I SA/OL 25/22

I SA/Ol 25/22 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2022-03-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Andrzej Brzuzy
Anna Janowska /sprawozdawca/
Ryszard Maliszewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6551
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Inne
Sygn. powiązane
I GSK 1194/22 - Wyrok NSA z 2023-08-02
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2007 nr 109 poz 750
par. 13 ust. 1, par. 13a ust. 1-4, par. 14 ust. 1
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozowju Wsi  z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z dnia 21  czerwca 2007 r.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy asesor WSA Anna Janowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zmiany wysokości renty strukturalnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego T. P. 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
T. P. (dalej: "strona", "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Dyrektor OR", "organ II instancji", "organ odwoławczy") z [...], utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Kierownik BP", "organ I instancji") z [...] w przedmiocie zmiany wysokości przyznanej renty strukturalnej za sierpień 2020 r.
Jak wynika z przedstawionych Sądowi wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy, organ I instancji decyzją z [...] przyznał skarżącemu rentę strukturalną od marca 2011 r. do sierpnia 2020 r. w wysokości 1.115 zł miesięcznie. W decyzji tej wskazano m.in., że renta będzie wypłacana za każdy miesiąc w terminie do ostatniego dnia miesiąca i do osiągnięcia przez stronę wieku 65 łat.
Pismem z 2 lipca 2020 r. Kierownik BP poinformował stronę, że w związku ze zbliżającym się osiągnięciem wieku emerytalnego zaszła konieczność złożenia do organu rentowego wniosku o ustalenie prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub ubezpieczenia społecznego rolników oraz przedłożenia potwierdzenia złożenia tego wniosku w terminie 30 dni od daty osiągnięcia wieku emerytalnego. Ponadto wskazano, że nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia złożenia wniosku do organu rentowego strona ma obowiązek przedstawić decyzję
w sprawie przyznania lub odmowy przyznania prawa do emerytury.
W dniu 16 lipca 2020 r. skarżący przedłożył informację o złożeniu wniosku
o emeryturę do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
ZUS pismem z 14 września 2021 r. poinformował, że strona pobiera emeryturę od 9 sierpnia 2020 r. Świadczenie za sierpień 2020 r. zostało wypłacone wraz ze świadczeniem za wrzesień 2020 r., przy czym za okres od 9 do 31 sierpnia 2020 r. kwota emerytury brutto wyniosła 2.455,71 zł, natomiast zwiększenie rolne wyniosło 112.01 zł.
Uwzględniając powyższe, Kierownik BP decyzją z [...] zmienił wysokość renty strukturalnej od sierpnia 2020 r. o kwotę 1.115 zł, wobec czego kwota należna za sierpień 2020 r. wyniosła 0 zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że został pozbawiony został renty strukturalnej za sierpień 2020 r., a uwzględniając fakt wydania decyzji
o przyznaniu emerytury w dniu [...] i doręczenia tej decyzji we wrześniu 2020 r., został w okresie od 1 do 9 sierpnia 2020 r. pozbawiony środków z jakichkolwiek świadczeń. Biorąc więc pod uwagę chronologię wydawanych decyzji
i zawiadomień, nie miał powodów, żeby wstrzymać się z wydatkowaniem wypłaconej renty, którą w całości przeznaczył na zakup leków i trzykrotny pobyt w szpitalu. Zdaniem strony, w okolicznościach sprawy zachodzą przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu renty strukturalnej za sierpień 2020 r. na podstawie art. 409 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks Cywilny (tekst jedn.: Dz. U. 2020 r. poz. 1740 ze zm.), dalej: "k.c.".
Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Dyrektor OR wskazał na brzmienie przepisów § 13 ust. 1 i § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa
i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (tekst jedn.: Dz. U.
z 2019 r., poz. 1278), dalej: "rozporządzenie".
W ocenie organu odwoławczego, z powyższych przepisów wynika, że rentę strukturalną wypłaca się nie dłużej niż do osiągnięcia przez beneficjenta wieku 65 lat, co oznacza, że jest to maksymalny okres wypłaty, który może zostać ograniczony, m.in. przez fakt nabycia przez uprawnionego do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania prawa do emerytury, której wysokość przewyższa rentę strukturalną.
W takiej sytuacji renta strukturalna ulega zmniejszeniu o kwotę emerytury. Zdaniem organu, na gruncie § 14 ust. 1 rozporządzenia zmniejszenie renty strukturalnej wiąże się jedynie z nabyciem prawa do emerytury, nie zaś z faktycznym otrzymywaniem (pobieraniem) świadczeń emerytalnych, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (wyroki: WSA w Łodzi z 23 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 102/16; WSA w Kielcach z 9 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 468/15).
Organ II instancji podniósł, że skarżący nie dopełnił obowiązku wynikającego
z § 13a ust. 4 rozporządzenia dotyczącego złożenia do organu ARiMR decyzji
w sprawie przyznania prawa do emerytury. Na podstawie danych ZUS ustalono,
że świadczenie emerytalne zostało przyznane stronie od 9 do 31 sierpnia 2020 r.
w kwocie 2.455,71 zł brutto wraz ze zwiększeniem rolnym w kwocie 112,01 zł. Wypłata emerytury za okres od 9 do 31 sierpnia 2020 r. nastąpiła we wrześniu
2020 r., jednak nie ma to wpływu na wynikający z § 14 ust. 1 rozporządzenia obowiązek pomniejszenia kwoty renty strukturalnej o kwotę przyznanej emerytury. Zarówno w decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, jak i w piśmie z 4 sierpnia
2020 r., zawarto informację, że ostatnia wypłata renty strukturalnej nastąpi za sierpień 2020 r., co wynika wprost z § 13 ust. 1 rozporządzenia i faktu kończenia przez stronę wieku 65 lat w sierpniu 2020 r.
Organ II instancji nie uwzględnił zarzutu naruszenia art. 409 k.c., uznając,
że nie ma on zastosowania w sprawie zmiany wysokości renty strukturalnej. Strona nie wskazała przy tym, że nie miała świadomości istnienia obowiązku zwrotu renty strukturalnej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący, wnosząc o uchylenie decyzji organu II instancji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zwrot kosztów postępowania sądowego, wskazał, że decyzja pozbawiła go renty strukturalnej za okres od 1 do 8 sierpnia 2020 r. Odwołując się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 15 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Op 480/09, zarzucił, że brak jest podstaw do zmiany wysokości renty strukturalnej na podstawie § 14 ust 1 rozporządzenia za okres sprzed 9 sierpnia 2020 r. Podniósł, że w okresie od 1 do 8 sierpnia 2020 r. był pozbawiony środków do życia, gdyż nie miał jeszcze ustalonego prawa do emerytury.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy
z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,
że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) p.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia
o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że stan faktyczny sprawy był bezsporny, w związku z czym Sąd jako podstawę kontroli legalności zaskarżonej decyzji przyjął stan faktyczny ustalony przez organy administracji publicznej.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1278), dalej: "rozporządzenie".
Zgodnie z § 13 ust. 1 rozporządzenia, rentę strukturalną wypłaca się za każdy miesiąc, w terminie określonym w decyzji administracyjnej o przyznaniu renty strukturalnej, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia przez pobierającego rentę strukturalną 65 lat. Przepis ust. 2 stanowi, ze rentę strukturalną wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym zostały spełnione wszystkie warunki do jej przyznania.
Stosownie do § 13a ust. 1-4 rozporządzenia Kierownik biura powiatowego Agencji zawiadamia pobierającego rentę strukturalną o możliwości złożenia wniosku o ustalenie prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników (ust. 1). Zawiadomienia,
o którym mowa w ust. 1, dokonuje się nie później niż w terminie 3 miesięcy przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pobierającego rentę strukturalną lub jego małżonka - w przypadku, o którym mowa w § 12 ust. 2 (ust. 2). Pobierający rentę strukturalną składa do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania kierownika biura powiatowego Agencji potwierdzenie złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1, nie później niż w terminie 30 dni od dnia osiągnięcia wieku emerytalnego (ust. 3). Pobierający rentę strukturalną składa do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania kierownika biura powiatowego Agencji decyzję w sprawie przyznania lub odmowy przyznania uprawnionemu do renty strukturalnej lub jego małżonkowi prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, niezwłocznie po jej otrzymaniu, jednak nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1 (ust. 4).
Zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli uprawniony do renty strukturalnej
w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury.
Z powyższych unormowań wynika, że świadczenia z tytułu renty strukturalnej
i świadczenia z ubezpieczenia społecznego, jak emerytura, funkcjonują równolegle. Jednak priorytet ma świadczenie przyznane z ubezpieczenia społecznego, zważywszy, że renta strukturalna nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury;
z drugiej strony, osoba, która nabędzie prawo do emerytury w okresie pobierania renty strukturalnej, ma obowiązek wystąpić o jej przyznanie, a wysokość świadczenia emerytalnego ostatecznie będzie miała wpływ na wysokość renty strukturalnej. Przy tym należy zauważyć, że przepis § 14 ust. 1 rozporządzenia posługuje się pojęciem nabycia prawa do emerytury, co jak wiadomo następuje z mocy prawa, nie na skutek decyzji organu rentowego. To oznacza, że ustawodawca nie powiązał konieczność pomniejszenia wysokości wypłacanej renty strukturalnej z faktem realizacji świadczenia, lecz już tylko z faktem nabycia prawa, czyli ziszczenie się przesłanek materialnoprawych świadczenia (wyrok SN z 31 maja 2013 r., sygn. akt II UK 252/16, OSNP 2018/6/81, ZNSA 2017/6/74-79, Lex nr 2321883).
W związku z powyższym co do zasady zgodzić się należy ze stanowiskiem organu II instancji w kwestii zarzutów wniesionego w niniejszej sprawie odwołania,
że zmniejszenie renty strukturalnej wiąże się z nabyciem prawa do emerytury, nie zaś z faktycznym otrzymywaniem (pobieraniem) świadczeń emerytalnych. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, m.in.
w powołanych w zaskarżonej decyzji wyrokach WSA w Łodzi z 23 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 102/16; oraz WSA w Kielcach z 9 listopada 2015 r., sygn. akt
I SA/Ke 468/15.
Jednakże w skardze strona przedstawiła nową argumentację nieprezentowaną na etapie postępowania administracyjnego, podnosząc, że w sprawie nie było podstaw do zmiany wysokości renty strukturalnej na podstawie § 14 ust 1 rozporządzenia za okres sprzed 9 sierpnia 2020 r., tj. gdy skarżący nie miał jeszcze ustalonego prawa do emerytury.
Niewątpliwie w stanie faktycznym niniejszej sprawy skarżący ukończył wiek 65 lat w dniu 9 sierpnia 2020 r., a zatem zgodnie z § 13 ust. 1 rozporządzenia renta strukturalna przysługiwała mu jedynie do 8 sierpnia 2020 r., zaś prawo do emerytury nabył on z dniem 9 sierpnia 2020 r.
W ocenie Sądu, wykładnia przepisów § 13 ust. 1 oraz § 14 ust 1 rozporządzenia nie budzi wątpliwości.
Zgodnie z przepisem § 13 ust. 1 rozporządzenia rentę strukturalną wypłaca się za każdy miesiąc, w terminie określonym w decyzji administracyjnej o przyznaniu renty strukturalnej, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia przez pobierającego rentę strukturalną 65 lat.
Przepis § 14 ust. 1 rozporządzenia przewiduje natomiast sytuację zbiegu świadczeń. Przepis ten dotyczy bowiem zbiegu prawa do renty strukturalnej
i emerytury, przewidując kompensatę renty strukturalnej o przyznaną emeryturę. Dotyczy zatem sytuacji, w której uprawniony do renty strukturalnej, w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury. Jest to zatem sytuacja odmienna od sytuacji w niniejszej sprawie, w której skarżący był uprawniony do renty strukturalnej nie dłużej niż do osiągnięcia 65 lat, tj. do dnia 8 sierpnia 2020 r., a następnie w dniu 9 sierpnia 2020 r. nabył prawo do emerytury.
W ocenie Sądu, w stanie faktycznym sprawy nie można mówić o zbiegu świadczenia z renty strukturalnej ze świadczeniem z ubezpieczenia społecznego. Przepis § 14 ust. 1 rozporządzenia znajduje zaś zastosowanie wyłącznie do takich sytuacji, w których oba świadczenia są pobierane jednocześnie.
W związku z powyższym należało przyznać rację skarżącemu, że w stanie sprawy nie było podstaw do zastosowania § 14 ust. 1 rozporządzenia. Skarżący nie nabył bowiem prawa do emerytury w trakcie pobierania renty strukturalnej. Podzielając stanowisko przedstawione w powołanym w skardze wyroku WSA
w Opolu z 15 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Op 280/09 (CBOSA), wskazać należy, że skoro skarżący przed dniem 9 sierpnia 2020 r. nie nabył prawa do emerytury
z ubezpieczenia społecznego, nie ma do niego w tym okresie zastosowania regulacja z § 14 ust. 1 rozporządzenia, gdyż jeszcze nie doszło do spełnienia przesłanek zawartych w tym przepisie prawa uprawniających organ do zmniejszenia wysokości renty strukturalnej. Nie chodzi tu przy tym o stosunkowe/proporcjonalne zmniejszenie świadczenia, ale w ogóle o brak podstaw do zmniejszenia tego świadczenia za okres od 1 do 8 sierpnia 2020 r. Przy wykładni prawa, jaką dokonały organy w skarżonej decyzji, zmniejszenie renty strukturalnej byłoby uzależnione, od tego w jakim czasie beneficjent nabył prawo do emerytury, tj. na początku czy na końcu miesiąca. W skrajnym przypadku, np. gdyby do nabycia prawa do emerytury doszło z ostatnim dniem miesiąca, mogłoby dochodzić do sytuacji, w których beneficjent musiałby zwrócić nieproporcjonalną część renty strukturalnej za miesiąc, podczas gdy świadczenie to powinno mu przysługiwać do daty ukończenia 65 lat.
W ocenie Sądu, w kontekście wcześniejszych rozważań przepisy § 13 ust. 1
i § 14 ust. 1 rozporządzenia powinny być rozumiane w ten sposób, że jeżeli beneficjent otrzymujący rentę strukturalną osiąga wiek 65 lat i z dniem osiągnięcia tego wieku nabywa prawo do emerytury, to w takiej sytuacji nie następuje zbieg świadczeń, lecz należy uznać, że renta strukturalna przysługuje beneficjentowi za okres do osiągnięcia 65 lat, zaś po tej dacie przysługuje mu świadczenie emerytalne.
Zaskarżona decyzja oparta została na odmiennej wykładni przepisu § 14 ust. 2 rozporządzenia, dopuszczającej odebranie powstałego uprawnienia do renty strukturalnej za miesiąc, w którym powstało prawo do emerytury. W konsekwencji decyzję wydano z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy.
Rozpatrując ponownie sprawę, organ odwoławczy powinien uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną.
Mając na uwadze powyższe rozważania prawne i uwzględniając całokształt okoliczności sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.