I SA/Bd 474/23

I SA/Bd 474/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Leszek Kleczkowski
Tomasz Wójcik /przewodniczący/
Urszula Wiśniewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art 71 a par 9
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 13 lipca 2023 r. nr 0401-IEE.7113.70.2023.2 w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu wierzytelności 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy na rzecz A. o. w B. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku l. sp. z o.o. z siedzibą w B., zawiadomieniem z [...]. dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, przysługującej od A. sp. z o.o. w B. ("Skarżąca", "Strona", "Spółka") zobowiązanej spółce, z tytułu świadczonych dostaw, robót i usług. Zawiadomienie zostało doręczone [...]. W związku z brakiem odpowiedzi na powyższe zajęcie, pismami z [...]. oraz z [...]. wystosowano do Spółki ponaglenia, na które również nie uzyskano odpowiedzi.
W związku z wystawieniem nowych tytułów wykonawczych na zobowiązaną spółkę, zawiadomieniami z [...] r., [...] r., [...] r., [...]., [...]., [...]., organ egzekucyjny dokonał kolejnych zajęć wierzytelności pieniężnej przysługującej od Skarżącej dla I. sp.
z o.o. z siedzibą w B..
W ramach kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego przez dłużnika zajętej wierzytelności, pismem z [...]. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B. wezwał Prezesa spółki M. B. do przedłożenia wskazanych w piśmie dokumentów. Wezwanie zostało odebrane [...] r.
Z uwagi na fakt, że do organu egzekucyjnego nie wpłynęły żadne dokumenty, pismem z [...]. wezwano - świadczące dla Strony usługi - biuro rachunkowe UNI-RACH sp. z o.o. do przedłożenia faktur dokumentujących współpracę ze spółką I., dowodów zapłaty wierzytelności oraz innych dokumentów dotyczących wzajemnych rozliczeń pomiędzy Skarżącą a zobowiązaną spółką. W dniu [...] r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo, w którym Prezes spółki M. B. stwierdził, że Spółka z o.o. A. nie posiada żadnych zobowiązań wobec spółki I..
W związku z brakiem realizacji dokonanych zajęć, [...] r. oraz [...] r. przeprowadzono kontrole dłużnika zajętej wierzytelności, na podstawie art. 71a ustawy z dnia [...] r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej "u.p.e.a."). Z ustaleń kontroli wynikało, że kwota wymagalnych wierzytelności z przedstawionych faktur wystawionych na rzecz spółki I. w kontrolowanym okresie wyniosła [...] zł. Na konto organu egzekucyjnego z tytułu dokonanych zajęć nie przekazano żadnych środków pieniężnych. Nie przedstawiono również żadnych dowodów świadczących o istnieniu wierzytelności wzajemnych przypadających od zobowiązanej spółki.
Postanowieniem z [...]. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego
w B. określił Spółce jako dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty [...]zł.
W uzasadnieniu powołano przepis art. 71a § 9 u.p.e.a., zgodnie z którym jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Przytoczono ustalenia kontroli oraz uznano, że pomimo skutecznych zajęć wierzytelności, Skarżąca nie przekazała organowi egzekucyjnemu żadnych kwot. Wskazano również, że na żadnej z faktur sprzedaży, które Strona otrzymała od l. sp. z o.o. jako sposobu zapłaty nie wskazano cesji wierzytelności. Na podstawie dokumentu "Informator o koncie 201-00002- zapisy na koncie Cesja I." organ egzekucyjny ustalił, że w 2021 r. Skarżąca dokonała cesji na kwotę [...]zł.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem Spółka złożyła zażalenie. Stwierdziła, że organ kontrolujący nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, gdyż nie wziął pod uwagę dokumentów spółki z o.o. I.. Strona podniosła, że nie ma żadnych zobowiązań wobec I. sp. z o.o., wobec czego nie przekaże organowi egzekucyjnemu żadnej kwoty. Do zażalenia załączono kompensaty umowne oraz dowody wpłat.
Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż po skutecznych zajęciach wierzytelności spółka A. bezpodstawnie uchylała się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W sprawie zachodzą zatem przesłanki do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia wydanego w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a.
Powyższe postanowienie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 21 lutego 2023 r. sygn. akt I SA/Bd 644/22 uchylił je. W uzasadnieniu Sąd wskazał na fragment zaskarżonego postanowienia, z którego wynikało, że Skarżąca wystawiała faktury spółce I. na łączną kwotę [...]zł. To spowodowało, że zachodziła sprzeczność pomiędzy stwierdzeniem, że Skarżąca powinna, w związku z fakturami wystawionymi przez spółkę I., przekazać należność organowi, a stwierdzeniem, że Skarżąca sama wystawiała faktury na rzecz spółki I.. Jeżeli Skarżąca faktycznie wystawiałaby faktury na rzecz spółki I., to także byłaby wierzycielem wobec spółki I., która z kolei zobowiązana byłaby do zapłaty należności stosownie do wystawionych przez Skarżącą faktur. Sąd stwierdził, że takie stwierdzenia pozostają w sprzeczności z pozostałymi wywodami organu o braku podstaw do zastosowania instytucji potrącenia.
W związku z powyższym wyrokiem, po ponownym rozpoznaniu zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ podał, że podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowi art. 71a § 9 u.p.e.a. Organ podniósł, że w świetle powołanego przepisu do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, niezbędne jest łączne zrealizowanie dwóch przesłanek: dłużnik zajętej wierzytelności musi uchylać się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu oraz jednocześnie to uchylanie się musi mieć charakter działania bezpodstawnego.
W ocenie organu, w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że Skarżąca nie przekazała zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, pomimo skutecznie dokonanych zajęć oraz ponagleń. Została zatem spełniona pierwsza z omówionych przesłanek, warunkujących byt postanowienia wydanego na podstawie powołanego przepisu. Sporne jest natomiast, czy to nieprzekazanie miało charakter bezpodstawny. Zdaniem organu odwoławczego również i ta przesłanka została zrealizowana. Dyrektor podał, że jak wynika z akt sprawy organ egzekucyjny w momencie dokonywania zajęcia wierzytelności [...] r. dysponował informacjami z Jednolitego Pliku Kontrolnego (JPK) o wzajemnej współpracy pomiędzy Skarżącą a spółką I.. W związku z tym, organ egzekucyjny posiadał wiedzę o istnieniu wierzytelności z tytułu dostaw, robót
i usług oraz wystawionych z tego tytułu faktur. Z protokołów kontroli dłużnika zajętej wierzytelności z [...] r. oraz z [...] r. wynika, że w okresie,
w którym były dokonywane zajęcia, Skarżąca wystawiła faktury na rzecz spółki I. na łączną kwotę [...]zł. Na konto organu egzekucyjnego z tytułu dokonanych zajęć nie przekazano natomiast żadnych środków pieniężnych.
Wobec tego organ odwoławczy uznał za niezasadny argument, że Skarżąca nie posiadała żadnych zobowiązań wobec spółki I. w czasie dokonywanych zajęć. Organ zauważył również, że częstotliwość zawieranych przez Skarżącą transakcji
ze zobowiązaną spółką przed dokonanym zajęciem z dnia [...] r. uzasadniała założenie organu egzekucyjnego o łączącej skarżącą Spółkę z I. sp. z o.o. umowie
o współpracy. Zdaniem organu, nie bez znaczenia są również kwoty poszczególnych faktur, nieprzekraczające [...] zł (obowiązek rozliczenia przez rachunek bankowy
w przypadku przekroczenia tej kwoty), pomimo że w ciągu dnia wystawiono kilka takich faktur poniżej [...] zł.
Dyrektor zauważył, że użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Oznacza to, że okoliczności, które mogą stanowić podstawę uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, mogą dotyczyć jedynie okoliczności o prawnym charakterze np. przedawnienie należności przysługujących zobowiązanemu od dłużnika zajętej wierzytelności, potrącenie czy też wygaśnięcie wierzytelności.
Organ stwierdził, że załączone do zażalenia dokumenty zatytułowane "Kompensata umowna" nie stanowią w świetle prawa umowy kompensaty pomiędzy Skarżącą a spółką I.. Zgodnie bowiem z art. 498 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2022 r., poz. 1360 ze zm., dalej "k.c."), gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. W świetle powołanego przepisu, w ocenie organu, załączone do zażalenia dokumenty zatytułowane "Kompensata umowna" nie stanowią oświadczenia o potrąceniu wzajemnych wierzytelności. Kompensata może bowiem nastąpić wyłącznie pomiędzy dwoma podmiotami będącymi wobec siebie zarówno wierzycielem, jak i dłużnikiem. Natomiast z załączonych dokumentów wynika, że Skarżąca dokonywała zapłaty zobowiązań spółki z o.o. I. na rzecz innych podmiotów. Organ podkreślił, że Skarżąca nie załączyła przy tym żadnych dokumentów stanowiących podstawę prawną do dokonania takich czynności.
Organ wskazał, że z akt sprawy nie wynika również, iż doszło do cesji wierzytelności. Na żadnej z wystawionych przez spółkę I. faktur jako sposobu zapłaty nie wskazano cesji wierzytelności. Z faktur wynika, że za świadczone usługi Skarżąca zapłaciła gotówką zobowiązanej spółce, nie zaś podmiotowi trzeciemu. Podczas przeprowadzonych kontroli również nie przedłożyła żadnej umowy cesji.
W załączonych do zażalenia wydrukach przelewów dokonanych na rachunek innych podmiotów niż zobowiązana, w tytule przelewu wskazano "spłata wg ustaleń za I. sp. z o.o. porozumienie", "zgodnie z umową przekazu zapłata za I. sp. z o.o. - porozumienie". Organ zauważył, że Skarżąca skorzystała z unormowanej w Kodeksie cywilnym (art. 9211) instytucji przekazu, która jest jednostronną czynnością prawną i nie powoduje takich skutków, jak w przypadku umowy cesji (tzn. wierzyciel nie przenosi wierzytelności na rzecz osoby trzeciej). Samo zawarcie umowy przekazu nie wywołuje skutku w postaci wygaśnięcia zobowiązania. Zobowiązanie wygasa, gdy dojdzie do rzeczywistego spełnienia świadczenia. Organ podniósł, że z akt sprawy wynika, iż przelewy były realizowane po dokonanym [...] r. zajęciu wierzytelności. Zatem w dacie zajęcia, wierzytelność istniała, gdyż świadczenie nie zostało jeszcze spełnione. Dyrektor podkreślił, że podczas przeprowadzonych kontroli Skarżąca nie przedłożyła umowy przekazu, jak również nie załączyła jej do zażalenia.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 89 § 2 zd. 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Zatem przepis ten umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych, tj. takich, które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia.
W związku z tym, wszelkie wierzytelności pieniężne wobec spółki I., które powstały po dacie pierwszego zajęcia powinny być przekazywane do organu egzekucyjnego. Tymczasem Skarżąca regulowała w imieniu zobowiązanej spółki jej zobowiązania względem wierzycieli cywilnoprawnych. Realizacja umów prowadziła
w istocie do przekazywania kwot należnych zobowiązanej spółki na rzecz innych podmiotów, które to kwoty powinny być przekazywane organowi egzekucyjnemu. Dyrektor podkreślił, że jako dłużnik zajętej wierzytelności Strona nie była uprawniona do tego, aby decydować o tym, na poczet których zaległości (publicznoprawnych czy cywilnoprawnych) przekazywać należności. Dłużnik zajętej wierzytelności nie może według swojego uznania decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności bądź ich uiszczenia zobowiązanemu bez zgody organu egzekucyjnego.
Zdaniem organu odwoławczego, po skutecznych zajęciach wierzytelności Skarżąca bezpodstawnie uchylała się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W sprawie zachodzą zatem przesłanki do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia wydanego w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a.
Organ wyjaśnił, że zacytowany w uzasadnieniu wyroku z [...] r. fragment uzasadnienia postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej
w B. z [...] r., dotyczący wystawiania przez Skarżącą faktur na rzecz spółki I., stanowił oczywistą omyłkę pisarską, która została naprawiona
w niniejszym postanowieniu. Organ podkreślił, że spółka A. nie wystawiała żadnych faktur spółce z o. o. I.. Nie mogło zatem dojść do wzajemnego potrącenia wierzytelności.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca złożyła skargę. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:
I. Naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 7, art. 7a § 1, art. 7b, art. 8 § 1, art. 9, art. 13 § 2, art. 77 § 1, art. 75 § 1, art. 80, art. 81 i art. 81a ustawy z dnia [...] r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej "k.p.a."), poprzez:
- niewyjaśnienie okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,
w szczególności czy pomiędzy Skarżącą a I. sp. z o.o. istniały wzajemne wierzytelności oraz czy zachodziły podstawy do potrącenia,
- błędne przyjęcie, że skarżąca Spółka bezpodstawnie uchyliła się od przekazania zajętej wierzytelności,
- błędne przyjęcie, że Skarżąca Spółka bezpodstawnie uchyliła się od przekazania zajętej wierzytelności,
- uznanie, ze dokumenty zatytułowane "kompensata umowna" nie stanowią kompensaty, - wadliwe uznanie, że Skarżąca nie stała się wierzycielem I. sp. z o. o. wskutek zapłaty zobowiązań zobowiązanej spółki na rzecz osób trzecich,
- bezzasadne uznanie, że :
• dokonywanie przez Skarżącą spółkę spłaty wierzycieli zobowiązanej spółki I. nie spowodowało nabycia przez spółkę A. spłaconych wierzytelności do wysokości dokonanej spłaty,
• Skarżąca nie stała się wierzycielem zobowiązanej przed dniem zajęcia,
• złożone przez A. oraz I. oświadczenia o potrąceniu wzajemnych roszczeń nie stanowiły skutecznego potrącenia,
• potrącenie nie było możliwe pomimo tego, Skarżąca stała się wierzycielem zobowiązanej przed dniem zajęcia wierzytelności (03.03.2020),
• nie doszło do skutecznego potrącenia wierzytelności przysługującej Skarżącej wobec I. z wierzytelnościami zajętymi w trybie postępowania egzekucyjnego. Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez:
- uznanie, że Skarżąca bezpodstawnie uchylała się od przekazania organowi zajętej wierzytelności,, pomimo wskazania, że w dacie dokonana zajęcia, wierzytelności nie przysługiwały już spółce I.,
- przyjęcie, że w chwili dokonania zajęcia istniały wymagalne wierzytelności podlegające zajęciu
oraz art. 89 § 2 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie.
Wskazując na powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B..
W uzasadnieniu Strona stwierdziła, że w związku z porozumieniem zawartym między nią i zobowiązaną w 2019 r. dokonała zapłaty długu I. na rzecz szeregu uzgodnionych wierzycieli zobowiązanej spółki. Zgodnie z obowiązującą strony umową, a przede wszystkim wobec jednoznacznego brzmienia art. 518 § 1 pkt 3 k.c. Skarżąca nabyła spłaconą wierzytelność do wysokości dokonanej zapłaty. Tym samym jako wierzyciel zobowiązanej, Skarżąca miała prawo dokonać potrącenia przysługującej jej wierzytelności z wierzytelnością I.. Skarżąca podkreśliła również, że
w dacie doręczenia zajęcia, wierzytelności zostały już skutecznie potrącone ze skutkiem na grudzień 2019 r., co wyklucza możliwość wydania i realizacji postanowień I i II instancji. Wskazała, że do dnia zajęcia [...] r. dokonała spłaty wierzycieli zobowiązanej na kwotę [...]zł, stając się wierzycielem zobowiązanej.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sąd administracyjny zbadał zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Wskazać należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Przedmiotem sporu jest zasadność zastosowania wobec Spółki art. 71a § 9 u.p.e.a. Zgodnie z nim, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że niniejsza sprawa była już poddana kontroli tut. Sądu, który wyrokiem z dnia 21 lutego 2023r. sygn. akt I SA/Bd 644/22 uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wyjaśnienia wymaga kwestia istnienia podstaw do zastosowania instytucji potrącenia tj. czy spółka I. była zobowiązana do zapłaty należności Skarżącej. Jednocześnie Sąd wskazał, że nie może zastąpić organu, który powinien tę kwestie sam zweryfikować.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że ani organy administracyjne ani też sądy administracyjne nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie (por. wyrok NSA z 24.10.2022r. sygn. akt I OSK 210/21; wyrok NSA z 5.10.2022r. sygn. akt II OSK 6512/21; wyrok NSA z 28.09.2022r. sygn. akt II OSK 2780/19). Wyrażona w wyroku sądu administracyjnego ocena prawna traci moc wiążącą w przypadku zmiany przepisów prawa mających znaczenie dla rozstrzygania danej sprawy (por. wyrok NSA z 7.09.2022 r. sygn. akt III FSK 920/21; wyrok NSA z 1.06.2022r. sygn. akt III OSK 5044/21).
W ocenie Sądu wydane przez organ postanowienie z dnia [...]. nie wypełnia zaleceń wskazanych w wiążącym organ wyroku z dnia [...]. Podkreślić należy, że Sąd nie tylko zwrócił uwagę na sprzeczność w treści uzasadnienia postanowienia w zakresie istnienia podstaw do dokonania potrącenia pomiędzy Skarżącą a spółką I. ale także nakazał organowi ustalenie czy zaistniała przesłanka "bezpodstawnego uchylania się".
Powtórzenia za poprzednim składem WSA wymaga, że do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, niezbędne jest łączne wystąpienie dwóch przesłanek:
1) dłużnik zajętej wierzytelności musi uchylać się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu oraz
2) jednocześnie to uchylanie się musi mieć charakter działania bezpodstawnego.
Zauważyć należy, że sam tylko fakt - ewentualnego - niewykonania zajęcia (nieprzekazania organowi kwot) nie powinien być automatycznie utożsamiony z "bezpodstawnym uchylaniem się od przekazania zajętej wierzytelności".
Zdaniem Sądu w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. nieprzypadkowo użyto mocnego sformułowania o "bezpodstawnym uchylaniu się", a nie prostego i neutralnego znaczeniowo sformułowania o "niewykonaniu" czy "braku realizacji" zajęcia. "Bezpodstawne uchylanie się" to zwrot odwołujący się nie do obiektywnego rezultatu zaniechania, polegającego na braku realizacji zajęcia, użyty zwrot ustawowy kładzie natomiast nacisk na sposób zachowania zobowiązanego podmiotu, którym jest dłużnik zajętej wierzytelności. Zdaniem Sądu, ustawodawcy zależało na tym, aby – bardzo dotkliwe przecież - konsekwencje przewidziane w art. 71a § 9 u.p.e.a. dotknęły nie każdego, kto nie zrealizował zajęcia, lecz tylko tego, kto od realizacji zajęcia "bezpodstawnie się uchylił". Zarówno użyty czasownik ("uchylać się"), jak i określenie "bezpodstawnie" - zdaniem Sądu - niesie ze sobą kluczowy dla interpretacji przepisu ładunek treściowy. Zabarwienie znaczeniowe użytych sformułowań nie jest neutralne. Adekwatne jest tu jedno ze znaczeń czasownika "uchylać się", podawanych w Słowniku Języka Polskiego jako: «rozmyślnie nie wypełnić czegoś» (https://sjp.pwn.pl/szukaj/ uchyla%C4%87%20si%C4%99.html).
Wyjaśniając kwestię sprzeczności w uzasadnieniu swojego postanowienia z dnia [...]. wynikającą z zacytowanego w uzasadnieniu wyroku z [...]. zdania dotyczącego wystawiania przez Skarżącą faktur na rzecz spółki I., organ wskazał, iż stanowiło to oczywistą omyłkę pisarską, która została naprawiona w niniejszym postanowieniu. Wyraźnie podkreślono, że Spółka A. nie wystawiała żadnych faktur spółce I.. Nie mogło zatem dojść do wzajemnego potrącenia wierzytelności.
W tym miejscu wskazać jednak należy, że Skarżąca konsekwentnie już na etapie zażalenia, skargi od postanowienia z dnia13 wrzesnia 2022r. jak i w obecnie złożonej skardze twierdzi, że jako wierzyciel zobowiązanej miała prawo dokonać potrącenia przysługującej jej wierzytelności z wierzytelnością I. albowiem w związku z porozumieniem zawartym z tą spółką w 2019r. już w tym samym roku dokonała zapłaty długu I. na rzecz szeregu uzgodnionych wierzycieli. Zgodnie z obowiązującą strony umową, a przede wszystkim wobec jednoznacznego brzmienia art. 518 § 1 pkt 3 k.c. Skarżąca nabyła spłaconą wierzytelność do wysokości dokonanej zapłaty. Tym samym jako wierzyciel zobowiązanej, Skarżąca miała prawo dokonać potrącenia przysługującej jej wierzytelności z wierzytelnością I.. Skarżąca podkreśliła również, że w dacie doręczenia zajęcia, wierzytelności zostały już skutecznie potrącone ze skutkiem na grudzień 2019 r. co wykluczało w sposób oczywisty możliwość wydania i realizacji zaskarżonych postanowień.
Organ natomiast podnosi, że załączone do zażalenia dokumenty zatytułowane "Kompensata umowna" nie stanowią oświadczenia o potrąceniu wzajemnych wierzytelności. Kompensata może nastąpić wyłącznie pomiędzy dwoma podmiotami będącymi wobec siebie zarówno wierzycielem, jak i dłużnikiem. Natomiast z załączonych dokumentów wynika, iż Skarżąca dokonywała zapłaty zobowiązań spółki I. na rzecz innych podmiotów. Nie załączono przy tym żadnych dokumentów stanowiących podstawę prawną do dokonania takich czynności. Odnosząc się natomiast do załączonych do zażalenia wydruków przelewów dokonanych na rachunek innych podmiotów niż zobowiązana, organ wyjaśnił, że w tytule przelewu wskazano "spłata wg ustaleń za I. sp. z o.o. porozumienie", "zgodnie z umową przekazu zapłata za I. sp. z o.o. -porozumienie". Skarżąca skorzystała z unormowanej w kodeksie cywilnym (art. 9211) instytucji przekazu, która jest jednostronną czynnością prawną i nie powoduje takich skutków, jak w przypadku umowy cesji (tzn. wierzyciel nie przenosi wierzytelności na rzecz osoby trzeciej). Organ podkreślił, że samo zawarcie umowy przekazu nie wywołuje skutku w postaci wygaśnięcia zobowiązania. Zobowiązanie wygasa, gdy dojdzie do rzeczywistego spełnienia świadczenia. Natomiast z akt sprawy wynika, iż przelewy były realizowane po dokonanym [...]. zajęciu wierzytelności. Zatem w ocenie organu w dacie zajęcia wierzytelność istniała, gdyż świadczenie nie zostało jeszcze spełnione.
Powyższe twierdzenia organu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia pozostają w sprzeczności z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy na które to dokumenty organ się powołuje. Z załączonych do zażalenia wydruków historii rachunku Strony (w [...] [...] S.A.) wynika, że Skarżąca dokonywała spłat wierzycieli spółki I. już w 2019:
- wpłaty na rzecz K. sp. z o.o. ( w tytule przelewu "porozumienie z dnia [...].") z dnia [...]., [...]., [...]., [...]., [...]., [...]., [...]., [...]., [...]., [...]., [...]., [...]. (k.187-194 akt admin.).
W skardze podniesiono, że do dnia doręczenia zajęcia Skarżąca dokonała spłaty wierzycieli zobowiązanej (I. sp. z o.o.) na kwotę [...]zł stając się wierzycielem zobowiązanej. Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z przepisem art. 504 k.c. zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta. Zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią, o którym mowa w tym przepisie dotyczy także zajęcia dokonanego w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego (por. K. Zawada, w: Kodeks cywilny. Komentarz. 1.1, (red.) K. Pietrzykowski, Warszawa 2005, s. 106). Stosownie do rozwiązania przewidzianego w tym przepisie wyłączona jest możliwość potrącenia w sytuacji, gdy dłużnik stał się wierzycielem swojego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia.
Organ, co już wskazano powyżej, mając do dyspozycji dokument w postaci wydruków z historii konta bankowego Strony pominął okoliczność, a w każdym razie w ogóle się do niej nie odniósł, że Skarżąca dokonywała spłat wierzycieli spółki I. przed dniem [...]. Kwestia ta wymaga jednoznacznego wyjaśnienia. Nie może budzić żadnych wątpliwości, czy były podstawy do zastosowania potrącenia. Organ dokonując analizy przedłożonych przez Stronę wydruków powinien był ustalić czy Skarżącą i spółkę I. łączyło porozumienie wskazane w tytule przelewów i jakie kwoty zostały faktycznie zapłacone wierzycielom spółki I. przed dniem [...]. Okoliczność ta ma bowiem zasadnicze znaczenie dla kwestii prawa do zastosowania potrącenia, czyli istnienia wzajemnych zobowiązań i wierzytelności.
W orzecznictwie wskazuje się, że użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, np. przedawnienia, potrącenia, wygaśnięcia, nieistnienia wierzytelności (por. np. wyroki NSA: z 21 lipca 2022r., III FSK 711/21; z 18 sierpnia 2020 r., II FSK 1409/18). Sąd w obecnym składzie ww. pogląd podziela. Właśnie potrącenie jest wymieniane jako podstawa usprawiedliwiająca nieprzekazanie zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu.
W konsekwencji naruszone zostały przepisy art. 7, art. 8 i art. 11, a także art. 77 § 1, art. 80 i art. 124 § 2 k.p.a. stosowane w rozpatrywanej sprawie z mocy art. 18 u.p.e.a. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. - jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do art. 7 k.p.a. - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania, jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie jakie dowody są konieczne do wyjaśnienia stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., która winna uwzględniać wymogi logicznego rozumowania i zasady doświadczenia życiowego. Naruszenie powyższych przepisów doprowadziło również w efekcie do uchybienia zasadom praworządności (art. 6 k.p.a.) oraz budzenia zaufania obywateli do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.).
Sąd jednocześnie wskazuje, że jeśli organ ustali istnienie pomiędzy Skarżącą i spółką I. podstaw do dokonania potrącenia to nie będzie mógł przyjąć że Strona bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.