I SA/Ol 290/23

I SA/Ol 290/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-09-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Andrzej Brzuzy /sprawozdawca/
Anna Janowska
Jolanta Strumiłło /przewodniczący/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 216/24 - Wyrok NSA z 2025-05-07
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 26c §4, art. 26ca §1 pkt 1, art. 27e §3, art. 27f §1, art. 27g §1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2651
art. 26, art. 29 §1, §2 pkt 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2019 poz 2070
art. 13 ust. 3
Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (t. j)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy (sprawozdawca) asesor WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 7 czerwca 2023 r., nr 2801-IEW.720.2.2023 w przedmiocie sprzeciwu w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym wobec czynności egzekucyjnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z 6 marca 2023 r. M. L. (dalej jako: "strona", "skarżąca") wniosła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w E. (dalej jako: "NUS", "wierzyciel") za pośrednictwem organu egzekucyjnego (NUS) sprzeciw w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym wobec czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia nieruchomości położonej w B., gmina [...] na udziale nr 2, dokonanego na podstawie wezwania z 1 lutego 2023 r. Nieruchomość ta jest nieruchomością gruntową, oznaczoną numerem geodezyjnym [...], sklasyfikowaną jako inne, dla której Sąd Rejonowy w E. V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...].
W złożonym sprzeciwie skarżąca jako małżonka zobowiązanego wniosła o uchylenie czynności zajęcia i umorzenie postępowania egzekucyjnego, gdyż w jej ocenie prowadzenie egzekucji w stosunku do majątku wspólnego jest niedopuszczalne. Zarzuciła naruszenie:
- art. 26 w związku z art. 29 §1 i §2 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, ze zm.), dalej jako: "o.p.", poprzez uznanie, że odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe męża A. L. (dalej również: "zobowiązany") obejmuje wyłącznie jego majątek odrębny, a nie majątek wspólny. Strona wskazała, że zawarta 6 maja 2016 r. pomiędzy nią a A. L. małżeńska umowa majątkowa ustanawiająca rozdzielność wyłącza możliwość egzekwowania zobowiązań podatkowych z majątku wspólnego, ponieważ przed dniem zawarcia tej umowy, egzekwowane w tytułach wykonawczych zobowiązania nie istniały. Powyższe w jej ocenie potwierdza przede wszystkim zakwestionowanie przez Skarb Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w E., jako bezskutecznej w stosunku do niego, wyłącznie czynności podziału majątku wspólnego w oparciu o przepisy dotyczące skargi pauliańskiej,
- art. 27e §1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479, ze zm.), dalej jako: "u.p.e.a.", poprzez brak doręczenia wraz z zajęciem nieruchomości kolejnego tytułu wykonawczego, wystawionego przeciwko stronie jako małżonce zobowiązanego.
W uzasadnieniu sprzeciwu strona podniosła, że Skarb Państwa - Naczelnik Urzędu Skarbowego w E. uzyskał prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w S. I Wydziału Cywilnego z 18 sierpnia 2021 r., o sygn. akt [...], w ramach którego uznano czynność z 19 lipca 2016 r., polegającą na podziale majątku wspólnego za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela. Wyrok ten obejmował również podział przedmiotowej nieruchomości. Przed dokonaniem czynności w postaci podziału majątku wspólnego 6 maja 2016 r. w akcie notarialnym rep. A NR [...] strona wraz mężem dokonali zmiany małżeńskiego ustroju majątkowego, ustanawiając rozdzielność majątkową. Skarżąca podniosła, że Skarb Państwa - Naczelnik Urzędu Skarbowego w E. nie podważał skuteczności czynności w postaci ustanowienia rozdzielności, wobec czego z chwilą ustanowienia ustroju rozdzielności majątkowej wszelkie przedmioty i prawa majątkowe dotychczas objęte współwłasnością małżeńską o charakterze łącznym przekształciły się w przedmioty i prawa majątkowe objęte współwłasnością w częściach ułamkowych. Wobec czego niepodważona czynność w postaci ustanowienia rozdzielności majątkowej doprowadziła do przekształcenia wspólności łącznej we współwłasność ułamkową w częściach równych, tj. po 1/2, a odpowiedzialność strony majątkiem wspólnym została skutecznie wyłączona. Tym samym w momencie uznania za bezskuteczną umowy o podział majątku wspólnego, bezskuteczność także w zakresie przedmiotowej nieruchomości, objęła wyłącznie udział A. L. przekazany stronie przy podziale majątku w wysokości 1/2. Dlatego też skarżąca uważa, że egzekucja nie może być prowadzona wobec całej nieruchomości, lecz może być skierowana wyłącznie do udziału 1/2 , jako majątku osobistego A. L.
Postanowieniem z 5 kwietnia 2023 r. wierzyciel (dalej również: "organ I instancji") oddalił wniesiony przez stronę sprzeciw uznając przedstawione zarzuty za bezzasadne. NUS orzekł m. in., że w oparciu o art. 26ca u.p.e.a. miał prawo wystawić kolejne tytuły wykonawcze, które nie stanowią podstawy do wszczęcia nowego postępowania egzekucyjnego.
W wyniku rozpatrzenia zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej jako: "DIAS", "organ odwoławczy", "organ II instancji) postanowieniem z 7 czerwca 2023 r. rozstrzygnięcie organu I instancji utrzymał w mocy.
DIAS wyjaśnił, że ww. zajęcia dokonano na podstawie wystawionych 27 stycznia 2023 r. kolejnych tytułów wykonawczych nr [...] oraz [...]. W części A wierzyciel wskazał zobowiązanego A. L., a w Części AA stronę jako małżonkę zobowiązanego odpowiedzialną majątkiem wspólnym. Zajęcie z 1 lutego 2023 r. ww. nieruchomości wraz z pouczeniem o możliwości wniesienia sprzeciwu zostało wysłane do strony oraz do zobowiązanego. Jednocześnie organ egzekucyjny wezwał zobowiązanego do zapłaty w terminie 14 dni należności pieniężnych wraz z odsetkami pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości rzeczonej nieruchomości. Postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego prowadzone jest na podstawie tytułów wykonawczych z 26 lutego 2018 r. obejmujących zaległości z tytułu podatku VAT za miesiące czerwiec, sierpień, wrzesień, listopad i grudzień 2015 r. w łącznej kwocie należności głównej 1.036.186,91 zł, które powstały po przeprowadzonej kontroli podatkowej (wszczętej 10 lutego 2016 r.) i wydaniu przez Naczelnika Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Olsztynie (dalej jako: "NWMUCS") w dniu 2 listopada 2017 r. decyzji określającej A. L. wysokość zobowiązań podatkowych za ww. okresy. Wskutek wniesionego od tego rozstrzygnięcia odwołania DIAS decyzją z 12 lutego 2018 r. utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. Następnie wyrokiem z 17 października 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 224/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. L. wniesioną na tę decyzję, zaś Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 lutego 2023 r., sygn. akt I FSK 150/19 oddalił skargę kasacyjną skarżącego.
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania zażalenia organ odwoławczy wyjaśnił, że sprzeciw małżonka, o którym mowa w art. 27f §1 u.p.e.a. jest swoistym środkiem zaskarżenia, służącym małżonkowi zobowiązanego do obrony przed egzekucją z majątku wspólnego. Wnosząc sprzeciw małżonek zobowiązanego zmierza do wykazania, że nie jest dopuszczalna egzekucja z majątku wspólnego. Podnosić on może zatem, że doszło do ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. Zdarzenia powodujące ograniczenie, zniesienie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności mogą dotyczyć zarówno całości, jak i części majątku wspólnego.
Następnie DIAS przypomniał, że przedmiotem oceny wniesionego sprzeciwu jest zajęcie nieruchomości dokonane na podstawie ww. kolejnych tytułów wykonawczych wystawionych na stronę jako małżonkę zobowiązanego oraz na A. L. (zobowiązanego) do zapłaty ww. zaległości w podatku VAT Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja NWMUCS z 2 listopada 2017 r. ma charakter deklaratoryjny, gdyż określa wysokość zobowiązań za 2015 r., które powstały z mocy prawa, w terminie wskazanym przez ustawodawcę w ustawie o podatku VAT. Wyjaśnił, że decyzja deklaratoryjna nie tworzy, nie znosi i nie zmienia istniejącego stosunku prawnego, lecz potwierdza rzeczywiste prawa i obowiązki jego adresata, to jest w sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, który istnieje niezależnie od orzeczenia. Zatem A. L. był zobowiązany do zapłaty podatku w terminie wyznaczonym przez przepisy prawa i we właściwej (przewidzianej przepisami prawa) wysokości, a wydanie w późniejszym czasie decyzji określającej prawidłową wysokość podatku nie zmienia oceny, że zobowiązanie podatkowe za 2015 r. już istniało wcześniej (przed dniem wydania decyzji) i powinno zostać wykonane w terminach prawem przepisanych. DIAS podał, że ww. zobowiązania w podatku VAT powstały z mocy prawa w następujących terminach płatności: za czerwiec 2015 r. – 27 lipca 2015 r., za sierpień 2015 r. – 25 września 2015 r., za wrzesień 2015 r. – 26 październik 2015 r., za listopad 2015 r. – 28 grudnia 2015 r., za grudzień 2015 r. – 25 stycznia 2016 r.
Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że w myśl art. 29 §1 o.p. w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26 o.p., obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Zaś z treści art. 29 §2 pkt 1 o.p. wynika, że skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej. Następnie wywiódł, że od chwili zawarcia związku małżeńskiego, tj. 23 czerwca 1984 r. obowiązywał stronę i A. L. ustrój wspólności ustawowej, który przestał istnieć od 6 maja 2016 r., gdy zawarli oni umowę o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Wobec powyższego w przedmiotowej sprawie zobowiązania podatkowe A. L. w podatku VAT za czerwiec, sierpień, wrzesień, listopad i grudzień 2015 r. powstały w okresie obowiązywania małżeńskiej wspólności ustawowej.
DIAS zaznaczył, że odpowiedzialność za powstałe zobowiązania małżonka do dnia zawarcia umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej została potwierdzona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2021 r. sygn. III FSK 3420/21, który wypowiedział się w kwestii skutków powstania zobowiązania podatkowego przed datą zawarcia umowy o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej dokonanej przez stronę i A. L. w dniu 6 maja 2016 r. W uzasadnieniu tego orzeczenia sąd uznał odpowiedzialność strony za zobowiązania małżonka w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r., które powstało w dniu 30 kwietnia 2015 r., tj. przed dniem zawarcia umowy o rozdzielność majątkową. Wobec faktu, że zobowiązania z tytułu podatku VAT za 2015 r. za poszczególne okresy również powstały przed datą ustanowienia rozdzielności majątkowej, organy podatkowe w przedmiotowej sprawie są związane treścią ww. wyroku.
W zakresie zarzutu niepodważenia umowy o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej organ odwoławczy podniósł, że NUS nie kwestionuje tej umowy, gdyż uznał że odpowiedzialność strony majątkiem wspólnym dotyczy zobowiązań podatkowych powstałych przed jej zawarciem.
Następnie organ II instancji odniósł się do kwestionowanej umowy o podział majątku wspólnego (akt notarialny Rep. A Nr [...]), zgodnie z którą składniki majątku wspólnego stanowią wyłączną własność strony. Umowa ta dotyczy m. in. zajętej nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym jednorodzinnym oraz budynkiem gospodarczym. Ze wskazanej umowy wynika, że podziału majątku wspólnego dokonano nieodpłatnie, wskutek czego strona stała się jedynym właścicielem wymienionych w umowie nieruchomości. Umowa ta została uznana przez Sąd Okręgowy I Wydział Cywilny wyrokiem z 18 sierpnia 2021 r., sygn. akt [...] za bezskuteczną w stosunku do Skarbu Państwa – NUS. DIAS wyjaśnił, że uznanie czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną w stosunku do wierzyciela nie powoduje, że osoba trzecia traci nabyte na tej podstawie prawo. Tym samym egzekucja administracyjna może zostać skutecznie skierowana nie tylko do majątku odrębnego A. L., ale także do tych składników majątku wspólnego, które majątek ten tworzyły przed zawarciem umowy o rozdzielności majątkowej.
DIAS uznał zatem, że w świetle art. 29 o.p. strona odpowiada swoim majątkiem za zobowiązania małżonka w zakresie podatku VAT za czerwiec, sierpień, wrzesień, listopad i grudzień 2015 r., zaś wobec faktu uznania czynności umowy o podział majątku wspólnego za bezskuteczną NUS jako wierzyciel należności miał prawo i obowiązek wystawić kolejny tytuł wykonawczy na oboje małżonków, zgodnie z art. 26ca u.p.e.a. w celu przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości.
Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że w przypadku egzekucji należności pieniężnej, za którą odpowiedzialność zgodnie z odrębnymi przepisami ponoszona jest również z majątku wspólnego małżonek zobowiązanego nie otrzyma upomnienia, nie będzie mu również doręczony odpis tytułu wykonawczego. Tytuł wykonawczy wystawiony będzie jedynie na zobowiązanego, a kolejny tytuł wykonawczy wystawiony na zobowiązanego i małżonka, o którym mowa w art. 26ca u.p.e.a. nie będzie doręczony. Zauważył, że w wystawionym 27 stycznia 2023 r. kolejnym tytule wykonawczym wierzyciel zaznaczył cel, dla którego dokument ten został wydany, tj. oznaczył pozycję "egzekucja z nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka" (art. 26ca §1 pkt 1 u.p.e.a.). Wobec powyższego zarzut niedoręczenia skarżącej kolejnego tytułu wykonawczego z 27 stycznia 2023 r. i tym samym naruszenia art. 27e §1 u.p.e.a. jest w ocenie organu odwoławczego bezzasadny.
DIAS wskazał, że organ I instancji prawidłowo przyjął, że zastosowanie w sprawie znajdzie przepis intertemporalny, art. 13 ust. 3 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070), dalej jako: ustawa zmieniająca", gdyż przepis ten przewiduje sytuację, w której tytuł wykonawczy został wystawiony na zobowiązanego, a nie na oboje małżonków zobowiązanych. Zatem na mocy tego uregulowania w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym mają zastosowanie znowelizowane przepisy, na podstawie których małżonek zobowiązanego może kwestionować czynności egzekucyjne podjęte w egzekucji z majątku wspólnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Olsztynie strona zaskarżyła postanowienie organu II instancji w całości, wniosła o jego uchylenie oraz rozważenie uchylenia postanowienia wierzyciela, a także o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:
- art. 138 §1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r.-Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 755), dalej jako: "k.p.a.", w zw. z art. 124 §1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia NUS pomimo niewskazania w nim podstawy prawnej rozstrzygnięcia przy jednoczesnym oddaleniu sprzeciwu, a więc wydaniu rozstrzygnięcia niekorzystnego dla skarżącej oraz pomimo ograniczenia się wyłącznie do sporządzenia uzasadnienia postanowienia, a nadto powielenie tych braków przez DIAS w ramach postępowania zażaleniowego, wobec braku rzeczywistego uzasadnienia faktycznego, jak i prawnego motywów, dla których NUS wydał rozstrzygnięcie o takiej treści, a także wobec niewskazania materialnoprawnej przesłanki dla oddalenia sprzeciwu i utrzymania postanowienia w mocy, w sytuacji gdy w sposób oczywisty zachodzi przypadek wyłączenia odpowiedzialności w zakresie 1/2 udziału w nieruchomości objętej egzekucją,
- art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I Instancji, mimo że działał on wprost w sposób niebudzący zaufania oraz nie wyjaśnił skarżącej, jakimi przesłankami kierował się przy wydaniu zaskarżonego postanowienia, co sprowadza się w szczególności nie tylko do niewskazania podstawy prawnej oddalenia sprzeciwu, ale także do nie odniesienia się w jakimkolwiek stopniu do zarzutów powołanych w sprzeciwie, zaś organ odwoławczy mimo nieprawidłowości utrzymał postanowienie w mocy, bez wskazania przesłanek jakimi kierował się przy wydawaniu rozstrzygnięcia,
- art. 138 §1 pkt § k.p.a. w zw. z art. 27f §5 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 27 f §1 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, pomimo że w sposób oczywisty zachodzi przypadek wyłączenia odpowiedzialności skarżącej w zakresie 1/2 udziału w nieruchomości objętej egzekucją, a strona wskazała wyraźnie podstawę sprzeciwu, tj. wyłączenie odpowiedzialności, określiła istotę i zakres żądania oraz przedstawiła dowody je uzasadniające.
Autor skargi podniósł, że wobec treści wyroków sądów powszechnych w przedmiocie wywiedzionej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w E. skargi pauliańskiej bezskuteczność czynności podziału majątku wspólnego między małżonkami przy jednoczesnym niekwestionowaniu przez wierzyciela publicznoprawnego skuteczności czynności polegającej na ustanowieniu ustroju rozdzielności majątkowej między małżonkami, obejmuje wyłącznie udział w nieruchomości w wysokości 1/2, tj. udział tego małżonka, który był dłużnikiem i który przysługiwał po ustanowieniu rozdzielności. Egzekucja powinna być skierowana do przedmiotu, który wyszedł z majątku dłużnika (zobowiązanego). Natomiast egzekucja jest prowadzona wobec całej nieruchomości.
Jednocześnie skarżąca podała, że dysponuje pismem Naczelnika Urzędu Skarbowego w E. z 31 sierpnia 2022 r., z którego wprost wynika, że ona i A. L. nie posiadają majątku wspólnego podlegającego egzekucji. Pismo to załączyła do skargi. Zgodnie z tym dokumentem urzędowym wydanym przez wierzyciela organ egzekucyjny nie skierował do egzekucji żadnego składnika majątku wspólnego z uwagi na fakt, że w toku prowadzonego postępowania nie ustalono żadnych składników majątku wspólnego podlegających egzekucji.
Odpowiadając na skargę DIAS podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie oraz wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 §2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli sądu jest zgodność zaskarżonego postanowienia (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jego wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego postanowienia lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2023 r. poz. 1634), dalej jako: "p.p.s.a.", w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy.
Wyjaśnienia na wstępie wymaga, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy DIAS słusznie utrzymał w mocy postanowienie, w którym wierzyciel oddalił sprzeciw w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym wobec czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia ½ udziału w nieruchomości gruntowej rolnej zabudowanej (działka oznaczona numerem geodezyjnym [...] o powierzchni 0,9507 ha) położonej w miejscowości B. (gmina [...]) należącej do skarżącej (żony zobowiązanego A. L.).
Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów administracyjnych w tej sprawie stanowiły przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Kodeksu postępowania administracyjnego oraz Ordynacji podatkowej.
Zgodnie z art. 27f §1 u.p.e.a. w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym małżonkowi zobowiązanego przysługuje prawo sprzeciwu. Podstawą sprzeciwu jest ograniczenie, zniesienie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. W sprzeciwie określa się istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.
Według art. 27e §3 u.p.e.a. zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej lub wystąpienie innego zdarzenia skutkującego ograniczeniem, zniesieniem, wyłączeniem lub ustaniem odpowiedzialności zobowiązanego, o której mowa w §1, uznaje się za bezskuteczne do składnika majątkowego, który wchodziłby w skład majątku wspólnego, gdyby nie zawarto tej umowy majątkowej małżeńskiej lub nie wystąpiło takie zdarzenie prawne. Składnik ten uznaje się za wchodzący w skład majątku wspólnego.
W myśl art. 26ca §1 pkt 1 u.p.e.a. wierzyciel wystawia kolejny tytuł wykonawczy w razie potrzeby zabezpieczenia na nieruchomości lub egzekucji z nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, zwanego dalej "majątkiem wspólnym", w przypadku gdy odpowiedzialność zobowiązanego za należność pieniężną i odsetki z tytułu niezapłacenia jej w terminie obejmuje majątek osobisty zobowiązanego i majątek wspólny.
Przepis art. 26c §4 u.p.e.a. stanowi, że zobowiązanemu nie doręcza się odpisu dalszego tytułu wykonawczego.
Z art. 29 §1 o.p. wynika, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26 obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.
Jednocześnie art. 29 §2 pkt 1 o.p. stwierdza, że skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej.
Jak stanowi zaś art. 26 o.p. podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki.
W tym miejscu należy wskazać, że z dniem 30 lipca 2020 r. na mocy art. 1 ustawy zmieniającej wprowadzono, m. in. art. 27f, z którego wynika, że: (§1) w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym małżonkowi zobowiązanego przysługuje prawo sprzeciwu. Podstawą sprzeciwu jest ograniczenie, zniesienie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. W sprzeciwie określa się istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie. (§2) W przypadku egzekucji z nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego sprzeciw wnosi się nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia małżonkowi zobowiązanego wezwania zgodnie z art. 110c §2a. (§3) Sprzeciw wnosi się do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego. Sprzeciw może być wniesiony jeden raz w postępowaniu egzekucyjnym. (§4) Wierzyciel zawiadamia zobowiązanego o wniesieniu sprzeciwu przez małżonka zobowiązanego. (§5) Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie sprzeciwu małżonka zobowiązanego, w którym: (1) oddala sprzeciw; (2) uznaje sprzeciw: (a) w całości, (b) w części i w pozostałym zakresie oddala sprzeciw. (§6) Postanowienie w sprawie sprzeciwu małżonka zobowiązanego doręcza się temu małżonkowi i zobowiązanemu. Na postanowienie o oddaleniu sprzeciwu małżonka zobowiązanego małżonkowi zobowiązanego przysługuje zażalenie. (§7) Jeżeli postanowienie w sprawie sprzeciwu małżonka zobowiązanego stanie się ostateczne, wierzyciel niezwłocznie zawiadamia organ egzekucyjny o sposobie i dacie ostatecznego rozpatrzenia tego sprzeciwu. Dodano też przywołany już art. 27e u.p.e.a. oraz art. 27g §1, z którego wynika, że małżonkowi zobowiązanego przysługują prawa zobowiązanego w egzekucji z majątku wspólnego z chwilą wniesienia do organu egzekucyjnego sprzeciwu albo wniosku o udzielenie informacji, o którym mowa w art. 27e §4.
Zgodzić się należy jednocześnie z organem odwoławczym, że na mocy przepisów przejściowych, w szczególności art. 13 ust. 3 do przywołanej ustawy zmieniającej, część znowelizowanych regulacji znajduje zastosowanie w przedmiotowej sprawie (wszczętej 1 marca 2018 r., tj. przed wejściem tego aktu prawnego w życie). Przepis ten przewiduje sytuację, w której tytuł wykonawczy został wystawiony na zobowiązanego, a nie na oboje małżonków - zobowiązanych (co miało miejsce w tej sprawie – k. 45-48 akt sprawy). Zgodnie bowiem z treścią art. 13 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. W postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na zobowiązanego, do egzekucji ze składnika majątkowego wchodzącego w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Znowelizowane przepisy (mające w tej sprawie zastosowanie na mocy ww. regulacji zawartych w ustawie nowelizującej) zmieniły zatem status skarżącej. Z chwilą wniesienia sprzeciwu, zgodnie z nowymi regulacjami (w szczególności art. 27g §1 u.p.e.a. w zw. z art. 27f §1 tego aktu) stronie przysługuje swoisty status prawny "małżonka zobowiązanego" w ramach egzekucji prowadzonej z majątku wspólnego, o określonych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uprawnieniach. Z uzasadnienie do projektu ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw wprowadzono (sejm VIII kadencji – druk nr 3753) wynika, że art. 27g §1 u.p.e.a.: "(...) przyznaje małżonkowi zobowiązanego prawo uczestniczenia w egzekucji z majątku wspólnego z chwilą wniesienia sprzeciwu albo wniosku o udzielenie informacji, o którym mowa w art. 27e §4. Celem wprowadzenia omawianego przepisu jest przyznanie małżonkowi zobowiązanego w egzekucji z majątku wspólnego środków ochrony, jakie przysługują zobowiązanemu.".
Odnosząc się do pierwszego z zarzutów skargi (pkt 1 i 2), tj. naruszenia art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 124 §1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 8 i 11 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia I instancyjnego (niekorzystnego dla strony – oddalenie sprzeciwu), pomimo że rozstrzygnięcie to (za wyjątkiem uzasadnienia) nie zawierało podstawy prawnej. Zarzut ten dotyczył również powielania ww. braków przez organ II instancji (wobec braku rzeczywistego uzasadnienia faktycznego, jak i prawnego, w sytuacji gdy w sposób oczywisty zachodzi przypadek wyłączenia odpowiedzialności skarżącej w zakresie ½ udziału w nieruchomości objętej egzekucją oraz nie wyjaśnienie jakimi przesłankami kierował się organ przy wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia i nie odniesienie się w jakimkolwiek stopniu do zarzutów powołanych w sprzeciwie - w ocenie sądu nie zasługiwał on na uwzględnienie.
Analiza treści rozstrzygnięć przyjętych w obu instancjach prowadzi wręcz do przeciwnego wniosku. Oba bowiem postanowienia (oddalające sprzeciw i utrzymujące je w mocy) zawierają zarówno przepisy mające zastosowanie w sprawie, jak i przesłanki, którymi kierowały się organy podatkowe dokonując przedmiotowych rozstrzygnięć (z uwagi na to, że zobowiązania podatkowe A. L. w podatku VAT za czerwiec, sierpień, wrzesień, listopad i grudzień 2015 r. powstały w okresie obowiązywania małżeńskiej wspólności ustawowej i umowa o jej zniesieniu z 6 maja 2016 r. pozostaje bez wpływu na odpowiedzialność strony), tj.: (-) organ I instancji: art. 26c §4 u.p.e.a., art. 26ca §1 i 2 u.p.e.a., art. 27f §1 - 6 u.p.e.a., art. 27e §4 u.p.e.a., art. 27e §3 u.p.e.a. oraz art. 26 o.p. i art. 29 §1 i 2 pkt 1 o.p.; (-) organ odwoławczy (oprócz przywołanych wyżej przepisów) wskazał też na: art. 138 §1 pkt 1, art. 8, art. 11, art. 123, art. 144 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. Należy również zauważyć, że organy podatkowe oprócz przywołania ich treści omówiły też szczegółowo dlaczego przyporządkowały je do ustalonego stanu faktycznego i dlaczego stanowiły one podstawę przyjętych rozstrzygnięć (o oddaleniu sprzeciwu i utrzymaniu jego w mocy). Wskazano też, dlaczego w sprawie istotny jest również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2021 r., sygn. III FSK 3420/21, który wypowiedział się w kwestii skutków powstania zobowiązania podatkowego przed datą zawarcia umowy o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej dokonanej przez stronę i zobowiązanego (A. L.) w dniu 6 maja 2016 r. Wyjaśniono też skutki kwestionowania przez wierzyciela dokonanej przez stronę i A. L. czynności z 19 lipca 2016 r., tj. umowy o podział majątku wspólnego, zgodnie z którą składniki majątku wspólnego stanowią wyłączną jej własność (umowa ta dotyczyła między innymi zajętej nieruchomości gruntowej oznaczonej numerem geodezyjnym [...]). Przywołano również w tym zakresie wyroki sądów, które orzekły o jej bezskuteczności w stosunku do Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego w E. (wyrok Sądu Okręgowy I Wydział Cywilny z 18 sierpnia 2021 r., sygn. akt [...] oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w B. z 9 grudnia 2022 r., sygn. akt [...]). Wyjaśniono również stronie, opierając się na treści art. 527 k.c. i 532 k.c. dlaczego czynność prawna uznana za bezskuteczną wywołuje taki skutek prawny, że wierzyciel uzyskuje uprawnienie do zaspokojenia swojej wierzytelności z majątku należącego do osoby trzeciej (w tym przypadku do majątku skarżącej) w granicach w jakich ww. majątek powiększył się w wyniku czynności dokonanej przez dłużnika (w tym przypadku zobowiązanego) i osobę trzecią.
Należy również wskazać wbrew twierdzeniu strony, że postanowienia w obu instancjach zawierają w treści element zat. "podstawa prawna" (rozstrzygnięcie I instancyjne na s. 11/7, zaś II instancyjne na s. 13/14). Co istotne też wśród przywołanych przez organy podatkowe przepisów znajdują się regulacje będące podstawą zarówno wniesionego przez stronę zażalenia na postanowienie organu I instancji o oddaleniu sprzeciwu (k. 2-3 akt odwoławczych), jak i skargi na rozstrzygnięcie utrzymujące je w mocy (k. 3-5 akt sądowych). Wyjaśniono też dlaczego w sprawie ma zastosowanie część przepisów nowych, zawartych w ustawie zmieniającej (która weszła w życie 30 lipca 2020 r.), przywołując w tym zakresie treść art. 13 ust. 1 i 3 tego aktu.
Wobec powyższego zgodzić się należy z DIAS, że zarzuty skargi odnoszące się do rzekomego braku podstawy prawnej w przyjętych rozstrzygnięciach oraz wskazania uzasadnienia prawnego i faktycznego dla oddalenia sprzeciwu nie znajdują potwierdzenia, a zaskarżone postanowienie zostało wydane z uwzględnieniem wszystkich przesłanek wynikających z art. 124 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W ocenie sądu organ odwoławczy, a wcześniej NUS działały zgodnie z prawem i w jego granicach. Podjęły też niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz prowadziły przedmiotowe postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Również uzasadnienia przyjętych rozstrzygnięć nie budzą zastrzeżeń, gdyż zawierają fakty oraz stosowne przepisy prawa, które przesądziły o odpowiedzialności skarżącej za zobowiązania małżonka. Wydanie rozstrzygnięć (o oddalenie sprzeciwu) stanowiło również wyraz rzetelnej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy. Co ważne też, w zaskarżonym postanowieniu wyszczególniono również wszystkie decyzje organów podatkowych oraz wyroki sądów (powszechnych i administracyjnych), które bezpośrednio, jak i pośrednio mają związek z przedmiotową sprawą i miały wpływ na jej końcowe rozstrzygnięcie.
Odnosząc się do ostatniego z zarzutów sformułowanych w pkt 3 skargi, tj. naruszenia art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 27f §5 pkt 1 i art. 27 f §1 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia o oddaleniu sprzeciwu, mimo że w sposób oczywisty zachodzi przypadek wyłączenia odpowiedzialności skarżącej w zakresie 1/2 udziału w nieruchomości objętej egzekucją, a strona wskazała wyraźnie podstawę sprzeciwu tj. wyłączenie odpowiedzialności, określiła istotę i zakres żądania oraz przedstawiła dowody je uzasadniające – to również i on w ocenie sądu nie zasługiwał na akceptację.
Zgodnie z nowymi regulacjami sprzeciw przysługujący małżonkowi zobowiązanego jest swoistym środkiem zaskarżenia, służącym do obrony przed egzekucją z majątku wspólnego. Wnosząc przedmiotowy środek prawny, zmierza on do wykazania, że nie jest dopuszczalna egzekucja z majątku wspólnego (w tym przypadku z 1/2 udziału w nieruchomości objętej egzekucją, która należy do strony). Podnosić on zatem może, że doszło do ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. Jeśli ww. zdarzenia dotyczą części majątku wspólnego, to uwzględnienie sprzeciwu w części powodować będzie skutki w odniesieniu do tej części majątku wspólnego. Wniesienie sprzeciwu jest możliwe po wszczęciu egzekucji.
Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że zajęcie nieruchomości z 1 lutego 2023 r. nastąpiło w oparciu o kolejne tytułu wykonawcze (z 27 stycznia 2023 r. – k. 76-79 akt sprawy) wystawione na skarżącą (jako małżonkę zobowiązanego) oraz na A. L. (zobowiązanego) do zapłaty zaległości w podatku VAT w łącznej kwocie należności głównej 1.036.186,91 zł, wynikające z ostatecznej decyzji DIAS z 12 lutego 2018 r. (utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z 2 listopada 2017 r.) określającej m. in. wysokość zobowiązań podatkowych w podatku VAT za czerwiec, sierpień, wrzesień, listopad i grudzień 2015 r. Od momentu zawarcia związku małżeńskiego, tj. 23 czerwca 1984 r. obowiązywał stronę oraz zobowiązanego (A. L.) ustrój wspólności ustawowej, który przestał istnieć z dniem zawarcia 6 maja 2016 r. umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej (k. 92-93 akt sprawy). Zatem zobowiązania podatkowe A. L. w podatku VAT za ww. okresy powstały w czasie obowiązywania małżeńskiej wspólności ustawowej.
Mając to na względzie należy odwołać się do treści art. 26 o.p., z którego wynika, że podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. Ponadto w odniesieniu do zobowiązań podatkowych odpowiedzialność osób pozostających w związku małżeńskim reguluje art. 29 §1 tego aktu, który stwierdza, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26 o.p. obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Jak wynika też z art. 29 §2 pkt 1 o.p. skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej. Jednocześnie, w myśl art. 27e §3 u.p.e.a. ustanie, ograniczenie, zniesienie lub wyłączenie wspólności ustawowej poprzez zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie stanowi przeszkody do dochodzenia należności pieniężnej ze składnika majątku uprzednio należącego do majątku wspólnego, jeżeli zawarcie umowy nastąpiło po powstaniu egzekwowanej należności. Przepis ten zapobiega sytuacjom (jak słusznie zauważył DIAS), w których zobowiązany po powstaniu należności pieniężnej, za którą ponosi odpowiedzialność majątkiem wspólnym, zawiera umowę majątkową małżeńską jedynie w celu uchronienia składników majątku wspólnego przed egzekucją (a z zawarciem takiej umowy mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie).
Jak już wskazano wcześniej, od momentu zawarcia związku małżeńskiego, tj. od 23 czerwca 1984 r. obowiązywał skarżącą i zobowiązanego ustrój wspólności ustawowej. Przestał on istnieć z dniem zawarcia 6 czerwca 2016 r. umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Zobowiązania podatkowe A. L. w podatku VAT za czerwiec, sierpień, wrzesień, listopad i grudzień 2015 r. powstały zatem w okresie obowiązywania małżeńskiej wspólności ustawowej. Zgodnie bowiem z art. 103 ust. 1 ustawy o VAT (który reguluje termin płatności podatku VAT) podatnicy obliczają i wpłacają podatek za okresy miesięczne w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy, a w przypadku, gdy termin przypada w dzień wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy (art. 12 §5 o.p.). Z uregulowań tych wynika zatem, że zobowiązania w podatku VAT w niniejszej sprawie powstały z mocy prawa, w następujących terminach płatności (jak wskazał organ II instancji): za czerwiec 2015 r. – 27 lipca 2015 r.; za sierpień 2015 r. – 25 września 2015 r., za wrzesień 2015 r. – 26 października 2015 r., za listopad 2015 r. – 28 grudnia 2015 r., za grudzień 2015 r. – 25 stycznia 2016 r. Znajduje to potwierdzenie w wyroku NSA z 27 marca 2019 r., sygn. akt I FSK 1914/16, który stwierdził, że: "Zgodnie z art. 103 ust. 1 u.p.t.u. podatnicy są obowiązani, bez wezwania naczelnika urzędu skarbowego, do obliczania i wpłacania podatku za okresy miesięczne w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy, na rachunek urzędu skarbowego, z zastrzeżeniem ust. 2-4 i art. 33. Z przytoczonej regulacji ustawowej wynika jednoznacznie, że obowiązek rozliczenia podatku spoczywa na podatniku (na zasadzie samoobliczenia), nie zaś na organie podatkowym.". Po upływie terminu wskazanego w tym przepisie po stronie organu podatkowego powstaje zatem wierzytelność obejmująca należny i wymagalny podatek (por. wyrok NSA z 22 listopada 2012 r., sygn. akt II FSK 760/11). To pokazuje zaś, że decyzja wymiarowa organu I instancji z 2 listopada 2017 r. (k. 1-36 akt sprawy) ma charakter jedynie deklaratoryjny, gdyż określa wysokość zobowiązań za ww. okresy, które powstały z mocy prawa, w terminie wskazanym przez ustawodawcę w ustawie o VAT. Decyzja taka nie tworzy więc, nie znosi i nie zmienia istniejącego stosunku prawnego, lecz potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresata, to jest w sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, który istnieje niezależnie od orzeczenia. Stwierdza zatem prawidłową wysokość zobowiązania podatkowego (wywołuje skutki prawne wstecz), jeśli podatnik nieprawidłowo obliczył wysokość podatku albo w ogóle zaniechał zapłaty podatku lub złożenia deklaracji (por. wyrok NSA z 13 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1605/06. Skoro więc zobowiązany (A. L.) powinien zapłacić podatek VAT w określonym ustawowo terminie i w określonej przez prawo wysokości to poźniejsza decyzja wymiarowa (określająca prawidłową wysokość podatku) nie zmienia tego, że zobowiązania podatkowe za 2015 r. istniały już wcześniej i powinny zostać wykonane w prawem przewidzianych terminach. Wobec tego umowa z 6 maja 2016 r. o zniesieniu ustanowieniu rozdzielności majątkowej (jej skutki), zważywszy na treść art. 29 §2 pkt 1 o.p. (skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej) – nie znajduje w tej sprawie zastosowania. Nie kwestionując przedmiotowej umowy słusznie zauważył DIAS (opierając się na przepisach prawa oraz będąc zobligowanym do uwzględniania treści wyroku NSA z 18 maja 2021 r., sygn. III FSK 3420/21 – w zakresie w jakim wypowiedział się on w kwestii skutków powstania zobowiązania podatkowego przed datą zawarcia umowy o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej z 6 maja 2016 r.), że w przedmiotowej sprawie odpowiedzialność majątkiem wspólnym, dotyczy zobowiązań podatkowych powstałych przed jej zawarciem (należności objęte są bowiem kolejnymi tytułami wykonawczymi z 27 stycznia 2023 r., na podstawie których dokonano spornego zajęcia nieruchomości skarżącej) - a to powoduje, że organy podatkowe postąpiły zgodnie z art. 26 w zw. z art. 29 §1 i §2 pkt 1 o.p.
Słusznie też podniósł organ II instancji, że odpowiedzialność strony za powstałe zobowiązania małżonka do dnia zawarcia umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej została potwierdzona w przywołanym wcześniej wyroku NSA z 18 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3420/21, który wyraził swoje stanowisko w kwestii skutków powstania zobowiązania podatkowego przed datą zawarcia ww. umowy. W jego uzasadnieniu uznał on bowiem o odpowiedzialności strony za zobowiązania A. L. w podatku PIT za 2014 r., które powstało w dniu 30 kwietnia 2015 r., tj. przed dniem zawarcia umowy o rozdzielność majątkową. Z uwagi na to, że zobowiązania z tytułu podatku VAT za 2015 r. (za poszczególne okresy) również miały miejsce przed datą ustanowienia rozdzielności majątkowej, organy podatkowe w przedmiotowej sprawie były zobowiązane uwzględnić treść ww. rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 153 w zw. z art. 170 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie organy, których działanie, było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie, zaś orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Odnosząc się zaś do poruszonej w skardze kwestii zawarcia w dniu 19 lipca 2016 r. umowy o podział majątku wspólnego (k. 86-91 akt sprawy), w myśl której składniki majątku wspólnego stanowią wyłączną własność strony, w tym spornej nieruchomości gruntowej (oznaczonej numerem geodezyjnym [...]) i jej wpływu na niniejszą sprawę wskazać należy, że przedmiotowa umowa została uznana przez Sąd Okręgowy I Wydział Cywilny wyrokiem z 18 sierpnia 2021 r., sygn. akt [...] za bezskuteczną w stosunku do Skarbu Państwa – NUS w E. Orzeczeniem z 9 grudnia 2022 r., sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny w B. oddalił apelację skarżącej od zapadłego rozstrzygnięcia. I choć skarga pauliańska, która miała miejsce w tej sprawie nie unicestwia samej czynności, to powoduje, że wierzyciel może się zaspokoić ze składnika objętego umową, czyli również ze spornej nieruchomości gruntowej. Słusznie zatem, przywołując art. 527 k.c. DIAS wskazał, że czynność prawna uznana przez sąd za bezskuteczną wywołuje taki skutek prawny, że wierzyciel uzyskuje uprawnienie do zaspokojenia swojej wierzytelności z majątku należącego do osoby trzeciej (w tym przypadku do majątku strony) w granicach w jakich ww. majątek powiększył się w wyniku czynności dokonanej przez dłużnika (w tym przypadku zobowiązanego) i osoby trzeciej. Zgodnie bowiem z jego treścią, gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć. Skarżąca pozostaje zatem jedynym właścicielem nieruchomości, a uznanie czynności prawnej za bezskuteczną względem wierzyciela nie oznacza przywrócenia pierwotnego stanu sprzed jej dokonania. Skutkiem zaś zapadłego wyroku z 9 grudnia 2022 r., przy uwzględnieniu art. 532 k.c. było to, że skarżąca zobowiązana była do spełnienia świadczenia o treści tożsamej co dłużnik, tj. zobowiązany, w zakresie odpowiedzialności, która jest ograniczona do przedmiotów majątkowych, które wyszły z majątku dłużnika. Jak zauważył Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 6 marca 2013 r., sygn. akt I ACa 830/12: "Z treści art. 523 k.c. wynika domniemanie, iż wolą stron było zawarcie umowy o przejęcie długu. Przepis ten stanowi bowiem, że jeżeli w umowie o przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zwolnić zbywcę od związanych z własnością długów, poczytuje się w razie wątpliwości, że strony zawarły umowę o przejęcie tych długów przez nabywcę. Art. 523 k.c. wprowadza więc w tym zakresie dwoiste warunkowe domniemanie prawne, obalane poprzez przeprowadzenie dowodu przeciwnego.". Trudno zatem uznać za zasadne twierdzenie strony, że egzekucja z całej nieruchomości nie może być prowadzona, gdyż może być prowadzona wyłącznie do udziału przynależnego zobowiązanemu (A. L.). Prawidłowo zatem uznały organy podatkowe, że egzekucja administracyjna mogła zostać skutecznie skierowana nie tylko do majątku odrębnego zobowiązanego, ale także do tych składników majątku wspólnego, które majątek tworzyły przed zawarciem umowy o rozdzielności majątkowej z 6 maja 2016 r. Zgodnie zatem z treścią art. 29 o.p. (wobec prawomocnego uznania przez sąd czynności umowy o podział majątku wspólnego za bezskuteczną) strona odpowiada swoim majątkiem za zobowiązania małżonka w zakresie podatku VAT za czerwiec, sierpień, wrzesień, listopad i grudzień 2015 r. a NUS w E. (jako wierzyciel) nie tylko miał prawo ale i obowiązek wystawić 27 stycznia 2023 r. kolejne tytuły wykonawcze na oboje małżonków, zgodnie z art. 26ca u.p.e.a. (w celu przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości – k. 81-84 akt sprawy).
Odnosząc się natomiast do treści przedłożonego przez skarżącą wraz ze skargą kserokopii pisma NUS w E. z 31 sierpnia 2022 r. (z którego wynika, jak zauważyła strona, że nie mają oni wraz mężem majątku wspólnego podlegającego egzekucji), to zgodzić się należy z organem II instancji, że na dzień sporządzenia ww. pisma w toku było postępowanie sądowe o uznanie umowy o podział majątku wspólnego między skarżącą a zobowiązanym za bezskuteczną, które zakończyło się prawomocnym wyrokiem z 9 grudnia 2022 r., sygn. akt. [...] Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny, którym oddalono apelację od wyroku Sądu Okręgowego w S. I Wydział Cywilny z 18 sierpnia 2021 r., sygn. akt [...], którym uznano czynność prawną tj. umowę o podział majątku wspólnego między stroną a zobowiązanym (A. L.) za bezskuteczną względem NUS w E. (k. 64-74 akt sprawy). Dopiero wówczas wierzyciel mógł zwrócić się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o prowadzenie egzekucji z nieruchomości (na podstawie kolejnych tytułów wykonawczych wystawionych 27 stycznia 2023 r.).
Podsumowując stwierdzić należy, że DIAS prawidłowo przeprowadził postępowanie, ustalił wszystkie istotne okoliczności sprawy i prawidłowo zastosował zarówno przepisy prawa materialnego, jak i prawa procesowego. Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola nie wykazała również, aby zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie wydane zostały z naruszeniem prawa, w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia odpowiada wymogom prawa, zawiera bowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny oraz ocenę prawną przyjętych ustaleń ze szczegółowym wskazaniem przepisów prawa.
Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.