I SA/Ol 224/22

I SA/Ol 224/22 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2022-07-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Andrzej Brzuzy
Anna Janowska /sprawozdawca/
Renata Kantecka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 266
art. 28 ust. 1-3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy asesor WSA Anna Janowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 lutego 2022 r. nr UP – 141/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
B. D. (dalej jako: "skarżąca", "strona", "wnioskodawczyni") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: "ZUS", "Zakład", "organ") z 16 lutego 2022 r., sprostowaną postanowieniem z 1 kwietnia 2022 r., w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
Z przedstawionych Sądowi wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z 14 stycznia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 75.320,71 zł, w tym na ubezpieczenie społeczne za marzec 2009 r. - wrzesień 2014 r, na ubezpieczenia zdrowotne za styczeń 2012 r., styczeń 2013 r. - sierpień 2014 r. oraz na Fundusz Pracy za marzec 2009 r. -październik 2013 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z 24 marca 2021 r.
Wyrokiem z 1 września 2021 r., sygn. akt I SA/OI 423/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił decyzję z 24 marca 2021 r., wskazując na brak
w aktach sprawy dokumentów źródłowych dotyczących podjętych czynności, które zawiesiły bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Ponadto, zdaniem Sądu, organ nie wskazał, w jaki sposób i w oparciu, o jakie dokumenty ustalił kwotę należności w wysokości 75.320,71 zł. W ocenie Sądu, organ powinien był rozważyć wielkość całkowitego zadłużenia, jak i ewentualny stopień przyczynienia się do powstania tej zaległości poprzez bezczynność ZUS. Zdaniem Sądu, uzasadnienie decyzji nie spełniało wymogów z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 735), dalej: "k.p.a.".
Wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z 16 lutego 2022 r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z 14 stycznia 2021 r. o odmowie umorzenia należności
z tytułu składek. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że dysponował materiałem dowodowym obejmującym oświadczenie wnioskodawczyni o stanie rodzinnym i majątkowym z 7 kwietnia 2021 r. Z oświadczenia tego wynikało,
że strona pobiera emeryturę w wysokości 1.718,92 zł brutto, tj. 1.449,13 zł netto. Nie korzysta z pomocy społecznej ani innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat eksploatacyjnych w wysokości ok. 4.500,07 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości 200 zł. Prowadzi gospodarstwo domowe z mężem T. D., który uzyskuje dochód
w wysokości 1.117,28 zł netto miesięcznie oraz z pełnoletnim synem M. D., którego dochodu nie wskazano. Strona posiada zobowiązania z tytułu kredytów zaciągniętych na okres 2 lat w wysokości 5.000 zł oraz na okres
10 miesięcy w wysokości 3.000 zł. Zobowiązania te są spłacane w wysokości miesięcznej raty 576,05 zł. Posiada we współwłasności mieszkanie o powierzchni
75 m2 oraz nieruchomość o powierzchni 0,0484 ha zabudowaną domem
(3/16 części). Ponadto posiada samochody: [...], rok produkcji 2018, oraz [...], rok produkcji 2010, a także sprzęt RTV/AGD o wartości 300 zł.
ZUS odwołał się ponadto do ustaleń postępowania, z których wynikało,
że strona prowadziła działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej prowadzonej w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów
i wyrobów tytoniowych pod kodem PKD 47.11.Z. Jej mąż osiąga dochody z tytułu renty oraz umów zlecenia. Strona nie jest właścicielem czy współwłaścicielem samochodu. Jest współwłaścicielem nieruchomości:
- w 333/3200 części nieruchomości zabudowanej w K. o powierzchni 0,1066 ha, będącej przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego na rzecz ZUS na poczet należności z tytułu składek za okres od stycznia 2008 r. do października
2013 r. w wysokości 7.759,70 zł,
- w 3/32 części nieruchomości zabudowanej w K. o powierzchni 0,0484 ha, będącej przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego na rzecz ZUS na poczet należności z tytułu składek za okres od stycznia 2008 r. do września 2014 r.,
w wysokości 100.077,59 zł,
- lokalu mieszkalnego w W. o powierzchni 86,57 m2.
Dokonując weryfikacji zadłużenia pod kątem jego przedawnienia oraz jego wysokości, Zakład wskazał, że w dniu 17 kwietnia 2014 r. wszczęto postępowanie
w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym
i zdrowotnemu. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania doręczono stronie
25 kwietnia 2014 r. W dniu 14 maja 2014 r. wydano 3 decyzje, tj.: 1) nr 90/2014 ustalającą podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresie od stycznia 2008 r. do kwietnia 2014 r.; 2) nr 91/2014 o ustaleniu podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za okres od stycznia 2008 r. do kwietnia 2014 r.; 3) nr 92/2014 o ustaleniu kwoty należnych składek na Fundusz Pracy za okres od stycznia 2008 r. do kwietnia 2014 r. Prawomocnym od 4 stycznia 2015 r. wyrokiem z 13 października 2014 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił odwołanie strony od decyzji nr 91/2014 i 92/2014. W dniu 11 lutego 2015 r. sporządzono dokumenty rozliczeniowe strony za okres od marca 2009 r. do czerwca 2012 r. z wykazaniem składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy,
z których wynika kwota zadłużenia.
Wskazując na brak przedawnienia należności z tytułu składek, organ przedstawił w formie tabeli na s. 11-17 decyzji w odniesieniu do każdej ze składek indywidualnie ustalenia dotyczące daty wszczęcia postępowania w przedmiocie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia (3 grudnia
2015 r.), daty wpisu hipoteki przymusowej (23 lutego 2016 r.), daty wystawienia tytułów wykonawczych (18 stycznia 2021 r.), daty zawarcia umowy o rozłożenie na raty (9 kwietnia 2021 r.). Wskazał, że należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem nie ulegają przedawnieniu, przy czym postępowanie egzekucyjne jest w toku. Ponadto strona realizuje układ ratalny, a zatem bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu.
Następnie ZUS powołał brzmienie przepisów art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 266), dalej: "u.s.u.s.", i ocenił, że w sprawie nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności należności. W szczególności, zdaniem organu, nie wystąpiły przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3-6 u.s.u.s., gdyż nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji (dochód ze świadczenia emerytalnego, majątek w postaci nieruchomości). Postępowanie egzekucyjne jest obecnie zawieszone z uwagi na zawarty 9 kwietnia 2021 r. układ ratalny. Nie zostało jednak ocenione jako całkowicie nieskuteczne. Zaś nieruchomości mogą stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania ich za źródło przychodu w celu spłaty choć części zadłużenia.
Rozpatrując w dalszej kolejności zaistnienie w sprawie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia
31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", ZUS podniósł, że zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, lecz było wynikiem nieopłacania składek w ustawowym terminie. Nie uwzględnił zarzutu strony, że zadłużenie powstało w wyniku nieudolności urzędników. Wyjaśnił, że po zmianie przepisów u.s.u.s. od 1 stycznia 2008 r., strona nie dokonała zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i opłacała wyłącznie składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Tym samym nie wywiązała się z obowiązku wynikającego z przepisów prawa. W każdym zaś przypadku nieprawidłowości ZUS ma obowiązek wszcząć postępowanie wyjaśniające, jeśli zobowiązanie nie uległo przedawnieniu. W wyniku sukcesywnie dokonywanej weryfikacji w 2014 r. poddano kontroli konto strony jako płatnika składek. Prawomocną decyzją z 14 maja 2014 r. ustalono, że strona podlegała od 1 stycznia 2008 r. obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnym, rentowym i wypadkowym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Jednocześnie określono podstawy wymiaru składek. Po uprawomocnieniu się decyzji, organ sporządził w dniu 11 lutego 2015 r. dokumenty rozliczeniowe z urzędu, ponieważ strona tego obowiązku nie dopełniła. ZUS wskazał, że nie informuje płatników składek o zmianach w obowiązujących przepisach prawa. Każdy przedsiębiorca powinien interesować się sferą prawną prowadzonej działalności, a niewiedza strony świadczy o braku zainteresowania tego rodzaju informacjami, bądź o zaniedbaniu bardzo istotnej dla prowadzenia działalności sfery prawnej. Ponoszenie konsekwencji negatywnych rezultatów prowadzonej działalności jest rzeczą oczywistą i społecznie uzasadnioną. Za rozliczenia związane z należnościami z tytułu składek odpowiada bowiem osoba prowadząca działalność.
Zdaniem organu, w sprawie nie wystąpiła również przesłanka umorzenia zaległości, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Strona wskazała w toku postępowania na problemy zdrowotne swoje (choroba wieńcowa serca, refluks żołądka i przełyku, zwyrodnienie stawów i kręgosłupa) oraz męża (astma oskrzelowa, nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa serca, zwyrodnienie stawów
i kręgosłupa oraz łuszczyca) Odnosząc się do tej kwestii, organ wskazał,
że podchodzi ze zrozumieniem do stanu zdrowia strony i jej męża oraz konieczności stałego leczenia. Jednocześnie stwierdził, że nie pozbawia to strony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, w sytuacji gdy posiada ona stałe źródło dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego wypłacanego bez względu na stan zdrowia.
Natomiast w kwestii przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ rentowy stwierdził, że nie ma podstaw, by uznać, że aktualna sytuacja strony ma charakter trwały, w związku z czym istnieje szansa wyegzekwowania należności
w przyszłości. Strona pobiera wolne od potrąceń świadczenie emerytalne
w wysokości 1.791,70 zł brutto, tj. 1.508,45 zł netto. Z kolei jej mąż pobiera rentę
z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 1.369,19 zł brutto, tj. 1.245,96 zł netto. Ponadto uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w [...] (podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w okresie październik - grudzień 2021 r. wyniosła 1.000 zł) oraz w M. Sp. z o.o. (podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w październiku i listopadzie 2021 r. wyniosła 530 zł, zaś w grudniu 2021 r. 1.060 zł). Dokonując analizy sytuacji finansowej 2-osobowego gospodarstwa domowego (zgodnie z oświadczeniem strony wyłączono odrębne gospodarstwo jej syna), organ stwierdził, że aktualny łączny dochód rodziny składający się z emerytury strony oraz renty i wynagrodzenia męża strony z umów zlecenia kształtuje się na poziomie wyższym od ustalonego
w III kwartale 2021 r. minimum socjalnego dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego (2.209,56 zł), co potwierdza, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych strony i jej męża. Dodatkowo organ podniósł,
że pomimo, że syn strony prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada własne źródło dochodu, a zatem można sądzić, że partycypuje w kosztach utrzymania wspólnie zamieszkiwanego gospodarstwa domowego.
W ocenie organu, w sprawie nie udowodniono też, aby kontynuowanie spłaty zadłużenia w układzie ratalnym pozbawiło stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Strona spłaca równolegle zobowiązania cywilnoprawne, co również prowadzi do wniosku, że egzystencja rodziny nie jest zagrożona. Analizując aktualną sytuację finansową, zdaniem organu, należy wziąć pod uwagę także majątek strony, który może stanowić źródło przychodu w celu spłaty choć części zadłużenia. W ocenie organu, w tych okolicznościach podjęcie decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek byłoby przedwczesne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona, wnosząc o uchylenie powyższej decyzji i o jej zmianę, w ten sposób, że zostaną umorzone w całości odsetki za zwłokę od zaległych składek oraz 60% należnych składek, zarzuciła naruszenie art. 7, art. 8, art. 12 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia
14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U.
z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej: "k.p.a.".
W uzasadnieniu strona podniosła, że na s. 8 decyzji zawarto nieprawdziwą informację, że posiada ona gospodarstwo rolne o powierzchni 2,82 ha. Wskazała,
że organ powinien wziąć pod uwagę zasadę dochodzenia prawdy obiektywnej oraz okoliczności, które przyczyniły się do powstania zaległości w ZUS, jej wiek emerytalny, brak możliwości uzyskania dodatkowego dochodu ze względu na poprzednio ciężko wykonywaną pracę oraz nabyte schorzenia, a także miejsce zamieszkania we wsi popegeerowskiej w powiecie k., który jest zagrożony przepaścią społeczno-gospodarczą. Zarzuciła organowi rażącą niesprawiedliwość, brak kierowania się wskazaniami doświadczenia życiowego, brak wnikliwego postępowania dowodowego oraz naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP stanowiącego o równym traktowaniu przez władze publiczne.
Odnosząc się do przyczyn powstania zaległości z tytułu składek, strona wyjaśniła, że po otrzymaniu w 2004 r. decyzji o przyznaniu renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co roku składała oświadczenia o uzyskiwanym przychodzie
z działalności. Niezrozumiałe dla niej jest, jak organ mógł przez ponad 6 lat nie zauważyć, że była ona zobowiązana do zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych. Wbrew konstytucyjnej zasadzie zaufania obywateli do Państwa i stanowionego prawa, latami tolerowano stan niedopłaty, wiedząc o błędzie płatnika i działając tym samym na szkodę jego ważnego interesu. Zdaniem strony, nie powinna ona ponosić konsekwencji ułomności systemu, a także nienależytej pracy i rażących zaniedbań urzędników ZUS. Niezrozumiałe jest bowiem niepowiadamianie płatnika o błędzie, czy omyłce, skutkujące wyhodowaniem długu na ponad 70.000 zł. Szkoda powstała w wyniku nieznajomości prawa, gdyby bowiem strona miała wiedzę o obowiązku płacenia składek na ubezpieczenie społeczne, zakończyłaby działalność gospodarczą.
W ocenie strony, krzywdzące jest działanie ZUS, który nie dopatrzył się podstaw do uwzględnienia umorzenia części zaległych składek i całkowitego umorzenia odsetek. Jako argument przemawiający za uznaniem potrzeb skarżącej jako zaspokojonych, organ błędnie uznał fakt wystąpienia z wnioskiem o rozłożenie na raty zadłużenia. Nie uzasadnił, na jakiej podstawie przyjął, że począwszy
od 2 maja 2022 r. do 3 kwietnia 2029 r., strona będzie miała możliwość regulować wskazane w harmonogramie spłat umowy ratalnej z 9 kwietnia 2021 r. bardzo wysokie raty w wysokości ponad 600 zł aż do wysokości ponad 1400 zł w okresie od 2 października 2028 r. do 3 kwietnia 2029 r. Organ nadal nie zbadał prawidłowo przesłanek umorzenia należności składkowych i nie zindywidualizował sytuacji skarżącej w aspekcie jej ważnego interesu i sytuacji majątkowej oraz przewlekłej choroby, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, czym naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia oraz przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wskazał, że postanowieniem z 1 kwietnia 2022 r. sprostował decyzję w części, w jakiej podano w niej nieprawidłowe dane co do posiadania przez stronę gospodarstwa rolnego. Wyjaśnił, że mąż zobowiązanej na dzień wydania zaskarżonej decyzji pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jednak obecnie zostało mu przyznane świadczenie emerytalne
w wysokości 3.642,18 zł brutto, tj. 3.120,38 zł netto, co potwierdza, że potrzeby życiowe strony i jej rodziny są zaspokojone. Wskazano również, że kwestie dotyczące umowy o rozłożeniu zaległości na raty pozostają poza przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.").
Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), obejmuje badanie zgodności z prawem. Zatem w odniesieniu do sformułowanego w skardze wniosku
o zmianę zaskarżonej decyzji i orzeczenie o umorzeniu w części należności z tytułu składek, wskazać należy, że sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem, i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo – uchyla ją. Sąd administracyjny nie jest władny do umorzenia należności z tytułu składek, gdyż to należy do uprawnień ZUS, który po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, kierując się wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku, ma obowiązek wydać stosowne rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku strony.
Oceniając zaskarżoną decyzję w aspekcie wskazanego wyżej kryterium jej zgodności z prawem, stwierdzić należy, że podlegała ona uchyleniu.
W pierwszej kolejności wskazania wymagało, że zaskarżona aktualnie decyzja organu rentowego została wydana w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 1 września 2021 r., sygn. akt I SA/OI 423/21, którym uchylono uprzednio wydaną decyzję Zakładu z 24 marca 2021 r. W tej sytuacji zarówno organ, jak i w dalszej kolejności Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, byli związani oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku WSA w Olsztynie stosownie do art. 153 i art. 170 p.p.s.a. Kontrola legalności obecnie zaskarżonej decyzji musi więc być dokonana z uwzględnieniem wytycznych zawartych w wyroku tut. Sądu z 1 września 2021 r. Z wyroku tego zaś wynika m.in., że rozpatrując uprzednio sprawę, organ nie dołączył do akt sprawy dokumentów źródłowych dotyczących podjętych czynności, które zawiesiły bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Ponadto, zdaniem Sądu, organ nie wskazał, w jaki sposób i w oparciu, o jakie dokumenty ustalił kwotę należności z tytułu składek.
W ocenie Sądu, organ powinien był rozważyć wielkość całkowitego zadłużenia, jak
i ewentualny stopień przyczynienia się do powstania tej zaległości poprzez bezczynność ZUS.
W ocenie Sądu, rozpatrując ponownie sprawę, ZUS wywiązał się z obowiązku należytego wyjaśnienia stanu sprawy oraz uzasadnienia decyzji w zakresie dotyczącym wskazania okresów zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek i w związku z tym prawidłowo ustalił, że należności te nie uległy przedawnieniu na dzień rozpatrzenia wniosku strony skarżącej. Sąd dokonał weryfikacji wskazanych przez organ okoliczności dotyczących terminów płatności składek oraz przedłożonych na te okoliczności dowodów, jak również okresów zawieszenia biegu terminu przedawnienia wynikających z art. 24 ust. 5a, ust. 5b
i ust. 5f u.s.u.s. i nie stwierdził w tym zakresie nieprawidłowości. Organ wyprowadził również trafną ocenę w zakresie stosowania przepisu art. 24 ust. 4 u.s.u.s.
w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2012 r. i po tej dacie, jak również uwzględnił konsekwencje wynikające z przepisów przejściowych.
Zdaniem Sądu, w oparciu o powyższe przepisy organ trafnie przyjął korzystniejsze dla strony unormowania dotyczące terminu przedawnieniu należności z tytułu składek (korzystniejszy 5-letni termin przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r.). Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2011 r., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przepis ten uległ zmianie od 1 stycznia 2012 r. Od tej daty termin przedawnienia wynosi 5 lat. Na uwadze jednak należy mieć, że zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli
i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378), do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy
w brzmieniu nadanym tą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od
1 stycznia 2012 r. Gdyby zaś przedawnienie rozpoczęte przed tą datą miało nastąpić wcześniej przy stosowaniu dotychczasowych przepisów, przedawnienie następuje
z upływem tego wcześniejszego terminu.
Uwzględniając powyższe, wskazać należy, że zobowiązanie z tytułu najwcześniejszej z dochodzonych składek za marzec 2009 r. przedawniłoby się
z dniem 1 stycznia 2017 r. (korzystniejszy 5-letni termin przedawnienia liczony od
1 stycznia 2012 r.). Niemniej wystąpiły okoliczności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia składek m.in. na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s. Bieg terminu przedawnienia uległ bowiem zawieszeniu od dnia 3 grudnia 2015 r., tj. dnia doręczenia zawiadomienia z 1 grudnia 2015 r. o wszczęciu postępowania
w przedmiocie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia
(k. 173 akt adm.) do dnia 21 lutego 2017 r., tj. dnia uprawomocnienia się wydanej
w wyniku tego postępowania decyzji ZUS z 1 lutego 2016 r. (wyrok Sądu Okręgowego z 19 maja 2016 r., sygn. akt IV U 459/16; k. 168 akt adm.). Istotne
w sprawie przy tym jest, że w dniu 16 lutego 2016 r. dokonano na
2 nieruchomościach gruntowych strony wpisów hipotek przymusowych na kwoty 7.759,70 zł oraz 100.077,59 zł, tytułem zabezpieczenia należności określonych decyzją ZUS z 1 lutego 2016 r. Ponadto organ wskazał, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu w okresie od 23 marca 2015 r. do 23 lipca 2020 r. na podstawie art. 1 ust. 15 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551; dalej jako: ustawa abolicyjna"). Podniósł również, że bieg terminu przedawnienia uległ następnie zawieszeniu od
18 stycznia 2021 r., tj. od dnia doręczenia stronie odpisów tytułów wykonawczych, przy czym wszczęte na podstawie tych tytułów postępowanie egzekucyjne jest
w toku, jak również wskazał na zawieszenie biegu terminu przedawnienia w związku z zawarciem umowy o rozłożenie należności na raty.
Dokonując kontroli stanowiska organu w powyższym zakresie, wskazać należy, że zgodnie z art. 24 ust. 5f u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia,
w którym decyzja stała się prawomocna.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt
II USKP 53/21 (OSNP 2022/3/28), ponieważ ustawa systemowa nie określa samodzielnie (autonomicznie) daty wszczęcia postępowania, należy odwołać się do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W orzecznictwie NSA przyjęto, że datą wszczęcia postępowania z urzędu jest dzień pierwszej czynności dokonanej w sprawie, której postępowanie dotyczy, przez organ do tego uprawniony, działający w granicach przysługujących mu kompetencji, pod warunkiem, że o czynności tej powiadomiono stronę (por. wyroki: z 20 lutego 2020 r. II GSK 3776/17, Lex
nr 3065378; z 25 listopada 2011 r., II OSK 1679/10, Lex nr 1151992; z 8 grudnia 2017 r., II OSK 815/16, Lex nr 2450639; z 8 grudnia 2017 r., Lex nr 2450638;
z 10 czerwca 2014 r., II OSK 69/13, Lex nr 1519420). Zatem uznać należy,
że zgodnie z art. 24 ust. 5f u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia ulegał zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania - tzn. dnia doręczenia płatnikowi zawiadomienia
o wszczęciu postępowania w sprawie wysokości zaległych składek - do dnia,
w którym decyzja o wysokości zaległych składek stała się prawomocna. W niniejszej sprawie skutek ten nastąpił od dnia 3 grudnia 2015 r., tj. od dnia doręczenia zawiadomienia z 1 grudnia 2015 r. o wszczęciu postępowania w przedmiocie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia do dnia 21 lutego 2017 r., tj. dnia uprawomocnienia się wydanej w wyniku tego postępowania decyzji ZUS z 1 lutego 2016 r.
Ponadto w okolicznościach sprawy wskazać należy na zapadły 20 maja
2020 r. wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt P 2/18, stwierdzający,
że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP (Dz.U. z 2020 r., poz. 976). Zgodnie z przepisem art. 24 ust. 5 u.s.u.s., nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże
po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko
z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
W ocenie Sądu, znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja pozwala
w pełni na przyjęcie, że w odniesieniu do objętych wnioskiem strony należności składkowych doszło do ustanowienia na należących do skarżącej nieruchomościach hipotek przymusowych w łącznej kwocie 107.837,29 zł tytułem zabezpieczenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji ZUS z 1 lutego 2016 r.
w przedmiocie określenia wysokości zadłużenia z tytułu składek. Decyzją
z 14 stycznia 2021 r. ZUS natomiast odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 75.320,71 zł, w tym w tytułu składek za okresy wymienione w decyzji z 1 lutego 2016 r. wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi na dzień
24 listopada 2020 r. Tym samym, w takim też zakresie powyższa kwota zaległości, zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., nadal stanowi zaległość, z tym jednakże zastrzeżeniem, że w sytuacji upływu terminu ich przedawnienia mogą one być zaspakajane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Niemniej z dokumentacji zawartej w aktach administracyjnych wynikało, że ujęte na koncie skarżącej należności składkowe objęte są postępowaniem egzekucyjnym, które aktualnie zostało zawieszone z uwagi na realizowaną przez stronę umowę o rozłożenie należności na raty.
W tym miejscu Sąd zauważa, że przedmiot obecnego postępowania stanowi kwestia ewentualnego umorzenia ciążących na skarżącej zaległości składkowych. Zatem na ocenę stanowiska organu w niniejszym postępowaniu zasadnicze znaczenie ma w pierwszym rzędzie okoliczność zabezpieczenia zaległości składkowych w drodze hipotek przymusowych. W tej kwestii zaś Sąd obecnie rozpoznający sprawę nie jest uprawniony do merytorycznej weryfikacji samej poprawności dokonanego wpisu hipotecznego. Postępowanie w niniejszej sprawie nie ma również na celu weryfikacji prawidłowości prowadzonych postępowań egzekucyjnych i kontroli podejmowanych w ich ramach środków prawnych.
W konsekwencji, zdaniem Sądu, organ trafnie ocenił, że objęte wnioskiem należności nie uległy przedawnieniu, przedstawił w tym zakresie pełne uzasadnienie swego stanowiska, znajdujące potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy, jak również wskazał precyzyjnie okresy zawieszenia biegu terminu przedawnienia i podstawy prawne, w oparciu o które nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia.
Przechodząc następnie do oceny merytorycznej stanowiska organu
o odmowie umorzenia skarżącej zaległości składkowych za objęte zaskarżoną decyzją okresy rozliczeniowe, podkreślenia wymaga, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych był zobowiązany tak prowadzić postępowanie, aby jak najwszechstronniej wyjaśnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy oraz jak najstaranniej wyjaśnić podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej.
Podstawę analizy zasadności żądania strony stanowiły prawidłowo przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 1- 3 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części, z zastrzeżeniem ust. 2 - 4.
W ust. 2 wskazano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, które to przypadki zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 w punktach od 1 do 6. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia
28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia
w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia
28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,
z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Jednocześnie podkreślić należy, że możliwość umorzenia składek mimo braku całkowitej nieściągalności została przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiącym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania składek na tej podstawie określone zostały w przywołanym już rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r. W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Dokonując badania, czy organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy
i dokonał jego trafnej oceny prawnej, Sąd miał z urzędu na uwadze, że równolegle kontroli Sądu poddana została decyzja ZUS wydana z wniosku strony o umorzenie części należności z tytułu składek (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Ol 318/22). W ocenie Sądu, prowadząc wobec skarżącej jednocześnie dwa postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, organ powinien
z urzędu uwzględniać materiał dowodowy zgromadzony również w ramach innego postępowania, tak aby postępowanie w sprawie było w miarę możliwości załatwione wnikliwie i szybko, w najmniej uciążliwy sposób dla strony, a przede wszystkim, by uniknąć sytuacji, w której ustalenia dokonane w jednym i drugim postępowaniu różnią się od siebie. Przy czym, w ocenie Sądu, w sprawach z wniosków
o umorzenie należności z tytułu składek nie sposób mówić o tożsamości spraw,
w sytuacji gdy toczyły się odrębnie postępowania w sprawie całkowitego
i częściowego umorzenia należności z tytułu składek. Przedmioty postępowań były zatem inne. Na uwadze przy tym należało mieć, że wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Podkreślenia również wymaga, że w analizowanej kategorii spraw istotny wpływ na przebieg postępowania dowodowego ma wnioskodawca, od którego inicjatywy w znacznej mierze zależy zakres i charakter podejmowanych czynności. Nie wyklucza to zatem, że strona może powołać się w toku prowadzonych odrębnie postępowań na różne okoliczności faktyczne i dowody. Niemniej z uwagi na zasadę oficjalności nie zwalnia to organu
z obowiązku zebrania pełnego materiału dowodowego wedle reguł z art. 8 k.p.a. oraz reguł z art. 7, art. i 77 § 1 k.p.a., w tym z obowiązku uwzględnienia materiału dowodowego zgromadzonego w toku równoległe prowadzonego postępowania. Uwaga ta jest istotna zwłaszcza w sytuacji, gdy – jak w niniejszej sprawie – wydane w wyniku toczących się równoległych postępowań decyzje zapadły w niewielkim odstępie czasowym. Zaskarżona bowiem w niniejszej sprawie decyzja została wydana w dniu 16 lutego 2022 r., zaś decyzja wydana w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 318/22 została wydana w dniu 23 marca 2022 r.
Poddając kontroli zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję, Sąd stwierdził,
że zarówno w tej sprawie, jak i w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 318/22, ZUS dokonał tożsamej oceny co do braku wystąpienia w sprawie przesłanki całkowitej nieściągalności składek z art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 1 -6 u.s.u.s., którą to ocenę Sąd
w pełni zaaprobował. Jak bowiem wynika z niekwestionowanych przez stronę skarżącą ustaleń faktycznych, strona posiada majątek nieruchomy, źródło dochodu ze świadczenia emerytalnego, a aktualnie jest prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne.
Sąd podzielił ponadto ocenę organu, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka
z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. W tym zakresie ZUS wypełnił wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku tut. Sądu z 1 września 2021 r. i odniósł się do okoliczności powstania należności z tytułu składek. Odnosząc się do argumentu skargi, że dopiero po wielu latach Zakład objął skarżącą obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, wskazać należy, że zgodnie z art. 46 ust. 1 oraz
art. 47 u.s.u.s., to płatnik składek zobowiązany jest do prawidłowego obliczania
i opłacania należnych składek za każdy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej. Niewywiązanie się z obowiązku regulowania należności w ustawowym terminie i w pełnej wysokości skutkuje powstaniem zadłużenia. W związku ze zmianą ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, od 1 stycznia 2008 r. osoby prowadzące pozarolniczą działalność, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym do czasu ustalenia prawa do emerytury (art. 9 ust. 4c). Wobec powyższego od 1 stycznia 2008 r. strona powinna była dokonać zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą mająca ustalone prawo do renty
z tytułu niezdolności do pracy, a zaniedbania i brak świadomości w tym względzie obciążają stronę skarżącą. Wbrew twierdzeniom strony, za umorzeniem należności
z tytułu składek nie przemawia argument nieznajomości prawa, gdyż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien mieć na uwadze wywiązywanie się
z obowiązków wynikających z przepisów prawa, nałożonych przez ustawodawcę na przedsiębiorców. Sąd w tym względzie podziela stanowisko wyrażone w wydanym
w sprawie ze skargi strony skarżącej wyroku tut Sądu z 12 maja 2016 r., sygn. akt
I SA/Ol 200/16, który został poddany kontroli NSA w wyroku z 5 września 2018 r., sygn. akt I GSK 962/18. Do kwestii tej prawidłowo odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ, wskazując, że jest on obowiązany do dochodzenia zaległości z tytułu składek do upływu terminu ich przedawnienia, przy czym wskazania wymaga, że prawidłowość stanowiska organu co do podlegania strony ubezpieczeniom społecznym była przedmiotem kontroli sądu powszechnego
w odrębnym trybie.
Zdaniem Sądu, w sposób zgodny z prawem organ dokonał też w niniejszej sprawie, jak również w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 318/22, tożsamych ustaleń
w kwestii przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, przedstawiając na poparcie swych twierdzeń stosowną argumentację, w świetle której uzyskiwanie przez stronę
i jej męża dochodu uniezależnionego od stanu zdrowia powoduje, że nie można mówić o pozbawieniu strony dochodu umożliwiającego opłacenie należności z uwagi na stan zdrowia.
Natomiast w kwestii przesłanki unormowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Sąd stwierdził, że ZUS dokonał w niniejszej sprawie oraz w sprawie o sygn. akt
I SA/Ol 318/22 rozbieżnych ustaleń faktycznych w kontekście sytuacji finansowej strony, tj. jej dochodów oraz wydatków. W niniejszej sprawie organ do dochodów
2-osobowego gospodarstwa domowego strony przyjął świadczenie emerytalne strony w wysokości 1.791,70 zł brutto i rentę męża strony z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 1.369,19 zł brutto, a także wynagrodzenie męża strony z tytułu umów zlecenia. Natomiast w decyzji zaskarżonej w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 318/22 organ uwzględnił świadczenie emerytalne strony w wysokości 1.917,12 zł brutto oraz świadczenie emerytalne męża strony w wysokości 3.642,18 zł brutto, a ponadto wynagrodzenie męża strony z tytułu umów zlecenia. Z akt administracyjnych sprawy o sygn. I SA/Ol 318/22 (notatka z 17 stycznia 2022 r.,
k. 128) wynika przy tym, że od 1 stycznia 2022 r. zostanie przyznana mężowi skarżącej emerytura na jego wniosek złożony 11 stycznia 2022 r. Zatem na dzień wydania decyzji zaskarżonej w niniejszej sprawie, tj. 16 lutego 2022 r., organ miał wiedzę o złożeniu przez męża strony wniosku o emeryturę, lecz tej okoliczności nie uwzględnił. Powołał się na nią dopiero w odpowiedzi na skargę, nie wskazując jednocześnie, w jakiej dacie i od jakiego okresu przyznano mężowi skarżącej świadczenie emerytalne. Ponadto w zakresie wydatków gospodarstwa domowego organ w niniejszej sprawie oparł się na oświadczeniu wnioskodawczyni o stanie rodzinnym i majątkowym z 7 kwietnia 2021 r. i przyjął stałe wydatki związane
z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat eksploatacyjnych w wysokości
ok. 4.500,07 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości 200 zł. Natomiast
w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 318/22 ocenił w oparciu o oświadczenie wnioskodawczyni o stanie rodzinnym i majątkowym z 1 marca 2022 r., że ponoszone przez stronę wydatki w łącznej kwocie 2.196,15 zł miesięcznie nie są nadzwyczajnymi kosztami, co potwierdza, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych strony i jej męża.
W ocenie Sądu, wskazane powyżej dalekie rozbieżności w czynionych
w odstępie miesiąca ustaleniach organu w zasadniczych dla sprawy kwestiach dotyczących dochodów i wydatków gospodarstwa domowego nie znajdują żadnego uzasadnienia i nie pozwalają na stwierdzenie, że został ustalony w sposób pełny
i niebudzący wątpliwości stan faktyczny sprawy. Zauważenia wymaga, że w świetle przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia istotne jest nie tylko porównanie wysokości osiąganych przez wnioskodawcę dochodów do minimum socjalnego jako punktu odniesienia w kwestii oceny sytuacji finansowej strony. Równie kluczowa dla oceny sytuacji strony w aspekcie powołanej przesłanki umorzenia należności z tytułu składek jest też kwestia wydatków gospodarstwa domowego. Na minimum socjalne składają się bowiem pewne uśrednione wartości, dlatego też konieczne jest przeanalizowanie wydatków gospodarstwa domowego i dokonanie oceny, czy sytuacja strony wymaga indywidualnego podejścia, np. z uwagi na stan zdrowia
i koszty leczenia, miejsce zamieszkania, uiszczanie rat wynikających z umowy
o rozłożeniu zaległości z tytułu składek na raty. Nie może być tak, że w równolegle prowadzonych i niemal jednocześnie zakończonych postępowaniach organ rentowy dokonuje odmiennych ustaleń, przy czym w aspekcie stwierdzonych różnic
w wysokościach kwot nie są to kwestie bagatelne i błahe w kontekście istnienia bądź nieistnienia przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie Sądu, ustalenie wysokości dochodów i wydatków gospodarstwa domowego strony skarżącej ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Dla ustalenia sytuacji bytowej strony skarżącej nie wystarczy przy tym wskazanie wysokości dochodów
i wydatków, konieczne jest bowiem ustalenie relacji pomiędzy dochodami
a wydatkami. Tylko bowiem ustalenie takiej relacji pozwala na dokonanie oceny możliwości płatniczych wnioskodawczyni.
Sąd jako zupełnie bezpodstawne ocenił ponadto stanowisko organu,
że pomimo, że pełnoletni syn strony prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe
i posiada własne źródło dochodu, to można sądzić, że partycypuje on w kosztach utrzymania wspólnie zamieszkiwanego gospodarstwa domowego. Stwierdzić należy, że organ sam sobie zaprzecza w swej argumentacji. Skoro bowiem uznaje, zgodnie z oświadczeniem strony, że pełnoletni syn prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, to nie może jednocześnie twierdzić, że potrzeby gospodarstwa domowego strony i jej męża są w jakiejś części zaspokajane z dochodów syna. Odróżnić tu bowiem należy kwestię wydatków gospodarstwa domowego strony od kwestii podziału wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, które mogą być ponoszone w ramach dwóch odrębnych gospodarstw.
Ponadto, w ocenie Sądu, ustalenie wartości dochodów i wydatków gospodarstwa domowego strony skarżącej wymaga odniesienia w kontekście wysokości należności z tytułu składek, przy badaniu której należy uwzględnić m.in. fakt realizowania przez stronę układu ratalnego. Rację przy tym należy przyznać organowi, że poza przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie pozostaje kwestia realizacji przez stronę skarżącą umowy z 9 kwietnia 2021 r. o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. Jednocześnie stwierdzić należy, że utrzymując w mocy decyzję z 14 stycznia 2021 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 75.320,71 zł i podając w treści zaskarżonej decyzji informację, że strona realizuje umowę o rozłożeniu należności na raty, organ nie wypełnił tym samym wskazań Sądu w wyroku z 1 września 2021 r., w świetle których miał wyjaśnić wysokość dochodzonych należności. Skoro bowiem wysokość zadłużenia uległa zmianie w toku prowadzonego postępowania na skutek sukcesywnych wpłat rat przez stronę, organ powinien w swej ocenie odnieść się m.in. do aktualnej na dzień orzekania wysokości należności i z tą kwotą skonfrontować swe ustalenia co do możliwości płatniczych strony. Zdaniem Sądu, dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego co do wysokości dochodzonych należności, dokonanie analizy sytuacji materialnej skarżącej istniejącej w dacie rozstrzygnięcia, daje organowi możliwość oceny, czy jej sytuacja materialna
i życiowa pozwala i w jakim zakresie, na zapłatę należności.
W ocenie Sądu, w powyższym zakresie zaskarżona decyzja naruszyła przepisy postępowania, tj.: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisy prawa materialnego,
tj. § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Materiał dowodowy nie został zgromadzony
i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, co w konsekwencji powoduje, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest co najmniej przedwczesne.
W ponownym postępowaniu ZUS zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższej oceny prawnej i wyeliminowania wskazanych nieprawidłowości. W tych ramach organ powinien przede wszystkim zgromadzić odpowiedni materiał dowodowy na okoliczność dochodów i wydatków gospodarstwa domowego strony skarżącej, a następnie ocenić, czy sytuacja finansowa i osobista strony pozwala na stwierdzenie braku przesłanek do umorzenia należności w odniesieniu do aktualnie ustalonej wysokości zadłużenia.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja, jako naruszająca przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, musiała zostać uchylona.
Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. orzekł
o uchyleniu zaskarżonej decyzji.