naruszenie art. 7, 8, 77 i 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572), dalej jako: "k.p.a.", przez jednostronną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie, bezkrytyczną ocenę dokumentów co doprowadziła do bezzasadnego oddalenia wniosku. Zdaniem strony załatwienie sprawy przez ZUS nastąpiło z pominięciem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji należało orzec, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Odnosząc się do istoty sporu, kwestii zasadności stanowiska ZUS zajętego w obu instancjach w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, zauważyć należy, że ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek w całości lub w części na zasadach określonych w tej ustawie oraz w rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.). Na podstawie art. 32 ww. aktu prawnego przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio również do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.
Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: (1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; (2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (...); (3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; (4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; (4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; (4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; (4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; (5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; (6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Natomiast wobec ustalenia braku przesłanki nieściągalności ZUS przeprowadza postępowanie w oparciu o przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z §3 ust. 1 powołanego już wcześniej rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w świetle których ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności: (1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; (2) w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; (3) w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do tego, czy organ prawidłowo ocenił, że w sprawie nie wystąpiły zarówno przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. (całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne), jak i z §3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. (ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych) – to w ocenie sądu organ prawidłowo przyjął, że nie było podstaw do umorzenia wnioskowanych należności (z uwagi na to, że nie wystąpiła żadna z ww. przesłanek).
Na wstępie wymaga wskazania, że rozstrzygnięcie w tym przedmiocie co do zasady ma charakter uznaniowy. Taka forma działania administracji publicznej sprowadza się do możliwości wyboru konsekwencji prawnych stwierdzonego stanu faktycznego. Przyjęcie pewnego rodzaju elastyczności w stosowaniu prawa wynika głównie z konieczności ustalenia relacji pomiędzy wartościami respektowanymi przez społeczeństwo indywidualnie na potrzeby konkretnej sytuacji. Bogate w tym zakresie orzecznictwo sądowe kształtuje trwałą i jednolitą linię, zgodnie z którą kontrola sądowa decyzji o charakterze uznaniowym polega na zbadaniu, czy organ administracji publicznej podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz wszechstronnego i wnikliwego jego rozważenia. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości, czy słuszności (wyrok WSA w Olsztynie z 26 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Ol 207/22 i przywołane tam orzecznictwo). Należy też pamiętać, że to na zobowiązanym/dłużniku ciąży obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie uiścić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny (por. wyrok NSA z 28 sierpnia 2024 r., sygn. akt I GSK 1101/23). Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia (por. wyroki NSA: z 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z 20 lutego 2018 r., sygn. akt II GSK 1513/16). Należy też zaznaczyć, że przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek jako należności publicznoprawnych w oparciu o przepisy rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. mają charakter wyjątkowy, a instytucja umorzenia winna być stosowana wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach (co zdaniem sądu nie miało miejsca w tej sprawie).
Jeśli chodzi więc o wystąpienie przesłanki ujętej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. (to jak wskazał WSA w Olsztynie, w wyroku z 14 września 2023 r., sygn. akt I SA/Ol 250/23) na gruncie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. jednolicie przyjmuje się, że to zakład ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, a dokonując samodzielnej oceny winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje trudności finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Mając to na względzie, zgodzić się należy z organem, że skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Przedstawił jedynie zaświadczenie lekarskie, że odbył poradę lekarską w gabinecie specjalisty [...], podczas której stwierdzono objawy [...]. Nie ma więc podstaw do twierdzenia, że stan zdrowia strony uniemożliwia uzyskiwanie dochodu.
Mając na uwadze wiek strony (35 lat - do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało jej 30 lat aktywności zawodowej) oraz to, że wskazywane przez nią jednostki chorobowe nie wykluczają możliwości świadczenia pracy (strona bowiem takiego wykluczenia nie wykazała) i potencjalnych możliwości zarobkowych, co również przekłada się na potencjalne możliwości egzekucyjne (co wyklucza także wystąpienie, opisanej już wcześniej przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). Kontynuowanie działalności gospodarczej przez stronę po odbyciu kary pozbawienia wolności – może skutkować poprawą sytuacji finansowej i stanowić potencjalne źródło spłaty zadłużenia w postępowaniu egzekucyjnym.
Zaskarżona decyzja ZUS nie narusza również podnoszonych w skardze przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu Zakład, w zakresie wystarczającym dla potrzeb prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, wyciągając logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione wnioski. Dokonana ocena materiału dowodowego była logiczna oraz zgodna z przepisami prawa i doświadczenia życiowego. Wywiedzione przez organ wnioski wynikały z analizy całokształtu zgormadzonych dowodów we wzajemnym powiązaniu i były zgodne z ich treścią. Wszystko to znalazło swój wyraz w treści zaskarżonej decyzji. To natomiast, że strona nie zgadza się z przyjętym rozstrzygnięciem nie oznacza jeszcze, że zostało ono dokonane z naruszeniem przepisów prawa. Należy przy tym zauważyć, że wskazane w skardze do sądu zarzuty mają jedynie ogólnikowe uzasadnienie, a nie jest rolą sądu doszukiwanie się motywów i uzasadnienia stawianych w skardze zarzutów.
Nie stwierdzając zatem, aby w związku z wydaniem zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, skutkującego koniecznością jej uchylenia, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.
Przywoływane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.