I SA/Ol 236/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w OlsztynieOlsztyn2016-08-31
NSAAdministracyjneWysokawsa
renta strukturalnaemerytura rolniczaARiMRk.p.a.art. 155 k.p.a.zmiana decyzji ostatecznejoświadczenie wolisąd administracyjnypostępowanie administracyjne

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o zmianie wysokości renty strukturalnej, uznając, że organ nieprawidłowo zastosował tryb zmiany decyzji ostatecznej bez właściwego ustalenia zgody strony.

Sprawa dotyczyła zmiany decyzji ostatecznej przyznającej rentę strukturalną. Organ administracji, powołując się na art. 155 k.p.a., obniżył wysokość renty z powodu błędu w pierwotnym wyliczeniu, uwzględniając pobieraną przez stronę emeryturę rolniczą. Strona początkowo wyraziła zgodę na zmianę, ale następnie uchyliła się od jej skutków prawnych, podnosząc błąd i podstęp. Sąd administracyjny uchylił decyzję organu, stwierdzając, że tryb z art. 155 k.p.a. został zastosowany nieprawidłowo, gdyż kwestia wadliwości oświadczenia woli strony powinna być rozstrzygnięta przez sąd powszechny.

Wniosek o przyznanie renty strukturalnej wpłynął do ARiMR w 2004 r. Po początkowym przyznaniu renty, strona otrzymała również emeryturę rolniczą z KRUS. W wyniku błędu organu, przy waloryzacji renty od 2011 r. nie uwzględniono pobieranej emerytury, co skutkowało zawyżeniem wysokości renty strukturalnej. Organ I instancji, po wykryciu błędu, wezwał stronę do stawiennictwa i uzyskał jej zgodę na zmianę decyzji waloryzacyjnych. Następnie, na podstawie art. 155 k.p.a., wydał decyzję obniżającą rentę. Strona jednak uchyliła się od skutków prawnych złożonego oświadczenia, powołując się na błąd i podstęp. Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, argumentując, że pobieranie emerytury obliguje do pomniejszenia renty strukturalnej i że zmiana decyzji leży w słusznym interesie strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił obie decyzje, uznając, że organ nieprawidłowo zastosował art. 155 k.p.a. Sąd podkreślił, że zgoda strony na zmianę decyzji ostatecznej jest oświadczeniem woli podlegającym przepisom Kodeksu cywilnego, a kwestia wadliwości tego oświadczenia i możliwości uchylenia się od jego skutków powinna być rozstrzygnięta przez sąd powszechny. Wobec tego, organ administracyjny przedwcześnie zastosował tryb z art. 155 k.p.a., nie wykazując również spełnienia przesłanki słusznego interesu strony w sposób zgodny z orzecznictwem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nie może przedwcześnie zastosować art. 155 k.p.a. w sytuacji, gdy strona uchyliła się od skutków oświadczenia woli. Kwestia wadliwości oświadczenia woli i zasadności uchylenia się od jego skutków powinna być rozstrzygnięta przez sąd powszechny.

Uzasadnienie

Zgoda strony na zmianę decyzji ostatecznej jest oświadczeniem woli podlegającym przepisom Kodeksu cywilnego. W przypadku uchylenia się od skutków tego oświadczenia, organ administracyjny powinien wystąpić do sądu powszechnego o rozstrzygnięcie, czy uchylenie było zasadne, zanim zastosuje tryb z art. 155 k.p.a.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

k.p.a. art. 155

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Tryb zmiany decyzji ostatecznej za zgodą strony, gdy przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony, a przepisy szczególne nie sprzeciwiają się zmianie.

rozporządzenie z dnia 30 kwietnia 2004 r. art. 14 § 1

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

Obowiązek zmniejszenia renty strukturalnej o kwotę emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego.

Pomocnicze

k.p.a. art. 154 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 16 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada związania decyzją ostateczną, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie.

Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej.

p.p.s.a. art. 106 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość przeprowadzenia dowodów uzupełniających przez sąd.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

rozporządzenie z dnia 30 kwietnia 2004 r. art. 21 § 1

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich

rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999

Rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999 z 17 marca 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR)

k.c. art. 84

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Podstawa do uchylenia się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu.

k.c. art. 86

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Podstawa do uchylenia się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem podstępu.

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. art. 14 § 1

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nieprawidłowo zastosował art. 155 k.p.a., ponieważ kwestia wadliwości oświadczenia woli strony powinna być rozstrzygnięta przez sąd powszechny. Organ nie wykazał spełnienia przesłanki słusznego interesu strony w sposób wymagany przez prawo. Zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 155 k.p.a. nie może służyć ponownemu merytorycznemu rozpoznaniu sprawy.

Odrzucone argumenty

Organ argumentował, że zmiana decyzji leży w słusznym interesie strony, ponieważ skarżący uniknąłby zwrotu większych kwot w przyszłości. Organ twierdził, że skarżący wyraził zgodę na zmianę decyzji waloryzacyjnych. Organ powołał się na fakt, że skarżący znał zasady przyznawania rent strukturalnych i powinien mieć świadomość pobierania nienależnych świadczeń.

Godne uwagi sformułowania

Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej. Istotą postępowania w trybie art. 155 k.p.a. jest sprawdzenie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istnieją szczególne przesłanki, które przemawiałyby za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 155 k.p.a. nie może zmierzać do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy zakończonej ostatecznym rozstrzygnięciem. Wady oświadczeń woli w rozumieniu art.82-88 k.c. nie mogą stanowić przedmiotu badania w postępowaniu administracyjnym. Zgoda strony na uchylenie lub zmianę decyzji ostatecznej jest jednostronną czynnością prawną, dokonywaną przez złożenie stosownego oświadczenia. Jest to oświadczenie w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego.

Skład orzekający

Wojciech Czajkowski

przewodniczący

Renata Kantecka

sprawozdawca

Jolanta Strumiłło

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja stosowania art. 155 k.p.a. w kontekście wad oświadczeń woli stron i konieczności rozstrzygania takich kwestii przez sądy powszechne przed zastosowaniem trybu nadzwyczajnego przez organ administracji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany decyzji ostatecznej w trybie art. 155 k.p.a., gdzie strona kwestionuje ważność swojego oświadczenia woli.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje złożoność procedur administracyjnych i potencjalne pułapki prawne dla obywateli, a także podkreśla znaczenie prawidłowego stosowania przepisów proceduralnych przez organy. Wyjaśnia, kiedy organ administracji nie może działać samodzielnie.

Czy organ administracji może zmienić Twoją decyzję, jeśli cofniesz zgodę? Sąd wyjaśnia pułapki art. 155 k.p.a.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Ol 236/16 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2016-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-04-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Jolanta Strumiłło
Renata Kantecka /sprawozdawca/
Wojciech Czajkowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6551
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 23
art.16 par.1, art. 154 par.2, art. 155
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2004 nr 114 poz 1191
par. 14 ust.1, par. 21 ust.1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
Dz.U. 2016 poz 380
art. 84, art. 86
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Czajkowski, Sędziowie sędzia WSA Renata Kantecka (sprawozdawca),, sędzia WSA Jolanta Strumiłło, Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2016r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej w sprawie przyznania renty strukturalnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
I SA/Ol 236/16
Uzasadnienie
W dniu 14 września 2004 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w E. (dalej jako "ARiMR") wpłynął wniosek S. K. (zwanego dalej "skarżącym", "stroną") o przyznanie renty strukturalnej. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w E. decyzją z dnia "[...]" przyznał stronie rentę strukturalną od kwietnia 2005 r. do marca 2015 r. w wysokości 1462,71 zł.
Decyzją Prezesa KRUS w O. z dnia "[...]" strona otrzymała emeryturę rolniczą od 1 listopada 2009r. bezterminowo. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w E. uwzględnił wysokość świadczenia z KRUS od listopada 2009r. Podczas przeliczania rent strukturalnych w związku ze zmianą od 1 marca 2011r. wysokości najniższej emerytury, w wyniku błędu organu, nastąpiło nieprawidłowe przeliczenie wysokości renty strukturalnej strony. Decyzją o zmianie wysokości renty strukturalnej z dnia "[...]",organ I instancji przyznał stronie rentę od marca 2011r. w wysokości 1893,27 zł. Organ uwzględnił przy tym treść § 12 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 114, poz. 1191 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie z dnia 30 kwietnia 2004r.".
Organ I instancji, korzystając z internetowej bazy danych KRUS wykrył swój błąd i stwierdził, że okoliczność zakończenia przez skarżącego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu i pobierania świadczenia w postaci emerytury z KRUS nie została uwzględniona przy określeniu wymiaru przyznanej renty strukturalnej, stosownie do art. 14 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r.
W związku z powyższym, organ I instancji wezwał skarżącego do osobistego stawiennictwa, informując go o zaistniałych nieprawidłowościach. W dniu 4 czerwca 2014r. skarżący stawił się w Biurze Powiatowym w E. i złożył pisemne oświadczenie, w którym wyraził zgodę na uchylenie decyzji waloryzacyjnych wydanych od 2 marca 2011r.
W dniu "[...]" organ I instancji w oparciu o art. 155 k.p.a. wydał decyzję o zmianie decyzji ostatecznej z dnia "[...]" w części, poprzez przyznanie stronie kwoty renty strukturalnej w wysokości 1.211,07 zł zamiast, jak pierwotnie ustalono w zmienionej decyzji, w wysokości 1.893,27 zł.
W dniu 26 czerwca 2014 r. strona złożyła do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli z dnia 4 czerwca 2014 r., jako powstałego jej zdaniem pod wpływem błędu, a nawet podstępu ze strony pracownika organu I instancji.
Po rozpatrzeniu odwołania, Dyrektor "[...]" ARiMR decyzją z dnia "[...]" uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, w celu sporządzenia pełnego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji.
W trakcie ponownego postępowania przed organem I instancji ustalono, że decyzja z dnia "[...]" zawierała błędną kwotę przyznanej emerytury z KRUS, a w związku z tym, w dniu "[...]" organ I instancji wydał decyzję o zmianie decyzji ostatecznej z dnia "[...]" w części, w ten sposób, że od kwoty należnej (tj. od 1 marca 2011r. w wysokości 1893,27 zł) odjęto wysokość przyznanego przez KRUS świadczenia w wysokości brutto 815,57 zł. Tym samym, miesięczną pomoc finansową z tytułu renty strukturalnej ustalono od dnia 1 marca 2011r. w łącznej kwocie brutto 1077,70 zł.
W odwołaniu od opisanej decyzji strona podniosła, że została ona wydana bez jej zgody. Wskazała, że początkowo wyraziła zgodę na wszczęcie postępowania w sprawie zmiany prawomocnej decyzji, jednak przed wszczęciem postępowania zgodę tę wycofała. Wyrażenie zgody nastąpić miało pod wpływem błędu co do treści czynności prawnej, ponieważ została złożona za namową pracownika ARiMR, który przekonał ją do złożenia podpisu pod ową zgodą z powodu rzekomego nie poinformowania przez niego organu o przysługującej mu emeryturze z KRUS. Skarżący podniósł, że organ posiadał wiedzę o fakcie przyznania emerytury z organu rentowego i minusował kwotę należnej mu emerytury, jak wynika z treści decyzji z dnia "[...]". Tym samym, jeśli miało dochodzić do nieprawidłowości przy naliczaniu należnej mu renty strukturalnej, wynikały one jedynie z błędów pracowników ARiMR, a nie z jego zawinionego działania. Skarżący nie czuje się w żaden sposób odpowiedzialny za powstałe błędy. Powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych wskazał, że decyzja wydana w trybie art. 155 k.p.a. nie może pogorszyć sytuacji wnioskodawcy. Ponadto zwrócił uwagę, że art. 253a Ordynacji podatkowej jest odpowiednikiem art. 155 k.p.a., w którym sam pracodawca zastrzegł, że organ nie może wydać decyzji na niekorzyść strony. Ponadto skarżący podniósł, że organy administracyjne powinny działać w ten sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej.
Po rozpatrzeniu odwołania, zaskarżoną decyzją Dyrektor "[...]" Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]".
Organ wskazał, że zasady i warunki konieczne do przyznania renty strukturalnej określone zostały w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich oraz w przepisach rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z 17 marca 1999r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR).
Następnie podniósł, że stosownie do § 14 ust 1 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004r., w przypadku gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury. Organ odwoławczy wskazał, że był zobligowany do uwzględniania faktu pobierania przez stronę emerytury rolniczej przy wydawaniu kolejnych decyzji waloryzacyjnych. Nie zgodził się z zarzutem wydania decyzji na podstawie art. 155 k.p.a. bez zgody strony. Podkreślił, że skarżący w piśmie z dnia 4 czerwca 2014 r. wyraził zgodę na zmianę decyzji waloryzacyjnych wydanych od 2011r.
W ocenie organu odwoławczego została spełniona także przesłanka umożliwiająca skorzystanie z art. 155 k.p.a. w postaci słusznego interesu strony. Wynika to z faktu, że przy hipotetycznym niewykryciu nieprawidłowości polegającej na niepomniejszaniu kwoty przyznanej renty strukturalnej i dalszym pobieraniu renty strukturalnej przez skarżącego w zawyżonej wysokości, byłby on zobligowany do zwrotu nienależnie pobranych kwot w wymiarze większym niż po wydaniu zaskarżonej decyzji. Również żaden przepis szczególny nie stał na przeszkodzie wydania tej decyzji.
Odnosząc się do złożonego przez stronę oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli z dnia 26 czerwca 2014r. organ powołując się na orzeczenia sądów administracyjnych wskazał, że wady oświadczeń woli w rozumieniu art. 82-88 k.c. nie mogą stanowić przedmiotu badania w postępowaniu administracyjnym. Przepisy te dotyczą stosunków regulowanych przez prawo cywilne i nie dotyczą wadliwości czynności podejmowanych przez stronę na płaszczyźnie publicznoprawnej, w szczególności oświadczeń składanych organom państwa, w ramach obowiązujących procedur.
Odnosząc się do zarzutu niekompetencji pracowników organ wskazał, że rzeczywiście na skutek błędu administracji, beneficjent otrzymał decyzję przyznającą płatność w zawyżonej wysokości, jednakże wynikające z wadliwej decyzji zwiększenie wysokości renty strukturalnej w związku z waloryzacją najniższej emerytury o 718,61 zł powinno było wydać się skarżącemu nieadekwatne do wskaźnika wynikającego z Komunikatu Prezesa ZUS z dnia 22 lutego 2011 r., który wynosił 103,1 %.
Ponadto zaznaczył, że skarżący znał zasady przyznawania rent strukturalnych, czego dowodem jest oświadczenie podpisane na stronie 6 formularza wniosku o przyznanie renty. Podpisując takie oświadczenie producent rolny powinien mieć świadomość nie tylko korzystnych dla siebie skutków przedsięwziętych działań, ale również godzić się na obarczenie określonymi konsekwencjami w razie naruszenia przepisów prawa.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący zarzucił, że decyzja została wydana na podstawie błędnego przyjęcia, iż w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 155 k.p.a. skutkujące przyjęciem przez organ, że wyraził zgodę na zmianę decyzji ostatecznej, jak również, że zaistniała przesłanka w postaci słusznego interesu strony. W związku z powyższym, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I Instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zdaniem skarżącego, zastosowanie trybu art. 155 k.p.a nastąpiło bez jego zgody, gdyż zgodę wyraźnie cofnął. Skarżący nie zgodził się także ze stanowiskiem organu, iż zmiana decyzji jest słuszna z uwagi na jego interes prawny. Podniósł przy tym, że to urzędnicy popełnili błąd w wyliczeniu należnego mu świadczenia. Skarżący informował organ o przyznanej emeryturze w wyniku czego organ zmienił wysokość świadczenia. Podkreślił, że jest rolnikiem i nie zna się na przepisach prawa. Wskazał, że wszczynane są wobec niego różne postępowania mające na celu unieważnienie wydanych decyzji, w tym postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wszystkich decyzji ustalających wysokość należnej renty strukturalnej. W związku z powyższym skarżący wniósł o zobowiązanie ARiMR do przedłożenia akt sprawy dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji z dnia "[...]".
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje:
Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwana dalej "p.p.s.a."). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia "[...]" organ I instancji przyznał stronie rentę strukturalną od kwietnia 2005 r. do marca 2015 r. włącznie, w wysokości 1462,71 zł. Jako podstawę prawną powołał § 21 ust.1 rozporządzenia z dnia 30 kwietnia 2004 r.. Zgodnie z § 14 ust 1 ww. rozporządzenia, w przypadku gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury. Od dnia 1 listopada 2009r. strona otrzymała emeryturę rolniczą (decyzja Prezesa KRUS z 4 grudnia 2009r.), co skutkowało zmianą wysokości renty strukturalnej o kwotę stanowiącą równowartość emerytury z KRUS. Również w miesiącach od stycznia 2010r. do lutego 2011r. strona otrzymywała rentę strukturalną w wysokości uwzględniającej pobieraną emeryturę rolniczą. W wyniku błędu organu podczas waloryzacji renty od 1 marca 2011r. powyższe nie zostało uwzględnione i decyzją z dnia "[...]" stronie przyznano rentę strukturalną w zawyżonej wysokości. Po wykryciu tej nieprawidłowości organ podjął działania zmierzające do wydania decyzji, na podstawie których wypłacana renta strukturalna zostałaby pomniejszona o świadczenie z KRUS.
W dniu 4 czerwca 2014r. skarżący złożył organowi oświadczenie o wyrażeniu zgodny na uchylenie decyzji waloryzujących rentę od 2 marca 2011r. i wydanie nowych decyzji. W kolejnym oświadczeniu z dnia 26 czerwca 2014r. uchylił się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli na podstawie art.84 w związku z art.86 Kodeksu cywilnego.
Na podstawie art.155 k.p.a. organ I instancji, decyzją z dnia "[...]" dokonał zmiany decyzji ostatecznej z dnia "[...]" w części, poprzez przyznanie kwoty renty strukturalnej w niższej wysokości niż pierwotnie ustalono.
W niniejszej sprawie istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organ mógł zastosować przewidziany w art.155 k.p.a. tryb nadzwyczajny.
Zgodnie z treścią ww. przepisu, decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio.
Z wykładni gramatycznej powołanego przepisu wynika, że organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję ostateczną, jeżeli spełnione są łącznie następujące przesłanki:
a) strona wyraziła zgodę na zmianę lub uchylenie decyzji,
b) przepisy szczególne nie sprzeciwiają się zmianie lub uchyleniu takiej decyzji,
c) za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.
Uwzględniając regułę interpretacyjną zawartą w przepisie art.16 § 1 zdanie drugie k.p.a., należy przyjąć, że przedmiotem postępowania określonego w art. 155 jest stwierdzenie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. W przypadku gdy organ administracji publicznej ustali istnienie tych przesłanek, może uchylić lub zmienić dotychczasową decyzję ostateczną.
Zdaniem Sądu, badanie interesu społecznego i słusznego interesu strony nie może polegać na ocenie prawidłowości zastosowania przepisów prawa przy wydawaniu decyzji ostatecznej. "Istotą postępowania w trybie art. 155 k.p.a. jest sprawdzenie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istnieją szczególne przesłanki, które przemawiałyby za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej. Prawna możliwość zastosowania trybu przewidzianego w art. 155 k.p.a. uwarunkowana jest zatem prowadzeniem postępowania w ramach tego samego stanu prawnego i faktycznego oraz z udziałem tych samych stron. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 155 k.p.a. nie może zmierzać do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy zakończonej ostatecznym rozstrzygnięciem." (wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., I OSK 586/06, LEX nr 320845; zob. także wyrok NSA z dnia 25 listopada 2010 r., II OSK 1810/09, LEX nr 746810, w którym stwierdzono, że: "celem postępowania prowadzonego w trybie art. 155 k.p.a. jest ustalenie zaistnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. Nie zmierza ono do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy już ostatecznie zakończonej. W żadnym razie nie można w tym trybie rozszerzać zakresu sprawy administracyjnej. Zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 155 k.p.a. może być dokonana tylko w granicach stanu faktycznego sprawy "pierwotnej", w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony do tej pory").
Ponadto zawarty w art. 155 k.p.a. tryb nadzwyczajny służy do weryfikacji decyzji tylko z jednego punktu widzenia, tj. czy za zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, przy czym słuszny interes strony nie może być rozumiany jako kwestionowanie decyzji, bo jest ona wadliwa merytorycznie i ma na celu usunięcie błędów pracowników organu, którzy wydali decyzję o przyznaniu renty strukturalnej w zawyżonej wysokości. Nie sposób zgodzić się też z organem, że spełnienie przesłanki w postaci słusznego interesu strony wynika z faktu, że przy hipotetycznym wykryciu nieprawidłowości związanej z kwotą przyznanej renty strukturalnej skarżący byłby zobligowany do zwrotu nienależnie pobranych kwoty w większym wymiarze. Powyższe stanowiło zaś jedyny argument organu przemawiający za spełnieniem opisanej przesłanki. Tym samym, zdaniem Sądu, organ nie wykazał, że przesłanka ta została w sprawie spełniona.
W rozpoznanej sprawie skarżący kwestionuje również spełnienie pierwszej z wyżej wymienionych przesłanek zastosowania art. 155 k.p.a. Zarówno bowiem w toku postępowania administracyjnego, jak i sądowego, wskazuje na błędne przyjęcie przez organ, że wyraził zgodę na zmianę decyzji ostatecznej. W aktach sprawy znajduje się oświadczenia skarżącego z dnia 26 czerwca 2014r., złożone na podstawie art. 84 w związku z art. 86 Kodeku cywilnego o uchyleniu się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli. Sąd podziela pogląd organu zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wady oświadczenia woli w rozumieniu art.82-88 Kodeksu cywilnego nie mogą stanowić przedmiotu badania w postępowaniu administracyjnym. Nie można jednakże pominąć złożonego przez skarżącego w dniu 26 czerwca 2014r. oświadczenia.
Zgoda strony na uchylenie lub zmianę decyzji ostatecznej jest jednostronną czynnością prawną, dokonywaną przez złożenie stosownego oświadczenia. Jest to oświadczenie w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że oświadczenie woli stanowi ujawniony, uzewnętrzniony zamiar wywołania określonych skutków prawnych. Tym samym zgoda skarżącego z dnia 4 czerwca 2014r. jest typowym oświadczeniem woli, a zatem stosować się powinno do niej przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące wad oświadczenia woli, w szczególności w zakresie dopuszczalności uchylenia się od skutków prawnych jego złożenia. Możliwość uchylenia się od skutków wadliwego oświadczenia woli następuje przez złożenie drugiej stronie stosownego oświadczenia na piśmie. Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli następuje z chwilą doręczenia ww. pisma. Jeżeli druga strona pozostaje przy stanowisku, że uchylenie się jest bezpodstawne, wówczas skuteczność takiego uchylenia się może podlegać badaniu przez sąd powszechny. Przedmiotem oceny sądu jest wówczas zasadność i podstawa uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli. Rozstrzygnięcie sądu ma w takim przypadku charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Kwestia ustalenia, czy wystąpiło w sprawie wadliwe oświadczenie woli, będzie stanowić kwestię prejudycjalną, obligującą do zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu rozstrzygnięcia tego zagadnienia przez sąd powszechny (por. wyroki NSA z dnia z 16 stycznia 2014r., sygn. akt II OSK 1909/12, z dnia z 27 marca 2014r., sygn. akt I OSK 3043/13, dostępne w CBOSA).
Tym samym samo stwierdzenie przez organy, że uchylenie się przez skarżącego od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli jest bezpodstawne, nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestionując oświadczenie skarżącego z dnia 26 czerwca 2014r., organ – przy ponownym rozpatrzeniu sprawy - winien wystąpić do sądu powszechnego o rozstrzygnięcie, czy powyższe było zasadne, a zatem, czy zaistniała podstawa do uchylenia się od skutków oświadczenia woli. W niniejszej sprawie przedwcześnie zastosowano art. 155 k.p.a. O zasadności zarzutów dotyczących wprowadzenia w błąd skarżącego przy wyrażaniu zgody na zmianę w tym trybie decyzji ostatecznej winien rozstrzygnąć sąd powszechny.
Wobec stwierdzonych nieprawidłowości w zastosowaniu trybu z art.155 k.p.a., bez znaczenia na wynik sprawy pozostają argumenty organu, że skarżący znał zasady przyznawania rent strukturalnych i powinien mieć świadomość, że pobiera nienależne świadczenia.
Na podstawie art.106 § 3 p.p.s.a., który stanowi, że sąd może w urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, Sąd odmówił przeprowadzenia wnioskowanego w skardze dowodu z akt sprawy dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Po pierwsze akta innej sprawy nie są dokumentem, a po drugie dotyczą one innego trybu nadzwyczajnego, który został rozpoznany w odrębnym postępowaniu administracyjnym, na podstawie przesłanek wymienionych w art.156 § 1 k.p.a..
W konsekwencji przyjąć należało, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a w związku z tym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. należało orzec o ich uchyleniu. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust.1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. poz.1804).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI