I SA/Ol 290/24

I SA/Ol 290/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-10-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Anna Janowska
Jolanta Strumiłło /przewodniczący sprawozdawca/
Przemysław Krzykowski
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 196/25 - Postanowienie NSA z 2025-09-25
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 8, art. 11, art. 80 i art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2020 poz 217
art. 4, art. 27 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 4 ust. 3
Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
Dz.U.UE.C 2006 nr 321 poz 37 art. 39 ust. 1
Wersja skonsolidowana Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską.
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 487 art. 4, art. 4 lit. a
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich  przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Anna Janowska sędzia WSA Przemysław Krzykowski Protokolant sekretarz sądowy Weronika Ćwiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2024 r. sprawy ze skargi A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 4 czerwca 2024 r., nr 132/OR14/2024 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu nawozów mineralnych w okresie od 16 maja 2022r. do 15 maja 2023r. oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 4 czerwca 2024 r. Dyrektor Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie (dalej Dyrektor ARiMR, organ odwoławczy) po rozpatrzeniu odwołania producenta rolnego - A. Sp. z o.o. (dalej Spółka, strona, producent rolny, skarżąca) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Elblągu (dalej Kierownik BP, organ I instancji) z 19 grudnia 2023 r. w sprawie odmowy przyznania pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu nawozów mineralnych w okresie od 16 maja 2022 r. do 15 maja 2023 r.
Z akt sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Kierownik BP decyzją z 19 grudnia 2023 r. odmówił przyznania stronie pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu nawozów mineralnych w okresie od 16 maja 2022 r. do 15 maja 2023 r., o którą strona się ubiegała. Organ I instancji powołał się na art. 4 ust.3 rozporządzenia Rady (WE. EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U.UE.L. 1995.312.1) — dalej jako rozporządzenie nr 2988/95) oraz art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78. (WE) nr 165 94. (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814 2000. (WE) nr 1290 2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347. str. 549 ze zm.) - dalej jako rozporządzenie nr 1306/2013). Organ uznał, że w niniejszej sprawie zostały sztucznie stworzone warunki do otrzymania korzyści niezgodnych z celami pomocy finansowej przyznawanej w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a strona nie prowadzi odrębnego gospodarstwa rolnego, które jest przez nią samodzielnie zarządzane.
Po rozpatrzeniu odwołania strony, zaskarżoną decyzją Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego, w dniu 12 października 2022 r. Kierownik BP skierował do strony wezwanie do złożenia wyjaśnień w związku z wystąpieniem podejrzenia stworzenia sztucznych warunków, w celu otrzymania wnioskowanych płatności. Skarżąca została zobowiązana do przedstawienia dokumentów mających świadczyć o prowadzeniu działalności rolniczej niezależnie, we własnym imieniu i na własną rzecz. Skarżąca, w dniu 20 października 2022 r. udzieliła odpowiedzi na powyżej wskazane wezwanie i dodała dokumenty uzupełniające w postaci załączników niemerytorycznych szczegółowo wymienionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W toku postępowania, organ odwoławczy postanowieniem z dnia 28 marca 2024 r. dopuścił dowód z dokumentów znajdujących się w aktach spraw dotyczących odwołań strony od decyzji Kierownika BP:
z dnia 30 czerwca 2023 r. w sprawie odmowy przyznania płatności ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022;
z dnia 30 czerwca 2023 r. w sprawie odmowy przyznania płatności rolno- środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na rok 2022;
z dnia 5 lipca 2023 r. o odmowie przyznania pomocy na rok 2022
z dnia 19 grudnia 2023 r. o odmowie przyznania pomocy na rok 2023
Wyjaśnił, że przypadki w których może zachodzić podejrzenie stworzenia sztucznych warunków dla uzyskania pomocy, to sztuczny podział gospodarstw/podmiotu w celu uniknięcia ograniczeń, w szczególności poprzez: tworzenie wielu spółek powiązanych ze sobą osobowo i kapitałowo dla uzyskania płatności w odniesieniu do gruntów; które faktycznie są w posiadaniu jednego podmiotu lub są przedmiotem współposiadania; występowanie oddzielnie o przyznanie płatności przez podmioty będące faktycznie współposiadaczami gruntów.; podmioty posiadają ten sam adres siedziby/zamieszkania; podmioty, reprezentuje ta sama osoba uprawniona do reprezentacji (np.: członek zarządu spółki, prokurent, wspólnik) lub ten sam pełnomocnik. Sztuczny podział gospodarstw może występować m.in. wtedy, gdy podmioty reprezentuje ta sama osoba uprawiona do reprezentacji (np.: członek zarządu spółki, prokurent, wspólnik) lub ten sam pełnomocnik, podmioty posługujące się tym samym numerem rachunku bankowego, lub podmioty posiadające ten sam adres siedziby/zamieszkania.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że przedłożone wraz z wnioskiem o przyznanie dopłaty z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany mającej charakter pomocy de minimis w rolnictwie z dnia 22 czerwca 2022 r. faktury nr [...] oraz [...] znacząco różnią się od ich wersji przedłożonych do pozostałych spraw dotyczących innych płatności. Przede wszystkim w każdej z faktur podany został inny adres e-mail wystawcy. Dodatkowo faktury przedkładane do spraw były w wersjach faktur, które nie zostały opłacone oraz nie widniały na nich podpisy - ani wystawcy, ani odbiorcy. W konsekwencji, organ odmówił wiarygodności tych dokumentów. W uzasadnieniu decyzji organ wymienił szczegółowo dokumenty dołączone do poszczególnych spraw dotyczących odmowy przyznania stronie wnioskowanej pomocy.
Zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków celem uzyskania większych płatności. Wskazał, że producent pierwszy wniosek o wpis do ewidencji producentów złożył w dniu 3 października 2011 r. zaznaczając w sekcji III. PRODUCENT, w punkcie 2. Rodzaj producenta – "potencjalny beneficjent". Wnioskująca o wpis spółka posiadała siedzibę w miejscowości M. [...], a jako osobę uprawnioną do jej reprezentacji wskazano Prezesa Zarządu K. J. Jako adres korespondencyjny podmiot wskazał ul. [...], O. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Bartoszycach, po uwzględnieniu złożonych przez, stronę wyjaśnień, nadal jej na podstawie zaświadczenia z dnia 5 marca 2012 r. numer identyfikacyjny. Następnie, w dniu 21 maja 2020 r. do BP ARiMR wpłynął wniosek o wpis do ewidencji producentów z zaznaczonym celem - zmiana danych. Zgodnie z ww. wnioskiem strona wyraziła wolę zmiany siedziby na Z. [...], jak również osobę uprawnioną do reprezentacji podmiotu na obecnego Prezesa Zarządu strony - B. H. Ponadto strona wskazała w ww. wniosku numer rachunku bankowego, który był już przypisany do innego podmiotu, tj. producenta rolnego O. Sp. z o.o. (dalej O.) o nadanym numerze identyfikacyjnym [...]. Skarżąca w niniejszym wniosku wskazała również numer telefonu do kontaktu, który według danych zawartych w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli (ZSZiK) pokrywa się z danymi teleadresowymi następujących producentów rolnych: O., P. H. oraz P.1 H.
Odpowiadając na wezwanie Kierownika BP w dniu 4 czerwca 2020 r. do BP ARiMR wpłynęła pisemna odpowiedź producenta, która wskazywała na omyłkowe wpisanie niewłaściwego numeru rachunku bankowego. Strona podkreśliła, że dokonała korekty w złożonym wraz z niniejszym pismem formularzem wniosku o wpis do ewidencji producentów z zaznaczonym celem - zmiana danych. W ww. wniosku z dnia 3 czerwca 2020 r. producent dokonał korekty numeru rachunku bankowego, jak również danych teleadresowych zmieniając numer telefonu. W dalszym ciągu wniosek opiewał na "potencjalnego beneficjenta". Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że numer telefonu wskazany we wniosku z dnia 21 maja 2020 r. jest tożsamy z danymi widniejącymi na fakturach VAT, które zostały wystawione skarżącej przez G. – P.1 H., potwierdzające sprzedaż materiału siewnego. Ponadto przedmiotowy numer telefonu widnieje także na pierwszej stronie planu działalności rolnośrodowiskowej, który ukazuje realizowane przez stronę zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne. Przypisanie jednego numeru telefonu wielu pozornie odrębnym beneficjentom wskazuje, że osoba ta może faktycznie odpowiadać za wszystkie wnioski złożone w ramach działań prowadzonych przez organy ARiMR. Jednocześnie, wskazanie w Ewidencji Producentów numeru telefonu osoby, która nie jest ustanowiona pełnomocnikiem tychże podmiotów, uniemożliwia organowi kontakt w wprowadzonych sprawach. Nawiązując w do wyjaśnień strony zawartych w odwołaniu, iż podany numer telefonu jest numerem ogólnym, obsługiwanym przez sekretariat organ za mało prawdopodobną uznał sytuację, że takie miejsce obsługiwane jest przez wszystkie podmioty oraz osoby fizycznie jednocześnie. Ponadto organ zwrócił uwagę, że w zmianie do wniosku z dnia 3 czerwca 2020 r., strona dokonując zmiany danych teleadresowych podała nowy numer telefonu do kontaktu, który figuruje przy producencie rolnym L. H.
Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że skarżąca posiada nie tylko tożsame dane teleadresowe, ale przede wszystkim tożsamy adres siedziby (tj. Z. [...]) dla kilku podmiotów powiązanych osobowo oraz kapitałowo tj. P.1, P. i L. H. Podkreślił przy tym, że podmiot V. Sp. z o.o. którego udziałowcem i Prezesem Zarządu jest P. H., posiada tożsamą siedzibę z powyżej wskazanymi osobami fizycznymi oraz Spółką. Podmiot ten, posiada nadany numer identyfikacyjny lecz nie składał wniosków o przyznanie płatności. Jak wynika z bazy danych KRS, jej przedmiot działalności przeważającej został określony na wytwarzanie energii elektrycznej. Organ zaznaczył, że O. ma swoją siedzibę pod adresem Z. [...]. Powyższe adresy są położone obok siebie, zaś budynki stanowią jeden kompleks, położony na kilku działkach ewidencyjnych. Z danych KRS ustalono, że Spółka uzyskała wpis do rejestru w dniu 21 stycznia 2012 r. Pierwszym właścicielem był K. J. W dniu 18 października 2013 r., właściciel został zastąpiony przez P. H., posiadającego 95% udziałów w Spółce, który ustanowił następnie Prezesem Zarządu swoją matkę B. H. Jako osoba fizyczna P. H. prowadzi gospodarstwo rolne i składa wnioski o przyznanie płatności. Ponadto wpisem z dnia 18 października 2013 r. prokurę powierzono ojcu P. H. oraz małżonkowi Prezesa Zarządu - P.1 H., który obejmował tą funkcję do dnia 17 lutego 2021 r. Jako przedmiot przeważającej działalności spółki wskazano działalność usługową wspomagającą produkcję roślinną. Uwzględniając profil działalności Spółki, organ podkreślił, że skarżąca nie posiada siedziby stada, nie zarejestrowała ani jednej sztuki zwierzęcia w systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt. W kontekście braku jakiejkolwiek produkcji zwierzęcej, wątpliwości organu budzi kwestia potrzeby wydzierżawienia budynków i urządzeń wymienionych szczegółowo w załączniku nr 2 i § 1 umowy poddzierżawy z dnia 5 lipca 2021 r. takich m.in. jak: kuźnia, obora, stajnia – cielętnik, chlewnia, tucznia, ubojnia. Wydzierżawione budynki i inne ruchomości położone są ok. 600 km od siedziby Spółki. Na dzień wydania decyzji zarejestrowane w ARiMR są siedziby stad takich producentów jak: P.1, P. i L. H. oraz O., zlokalizowane na działce ewidencyjnej nr [...] woj. [...].
Dyrektor ARiMR nie podważył możliwości technicznych, które występują w dzisiejszych czasach w zakresie produkcji rolniczej. Jednakże według oceny organu II instancji wyjaśnienia strony dowodzą, iż uczestniczy ona w kreowaniu pewnej koncepcji samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Skarżąca dzierżawi grunty ok. 600 km od swojej siedziby, co wymaga dokonania wielu czynności, aby te grunty uprawiać, np. przewożenia sprzętu i pracowników - co generuje wiele dodatkowych kosztów w porównaniu do gospodarowania na gruntach położonych bliżej siedziby producenta. Grunty te są dzierżawione w całości od O., zarządzanego przez osobę fizyczną powiązaną ze skarżącą, tj. przez P.1 H. (ojca P. H., męża Prezesa Zarządu strony oraz jej byłego prokurenta). Zgodnie z przedłożonymi przez stronę fakturami, spółka P.1 H. wynajmuje także dla skarżącej sprzęt i maszyny rolnicze, a ponadto świadczy usługi takie jak np. wysiew nawozów czy rozrzucenie obornika. Brak jest natomiast w aktach sprawy dowodów wskazujących, iż skarżąca korzysta z barterowej pomocy sąsiadów. Organ zwrócił uwagę, że z dokumentacji dotyczącej wykonywania przez O. zabiegów agrotechnicznych dla skarżącej wynika, iż zgodnie z fakturą nr [...] z dnia 23 czerwca 2023 r. wykonano usługę rozrzutnikiem obornika. Zgodnie z przywołana fakturą usługę tą wykonano w dniu 1 czerwca 2023 r. Tymczasem, jak ustalono na podstawie rejestru zabiegów agrotechnicznych żadna z działek deklarowanych przez stronę nie podlegała nawożeniu obornikiem. Ponadto stwierdzono, iż spółka dokonywała nawożenia wykonywanego podczas siewu nasion w przeważającej większości w kwietniu 2023 r. Podobna sytuacja odnosi się do faktury nr [...] z dnia 23 czerwca 2023 r. dotyczącej usługi wysiewu nawozów, który został zrealizowany w dniu wystawienia faktury. W czerwcu skarżąca nie dokonywała nawożenia swoich gruntów rolnych. Skarżąca przedstawiła szereg faktur na zakup nawozów w latach 2021-2023, a ponadto przedłożyła raporty ich zakupów, pochodzące z własnej ewidencji, jednakże z planu nawozowego wynika, że strona na uprawianych gruntach zastosowała jedynie 4 produkty, tj. [...]. Wątpliwości organu odwoławczego wzbudziła przy tym ilość zakupionych nawozów, w stosunku do ich rzeczywistego zużycia na gruntach rolnych, gdyż skarżąca wnioski o płatność składa od kampanii 2022, zaś grunty dzierżawi od 5 lipca 2021 r. W rezultacie organ II instancji odmówił wiarygodności powyższym dowodom. Odnosząc się do pozostałych faktur, które opiewają na usługi wynajmu ciągnika, organ odwoławczy nie był w stanie zweryfikować jakich zbiegów dotyczył ten wynajem.
W ocenie organu odwoławczego, skarżąca pomimo prowadzenia działalności w ramach dystrybucji i sprzedaży materiału siewnego uczestniczyła w kreowaniu sztucznych warunków. Zdaniem organu nie można logicznie uzasadnić prowadzenia przez skarżącą samodzielnej produkcji rolnej. Nie ma też znaczenia moment powstania i działania strony jako podmiotu gospodarczego.
Odnosząc się z kolei do należącej do P.1 H. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością O., organ wskazał iż samodzielnie własność tego podmiotu objął on wpisem do KRS z dnia 18 maja 2016, zaznaczając iż od 6 lipca 2007 r. był jej prokurentem, a od dnia 28 lutego 2008 r. wchodził w skład zarządu podmiotu. Pierwotnie spółka nosiła nazwę O1. Sp. z o.o. w T. Pod obecną nazwą podmiot funkcjonuje od dnia 29 października 2018 r. W dniu 13 czerwca 2016 r. do objęcia nad nią nadzoru wyznaczeni zostali członkowie jego rodziny: L. H., P. H. (który posiada 95% udziałów spółki) oraz B. H. (Prezes Zarządu skarżącej). Piastowali oni tę funkcję do dnia 29 października 2018 r. Prokurę powierzono P.1 H., który obejmował tę funkcję od 17 lutego 2021 r. W rezultacie skarżąca jest kolejną spółką, w działanie której zaangażowane są te same osoby, które następnie zaangażowane były w strukturę podmiotu O. Tym samym obie spółki, pod przewodnictwem niemal tych samych osób fizycznych, będących producentami rolnymi, swoje funkcjonowanie na rynku oparły na podobnych rodzajach działalności. Jako przedmiot przeważającej działalności O. wskazano uprawę zbóż, roślin strączkowych i roślin oleistych na nasiona, z wyłączeniem ryżu. Przedstawiając chronologię deklaracji działek ewidencyjnych przez skarżącą oraz inne podmioty, organ odwoławczy zauważył, że wskazane działki ewidencyjne skarżąca poddzierżawiła od podmiotu O., zgodnie z umową poddzierżawy na czas oznaczony z dnia 5 lipca 2021 r. i nie przedstawiła dowodów na posiadanie innych nieruchomości rolnych. Analizując kwestie dotyczące położenia wskazanych działek ewidencyjnych, a także rodzaju uprawy organ stwierdził, że na sąsiadujących ze sobą działkach (nr: [...]) zadeklarowanych w 2022 r. przez O. występuje ten sam rodzaj uprawy m.in.: pszenica ozima, kukurydza czy rzepak ozimy. Analizując przedstawioną w uzasadnieniu decyzji tabelę, organ odwoławczy zwrócił uwagę, że wszystkie deklarowane przez skarżącą działki ewidencyjne były deklarowane wcześniej przez jeden z zaangażowanych podmiotów, w takiej samej lub zbliżonej powierzchni, o identycznym profilu upraw co działki sąsiadujące, czyli położonej w tzw. kompleksie. Racjonalnym wytłumaczeniem deklarowania przez 2 teoretycznie odrębne podmioty, działek położonych w tej samej miejscowości, z deklaracją tej samej uprawy była maksymalizacja dofinansowania. W ocenie organu, wskazane podmioty były ze sobą ściśle powiązanie nie tylko zarządczo, ale i ekonomiczno- technicznie. Udziałowcami wymienionych podmiotów są osoby fizyczne powiązane rodzinnie i prowadzące swoje własne gospodarstwa rolne. W ocenie organu odwoławczego, skarżącą i O. znajdujące się w bezpośrednim sąsiedztwie w tzw. kompleksach, celowo wyodrębniły działki sąsiadujące ze sobą, aby prowadząc podobne uprawy jako dwa podmioty maksymalizować otrzymywane płatności, gdyż równie dobrze uprawiać i zgłaszać je do płatności mógł jeden podmiot. Z przeprowadzonej przez Kierownika BP symulacji przewidywanej płatności dodatkowej z wniosków o przyznanie płatności przez, skarżącą i P. H. wynikało uzyskanie nienależnych (zawyżonych) płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w kwocie wyższej niż w sytuacji, gdyby wnioskodawcą był tylko jeden podmiot. Tożsama sytuacja wystąpiłaby w przypadku złożenia osobnego wniosku o przyznanie płatności przez stronę i O. Odnosząc się do listy środków trwałych używanych do produkcji rolnej w Spółce, z dnia 13 października 2022 r., organ zauważył, że operatorem drukującym zestawienie był P.1 H. Skarżąca przedstawiła drugi raport, dotyczący tych samych środków trwałych, z dnia 16 października 2023 r. opatrzony już podpisem B. H. Na liście nie występują żadne maszyny umożliwiające zbiór płodów rolnych, a skarżąca nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów poświadczających np. wynajem takich maszyn czy zakupu usługi rolniczej z wykorzystaniem kombajnu do m.in. zbioru kukurydzy czy rzepaku. Udostępnione zaś do wglądu dowody rejestracyjne pojazdów nie stanowią bezpośredniego potwierdzenia prowadzenia samodzielnej działalności rolniczej, gdyż obowiązek ich rejestracji wynika z innych przepisów prawa krajowego, związanych z nabyciem własności pojazdu/maszyny/urządzenia. Podobnie fakt zakupu polis ubezpieczeniowych obejmujących przedmiotowe pojazdy i maszyny. Organ dokonał przy tym analizy polis ubezpieczeniowych wskazując na znajdujące się w nich nieścisłości co wskazywałoby na zagubienie się osób fizycznych tworzących spółki, a jednocześnie prowadzących własne gospodarstwa rolne. Odnosząc się do złożonej przez skarżącą dokumentacji mającej świadczyć o prowadzeniu przez nią działalności rolniczej organ odwoławczy uznał za bezzasadne stworzenie przez rodzinę H. dwóch odrębnych spółek, które zajmują się rolnictwem, a które uprawiają położone w sąsiedztwie grunty rolne odlegle od siedzib spółek o ok. 600 km. Ponadto, niezrozumiałym zdaniem organu odwoławczego jest fakt wystąpienia przez podmiot V. Sp. z o.o., który został powołany do życia przez P. H. o wpis do Ewidencji Producentów jako producent rolny, w sytuacji gdy spółka ta nie zajmuje się rolnictwem. Przy znacznej zbieżności adresów siedzib gospodarstw rolnych spółek oraz osób fizycznych nie można wskazać odrębności organizacyjnej, gdyż każdy z nich dysponuje swoim majątkiem, a niezbędne jest odrębne miejsce przechowywania składników majątków każdego z podmiotów. W ocenie Dyrektora ARiMR, powołanie do życia dwóch spółek wraz z deklaracją spornych działek ewidencyjnych naprzemiennie przez te podmioty miało na celu pobieranie zwiększonych dopłat do gruntów rolnych poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego stwarzający pozory prowadzenia działalności rolniczej przez kilka podmiotów na gruntach, które w rzeczywistości mogłyby tworzyć jedno gospodarstwo rolne. Organ odwoławczy nie uwzględnił zarzutów odwołania uznając, że utworzenie skarżącej oraz O. w podobnym czasie miało jedyny cel - ominięcie regulacji przewidujących modulację w płatności ze względu na wielkość obszaru gospodarstwa. Rozdzielenie działek ewidencyjnych na większą liczbę osób lub spółek deklarujących je do płatności wpływa pozytywnie na zwiększenie uzyskanych płatności nie tylko obszarowych, ale także dotyczących zobowiązań wieloletnich. W ocenie organu odwoławczego, skarżąca nie jest decydentem, jeśli chodzi o zarządzanie działaniami jednego z podmiotów uczestniczących w symulacji, dążącej do maksymalizacji pobieranych płatności. Jej działania miały natomiast na celu obejście prawa.
W ocenie organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie występują wzajemne powiązania pomiędzy producentami, którzy w kontekście uzyskiwanych dochodów, ubiegania się o te same płatności, posiadania tego samego adresu oraz gruntów położonych sąsiadująco, wskazują że spółki, jak i wymienieni producenci w istocie stanowią jeden podmiot sztucznie rozdrobniony.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca reprezentowana przez radcę prawnego, zarzuciła:
1. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie, tj.:
- art. 8 i art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) - dalej kpa - poprzez nieprzyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa, w szczególności poprzez przeprowadzenie wybiórczej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów i podnoszonych przez stronę w toku postępowania wyjaśniającego okoliczności (w tym ich błędnej interpretacji), a w szczególności pominięcie wskazywanych przez stronę dowodów i twierdzeń, które w sposób jednoznaczny stoją w sprzeczności z przyjętym przez organ stanowiskiem, iż doszło do stworzenia sztucznych warunków, nakierowanych na uzyskanie nienależnych płatności;
- art. 80 kpa - poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego oraz regułami wolnego rynku i przyjęcie, że doszło do sztucznego podziału gospodarstw wymienionych w zaskarżonej decyzji, w wyniku czego wyłącznym celem Prezesa Zarządu Spółki miało być uzyskanie nienależnych korzyści majątkowych, a nie realizacja celów WE oraz zignorowanie i pominięcie podnoszonych przez stronę twierdzeń dotyczących prowadzenia przez Spółkę działalności niezależnej od działalności O. i gospodarstw indywidualnych wskazanych w zaskarżonej decyzji, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności obszerna dokumentacja przedłożona na etapie postępowania wyjaśniającego, świadczyły o fakcie, że obie Spółki, jak i członkowie rodziny H., prowadzą od wielu lat niezależne od pozostały osób i podmiotów gospodarstwa rolne;
- art. 107 § 3 kpa - poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu, w sposób dostateczny, przyczyn podjętego rozstrzygnięcia, brak całościowej oceny dowodów, wybiórcze wskazanie jakim dowodom organ dal wiarę, a jakim odmówił wiary, brak wniosków wynikających z indywidualnie przeprowadzonych dowodów, uniemożliwiając Stronie ocenę prawidłowości oceny dowodu oraz subsumpcji stanu faktycznego i wybiórczą ocenę materiału dowodowego przez odniesienie się jedynie do dowodów zgodnych z przyjętym przez organ kierunkiem, z pominięciem dowodów i wniosków z nich wynikających, wskazujących odmienne okoliczności;
- art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1775) - poprzez przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w sposób nakierowany na osiągnięcie z góry zamierzonego rezultatu, tj. wydania decyzji na niekorzyść strony, prowadząc postępowanie z naruszeniem zasady praworządności i obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego poprzez pomijanie bądź odmawianie wiarygodności zgłaszanym przez stronę dowodom i podnoszonym faktom, czy też w skutek niewłaściwej oceny dowodów, na mocy której w sposób nieuprawniony uznano, że P.1 H. odpowiada za prowadzenia spraw Skarżącej Spółki,
2. przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady WE nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnoty Europejskiej (Dz.U.UE.L.1995.312.1) - na skutek błędnego przyjęcia, że dopuszczono się popełnienia zachowania skierowanego na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania płatności - podczas, gdy zarówno skarżąca, jak i pozostałe osoby oraz podmioty wymienione w zaskarżonej decyzji, nie stworzyły sztucznych warunków w celu uzyskania płatności i realizowały, jako samodzielne i niezależne od siebie podmioty, cele określone w przepisach prawa wspólnotowego - co uprawnia Spółkę do otrzymania wszystkich wnioskowanych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego płatności na rok 2022 r.,
- art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady WE nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnoty Europejskiej (Dz.U.UE.L1995.312.1) - na skutek błędnego przyjęcia, że dopuszczono się popełnienia zachowania skierowanego na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania zwiększonych płatności - podczas, gdy skarżąca, ani pozostałe ze wskazywanych w zaskarżonej decyzji podmiotów, nie stworzyły sztucznych warunków w celu uzyskania zawyżonych płatności,
- art. 60 rozporządzenia Komisji UE nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 485/2008 (DZ.U.UE.L2013.347.549) - poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na przyjęciu przez Organ, ze warunki wymagane do uzyskania płatności, zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami prawodawstwa oraz nałożenie przewidzianej w nim sankcji pomimo braku zaistnienie przesłanek, podczas gdy Skarżąca nie stworzyła sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności i realizowała jako samodzielny podmiot cele określone w przepisach prawa - co uprawnia skarżącą do otrzymania przedmiotowych płatności za rok 2022;
- art. 6 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 60 rozporządzenia Komisji UE nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej (...) - poprzez ich zastosowanie, w przypadku braku podstaw do stwierdzenia, iż doszło do stworzenia przez skarżącą sztucznych warunków do uzyskania korzyści w postaci płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego na rok 2022;
- art. 4 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia WE Nr 1307/2013 ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE.L.2013.347.608) - poprzez uznanie, że skarżąca wraz z innymi podmiotami tworzy jedno zorganizowane gospodarstwo (rolne), podczas gdy w rzeczywistości każda z osób i podmiotów wymienionych w zaskarżonej decyzji jest niezależna od pozostałych i prowadzi odrębną działalność rolniczą, której z przyczyn formalno-prawnych, organizacyjnych i personalnych, nie da się połączyć i traktować jako jednego gospodarstwa;
- art. 41 ust. 7 rozporządzenia WE Nr 1307/2013 ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 - poprzez jego zastosowanie na skutek nieuprawnionego uznania, iż doszło do podziału gospodarstwa rolnego wyłącznie w celu skorzystania z dodatkowego wsparcia w ramach płatności bezpośrednich, gdy tymczasem skarżąca Spółka jest podmiotem odrębnym gospodarczo od innych podmiotów wymienionych w zaskarżonej decyzji, prowadzi działalność na własny rachunek, w sposób niezależny od innych podmiotów, a działalność stricte rolniczą rozpoczęła jako pierwszy z podmiotów wskazanych w zaskarżonej decyzji.
Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylenie decyzji wydanej przez organ I instancji i nakazanie ponownego przeprowadzenia postępowania oraz na podstawie art. 200 p.p.s.a zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W obszernym uzasadnieniu skargi, skarżąca szczegółowo przedstawiła swoje stanowisko, że nie stworzyła sztucznych warunków i działała jako samodzielny podmiot.
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga okazała się niezasadna, a wskazane w niej zarzuty nieskuteczne.
Spór w niniejszej sprawie dotyczy stwierdzenia przez organy sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności przez skarżącą i podmioty powiązane. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że organy prowadząc postępowanie mające na celu zweryfikowanie wniosku o przyznanie płatności zobowiązane są w każdym przypadku rozważyć czy w przypadku danego producenta rolnego nie wystąpiły okoliczności dotyczące wykreowania tzw. sztucznych warunków pozwalających na uzyskanie płatności w kwotach wyższych niż te, które by stronie przysługiwały gdyby do stworzenia takich warunków nie doszło.
W preambule do rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich zaznaczono, że prawo wspólnotowe nakłada na Komisję Europejską i państwa członkowskie obowiązek badania, czy środki z budżetu Wspólnoty są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Rozporządzenie to statuuje ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar za nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego.
W ocenie Sądu podniesiony w skardze zarzut naruszenia przez organ art. 8, art. 11, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. - przez niewywiązanie się przez organ z obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności przez niezebranie całego oraz nierozpatrzenie już zebranego materiału dowodowego i niedokonanie jego wszechstronnej, całościowej oceny - nie zasługuje na uwzględnienie. Podobnie nie można uznać skuteczności zarzutu przeprowadzenia przez organy postępowania wyjaśniającego w sposób nakierowany na osiągnięcie z góry zamierzonego rezultatu, tj. wydania decyzji na niekorzyść strony, prowadząc postępowanie z naruszeniem zasady praworządności i obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego poprzez pomijanie bądź odmawianie wiarygodności zgłaszanym przez stronę dowodom i podnoszonym faktom.
Podkreślić należy, że postępowanie przed organami ARiMR cechuje odrębność proceduralna, co wynika ze znacznego ograniczenia niektórych z zasad postępowania, określonych przepisach k.p.a. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2020 r., poz. 217 ze zm.) z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zaś w art. 27 ust. 1 tej ustawy zawarto klauzulę ograniczającą zakres stosowania przepisów k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Ponadto zgodnie z ust. 2 tego artykułu strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Ustawodawca ograniczył zastosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego unormowanych w przepisach k.p.a. W omawianej kategorii spraw uczynił wyjątek od tzw. zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach m.in. art. 77 k.p.a. zgodnie, z którą organy administracji publicznej w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Obowiązek organu został więc ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym, chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak, jak tego wymaga art. 7 k.p.a. Jak przyjmuje się literaturze przedmiotu oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, z dyspozycji wedle, której ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, wynika, iż to na stronie (rolniku), która złożyła wniosek o przyznanie płatności, ciąży obowiązek inicjatywy w zakresie aktywnego uczestnictwa w postępowaniu i przejawieniu inicjatywy dowodowej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślane jest, że w tym specyficznym postępowaniu to nie organ administracji publicznej, a posiadacz gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne. Organowi pozostaje jedynie w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak, jak tego wymaga art. 7 k.p.a. Na organach nie ciąży obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy - tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności (por. wyroki NSA: z 22 września 2021 r., I GSK 182/21; z 7 lipca 2021 r., I GSK 1950/18; z 4 marca 2015 r., II GSK 98/14; z 7 marca 2012 r., II GSK 88/11; z 6 czerwca 2012 r., II GSK 680/11; z 25 października 2011 r., II GSK 1075/10l wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 czerwca 2013 r., I SA/Gd 391/13; wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 stycznia 2014 r., III SA/Łd 1007/13; wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 lutego 2014 r., III SA/Kr 778/13; wyrok WSA w Krakowie z dnia 12 sierpnia 2014 r., III SA/Kr 6/14; wyrok NSA z dnia 11 marca 2015 r., II GSK 134/14; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 6 maja 2015 r., III SA/Wr 844/14; wyrok NSA z dnia 4 września 2015 r., II GSK 1636/14; wyrok NSA z dnia 28 października 2015 r., II GSK 1884/14; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 3 grudnia 2015 r., I SA/Ol 639/15; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 marca 2016 r., I SA/Rz 1100/15 te wyroki, podobnie jak inne, powoływane niżej, opublikowany został w Bazie CBOSA, https://orzeczenia.nsa.gov.pl; zob. szerzej: B. Adamiak, Obowiązek organu administracji publicznej rozpatrzenia całego materiału dowodowego [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 406–407; C. Martysz, Komentarz do art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego [w:] G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, t. I, Komentarz do art. 1–103, LEX 2010; M. Jaśkowska, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX 2015)
Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie płatności ciąży obowiązek udzielania informacji zgodnie z rzeczywistością. Za rzetelność danych we wniosku o przyznanie płatności odpowiada producent rolny, zaś organ jest zobowiązany rozpatrzyć, ale nie zbierać materiał dowodowy. Jednocześnie ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Na organie spoczywa obowiązek wykazania okoliczności potwierdzających przyjmowaną przez niego tezę, że doszło do stworzenia sztucznych warunków, przy czym strona postępowania ma obowiązek przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Wykazanie przez organ sztucznego stworzenia warunków może być kwestionowane przez stronę i wówczas na niej spoczywa ciężar wykazania materiału dowodowego kwestionującego zasadność stanowiska organu o sztucznym stworzeniu warunków.
Podkreślić należy, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego organy podejmowały, pomimo bierności strony, odpowiednie czynności procesowe. Kierownik BP m.in. skierował do strony wezwanie do złożenia wyjaśnień w związku z wystąpieniem podejrzenia stworzenia sztucznych warunków, w celu otrzymania wnioskowanych płatności. Skarżąca została zobowiązana do przedstawienia dokumentów mających świadczyć o prowadzeniu działalności rolniczej niezależnie, we własnym imieniu i na własną rzecz.
Zdaniem Sądu argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi stanowi wyłącznie polemikę z ustaleniami organu. Skarżącej Spółce na etapie postępowania administracyjnego nie udało się skutecznie podważyć ustaleń dokonanych przez organ, które znajdują oparcie w materiale dowodowym sprawy. W ocenie Sądu, ze względu na specyfikę procedowania przez organy wniosku o przyznanie konkretnej płatności podniesiona argumentacja w skardze jest co najmniej spóźniona. Strona winna bowiem tego typy argumentację i wyjaśnienia zawrzeć w odpowiedzi na wezwania organu, czego jednak niespornie nie uczyniła. Profesjonalny pełnomocnik reprezentujący stronę skarżącą zapoznał się z całym materiałem dowodowym zebranym w aktach sprawy i nie wniósł jakichkolwiek zastrzeżeń oraz pisemnych wyjaśnień. Godzi się w tym miejscu podkreślić, że profesjonalny pełnomocnik jakim jest adwokat lub radca prawny podlega większym wymaganiom wobec posiadanej przez siebie wiedzy z zakresu prawa i znajomością procedury (por. postanowienia NSA: z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 198/09; z dnia 3 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 155/09; z dnia 9 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 468/06). Zatem w stosunku do tych podmiotów znajdują zastosowanie podwyższone standardy rzetelności i sumienności. Z tego powodu profesjonalni pełnomocnicy, działając zarówno samodzielnie jak również posługując się osobami trzecimi, powinni dochować należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz swojego mocodawcy. Konsekwencją powyższych obowiązków jest odpowiedzialność za prowadzenie sprawy strony oraz prawidłowy przebieg całego postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GZ 184/09, CBOSA). Podkreślić również trzeba, że bierność pełnomocnika obarcza jego mocodawcę. Odstępstwo od tej zasady mogłoby bowiem doprowadzić do podważenia profesjonalizmu wymaganego od takich zastępców procesowych.
W szczególności nieuprawniona jest argumentacja pełnomocnika skarżącej Spółki, że z racji tej, że wnioski składane do ARiMR przygotowuje podmiot zewnętrzny na zlecenie A. Sp. z o.o. i pozostałych podmiotów wymienionych w zaskarżonej decyzji to błędy, które zostały zauważone przez organy ARiMR wynikały zapewne z przygotowywania wniosków na wypełnianych uprzednio dokumentach dotyczących innych podmiotów, co nie zostało wychwycone na etapie ich podpisywania. Podkreślić należy, że producent rolny nie ma obowiązku ubiegania się o płatności. Płatności przyznawane są wyłącznie na wniosek zainteresowanego producenta rolnego. Rolnik w pełni odpowiada za treść składanego wniosku o przyznanie płatności oraz zrealizowanie podjętego zobowiązania, niezależnie od tego, czy wniosek wypełnił samodzielnie, czy przy pomocy innych osób. Składając wniosek o przyznanie płatności oraz wnioski kontynuacyjne każdy producent rolny podpisuje oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania płatności, w tym i terminy składania odpowiednich wniosków oraz wymaganych załączników, a zatem obowiązany jest dołożyć należytej i wymaganej staranności w celu sprostania wynikającym z tych zasad wymogom. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że przyznawane płatności jest pomocą publiczną przyznawaną w oparciu o określone kryteria, których spełnienie obciąża wnioskującego. Jednocześnie organ jest bezwzględnie związany treścią wniosku i nie jest uprawniony do samodzielnego korygowania przedkładanych mu dokumentów lub dokonywania czynności, które obciążają beneficjenta płatności.
Raz jeszcze podkreślić należy, że w postępowaniach prowadzonych przed organami ARiMR nie obowiązuje zasada ogólna prawdy obiektywnej, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy. W niniejszej sprawie organ skutecznie wezwał skarżącą Spółkę o przedłożenie stosownych wyjaśnień oraz dokumentów oraz prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy. Odmawiając uwzględnienia zarzutów skargi dotyczących naruszenia prawa procesowego, wskazać należy, że ustalenia stanu faktycznego znajdują odzwierciedlenie w aktach sprawy i zostały wyczerpująco przedstawione w decyzjach organów obu instancji. Organy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w celu zbadania zaistnienia przesłanek z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, zebrały i wnikliwie rozpatrzyły materiał dowodowy, w tym przedstawiony przez skarżącą spółkę i na podstawie jego całokształtu oceniły okoliczności faktyczne, co znajduje wyraz w uzasadnieniach obu decyzji. W szczególności organy wyjaśniły dlaczego, pomimo spełnienia formalnych warunków udzielenia pomocy, strona skarżąca nie realizowała celów wsparcia, zaś jej sposób działania miał na celu obejście przepisów prawa. W świetle przywołanej argumentacji niezasadne okazały się tym samym zarzuty skarżącej spółki dotyczące naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego tj. art. 7, art. 8, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
Przechodząc do oceny zarzutów prawa materialnego, wyartykułowanych w punkcie 5 i 6 skargi, wskazać należy, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 60 rozporządzenia 1306/2013 zgodnie, z którym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Przepis ten jest interpretowany z uwzględnieniem treści art. 4 ust. 3 rozporządzenia 2988/95 stanowiącym, że działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Przewidziany w art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 przepis zawiera tzw. klauzulę generalną, pozwalającą organom administracyjnym na podejmowanie działań mających na celu zapobieżenie obejściu prawa przez podmioty ubiegające się o przyznanie płatności i ich otrzymaniu wbrew intencjom prawodawcy unijnego. Przy czym klauzula generalna nie dotyczy konkretnych sytuacji, jakie mogą powstać na gruncie danej płatności, bowiem z założenia obejmuje całość bądź istotną część zjawiska uznawanego za sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale innemu przepisowi - dla podmiotu tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu. Nie jest bowiem możliwe stworzenie skutecznej normy ogólnej, która wprost przewidywałaby zakaz wskazanego wyżej działania prowadzącego wprost do uzyskania płatności w wysokości wyższej od tej, którą beneficjent otrzymałby w "normalnym" układzie. Z omawianych przepisów wynika, że celem stworzenia sztucznych warunków jest uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia. Pomimo braku definicji pojęcia warunków sztucznie stworzonych, przyjmuje się, że dotyczy ono takich sytuacji, w których można przyjąć na podstawie istniejących okoliczności faktycznych, że nie miałyby one miejsca, gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia (por. wyroki NSA: z 15 listopada 2019 r., sygn. akt I GSK 563/19 i z 18 listopada 2022 r., sygn. akt I GSK 2148/18)
Z kolei w uzasadnieniu wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12, dotyczącego wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, który ze względu na zbieżność z treścią art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 pozostaje w dalszym ciągu aktualny (por. wyroki NSA z 23 listopada 2022 r., sygn. akt I GSK 29/19 oraz z 13 września 2022 r., sygn. akt I GSK 2852/18) wskazano, że organ, dokonując oceny sprawy w konkretnych jej okolicznościach, jest obowiązany wykazać, że doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Ponadto, dokonując wykładni pojęcia "stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności", Trybunał wskazał, że sąd krajowy może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.
W nowszym orzecznictwie dotyczącym wykładni art. 60 rozporządzenia 1306/2013, tj. w wyroku z 7 kwietnia 2022 r., w sprawie C-176/20 Trybunał wyjaśnił, że ze sztucznymi warunkami w rozumieniu tego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy "z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych dla jej uzyskania". W wyroku tym Trybunał nie odwołał się już do kierunkowego działania wnioskodawcy, a więc do wyłącznego celu jego działania. Oznacza to, że obecny pogląd został złagodzony w porównaniu do poprzedniego wyroku TSUE z 12 września 2013 r., C-434/12, gdzie o sztucznym tworzeniu warunków można było mówić jedynie wówczas, gdy wyłącznym celem działania wnioskodawcy było uzyskanie nienależnej pomocy.
Mając na uwadze powyższe, z wykładni unormowania art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 wynika więc, że pozbawienie danego podmiotu płatności jest możliwe w przypadku ustalenia przez organ zaistnienia trzech przesłanek:
1) obiektywnego stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności;
2) wykazania celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań, a więc subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania takich korzyści;
3) obiektywnego wykazania sprzeczności tych korzyści z celami systemu wsparcia.
Zdaniem Sądu organy rozstrzygając przedmiotową sprawę wykazały wystąpienie wszystkich wskazanych przesłanek oraz - wbrew zarzutom skargi – prawidłowo zastosowały art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 oraz art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 i w tym kontekście w sposób właściwy zinterpretowały przesłanki sztucznych warunków w rozumieniu tych przepisów.
W ocenie Sądu analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz lektura zaskarżonej decyzji pozwala przyjąć, że Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji wykazał, iż skarżąca Spółka, wraz z powiązanymi podmiotami, współkreowała sztuczne warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami, co też skutkowało odmową przyznania wnioskowanych płatności na podstawie art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013.
Podkreślić również należy, że w myśl ugruntowanego orzecznictwa TSUE (por. wyrok z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawenfond "Zemedelie"; wyrok z 7 kwietnia 2022 r. w sprawie C-176/20 SC Avio Lucos SRL przeciwko Agenţia de PlăţişiIntervenţiepentruAgricultură – CentruljudeţeanDolj, Agenţia de PlăţişiIntervenţiepentruAgricultură (APIA) – Aparat Central) ocena gospodarstwa rolnego musi obejmować, w sytuacjach budzących wątpliwości, nie tylko okoliczności związane bezpośrednio z jego funkcjonowaniem, ale również te, które wskazują na jego pozycję na rynku rolnym, jego relacje (powiązania) gospodarcze, organizacyjne z innymi podmiotami występującymi na tym rynku. Ocena winna powinna również uwzględniać charakter zadań jakie mogą być finansowane z budżetu UE na rozwój obszarów wiejskich i powinna niewątpliwie łączyć się z oceną dokonywaną w pozostałych płatnościach rolnych i obowiązujących tam modulacji za dany okres. Zasadniczym celem wsparcia jest pomoc w przeprowadzeniu restrukturyzacji rolnictwa i poprawy warunków gospodarowania i życia na terenach wiejskich oraz pomoc w ochronie środowiska naturalnego przed dalszą jego degradacją. Wsparcie to jest oparte na mechanizmie mającym na celu stopniowe obniżanie płatności dla rolników na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, a także na zasadzie zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Zatem przepisy prawa krajowego i unijnego sprzeciwiają się przyznaniu płatności podmiotom, których zasadniczym celem podejmowanych działań jest dążenie do uzyskania jak największej płatności, a nie realizacja jednego z celów zgrupowanych wokół czterech osi wsparcia. Można założyć, że gdyby nie było takiego wsparcia finansowego ze strony Państwa czy UE, to działalność byłaby prowadzona w ramach jednego podmiotu (gospodarstwa rolnego) a nie wielu podmiotów gospodarczych. Tak więc, mimo że działania polegające na utworzeniu wielu podmiotów, posiadanie gruntów rolnych, czy też powierzenie wykonania prac rolnych innemu podmiotowi są prawnie dopuszczalne, to jednak muszą one być skonfrontowane z przepisami regulującymi mechanizm przyznawania płatności, które wykluczają przyznawanie płatności podmiotom, które z uwagi na swoją sytuację ekonomiczną i pozycję na rynku rolnym takiej pomocy nie powinny oczekiwać. Podmioty te, ukrywając faktyczny sposób i zakres prowadzonej działalności, de facto nie prowadzą działalności rolniczej opartej na zasadzie swobody i konkurencyjności, a więc nie spełniają zasadniczego kryterium pozwalającego na przyznanie jakiejkolwiek pomocy nie tylko w zakresie rolnictwa.
Co do zasady prawidłowo podniesiono w skardze, że nie są zakazane przez prawo powiązania opisane w zaskarżonej decyzji, gdyż rolnik ma prawo korzystać z wolności gospodarczej. Producent powinien jednak pamiętać, że sposób korzystania z tej zasady może zostać poddany ocenie.
Odpowiadając na zarzut pełnomocnika skarżącej Spółki, powołujący się w tym zakresie na tezy wyroku TSUE w sprawie C-434/12, a oparty o argument, że celem działalności powiązanych podmiotów nie była wyłącznie maksymalizacja kwot płatności rolnych – należy zauważyć, że oceniając, czy nie stworzono "sztucznych warunków", cel działań beneficjenta należy oceniać nie tylko z punktu widzenia okoliczności powołania danego podmiotu. Obok celu powołania spółek badać mianowicie należy również sens ukształtowania warunków deklarowanej działalności rolniczej we wszystkich aspektach, w szczególności podmiotowym i ekonomicznym, ze szczególnym uwzględnieniem tego, czy tworzone warunki (również w zakresie struktury agrarnej w ramach grupy podmiotów powiązanych) nie są optymalizowane dla uzyskania wyższych kwot wsparcia. W niniejszej sprawie zasadnie oceniono, że gdyby nie było wsparcia finansowego w postaci dopłat, działalność byłaby prowadzona w ramach jednego podmiotu (gospodarstwa rolnego), a nie kilku podmiotów gospodarczych. W zaskarżonej do Sądu decyzji Dyrektora trafnie wywiedziono, że gdyby to było jedno gospodarstwo, to jego przychody z tytułu przyznanych płatności byłyby o wiele niższe niż przychody wykazanych podmiotów łącznie.
Wskazać należy, że art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 nie odwołuje się do zamiaru kierunkowego wnioskodawcy, a więc nie stanowi o tym, by wyłącznym celem jego działania było uzyskanie nienależnej korzyści. Tak też ten przepis rozumiany jest w najnowszym orzecznictwie TSUE. Wprawdzie wcześniej TSUE zajmował stanowisko, że o sztucznym tworzeniu warunków w rozumieniu tego przepisu można mówić jedynie wówczas, gdy wyłącznym celem działania wnioskodawcy było uzyskanie nienależnej pomocy (tak w wyroku z 12 września 2013 r., C-434/12), jednak obecnie pogląd ten zmodyfikowano, bowiem w wyroku z 7 kwietnia 2022 r. C-176/20 Trybunał wyjaśnił, że ze sztucznymi warunkami w rozumieniu tego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych dla jej uzyskania, nie odwołując się już do wyłącznego celu działania wnioskodawcy. Powyższe zmodyfikowane orzecznictwem TSUE rozumienie pojęcia zaistnienia sztucznych warunków zostało już zaadoptowane w orzecznictwie krajowym (patrz: wyroki NSA z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt I GSK 2802/18; z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt I GSK 2608/18; z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt I GSK 3555/18; z dnia 22 listopada 2022 r., sygn. akt I GSK 44/19; z dnia 12 października 2022 r., sygn. akt I GSK 3154/18 czy z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt I GSK 756/19).
Działanie skarżącej Spółki i podmiotów powiązanych nie służyło niewątpliwie wspieraniu konkurencyjności rolnictwa, czyli celowi wskazanemu w art. 4 lit. a rozporządzenia nr 1305/2013. Wyjaśnić bowiem trzeba, że cel jakim jest poprawa konkurencyjności należy rozumieć w dwóch aspektach. Pierwszy wymaga odniesienia do sytuacji pojedynczego przedsiębiorcy - rolnika, drugi zaś wymaga przyjęcia perspektywy całej branży. Celem wsparcia jest bowiem zwiększanie konkurencyjności pojedynczego przedsiębiorstwa poprzez wzmacnianie jego pozycji ekonomicznej np. poprzez inwestycje w zaplecze produkcyjne konkretnego podmiotu, ale zapewnienie balansu i równomiernego rozwoju całej grupy przedsiębiorców z danej grupy. Innymi słowy: konkurencyjność musi być oceniania indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorcy, a więc wymaga ustalenia czy wsparcie przyczyni się do podniesienia ekonomicznej konkurencyjności aplikującego o nią producenta rolnego. Po drugie - w aspekcie ogólnym - konkurencyjność odnosić należy do tego czy wsparcie danego przedsiębiorcy (w sensie funkcjonalnym a nie tylko formalnoprawnym) ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia (zachwiania) konkurencyjności na danym rynku (por. wyrok NSA z 15 lutego 2017 r., sygn. akt II GSK 1518/15).
W ocenie Sądu w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy brak jest wątpliwości, że ustalony schemat maksymalizacji wsparcia z obejściem: mechanizmów modulacji, ograniczeń kwotowych i powierzchniowych, stawia skarżącą Spółkę (tu rozumianego jako podmiot zawiadujący zagregowanym areałem) w sytuacji ekonomicznie lepszej od producentów unikających optymalizacji, niepożądanej z punktu widzenia celów wsparcia. Tym samym konkurencyjność w aspekcie szerszym, nie indywidualnym, w istocie zaburza. W tych okolicznościach została więc spełniona przesłanka obiektywna, gdyż poprzez obejście ograniczeń kwotowych i powierzchniowych nie mogły zostać osiągnięte cele wsparcia, które realizują przepisy wprowadzające ograniczenia, w tym m.in. wspieranie konkurencyjności rolnictwa, zrównoważony rozwój obszarów wiejskich, zapobieganie niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, przeciwdziałanie koncentracji środków w największych gospodarstwach, czy zrównoważony rozdział płatności wśród małych i dużych beneficjentów. Cele te można zrekonstruować z treści rozporządzeń unijnych obrazujących wolę prawodawcy, aby wsparciem objęte zostały przede wszystkim mniejsze gospodarstwa, zważywszy, że duże podmioty korzystają już z tzw. efektu skali. Jak wskazano w pkt 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013, cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów, a więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Wskazany powyżej cel, jakim jest wspieranie konkurencyjności, ma zapewnić balans i równomierny rozwój całej grupy przedsiębiorców. Służy temu mechanizm zmniejszający wsparcie dla producentów gospodarujących na większym areale poprzez wprowadzenie ograniczeń kwot wsparcia oraz ograniczeń powierzchni upraw, do których przysługują płatności. Wprowadzenie tego mechanizmu miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w dużych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. Z uwagi na stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności wskazane cele wsparcia wynikające z obowiązujących przepisów prawa, nie mogły zostać w niniejszej sprawie osiągnięte, co oznacza, że wystąpiła przesłanka obiektywna, o której mowa w powołanym wyżej wyroku TSUE w sprawie C-434/12.
Wbrew argumentacji skargi, dla oceny wystąpienia przesłanki obiektywnej nie ma żadnego znaczenia powoływana okoliczność realizacji przez skarżącego działalności rolnej ani też wykreowana w zarzutach skargi pozorna rozbieżność w argumentacji organu co do tego, kto miał tę działalność w istocie prowadzić – strona czy zleceniobiorca usług agrotechnicznych. Nie kwestionując tego, że strona spełniła wymogi przyznania wnioskowanej płatności, wskazać należy, że istotne znaczenie ma to, że jej działanie w sztucznie stworzonych warunkach uniemożliwiało osiągnięcie celów wynikających z obowiązujących przepisów. Gospodarstwo rolne stworzone zostało wyłącznie w celu uniknięcia skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów i to nie tylko przysługujących w ramach płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, lecz również płatności z innych tytułów.
Zdaniem Sądu, w sposób niebudzący wątpliwości organy obu instancji wykazały również wystąpienie w sprawie przesłanki subiektywnej poprzez precyzyjne zobrazowanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób opisowy, powiązań osobowych, majątkowych i organizacyjnych pomiędzy skarżącą i pozostałymi podmiotami. Pozwoliło to na ustalenie zamierzonej koordynacji działań mającej na celu pozyskanie wyższego wsparcia niż to, które przysługiwałoby w sytuacji niestworzenia sztucznych warunków. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że przypadki w których może zachodzić podejrzenie stworzenia sztucznych warunków dla uzyskania pomocy, to sztuczny podział gospodarstw w celu uniknięcia ograniczeń, w szczególności poprzez:
- tworzenie wielu spółek powiązanych ze sobą osobowo i kapitałowo dla uzyskania płatności w odniesieniu do gruntów; które faktycznie są w posiadaniu jednego podmiotu lub są przedmiotem współposiadania,
- występowanie oddzielnie o przyznanie płatności przez podmioty będące faktycznie współposiadaczami gruntów,
- w judykaturze zwraca się również uwagę, że w tego typu sprawach sztuczny podział gospodarstw może występować m.in. wtedy, gdy podmioty reprezentuje ta sama osoba uprawiona do reprezentacji (np.: członek zarządu spółki, prokurent, wspólnik) lub ten sam pełnomocnik, podmioty posługujące się tym samym numerem rachunku bankowego, lub podmioty posiadające ten sam adres siedziby/zamieszkania.
W ocenie Sądu wszystkie wyżej wymienione elementy charakterystyczne dla procederu tworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności występują w przedmiotowej sprawie. Analizując cały materiał dowodowy Dyrektor ustalił, że skarżąca Spółka posiada nie tylko tożsame dane teleadresowe, ale przede wszystkim tożsamy adres siedziby dla kilku podmiotów powiązanych osobowo oraz kapitałowo:
1. A. Sp. z o.o., adres: Z. [...]
2. P.1 H., adres: Z. [...]
3. P. H., adres: Z. [...]
4. L. H., adres: Z. [...]
Dodatkowo organ ustalił, że podmiot V. Sp. z o.o. którego udziałowcem i Prezesem Zarządu jest Pan P. H., posiada tożsamą siedzibę z powyżej wskazanymi osobami fizycznymi oraz Spółką, a ponadto jest również zarejestrowany w Ewidencji Producentów pod numerem [...], choć nie składa on wniosków w zakresie płatności bezpośrednich. ONW czy zobowiązań wieloletnich realizowanych w ramach PROW 2014-2020 czy WPR 2023-2027. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że organ w trakcie weryfikacji danych, pochodzących z zasobów KRS ustalił, iż pod przewodnictwem pierwszego w właściciela Pana K. J. powstała A. Sp. z o.o., która uzyskała wpis do rejestru w dniu 21 stycznia 2012 r. Następnie, w dniu 18 października 2013 r. Pan K. J. został zastąpiony przez Pana P. H., posiadającego 95% udziałów w spółce, który ustanowił następnie Prezesem Zarządu swoją matkę Panią B. H. Nie jest w sprawie sporne, że jako osoba fizyczna Pan P. H. prowadzi gospodarstwo rolne i składa wnioski o przyznanie płatności. Ponadto wpisem z dnia 18 października 2013r. prokurę powierzono ojcu Pana P. H. oraz małżonkowi Prezesa Zarządu - Panu P.1 H., który obejmował tą funkcję do dnia 17 lutego 2021 r. Jako przedmiot przeważającej działalności spółki wskazano działalność usługową wspomagającą produkcję roślinną. Przedmiot pozostałej działalności określono na:
działalność usługową wspomagającą chów i hodowlę zwierząt gospodarskich,
uprawy rolne połączone z chowem i hodowlą zwierząt (działalność mieszana),
obróbkę nasion dla celów rozmnażania roślin,
sprzedaż hurtową zboża, nieprzetworzonego tytoniu, nasion i pasz dla zwierząt,
wynajem i dzierżawę maszyn i urządzeń rolniczych,
wynajem i dzierżawę maszyn i urządzeń budowlanych,
pozostałą sprzedaż detaliczną prowadzoną w niewyspecjalizowanych sklepach,
badania naukowe i prace rozwojowe w dziedzinie pozostały ch nauk przyrodniczych i technicznych,
wytwarzanie energii elektrycznej.
Zdaniem Sądu, prawidłowo organ odwoławczy przyjął, że biorąc pod uwagę profil działalności skarżącej Spółki zauważyć należy, że Spółka nie posiada siedziby stada, nie zarejestrowała także ani jednej sztuki zwierzęcia w systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt. W kontekście braku jakiejkolwiek produkcji zwierzęcej, w pełni zasadne są w ocenie Sądu wątpliwości organu dotyczące potrzeby wydzierżawienia budynków i urządzeń wymienionych szczegółowo w załączniku nr 2 i § 1 umowy poddzierżawy z dnia 5 lipca 2021 r. takich jak: kuźnia, obora, stajnia – cielętnik, chlewnia 14 szt., wychowalnia - 13 szt., tuczarnia, ubojnia, komora sztuk padłych oraz zbiorniki na gnojowicę. Zaznaczyć należy, iż dzierżawione budynki i inne ruchomości położone są ok. 600 km od siedziby Spółki. Warto również odnotować, że na dzień wydania decyzji organu I instancji zarejestrowane w ARiMR są siedziby stad takich producentów jak: Pan P.1 H. Pan P. H.
W ocenie Sądu istotnym faktem jest, że wskazane przez skarżącą Spółkę działki ewidencyjne są dzierżawione w całości od O. Sp. z o.o., zarządzanej przez osobę fizyczną powiązaną ze skarżącą Spółką, tj. przez Pana P.1 H. (ojca Pana P. H., męża Prezesa Zarządu strony oraz jej byłego prokurenta). Zgodnie z przedłożonymi przez stronę fakturami, spółka Pana P.1 H. wynajmuje także dla skarżącej sprzęt i maszyny rolnicze, a ponadto świadczy również usługi takie jak np. wysiew nawozów czy rozrzucenie obornika.
Szczegółowa analiza przedłożonych przez stronę skarżącą faktur VAT przeprowadzona przez Dyrektora wskazuje na szereg nieścisłości. Przykładowo zgodnie z fakturą nr [...] z dnia 23 czerwca 2023 r. wykonano usługę rozrzutnikiem obornika. Zgodnie z przywołana fakturą usługę tą wykonano w dniu 1 czerwca 2023 r. Jak ustalił organ na podstawie Rejestru zabiegów agrotechnicznych żadna z działek deklarowanych przez skarżącą Spółkę nie podlegała nawożeniu obornikiem. Ponadto, w oparciu o zapisy zawarte w powyższym rejestrze stwierdzić należy, iż skarżąca Spółka dokonywała nawożenia podczas siewu nasion w przeważającej większości w kwietniu 2023 r. Podobna sytuacja dotyczy faktury nr [...] z dnia 23 czerwca 2023 r. dotyczącej usługi wy siewu nawozów , który został zrealizowany w dniu wystawienia faktury. Jak już zaznaczono powyżej w czerwcu skarżąca Spółka nie dokonywała nawożenia swoich gruntów rolnych. Wtrącić należy, iż skarżąca Spółka przedstawiła szereg faktur na zakup nawozów w latach 2021-2023 a ponadto przedłożyła raporty ich zakupów, pochodzące z własnej ewidencji, jednakże z Planu nawozowego wynika, że strona na uprawianych gruntach zastosowała jedynie 4 produkty.
W ocenie Sądu organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji trafnie zauważył, że skarżąca Spółka wnioski o płatność składa od kampanii 2022, a grunty dzierżawi od 5 lipca 2021 r., a więc uzasadnione wątpliwości budzi ilość zakupionych nawozów, w stosunku do ich rzeczywistego zużycia na gruntach rolnych, w kontekście współdziałania powiązanych osób fizycznych oraz spółek prawa handlowego. Dodatkowo wskazać należy, że jako jeden z przedmiotów działalności skarżącej Spółki wskazano wynajem i dzierżawę maszyn i urządzeń rolniczych, jednakże strona skarżąca nie przedstawiła żadnych umów, ani innych dokumentów poświadczających działanie w tym zakresie.
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest istnienie sieci wzajemnych powiązań pomiędzy spółkami oraz osobami fizycznymi prowadzącymi własne gospodarstwa rolne. Utworzenie skarżącej Spółki oraz O. Sp. z o.o. w podobnym czasie miało jedyny cel - ominięcie regulacji przewidujących modulację w płatności ze względu na wielkość obszaru gospodarstwa. Wiadomym jest, iż rozdzielenie działek ewidencyjnych na większą liczbę osób lub spółek deklarujących je do płatności wpływa pozytywnie na zwiększenie uzyskanych płatności nie tylko obszarowych, ale także dotyczących zobowiązań wieloletnich.
Podkreślić należy - co nie jest sporne w sprawie, że wspólnym mianownikiem ściśle powiązanych podmiotów, są osoby fizyczne m.in. Pan P. H. - udziałowiec skarżącej Spółki oraz inny podmiot, Pani B. H. będąca Prezesem Zarządu strony skarżącej oraz osobą powiązaną rodzinnie jako matka wspomnianego Pana P. H., jak również małżonka Pana P.1 H., 100% udziałowca powiązanej Spółki O.
W ocenie Sądu na podstawie zgromadzonych dokumentów w sprawie organy obu instancji w sposób zasadny ustaliły wzajemne powiązania pomiędzy producentami, którzy w kontekście uzyskiwanych dochodów, ubiegania się o płatności, posiadania tego samego adresu oraz gruntów położonych obok siebie – w istocie stanowią jeden podmiot gospodarczy - sztucznie rozdrobniony. Z tych też względów stwierdzić należy, iż działki deklarowane przez te podmioty, tj. skarżącą Spółkę i O. Sp. z o.o., znajdujące się w bezpośrednim sąsiedztwie w tzw. kompleksach, mogą wskazywać na to, że podmioty celowo wyodrębniły działki sąsiadujące ze sobą, aby prowadząc podobne uprawy jako dwa podmioty maksymalizować otrzymywane płatności, gdyż równie dobrze uprawiać i zgłaszać je do płatności mógł jeden podmiot. Mógłby to być O. Sp. z o.o. jako dzierżawca tych gruntów rolnych, a idąc dalej tym tokiem myślenia, mógłby to być przede wszystkim Pan P.1 H., który również prowadzi swoje gospodarstwo rolne jako osoba fizyczna. Ponadto, mógłby te grunty do płatności zgłaszać Pan P. H., który posiada 95% udziałów w spółce, a jako osoba fizyczna również prowadzi swoje gospodarstwo rolne.
Analizując kwestię położenia działek ewidencyjnych poddzierżawionych od podmiotu O. Sp. z o.o., zgodnie z umową poddzierżawy na czas oznaczony z dnia 5 lipca 2021 r. wskazać należy, że na sąsiadujących ze sobą działkach (nr: [...]) zadeklarowanych w 2022 r. notabene właśnie przez O. Sp. z o.o., występuje ten sam rodzaj uprawy m.in.: pszenica ozima, kukurydza czy rzepak ozimy.
Wskazać ponadto należy na listę środków trwałych używanych do produkcji rolnej w Spółce, z dnia 13 października 2022 r., w której to operatorem drukującym zestawienie jest nie reprezentująca skarżącą Spółkę Pani B. H., ani Pan P. H., który jest przeważającym udziałowcem Spółki, a Pan P.1 H. Skarżąca Spółka przedstawiła drugi raport, dotyczący tych samych środków trwałych, z dnia 16 października 2023 r. opatrzony już podpisem Pani B. H. Na przedłożonej organowi liście nie występują jakiekolwiek maszyny umożliwiające zbiór płodów rolnych, a skarżąca Spółka nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów poświadczających np. wynajem takich maszyn czy zakupu usługi rolniczej z wykorzystaniem kombajnu do m.in. zbioru kukurydzy czy rzepaku.
W ocenie Sądu w świetle zgromadzonego materiału dowodowego racjonalnym wytłumaczeniem deklarowania przez dwa teoretycznie odrębne podmioty, działek położonych w tej samej miejscowości, z deklaracją tej samej uprawy była maksymalizacja dofinansowania. Dodatkowo wskazać należy, iż udziałowcami wskazanych podmiotów są osoby fizyczne powiązane rodzinnie, a co ważniejsze prowadzące swoje własne gospodarstwa rolne.
Zdaniem Sądu trafna jest konstatacja organu odwoławczego, że gospodarstwo skarżącej Spółki nie jest wyodrębnione pod względem technicznym ani ekonomicznym. Powołanie do życia dwóch spółek wraz z deklaracją spornych działek ewidencyjnych naprzemiennie przez te podmioty miało na celu pobieranie zwiększonych dopłat do gruntów rolnych poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego stwarzający pozory prowadzenia działalności rolniczej przez kilka podmiotów na gruntach, które w rzeczywistości mogłyby tworzyć jedno gospodarstwo rolne.
Kolejny raz zwrócić należy uwagę, że wbrew twierdzeniom strony skarżącej organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy, jak tego oczekuje skarżąca, ani też z własnej inicjatywy pouczania strony czy też informowania strony o przysługujących jej prawach. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej została bowiem w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana wyłącznie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (por. wyrok NSA z 29 marca 2019 r., I GSK 1369/18). Jak już to zostało wyeksponowane w pierwszej części uzasadnienia, na etapie postępowania administracyjnego skarżąca Spółka poza dokumentami nie składała jakichkolwiek wyjaśnień. We wszystkich wezwaniach kierowanych do skarżącej Spółki Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wzywał do złożenia wyjaśnień w związku z podejrzeniem wystąpienia sztucznych warunków. Skarżąca Spółka pomimo wezwań i prawnej możliwości przedstawienia swoich argumentów nie wyjaśniła dlaczego stanowisko Kierownika Biura Powiatowego ARiMR jest nieuprawnione.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie skarżąca powoływała w skardze szereg argumentów, które nie podważają prawidłowości dokonanej oceny zebranego materiału dowodowego ani słuszności rozumowania organów, które zostało zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji. Sąd stwierdził, że dokonana przez organy w niniejszej sprawie ocena materiału dowodowego nie ma charakteru dowolnej, arbitralnej, ani przeczącej regułom logiki lub doświadczenia życiowego. Poczynione przez organ ustalenia znajdują oparcie w zgromadzonym i prawidłowo ocenionym materiale dowodowym. Organ nie dopuścił się zarzucanych przez skarżącego uchybień. W ocenie Sądu organy ARiMR wykazały istnienie przesłanek odmowy przyznania płatności zgodnie z wykładnią sformułowaną w przywołanych w uzasadnieniu wyrokach TSUE. Zdaniem Sądu, działania skarżącej nie wypełniały celów wspólnej polityki rolnej określonych w art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz. Urz UE C 115 z dnia 9 maja 2008 r.) oraz w art. 4 rozporządzenia nr 1305/2013. Tu wskazać należy, że poszukując ratio legis wspomnianych rozwiązań konieczne jest odczytywanie celów opisanych w ww. przepisach wraz z przepisami prawa materialnego zarówno wspólnotowego jaki krajowego regulujących przyznawanie płatności. Wynika z nich w sposób niewątpliwie, że konstrukcja stawek płatności (degresja szczeblowa) oraz próg kwotowy w przypadku jednolitej płatności obszarowej (współczynnik redukcji), służy promowaniu gospodarstw mniejszych, poprzez wsparcie dochodowe, co niewątpliwie sprzyjać ma pożądanemu przez prawodawcę wspólnotowego celowi jakim jest zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie. Wprost mowa jest o tym w pkt 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013 dotyczącego płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Mowa tam, że: "charakterystyczną cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów. Więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Ponadto możliwość dostosowania ułatwia większym beneficjentom gospodarowanie przy niższym poziomie jednolitego wsparcia. Państwa członkowskie powinny zatem zmniejszyć o co najmniej 5 % część płatności podstawowej, która ma zostać przyznana rolnikom, jeśli przekracza ona 150000 EUR. Aby zapobiec nieproporcjonalnym skutkom dla dużych gospodarstw o wysokiej liczbie pracowników, państwa członkowskie mogą zadecydować o uwzględnieniu kosztów zatrudnienia podczas stosowania tego mechanizmu. Aby takie zmniejszenie poziomu wsparcia było skuteczne, nie należy przyznawać żadnych korzyści rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki w celu uniknięcia jego skutków. Dochód uzyskany dzięki zmniejszaniu płatności dla dużych beneficjentów powinien pozostać w państwach członkowskich, w których został wytworzony i powinien zostać udostępniony jako wsparcie unijne dla środków finansowanych w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich".
Jednoznacznie wynika z tego, że prawodawca wspólnotowy przewiduje rygorystyczne przestrzeganie przepisów przewidujących zmniejszenie wsparcia, służących ochronie interesów ekonomicznych mniejszych rolników.
Zdaniem Sądu, organy rozstrzygając przedmiotową sprawę prawidłowo zastosowały art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 oraz art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95. Strona skarżąca, pomimo ciążącego na niej ciężaru dowodu, nie podważyła w sposób skuteczny ustaleń organów. W niniejszej sprawie sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności polegało w istocie na sztucznym wykreowaniu określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisowi dla autora tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (por. M. Godlewska. Pojęcie nadużycia prawa w prawie UE (cz. 1). "Europejski Przegląd Sądowy" 2011. nr 6(69). s. 25-26; por. wyrok NSA z 13 czerwca 2024 r., sygn. akt I GSK 292/24). Działalność rolnicza podmiotów zależnych powiązanych osobowo i kapitałowo ze skarżącą Spółką miała charakter wyłącznie formalny, ekonomicznie nieuzasadniony co świadczyło o cechującym ich funkcjonowanie "sztuczności" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Składanie odrębnych wniosków przez powiązane w taki sposób podmioty i zgłoszenie w nich działek rolnych, które zgłoszone łącznie uzasadniałyby przyznanie mniejszej płatności, wskazuje na stworzenie sztucznych warunków.
Trafnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że przepisy art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 oraz art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 mają chronić wydatkowanie środków unijnych na rzecz podmiotów dopuszczających się obejścia prawa w ramach procedur przyznawania płatności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 sierpnia 2018 r. o sygn. akt I GSK 736/18).
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił wniesioną skargę jako niezasadną.