I SA/OL 270/25

I SA/Ol 270/25 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2025-09-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Andrzej Brzuzy
Jolanta Strumiłło /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Górska
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 40 § 2 zdanie pierwsze, art. 41 § 1 i 2, art. 58 § 1 i 2, art. 129 § 2.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy sędzia WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. Z. na postanowienie Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 26 marca 2025 r., nr 42/OR14/2025 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu oddala skargę.
Uzasadnienie
M. Z. (dalej jako producent rolny, beneficjent, strona, skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej jako WSA) w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie (dalej jako Dyrektor ARiMR, Dyrektor) z 26 marca 2025 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu.
Zaskarżonym do Sądu postanowieniem Dyrektor odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 29 października 2024 r. wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Braniewie (dalej jako Kierownik BP, Kierownik) o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych (PROW 2014-2020). Postanowieniem z 7 listopada 2024 r. Kierownik sprostował decyzję wobec nieprawidłowo zapisanej daty wydania decyzji: 29 października 2023 r. Od decyzji Kierownika strona wniosła odwołanie pismem z 24 lutego 2025 r. (data nadania w placówce operatora pocztowego), w którym zwróciła się o ponowne rozpoznanie sprawy i wydanie nowej decyzji uwzględniającej wyjaśnienia beneficjenta.
Dyrektor uznał, że strona wnosząc odwołanie zwraca się jednocześnie o przywrócenie terminu do jego wniesienia i wydał zaskarżone postanowienie z 26 marca 2025 r. powołując art. 58 § 1 i 2 oraz art. 59 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej jako k.p.a. W uzasadnieniu podał, że decyzję Kierownika z 29 października 2024 r. odebrał 31 października 2024 r. pełnomocnik strony R. S. Wynika to ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej decyzję. Bezspornie nie został przez stronę zachowany termin czternastu dni do wniesienia odwołania wynikający z art. 129 § 2 k.p.a. Skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy strony.
Organ odwoławczy zauważył, że decyzja z 29 października 2024 r. została zaadresowana na aktualny w tamtym czasie adres. Zmiana adresu została zgłoszona dopiero 11 marca 2025 r. i dlatego niezasadne są zarzuty strony o skierowaniu korespondencji zawierającej decyzję na niewłaściwy adres. Pełnomocnik strony odebrał również postanowienie Kierownika z 7 listopada 2024 r. o sprostowaniu omyłki. Nastąpiło to 12 listopada 2024 r.
Ponadto pełnomocnictwo z 11 czerwca 2015 r. udzielone R. S. obejmowało wszystkie sprawy, w tym dotyczące postępowania o ustaleniu kwot nienależnie pobranych płatności. Pełnomocnik był zatem umocowany do reprezentowania beneficjenta w przedmiotowej sprawie, a informacje o decyzji z 29 października 2024 r. posiadał od 31 października 2024 r., kiedy to odebrał przesyłkę zawierającą decyzję. Strona miała więc ustanowionego pełnomocnika, który ją reprezentował i mógł złożyć w jej imieniu odwołanie.
Dyrektor uznał, że strona nie przytoczyła żadnej okoliczności faktycznej uzasadniającej brak jej winy w uchybieniu terminu, tym samym nie udowodniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy z powodu przeszkód nie do przezwyciężenia. Ustanowiony pełnomocnik posiadał przy tym informacje o wydanej decyzji od 31 października 2024 r. i od tej daty biegł termin czternastu dni do wniesienia odwołania. Pełnomocnik powinien dopilnować ustanowionych obowiązków, do których należy wniesienie odwołania w zakreślonym w art. 129 § 2 k.p.a. terminie.
Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że organ do którego wniesiono prośbę o przywrócenie terminu nie prowadzi postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia przyczyn uchybienia terminu, a jedynie poddaje ocenie argumenty i dowody (jeśli takie zostały przedłożone) przedstawione przez stronę postępowania na okoliczność wykazania, że uchybienie terminu było przez nią niezawinione.
Podsumowując Dyrektor stwierdził brak podstaw prawnych do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika BP z 29 października 2024 r.
Strona nie zgodziła się z decyzją Dyrektora ARiMR i zaskarżyła ją do WSA w Olsztynie. Wniosła o przywrócenie terminu i umożliwienie rozpatrzenia odwołania od decyzji Kierownika BP z 29 października 2024 r. Podniosła, że błędne ustalono stan faktyczny w sprawie. Decyzję o zwrocie nienależnie pobranych środków błędnie skierowano do pełnomocnika zamiast do strony. Pełnomocnictwo nie obejmuje bowiem "spraw związanych z obsługą finansową beneficjenta, tzn. środki z tytułu dopłat kierowane są rachunek wskazany przez beneficjenta".
Jak podano w skardze, decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych środków była faktycznie stronie nieznana. Według kopii dokumentów pobranych z ARiMR dostarczono ją pełnomocnikowi 31 października 2024 r., czyli tuż przed długim weekendem. Skierowana była na jego adres nieaktualny od 5 lat. Ponadto w sprawie obsługi złożonych w ARiMR wniosków prowadzona była w tym czasie bardzo ożywiona korespondencja elektroniczna. Pełnomocnik kontaktował się wtedy elektronicznie z producentem i uzyskiwał pisemnie wyjaśnienia oraz składał na jego rzecz dokumenty w ARiMR.
Skarżący zaakcentował również, że istnieje bardzo ważny interes strony w rozpoznaniu odwołania od decyzji Kierownika, gdyż skutki finansowe wynikające z wydanej decyzji są dla beneficjenta rujnujące.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. Zauważył, że z argumentacji podnoszonej przez stronę nie wynika, aby wniosek został złożony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga okazała się niezasadna.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny Sądu jest kwestia zgodności z prawem postanowienia Dyrektora ARiMR z 26 marca 2025 r. odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika BP z 29 października 2024 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych (PROW 2014-2020) w wysokości 27 414 zł. Dyrektor uznał, że pełnomocnik strony wnosząc odwołanie zwraca się jednocześnie o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Na taką konkluzję pozwala treść podania z 24 lutego 2025 r. z całościowym uwzględnieniem oczekiwań strony przedstawionych w sprawie. Sąd uznał, że jest to prawidłowa konkluzja zważywszy również, że strona skarżąca jej nie podważała.
Materialną postawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 58 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3).
W pierwszej kolejności Sąd badał wymogi formalne do załatwienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania przez Dyrektora ARiMR. Nie jest sporne, że nie został przez stronę dochowany termin czternastu dni do wniesienia odwołania wynikający z art. 129 § 2 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Decyzja Kierownika z 29 października 2024 r. zawiera pouczenie zgodne z powyższą regułą. Doręczono ją 31 października 2024 r., natomiast odwołanie od decyzji nadano wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania w placówce operatora pocztowego 24 lutego 2025 r. Wobec tego spełniono także wymóg z art. 58 § 2 zdanie drugie k.p.a.
W odniesieniu do wystąpienia kolejnej przesłanki Sąd zauważa, że dopiero w odpowiedzi na skargę organ zakwestionował spełnienie wymogu wniesienia prośby o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Nie wyjaśnił jednak powodów takiego stanowiska i w okolicznościach faktycznych sprawy należy je uznać za spóźnione. Skarżący podnosi przy tym okoliczność, że decyzja z 29 października 2024 r. nie była stronie znana, co podlega dalszej ocenie Sądu. Ma w tym zakresie znaczenie i to, że podstawą wykazania braku winy strony we wniesieniu odwołania stały się błędy Kierownika BP, które zdaniem strony wystąpiły przy doręczeniu decyzji.
Przechodząc do analizy wystąpienia kluczowej w rozpoznawanej sprawie przesłanki brak winy w uchybieniu terminu Sąd stwierdza, że z treści przepisu art. 58 § 1 k.p.a. wynika, że to na stronie postępowania spoczywa ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu. Organ powinien jedynie ocenić przedstawione przez stronę okoliczności w świetle przesłanek z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. Trudno jest bowiem wymagać od organu, aby prowadził postępowanie wyjaśniające przyczyny uchybienia terminu przez stronę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lipca 2018 r., II OSK 2029/16). Dla sprawy której przedmiotem jest przywrócenie uchybionego terminu do dokonania określonej czynności prawnej, kluczowe znaczenie ma pojęcie braku winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym o braku winy w niedopełnieniu czynności w terminie można mówić wyłącznie wtedy, gdy wywiązanie się z takiego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony. O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, takiej jak np. nagły atak zimy, przerwa w komunikacji, nagła choroba, powódź, pożar itp. Przywrócenie terminu jest niemożliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Ustawodawca nie uzależnia bowiem uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. Oznacza to, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej, ale także lżejszej jej postaci – niedbalstwa (por. wyrok WSA w Gliwicach z 24 kwietnia 2018 r., IV SA/Gl 1207/17). Tym samym przyjmuje się, że pojęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie obejmuje istnienie przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli siły wyższej (por. wyrok NSA z 11 kwietnia 2018 r., II OSK 2401/17).
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy decyzję z 29 października 2024 r. doręczono osobie będącej pełnomocnikiem beneficjenta w momencie doręczenia, a ponadto, czy przesyłkę pocztową zawierającą decyzję skierowano na właściwy adres. Te właśnie kwestie legły u podstaw argumentacji o braku winy strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Strona zmierza w istocie do wykazania błędów Kierownika BP w doręczeniu i adresowaniu decyzji, co ma być równoznaczne z brakiem winy beneficjenta w uchybieniu terminu.
W odniesieniu do pierwszej ze spornych kwestii Sąd ma na uwadze, że na podstawie art. 40 § 2 zdanie pierwsze k.p.a.: "Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi." Pełnomocnik może podejmować za stronę wszystkie czynności procesowe za wyjątkiem tych, którym przypisuje się charakter osobisty wskazując, że strona musi ich dokonać samodzielnie. Odbieranie pism – niezależnie od treści żądania organu w nim zawartego – nigdy nie jest czynnością, która wymaga osobistego działania strony. To czynność, która jest w tym piśmie określona, może dopiero być rozpatrywana w kategoriach konieczności osobistego działania strony postępowania (wyrok NSA z 22 czerwca 2022 r., III FSK 5071/21). Jedynie zakres udzielonego pełnomocnictwa może ograniczyć reprezentowanie mocodawcy wyłącznie do określonych czynności. Zatem jeśli mocodawca nie ograniczył pełnomocnika w jakikolwiek sposób, lecz upoważnił go do działania w swoim imieniu w pewnej sprawie lub szerzej – w pewnej kategorii spraw, to pełnomocnik może wykonywać w imieniu mocodawcy wszystkie czynności w toczącym się postępowaniu, za wyjątkiem tych, które wymagają osobistego działania mocodawcy (wyrok NSA z 24 sierpnia 2010 r., II GSK 708/09).
Do akt administracyjnych sprawy jako pierwsze wpięto pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego R. S. 11 czerwca 2015 r. do występowania w imieniu mocodawcy i załatwiania na jego rzecz wszystkich spraw w postępowaniach przed organami ARiMR za wyjątkiem odbioru należnych płatności przyznanych producentowi rolnemu w drodze decyzji Kierownika BP ARiMR. Pełnomocnictwo zawiera informację, że zostało udzielone na czas nieokreślony od 10 czerwca 2015 r. Nie ma informacji o odwołaniu i zmianie zakresu umocowania. Nie ulega przy tym wątpliwości, że zmiana zakresu pełnomocnictwa już po jego udzieleniu jest skuteczna procesowo dopiero od momentu zawiadomienia organu administracji publicznej i pozostałych stron o jej dokonaniu. Wobec tego kierowanie decyzji Kierownika BP z 29 października 2024 r. do pełnomocnika skarżącego było w rozpoznawanej sprawie obowiązkiem organu i nie zmienia tego zgłoszenie z 11 marca 2025 r., które dotyczy wyłącznie zmiany danych we wniosku o wpis do ewidencji producentów, o czym Sąd wypowiada się w dalszej części uzasadnienia.
Kolejna kwestia sporna dotyczy skierowania przesyłki zawierającej decyzję z 29 października 2024 r. na niewłaściwy adres pełnomocnika. Traci ona na znaczeniu wobec osobistego odbioru tej korespondencji przez prawidłowo umocowanego pełnomocnika. Domniemanie odbioru potwierdza własnoręczny podpis adresata złożony na potwierdzeniu odbioru. Z dokumentu: "potwierdzenie odbioru" przesyłki zawierającej decyzję Kierownika BP wynika bowiem, że pełnomocnik odebrał decyzję 31 października 2024 r. Odbiór przesyłki potwierdził zarówno pełnomocnik strony składając tego dnia czytelny podpis na dokumencie odbioru, jak też pracownik operatora pocztowego poprzez zakreślenie odpowiedniej opcji informacji o doręczeniu: "Oznaczone wyżej pismo doręczono adresatowi" i podpisanie dokumentu. W omawianej sytuacji nie ma zatem podstaw do kwestionowania skutecznego doręczenia decyzji.
Bez względu na powyższe nie ma podstaw samo twierdzenie strony o skierowaniu decyzji na niewłaściwy adres pełnomocnika. Akta sprawy przekonują, że o zmianie adresu wykazanego w pełnomocnictwie z 11 czerwca 2015 r. zawiadomiono organ pierwszej instancji dopiero 11 marca 2025 r. wraz ze zgłoszeniem zmiany danych we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Wtedy to podano nowy adres pełnomocnika (str. 2 formularza W-1/04). Z okoliczności sprawy wynika więc, że doręczenie decyzji pełnomocnikowi nastąpiło na prawidłowy adres wskazany w pełnomocnictwie z 11 czerwca 2015 r. Nie zmienia tego twierdzenie pełnomocnika, że adres ten jest od 5 lat nieaktualny. W ten sposób pełnomocnik przyznaje się do niewykonania obowiązku wynikającego z art. 41 § 1 k.p.a., z którego wynika, że w toku postępowania pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu. Zaniedbanie tego obowiązku powoduje, że doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (art. 41 § 2 k.p.a.). Niemniej pełnomocnik odebrał osobiście decyzję Kierownika 31 października 2024 r., co już wyjaśniono wyżej. Jak słusznie zauważył Dyrektor, pełnomocnik strony odebrał również postanowienie Kierownika z 7 listopada 2024 r. o sprostowaniu omyłki w decyzji z 29 października 2024 r. Osobisty odbiór przesyłki pocztowej zawierającej to postanowienie pełnomocnik potwierdził 12 listopada 2024 r.
Powyższe przekonuje, że pełnomocnik dowiedział się o wydaniu omawianej decyzji już w dniu jej doręczenia, zatem obciążanie Kierownika BP winą w uchybieniu przez stronę terminu do wniesienia odwołania nie ma uzasadnienia. Natomiast podnoszona dopiero w skardze okoliczność, że doręczenie decyzji z 29 października 2024 r. miało miejsce w okresie znacznego natłoku spraw i przychodzącej korespondencji tuż przed długim weekendem, co miało spowodować, że strona nie wiedziała o wydanej decyzji, stanowi próbę wykazania braku winy skarżącego w omawianym uchybieniu. Beneficjent nie podnosił tej okoliczności wcześniej i organ nie miał możliwości się do niej ustosunkować. Sąd natomiast kontroluje legalność zaskarżonego postanowienia i nie jest uprawniony do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej poprzez przywrócenie stronie terminu do wniesienia odwołania, czego strona żąda w skardze.
Uwzględniając dotychczasowe rozważania Sąd uznał, że zarzuty podniesione w skardze w żaden sposób nie wpływają na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu do złożenia od decyzji odwołania nastąpiło bez jego winy, tj. wystąpienia przesłanki z art. 58 § 1 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.