I SA/OL 239/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2024-09-24
NSApodatkoweWysokawsa
podatek od nieruchomościwspólnota mieszkaniowadzierżawanieruchomość wspólnapodatnik podatkuzdolność prawnagospodarowanie odpadamiustawa o własności lokaliordynacja podatkowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę wspólnoty mieszkaniowej, uznając ją za podatnika podatku od nieruchomości z tytułu dzierżawy gruntu pod pojemniki na odpady.

Wspólnota Mieszkaniowa zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza, która określiła zobowiązanie we wspólnocie z tytułu podatku od nieruchomości za dzierżawiony od gminy teren pod pojemniki na odpady. Wspólnota argumentowała, że nie jest podatnikiem, a obowiązek ten spoczywa na właścicielach lokali. Sąd uznał jednak, że wspólnota, jako posiadacz zależny gruntu na podstawie umowy dzierżawy, jest podatnikiem podatku od nieruchomości zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l.

Sprawa dotyczyła podatku od nieruchomości za rok 2023, gdzie Wspólnota Mieszkaniowa N. przy ul. [...] w P. została obciążona zobowiązaniem podatkowym z tytułu dzierżawy terenu o powierzchni 18 m² od Miasta i Gminy P. Teren ten był przeznaczony na postawienie pojemników na odpady komunalne. Wspólnota kwestionowała swoją legitymację jako podatnika, twierdząc, że obowiązek ten powinien spoczywać na właścicielach lokali. Argumentowała, że zawarcie umowy dzierżawy w tym celu nie jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd i nie wymaga dodatkowej uchwały wspólnoty, a sama wspólnota nie jest właścicielem ani posiadaczem nieruchomości w rozumieniu przepisów podatkowych. Organy podatkowe, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, uznały jednak, że wspólnota mieszkaniowa, działając w ramach swojej zdolności prawnej przyznanej przez art. 6 ustawy o własności lokali i art. 331 § 1 k.c., może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, w tym zawierać umowy dzierżawy. Sąd, opierając się na uchwale Sądu Najwyższego III CZP 65/07 oraz przepisach ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, stwierdził, że wspólnota jako posiadacz zależny wydzierżawionego gruntu jest podatnikiem podatku od nieruchomości. Sąd podkreślił, że umowa dzierżawy została zawarta przez wspólnotę jako samodzielną jednostkę organizacyjną, a nie w imieniu i na rzecz właścicieli lokali, co potwierdza jej status jako podatnika. W związku z tym skarga wspólnoty została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, wspólnota mieszkaniowa jest podatnikiem podatku od nieruchomości z tytułu dzierżawy gruntu, jeśli działa jako samodzielna jednostka organizacyjna i posiada ten grunt na podstawie umowy dzierżawy.

Uzasadnienie

Wspólnota mieszkaniowa, posiadając zdolność prawną na mocy art. 6 ustawy o własności lokali i art. 331 § 1 k.c., może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, w tym zawierać umowy dzierżawy. Jako posiadacz zależny gruntu na podstawie umowy dzierżawy z jednostką samorządu terytorialnego, wspólnota spełnia przesłanki z art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l. i jest zobowiązana do zapłaty podatku od nieruchomości, a nie jej członkowie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.p.o.l. art. 3 § ust. 1 pkt 4 lit. a

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

Podatnikiem podatku od nieruchomości jest posiadacz nieruchomości stanowiącej własność jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie wynika z umowy zawartej z właścicielem.

Pomocnicze

u.p.o.l. art. 3 § ust. 5

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

Jeżeli wyodrębniono własność lokali, obowiązek podatkowy od gruntu oraz od części budynku stanowiących nieruchomość wspólną ciąży na właścicielach w zakresie odpowiadającym ich udziałowi w nieruchomości wspólnej.

u.w.l. art. 3

Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali

Definicja nieruchomości wspólnej.

u.w.l. art. 6

Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali

Tworzenie wspólnoty mieszkaniowej i jej zdolność prawna.

u.w.l. art. 22 § ust. 1-3

Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali

Czynności zwykłego zarządu i czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu we wspólnocie mieszkaniowej.

u.w.l. art. 22 § ust. 3 pkt 6a

Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali

Zgoda właścicieli na nabycie nieruchomości przez wspólnotę.

O.p. art. 207 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Określenie zobowiązania podatkowego.

O.p. art. 21 § § 1 pkt 1 i § 3

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Podstawa prawna decyzji określającej zobowiązanie podatkowe.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi.

k.c. art. 331 § § 1

Kodeks cywilny

Stosowanie przepisów o osobach prawnych do jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną.

k.c. art. 336

Kodeks cywilny

Posiadanie samoistne.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wspólnota mieszkaniowa, jako posiadacz zależny gruntu na podstawie umowy dzierżawy z jednostką samorządu terytorialnego, jest podatnikiem podatku od nieruchomości zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l.

Odrzucone argumenty

Wspólnota mieszkaniowa nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości, a obowiązek ten spoczywa na właścicielach lokali. Zawarcie umowy dzierżawy gruntu na cele postawienia pojemników na odpady komunalne nie jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd i nie wymaga dodatkowej uchwały wspólnoty.

Godne uwagi sformułowania

Wspólnota mieszkaniowa, działając w ramach przyznanej jej zdolności prawnej, może nabywać prawa i obowiązki do własnego majątku. Wspólnota mieszkaniowa może być podatnikiem podatku od nieruchomości w przypadku wydzierżawienia gruntu stanowiącego własność jednostki samorządu terytorialnego. Jako strona umowy dzierżawy jest posiadaczem zależnym nieruchomości komunalnej i stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l. jest ona zobligowana do zapłaty podatku od nieruchomości.

Skład orzekający

Anna Janowska

sprawozdawca

Jolanta Strumiłło

członek

Przemysław Krzykowski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uznanie wspólnoty mieszkaniowej za podatnika podatku od nieruchomości z tytułu dzierżawy gruntu od jednostki samorządu terytorialnego, nawet na cele związane z zarządzaniem nieruchomością wspólną."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji dzierżawy gruntu przez wspólnotę mieszkaniową. Kwestia czynności przekraczających zwykły zarząd jest odrębna i podlega kognicji sądów powszechnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu wspólnot mieszkaniowych i ich odpowiedzialności podatkowej, co jest istotne dla zarządców nieruchomości i właścicieli lokali.

Wspólnota mieszkaniowa zapłaci podatek od nieruchomości za dzierżawiony grunt pod śmietnik!

Dane finansowe

WPS: 9 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Ol 239/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-09-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Anna Janowska /sprawozdawca/
Jolanta Strumiłło
Przemysław Krzykowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatek od nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 70
art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a, art. 3 ust. 5
Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski, Sędziowie sędzia WSA Anna Janowska (sprawozdawca), sędzia WSA Jolanta Strumiłło, Protokolant sekretarz sądowy Elżbieta Parda, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2024 r. sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej N. przy ul. [...] w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 30 kwietnia 2024 r., nr Rep. 268/PO/24 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2023 rok oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie decyzją z 30 kwietnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza P. z 21 grudnia 2023 r., określającą Wspólnocie Mieszkaniowej N. przy ul. [...] w P. (dalej: "Wspólnota", "skarżąca", "strona") zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2023 r.
Z przekazanych Sądowi akt administracyjnych sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że 1 maja 2013 r. została zawarta umowa, na mocy której Miasto i Gmina P. oddało w dzierżawę Wspólnocie teren o powierzchni 18 m² położony w P. przy ul. [...] na części działki nr [...], na czas nieoznaczony, w celu zapewnienia możliwości postawienia pojemników na odpady komunalne. Zgodnie z § 5 i § 6 umowy, dzierżawca jest zobowiązany płacić miesięczny czynsz oraz zobowiązał się do ponoszenia obciążeń publiczno-prawnych związanych z przedmiotem dzierżawy - podatku gruntowego oraz innych obciążeń związanych z jego posiadaniem. Stosownie do § 10 umowy, dzierżawca zobowiązany był zgłosić obowiązek podatkowy z tytułu umowy.
Decyzją z 21 grudnia 2023 r. Burmistrz P. określił Wspólnocie zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2023 r. w kwocie 9 zł. Podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy art. 207 § 1 w związku z art. 21 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm., dalej jako: "O.p.") oraz art. 2-6 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 70 ze zm., dalej jako: "u.p.o.l."), a także uchwały Rady Miejskiej w P. nr [...] z dnia [...] w sprawie określenia stawek podatku od nieruchomości na obszarze gminy P. (Dz. Urz. Woj. Warmińsko-Mazurskiego [...]).
Utrzymując w mocy powyższą decyzję, organ odwoławczy powołał brzmienie przepisów art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l., art. 336 i art. 331 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U z 2023 r., poz. 1610 ze zm., dalej jako: "k.c."). Nie podzielił stanowiska strony skarżącej, że w związku z tym, że jest osobą prawną limitowaną przez przepisy ustawy o własności lokali i ograniczoną do praw i obowiązków związanych z zarządzaniem (administrowaniem) nieruchomością wspólną, to obowiązkiem zapłaty podatku od nieruchomości obciążeni mogą być jedynie członkowie wspólnoty (właściciele), nie zaś sama wspólnota. Odwołując się do uchwały Sądu Najwyższego z 21 grudnia 2007 r., III CZP 65/07, wyraził stanowisko, że wspólnota mieszkaniowa, działając w ramach przyznanej jej zdolności prawnej, może nabywać prawa i obowiązki do własnego majątku. A zatem jej zdolność prawna nie ogranicza się wyłącznie do majątku wspólnego właścicieli lokali. Wspólnota mieszkaniowa może występować w obrocie prawnym jako reprezentant właścicieli lokali wchodzących w jej skład i wówczas działa w ich imieniu i na ich rzecz. Powinno to wynikać wprost z umocowania ustawowego, bądź uchwały właścicieli lokali. Może także występować jako odrębna jednostka organizacyjna. Zdaniem organu, z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie podpisania umowy dzierżawy terenu od gminy w celu postawienia pojemników na odpady komunalne. Pomimo wezwania, strona nie wykazała bowiem, że w przypadku tej konkretnej umowy działała w imieniu i na rzecz właścicieli lokali wchodzących w skład Wspólnoty. Zdaniem strony, nie było konieczne specjalne umocowanie Wspólnoty. Natomiast - w ocenie organu - taki dokument miałby decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia spornej kwestii, czy Wspólnota działała w imieniu i na rzecz swoich członków, czy też działała w swoim imieniu. Wobec braku jednoznacznego potwierdzenia, że umowę dzierżawy zawarła Wspólnota w imieniu i na rzecz właścicieli lokali wchodzących w jej skład, należy przyjąć, że Wspólnota działała jako samodzielna jednostka organizacyjna. Jest wymieniona w umowie jak dzierżawca i przyjęła wynikające z umowy zobowiązania (§ 6 i 10 umowy - zgłoszenie obowiązku podatkowego, obowiązek ponoszenia obciążeń publiczno-prawnych).
Zdaniem organu, dla oceny spornej kwestii nie ma znaczenia, że obowiązek ponoszenia opłat z tytułu gospodarowania odpadami komunalnymi wynika wprost z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Obowiązek ten w żaden sposób nie determinuje pozycji Wspólnoty w umowie dzierżawy. Na to, w jakim charakterze występowała w umowie Wspólnota, nie ma również wpływu fakt, że ceny dzierżawy gruntu mogą być ustalane przez organy gminy i nie zawsze podlegają negocjacjom. Zdaniem organu, nie do zaakceptowania jest też teza strony, że skoro zawarcie umowy na wywóz odpadów jest czynnością zwykłego zarządu, to czynność umożliwiająca prawnie zawarcie takiej umowy również będzie czynnością zwykłego zarządu. Czynność zawarcia umowy dzierżawy nieruchomości jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd, nawet gdy dotyczy dzierżawy terenu w celu postawienia pojemników na odpady komunalne.
W skardze na powyższą decyzję Wspólnota, reprezentowana przez radcę prawnego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasadzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzuciła zaskarżonej decyzji:
1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l poprzez przyjęcie, że Wspólnota jest podatnikiem podatku od nieruchomości,
2) sprzeczność istotnych ustaleń SKO i decyzji Burmistrza z treścią zebranego materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że Wspólnota ma obowiązek złożenia deklaracji dla podatku od nieruchomości.
W uzasadnieniu tych zarzutów skarżąca, powołując uchwałę SN z 21 grudnia 2007 r., sygn. akt III CZP 65/07, wskazała, że istnieje możliwość uznania za podatnika podatku od nieruchomości wspólnoty jako odrębnego od ogółu właścicieli podmiotu (tj. jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej właścicielem nieruchomości - art. 3 ust. 1 u.p.o.l.), jeśli wspólnota nabyła nieruchomość do majątku własnego. Na tej samej zasadzie wspólnota jest podatnikiem z tytułu posiadania nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Decydująca dla rozgraniczenia, czy nieruchomość jest przedmiotem współwłasności (posiadania) ogółu właścicieli czy przedmiotem własności (posiadania) wspólnoty jako jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, jest uchwała właścicieli lokali, podjęta zgodnie z art. 22 ust. 2 pkt 6a ustawy o własności lokali. Przepis stanowi, że na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu, m.in. nabycie nieruchomości, potrzebna jest zgoda właścicieli wyrażona w uchwale. W powyższym rozumieniu wspólnota nie jest ani właścicielem, ani posiadaczem własności jednostki samorządu terytorialnego, a do złożenia deklaracji i zapłaty podatku od nieruchomości zobowiązani są (odpowiednio) właściciele lokali w zakresie odpowiadającym częściom ułamkowym wynikającym ze stosunku powierzchni użytkowej lokalu do powierzchni użytkowej całego budynku. Tym samym, wbrew stanowisku Kolegium, zawarcie umowy dzierżawy nieruchomości lub działki gruntu przez wspólnotę w sytuacji, gdy dotyczy dzierżawy terenu w celu postawienia pojemników na odpady komunalne, nie stanowi czynności przekraczającej zwykły zarząd i nie wymaga dodatkowej uchwały wspólnoty, a wspólnota mieszkaniowa w tym zakresie nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie w dniu 24 września 2024 r. pełnomocnik strony skarżącej przedłożyła kopię uchwały Wspólnoty nr [...] z 11 grudnia 2012 r. w sprawie dzierżawy gruntu z przeznaczeniem na ustawienie pojemników na odpady komunalne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935), dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania).
Mając na uwadze powołany przepis, Sąd stwierdza, że organy podatkowe prawidłowo i wyczerpująco ustaliły podstawę faktyczną orzeczenia oraz dokonały trafnej subsumpcji ustalonych faktów w odniesieniu do wszystkich elementów konstrukcyjnych podatku od nieruchomości, w tym jego zakresu podmiotowego.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.o.l. podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące:
1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3;
2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych;
3) użytkownikami wieczystymi gruntów;
4) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie:
a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości,
b) jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2.
Natomiast w myśl art. 3 ust. 5 u.p.o.l. jeżeli wyodrębniono własność lokali, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości od gruntu oraz od części budynku stanowiących nieruchomość wspólną w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2021 r. poz. 1048) ciąży na właścicielach w zakresie odpowiadającym ich udziałowi w nieruchomości wspólnej.
Co do zasady funkcjonowanie wspólnoty mieszkaniowej opiera się na dwóch formach władania nieruchomości, tj. odrębnej własności lokalu oraz współwłasności nieruchomości wspólnej. Ustanowienie odrębnej własności lokali w trybie przewidzianym w ustawie o własności lokali powoduje, że stają się one odrębną nieruchomością również w rozumieniu przepisów u.p.o.l. W konsekwencji właściciel lokalu, stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l., będzie podatnikiem podatku od nieruchomości w przypadku ustanowienia odrębnej własności lokalu. W odniesieniu zaś do nieruchomości wspólnej, zgodnie z powołanym wyżej art. 3 ust. 5 u.p.o.l., to właściciele poszczególnych lokali są podatnikami, a nie wspólnota mieszkaniowa.
W stanie zaś niniejszej sprawy rozważenia wymaga, czy podatnikiem podatku od nieruchomości z tytułu umowy dzierżawy gruntu zawartej przez wspólnotę mieszkaniową z jednostką samorządu terytorialnego są właściciele poszczególnych lokali wchodzących w skład wspólnoty mieszkaniowej, czy też wspólnota mieszkaniowa jako posiadacz w rozumieniu przepisu art. 3 ust. 1 pkt 4 u.p.o.l.
Odpowiedź na tak przedstawione zagadnienie wymaga w pierwszej kolejności ustalenia, czy wspólnota mieszkaniowa może być stroną umowy dzierżawy, czy też będą nią członkowie wspólnoty, oraz czy skutkiem takiej umowy jest przeniesienie obowiązku podatkowego na wspólnotę, czy też na jej członków.
W związku z powyższym wskazania wymaga, że status prawnopodatkowy wspólnoty mieszkaniowej budził kontrowersje od czasu pojawienia się tej instytucji w polskim porządku prawnym z dniem 1 stycznia 1995 r. (p. R. Dowgier, L. Etel, G. Liszewski, B. Pahl, Podatki i opłaty lokalne. Komentarz, Lex/el. 2021, art. 3). Odwołując się do istotnych dla rozstrzygnięcia tej kwestii norm prawnych, należy wskazać, że artykuł 6 ustawy o własności lokali stanowi, że ogół właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości, tworzy wspólnotę mieszkaniową. Wspólnota mieszkaniowa może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozwana. Brzmienie tego przepisu wskazuje na to, że wspólnota mieszkaniowa wypełnia dyspozycję art. 331 § 1 k.c. Zgodnie zaś z tym przepisem, do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych.
W orzecznictwie i doktrynie wystąpiły rozbieżne poglądy dotyczące zakresu podmiotowości prawnej wspólnoty mieszkaniowej, przy czym decydujące znaczenie w tej kwestii należy nadać uchwale SN z 21 grudnia 2007 r., sygn. akt III CZP 65/07 (OSNC 2008/7-8, poz. 69), mającej moc zasady prawnej. W uchwale tej SN wskazał, że wspólnota mieszkaniowa, działając w ramach przyznanej jej zdolności prawnej, może nabywać prawa i obowiązki do własnego majątku. SN przyjął, że wspólnota mieszkaniowa zalicza się do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną (art. 33 1 § 1 k.c.). Z powyższego SN wyprowadził wniosek, że wspólnota może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania tak inne podmioty prawa cywilnego i może posiadać majątek odrębny od majątków właścicieli lokali (własny majątek). W skład tego majątku mogą jednak wejść jedynie prawa i obowiązki związane z gospodarowaniem nieruchomością wspólną. W skład majątku wspólnoty może wejść także własność nieruchomości nabytej za zgodą właścicieli, co wynika wprost z treści art. 22 ust. 3 pkt 6a ustawy o własności lokali. SN w powołanej uchwale poddał przy tym krytycznej analizie pogląd wyrażany w piśmiennictwie, że wspólnota mieszkaniowa może nabywać prawa na podstawie czynności zwykłego zarządu, natomiast prawa nabywane na podstawie czynności przekraczających zwykły zarząd wchodzą do majątku właścicieli lokali. Dokonując wykładni systemowej i funkcjonalnej, poprzez odpowiednie stosowanie przepisów o osobach prawnych, SN wskazał, że zarząd wspólnoty mieszkaniowej stanowi odpowiednik organu osoby prawnej, z mocy ustawy upoważniony do samodzielnego dokonywania czynności zwykłego zarządu (art. 22 ust. 1 ustawy o własności lokali), natomiast czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu mogą być podejmowane jedynie na podstawie uchwały właścicieli, o której mowa w art. 22 ust. 2 ustawy o własności lokali. Po uzyskaniu uchwały podjętej na podstawie art. 23 ustawy o własności lokali i wyrażającej zgodę właścicieli oraz udzielającej stosownego pełnomocnictwa, zarząd dokonuje czynności, w wyniku której to wspólnota staje się właścicielem nieruchomości. Jak wskazał SN, jeżeli taka czynność miałaby prowadzić do nabycia nieruchomości do majątku wspólnego właścicieli, to każdy z nich uzyskałby udział w prawie do nieruchomości. Powstaje pytanie, czy takie skomplikowane wyliczenia są niezbędne, gdy chodzi o zapewnienie wspólnocie, za zgodą właścicieli, prawa do nieruchomości niezbędnej do wykonywania jej zadań. Jednocześnie SN podkreślił, że ostatecznie to właściciele lokali decydują, czy wspólnota ma nabyć prawo dla siebie, czy na współwłasność właścicieli lokali. Nie ma przeszkód prawnych, aby właściciele, obok zgody na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu, udzielili organowi wspólnoty pełnomocnictwa do nabycia prawa do ich majątków, a nie do majątku wspólnoty. Zdaniem SN, obecny stan prawny pozwala na przyjęcie rozwiązania gwarantującego wspólnocie nabywanie praw do własnego majątku, stwarzając jednocześnie właścicielom lokali możliwość dokonywania czynności ze skutkiem bezpośrednio dla ich majątków.
Istotne przy tym, że nabycie własności nieruchomości przez wspólnotę mieszkaniową może nastąpić jedynie w celu zarządzania nieruchomością wspólną. Obecnie w judykaturze powszechnie przyjmuje się, że zdolność prawna wspólnoty mieszkaniowej została ograniczona do praw i obowiązków związanych z zarządzaniem nieruchomością wspólną, a więc tylko w takim zakresie wspólnota może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania. Dotyczy to także działań wspólnoty mieszkaniowej względem innych nieruchomości, a więc wspólnota mieszkaniowa może np. nabyć własność lokalu lub go wynająć wtedy, gdy jest to potrzebne w celu prawidłowego wykonywania jej obowiązków wynikających z ustawy, czyli jest potrzebne do prawidłowego gospodarowania nieruchomością wspólną (np. wyroki: SA w Łodzi z 30 lipca 2014 r., sygn. akt I ACa 151/14, Lex nr 1506232; SA w Gdańsku z 8 listopada 2016 r., sygn. akt I ACa 498/16, Lex nr 2515996).
Zdaniem Sądu, z powyższego można wyprowadzić wniosek, że skoro wspólnota może nabywać nieruchomości w celu prawidłowego gospodarowania nieruchomością wspólną, to tym bardziej w takim celu może zawrzeć umowę dzierżawy, czy najmu nieruchomości (argumentum a maiori ad minus). Taka konstatacja jest dopuszczalna tylko pod warunkiem, że zawarcie takiej umowy wspólnota uzna za potrzebne w celu prawidłowego wykonywania swoich obowiązków. Jak wskazał SN w powołanej już uchwale z 21 grudnia 2007 r., wspólnota, jako podmiot prawa, może mieć majątek odrębny od majątku właścicieli lokali. Należy zatem zgodzić się ze stanowiskiem organów podatkowych, że wspólnota mieszkaniowa może być podatnikiem podatku od nieruchomości w przypadku wydzierżawienia gruntu stanowiącego własność jednostki samorządu terytorialnego. Jako strona umowy dzierżawy jest posiadaczem zależnym nieruchomości komunalnej i stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l. jest ona zobligowana do zapłaty podatku od nieruchomości. W sytuacji wydzierżawienia nieruchomości na potrzeby związane z funkcjonowaniem wspólnoty mieszkaniowej, która w ramach przyznanej jej zdolności prawnej, może nabywać do własnego majątku prawa i obowiązki związane z gospodarowaniem nieruchomością wspólną, podatnikiem podatku od nieruchomości będzie zatem wspólnota mieszkaniowa, nie zaś jej członkowie. W skład majątku wspólnoty wchodzą bowiem prawa wynikające z umów zawieranych przez nią w ramach gospodarowania nieruchomością wspólną, a także własność nieruchomości nabytej za zgodą właścicieli (art. 22 ust. 3 pkt 6a ustawy o własności lokali), niezbędnej jednak do zarządzania nieruchomością wspólną (np. na siedzibę zarządu wspólnoty czy - jak w niniejszej sprawie - posadowienie pojemników na odpady komunalne). W stanie sprawy nie zachodzi przy tym sytuacja, w której czynność miałaby prowadzić do nabycia prawa do majątku wspólnego właścicieli, na którą to możliwość wskazał SN w analizowanej uchwale. Treść zawartej przez stronę skarżącą umowy dzierżawy potwierdza w sposób bezsprzeczny, że podmiotem praw i obowiązków wynikających z tej umowy jest wspólnota mieszkaniowa, nie zaś jej członkowie. Do przeciwstawnych wniosków nie prowadzi treść uchwały Wspólnoty nr [...] z 11 grudnia 2012 r. w sprawie dzierżawy gruntu z przeznaczeniem na ustawienie pojemników na odpady komunalne, z której wynika jedynie, że współwłaściciele nieruchomości wspólnej upoważnili Zarząd Wspólnoty do parafowania umowy na dzierżawę gruntu i określili warunki zawarcia umowy. Z uchwały tej nie wynika, by umowa dzierżawy miała zostać zawarta imieniu i na rzecz właścicieli lokali ze skutkiem bezpośrednio dla ich majątków. Ponadto odmienną kwestią było to, czy umowa dzierżawy stanowiła czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu, jak stwierdził organ odwoławczy, czy też nie, jak przekonywała w skardze strona. Kwestia ta mogłaby mieć znaczenie w aspekcie oceny ważności zawartej umowy dzierżawy w związku z wymogami określonymi w art. 22 ust. 1-3 ustawy o własności lokali, co jednak podlega kognicji sądu powszechnego, nie zaś organów podatkowych, i nie było kwestionowane przez stronę skarżącą w toku postępowania podatkowego.
W ocenie Sądu, na uwadze należy mieć również, że przedstawione powyżej rozwiązanie uwzględnia także interesy podmiotów wchodzących w stosunki prawne dotyczące nieruchomości wspólnej. Przyjęcie, że podmiotami praw i obowiązków wynikających z zawieranych umów stają się wszyscy członkowie wspólnoty, i to w częściach odpowiadających ich udziałom, komplikowałoby sytuację osób trzecich, ale również samej wspólnoty. Dotyczy to zarówno sfery materialnoprawnej, jak i sfery procesowej, zwłaszcza we współczesnej sytuacji dynamicznych zmian w stanie osobowym członków wspólnoty.
Z powyższych względów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutu skargi dotyczącego naruszenia prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) u.p.o.l., jak również zarzutu sprzeczności istotnych ustaleń organów podatkowych z treścią zebranego materiału dowodowego. Zaprezentowana analiza orzecznictwa sądowego prowadzi do wniosku, że przeważa stanowisko uznające wspólnotę mieszkaniową za ułomną osobę prawną w rozumieniu art. 331 k.c., a w konsekwencji nadające jej zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych. Skutkiem tego jest przyjęcie, że wspólnota mieszkaniowa może zawrzeć umowę dzierżawy nieruchomości z jednostką samorządu terytorialnego i stać się posiadaczem, a zatem również podatnikiem podatku od nieruchomości. Wbrew przy tym twierdzeniom strony skarżącej, treść umowy dzierżawy nie wskazuje, by umowa ta została zawarta w imieniu członków Wspólnoty i na ich rzecz. Stroną tej umowy, a zatem podmiotem praw i obowiązków z niej wynikających, bezsprzecznie została określona Wspólnota, nie zaś jej członkowie reprezentowani przez Zarząd Wspólnoty.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI