I SA/Ol 214/22

I SA/Ol 214/22 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2022-05-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Katarzyna Górska /przewodniczący/
Przemysław Krzykowski /sprawozdawca/
Ryszard Maliszewski
Symbol z opisem
6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne
Opłata skarbowa
Sygn. powiązane
III FSK 1161/22 - Wyrok NSA z 2023-08-23
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1546
art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9
Ustawa  z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1325
art. 72
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Górska, Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski, sędzia WSA Przemysław Krzykowski (sprawozdawca), Protokolant specjalista Jolanta Piasecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2022r. sprawy ze skargi Spółki A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu opłat skarbowych oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 24 stycznia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako organ odwoławczy, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Elbląga ( dalej jako Prezydent, organ I instancji) z dnia 26 sierpnia 2021 r. w sprawie odmowy D. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. (dalej jako Spółka, skarżąca, strona) zwrotu opłat skarbowych uiszczonych za złożenie pełnomocnictw w łącznej kwocie 51 zł.
Z akt sprawy i uzasadnienia decyzji wynika, że Spółka wnioskami (trzema) z dnia 7 lipca 2021 r. zwróciła się do Prezydenta o zwrot opłat skarbowych, uiszczonych w dniu 8 czerwca 2021 r. oraz 9 czerwca 2021 r. od pełnomocnictw udzielonych w sprawach: I Co 672/21, I Co 761/22, IX Co 644/21. Wskazując, że Sąd odrzucił wnioski złożone przez stronę i zwrócił wnioskodawcy opłatę od wniosku. W związku z powyższym w ocenie Spółki zachodzą przesłanki do zwrotu opłaty skarbowej.
Organ I instancji ww. decyzją odmówił stronie zwrotu opłat skarbowych uiszczonych za złożenie pełnomocnictw.
Oceniając rozstrzygnięcie Prezydenta Kolegium przytaczając treść art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 9 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (t.j. Dz. U. z 2020, poz. 1546, dale jako uos) wskazało, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła sytuacja objęta normą zawartą w art. 9 uos umożliwiająca zwrot opłaty skarbowej. W objętych wnioskami sprawach, opłata skarbowa została pobrana należnie i we właściwej wysokości - od pełnomocnictwa w wysokości po 17 zł od każdego. Spełniono tym samym przesłankę do pobrania opłaty skarbowej jaką jest złożenie pełnomocnictwa w sprawie z zakresu administracji publicznej. Przepisy ustawy o opłacie skarbowej nie uzależniają obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej od rodzaju pełnomocnictwa i zakresu czynności, do jakich upoważnia ono pełnomocnika - przesłanką powstania obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej jest samo złożenie dokumentu pełnomocnictwa w sprawie z zakresu administracji publicznej, czyli w danym postępowaniu przed organem administracji publicznej.
Ponadto w ocenie organu odwoławczego konstrukcja przepisu art. 1 ust. 1 pkt 2 uos wskazuje, iż samo złożenie pełnomocnictwa do konkretnej sprawy z zakresu administracji publicznej rodzi konsekwencje fiskalne - konieczność uiszczenia opłaty skarbowej. Istotne jest to, iż pobór opłaty oderwany jest od realizacji wskazanego w pełnomocnictwie upoważnienia do działania. Nie ma przy tym znaczenia więc, czy pełnomocnictwo to zostanie wykorzystane. Tym samym Kolegium uznało decyzję organu I instancji za zgodną z prawem i orzekło o jej utrzymaniu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona skarżąca zaskarżyła w całości decyzję Kolegium wnosząc o jej uchylenie w całości wraz z decyzją organu I instancji oraz o zwrot wszelkich kosztów postępowania od organu administracji na rzecz skarżącej.
Zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 1 ust 1 pkt 2 uos poprzez jego nieprawidłową wykładnię sprowadzającą się do przyjęcia, że opłata skarbowa od pełnomocnictwa jest należna również w przypadku, gdy zainicjowana powództwem lub wnioskiem sprawa cywilna zostaje odrzucona przed dokonaniem jakichkolwiek czynności procesowych z uwagi na stwierdzenie przez sąd, że pozwany lub uczestnik postępowania zmarł (utracił zdolność sądową) przed skierowaniem sprawy do sądu.
W uzasadnieniu podniesiono, że Kolegium uzasadniając swoją decyzję odnosi się do rozpoznawania spraw przed organem administracji publicznej, a w niniejszej sprawie pełnomocnictwo zostało złożone przed sądem powszechnym. Powyższa okoliczność oraz fakt, że uzasadnienie decyzji ma charakter lakoniczny utwierdza skarżącego w przekonaniu, że organ odwoławczy w sposób niewystarczający przeanalizował zagadnienie będące przedmiotem odwołania.
Spółka podkreśliła, że w każdej z trzech spraw prowadzonych przed Sądem Rejonowym dotyczących uczestników po zarejestrowaniu sprawy żadna ze stron nie dokonała w toku sprawy żadnych czynności procesowych. Sąd bowiem zaraz po zarejestrowaniu sprawy ustalił w oparciu o bazę PESEL-Sąd, że uczestnicy zmarli (utracili zdolność sądową) przed wniesieniem przez wnioskodawcę wniosku w trybie art. 788 k.p.c., który miał zainicjować sprawę sądową. Sprawa nie została zatem w ogóle merytorycznie rozpoznana, a samo pełnomocnictwo nie zostało skonsumowane. Sprawie nie został w ogóle nadany bieg, nie rozpoczęto dokonywania żadnych czynności procesowych, bowiem już z przyczyn formalnych sprawa została odrzucona jako niemożliwa do dalszego prowadzenia. Co więcej, dalsze procedowanie powyższych spraw wiązałoby się z nieważnością postępowania, co w przypadku wykrycia śmierci strony w późniejszym czasie wiązałoby się ze zniesieniem tego postępowania w całości - od samego początku oraz odrzuceniem sprawy. Pełnomocnik nie został de facto nawet dopuszczony do udziału w sprawie. Z przyczyn czysto formalnych wniosek został odrzucony, bowiem druga strona w dniu wnoszenia pisma do sądu już nie istniała. Tym samym należy przyjąć, że złożenie wniosku w trybie art. 788 k.p.c., a co za tym idzie również dołączonego do pisma w formie załącznika odpisu pełnomocnictwa wraz z opłatą skarbową było niezasadne.
W przypadku opłaty sądowej w przypadku odrzucenia pisma inicjującego postępowanie sąd z urzędu zwraca stronie nienależnie dokonaną opłatę. Pismo nie wywarło bowiem skutku w postaci zainicjowania postępowania sądowego. Skarb Państwa zostałby de facto nienależnie uposażony zatrzymując pobraną opłatę w sytuacji, gdy sprawie nie może zostać nadany bieg. Analogiczna sytuacja winna mieć miejsce w przypadku oceny zasadności zwrotu pobranych opłat skarbowych od pełnomocnictwa. Skoro zatem uznaje się, że postępowania w ogóle nie było to również umocowanie do reprezentacji w charakterze pełnomocnika nie mogło spowodować skutku w postaci konieczności zapłaty 17 zł opłaty skarbowej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym.
Skarżący wniósł zaś o wyznaczenie rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako p.p.s.a.), tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Sąd skontrolował legalność zaskarżonej decyzji, a w działaniu organu administracji w niniejszej sprawie nie dopatrzył się ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania. Tym samym stanowisko organu odwoławczego uznać należy za trafne.
Analizowany w niniejszej sprawie art. 1 ust. 1 pkt 2 uos stanowi, że opłacie tej podlega złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii - w sprawie z zakresu administracji publicznej lub w postępowaniu sądowym.
Nie może zatem, zdaniem składu orzekającego, budzić wątpliwości, że przepis ten "nie wiąże powstania obowiązku podatkowego w opłacie skarbowej z faktem ustanowienia pełnomocnika (jak było to na gruncie ustawy o opłacie skarbowej z dnia 9 września 2000 r.), ani istnienia już w obrocie ważnego umocowania, ale z faktem złożenia tego dokumentu lub jego odpisu, wypisu lub kopii (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 września 2008 r., sygn. akt I SA/Gl 192/08- CBOIS). Literalna wykładnia omawianej regulacji wskazuje jednoznacznie, że opłacie podlega nie ustanowienie pełnomocnika, ale czynność faktyczna polegająca na złożeniu dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa w związku z określonym postępowaniem. Stanowisko to potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 23 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2303/11 stwierdził, że "każdorazowe złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego wypisu lub kopii obliguje do uiszczenia opłaty skarbowej od takiego dokumentu, a obowiązek ten powstaje zawsze z chwilą złożenia takiego dokumentu".
W przedmiotowej sprawie strona skarżąca domaga się zwrotu opłaty skarbowej od trzech pełnomocnictw udzielonych w sprawach: I Co 672/21, I Co 761/21 i IX Co 644/21.
Stosownie do art. 5 ust. 1 uos obowiązek zapłaty opłaty skarbowej ciąży na osobach fizycznych, osobach prawnych i jednostkach organizacyjnych niemających osobowości prawnej, jeżeli wskutek dokonanego przez nie zgłoszenia lub na ich wniosek dokonuje się czynności urzędowej, albo jeżeli na ich wniosek wydaje się zaświadczenie lub zezwolenie (pozwolenie, koncesję), a w przypadku złożenia dokumentu, o którym mowa w art. 1 ust. 1 pkt 2 - na mocodawcy, pełnomocniku, przedsiębiorcy lub prokurencie. W art. 6 ust. 1 pkt 4 uos wskazano, że obowiązek zapłaty opłaty skarbowej powstaje od złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury oraz od jego odpisu, wypisu lub kopii - z chwilą złożenia dokumentu w organie administracji publicznej, sądzie lub podmiocie, o którym mowa w art. 1 ust. 2.
Przywołana ustawa o opłacie skarbowej nie wymienia przypadków, które mogłyby skutkować zwrotem z mocy ustawy opłaty skarbowej od złożonego pełnomocnictwa. Dlatego też w takim wypadku, możliwe jest postępowanie w trybie Ordynacji podatkowej, która reguluje kwestie powstawania i zwrotu nadpłat. Z treści art. 2 § 1 O.p. wynika, że przepisy tej ustawy stosuje się do podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego, do których ustalania lub określania uprawnione są organy podatkowe.
Zgodnie z treścią art. 72 § 1 pkt 1 O.p., za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku. Kwotą nadpłaconą podatku jest kwota nadwyżki dokonanej przez podatnika wpłaty nad wynikającą z ustawy lub decyzji podatkowej kwotę podatku. Podatek nadpłacony to podatek zapłacony w kwocie wyżej niż należna. Podatek zapłacony nienależnie to kwota uiszczona przez podatnika w sytuacji gdy nie było ustawowego obowiązku jej zapłacenia albo obowiązek ten istniał, ale wygasł. A zatem przepis art. 72 § 1 pkt 1 O.p. przewiduje dwie sytuacje wystąpienia nadpłaty: albo podatnik wpłacił kwotę wyższą niż kwota podatku, którą wyznacza ustawa podatkowa lub decyzja podatkowa, a zatem powstaje kwota nadpłacona, albo podatnik uiszcza kwotę tytułem podatku, w sytuacji gdy obowiązek podatkowy nie istniał lub wygasł.
W myśl art. 75 § 1 O.p., jeżeli podatnik kwestionuje zasadność pobrania przez płatnika podatku albo wysokość pobranego podatku, może złożyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty podatku. Wniosek, zgodnie z art. 165 O.p. wszczyna postępowanie, którego celem jest rozstrzygnięcie, czy powstała nadpłata, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości. W decyzji stwierdzającej nadpłatę organ podatkowy określa wysokość zobowiązania podatkowego w prawidłowej wysokości w takim zakresie, w jakim powstanie nadpłaty jest związane ze zmianą wysokości zobowiązania podatkowego. W zakresie, w jakim wniosek jest niezasadny, organ odmawia stwierdzenia nadpłaty (art. 75 § 4a O.p.).
Z kolei podstawę prawną żądania zwrotu opłaty skarbowej stanowi art. 9 uos.
W myśl ust. 1 tego uregulowania opłata skarbowa podlega zwrotowi:
1) od dokonania czynności urzędowej - jeżeli mimo zapłacenia opłaty nie dokonano czynności urzędowej,
2) od wydania zaświadczenia lub zezwolenia (pozwolenia, koncesji) - jeżeli mimo zapłacenia opłaty nie wydano zaświadczenia lub zezwolenia (pozwolenia, koncesji).
Zwrot opłaty skarbowej następuje na wniosek (art. 9 ust. 2 uos). Opłata skarbowa nie podlega zwrotowi po upływie pięciu lat licząc od końca roku, w którym dokonano zapłaty (art. 9 ust. 3 uos).
Instytucja zwrotu opłaty skarbowej, uregulowana w art. 9 uos, dotyczy zatem sytuacji, gdy opłata w chwili skonkretyzowania się konieczności jej uiszczenia była świadczeniem należnym, lecz na skutek okoliczności, które nastąpiły później, zachodzi możliwość złożenia wniosku o jej zwrot i podstawa do zwrotu dla organu podatkowego. Zatem prawo do zwrotu opłaty skarbowej występuje w dwóch sytuacjach. Po pierwsze, jeżeli mimo uiszczenia opłaty skarbowej nie została dokonana czynność urzędowa, natomiast po drugie, jeżeli mimo uiszczenia opłaty skarbowej nie zostało wydane zaświadczenie (pozwolenie, koncesja). Przyjęcie takiej konstrukcji zwrotu opłaty skarbowej jest związane z przesunięciem momentu powstania obowiązku zapłaty opłaty skarbowej od jej przedmiotów na chwilę dokonania lub zgłoszenia lub złożenia wniosku. Przedstawione powyżej przesłanki zwrotu opłaty skarbowej mają charakter zamknięty, co oznacza, że w innych przypadkach, w których uiszczono opłatę skarbową, nie znajdzie zastosowania instytucja zwrotu opłaty skarbowej. Uregulowana w art. 9 uos instytucja zwrotu opłaty skarbowej znajduje zastosowanie w sytuacjach, w których opłata w chwili, gdy skonkretyzowała się konieczność jej uiszczenia, była świadczeniem należnym, lecz na skutek okoliczności, które nastąpiły ex post, zachodzi konieczność jej zwrotu.
Podkreślić należy, że w razie złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii, zwrot uiszczonej opłaty skarbowej nie jest przewidziany przez art. 9 ust. 1 uos, gdyż złożenie ww. dokumentu zasadniczo zawsze skutkuje powstaniem ekwiwalentu po stronie gospodarza danego postępowania, co do faktu istnienia pełnomocnictwa - oraz czynności materialno-technicznej włączenia złożonego dokumentu do akt sprawy. Wykładnia językowa art. 1 ust. 1 pkt 2 uos, jego wykładnia systemowa i wykładnia celowościowa prowadzą do wniosku, że przedmiotem opłaty skarbowej jest nie samo ustanowienie pełnomocnictwa lub prokury, ale czynność złożenia dokumentu potwierdzającego to ustanowienie (por. Bogucki Stanisław, Romanowicz Marcin, Winiarski Krzysztof, Opłata skarbowa. Komentarz - opublikowano: WKP 2021).
W związku z powyższym poza zakresem zastosowania tego przepisu znalazła się m.in. zapłata opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. W takim bowiem przypadku właściwym przepisem będzie art. 72 O.p. o zwrocie nadpłaty podatkowej. Uprawnienie do zwrotu opłaty skarbowej dotyczy zatem tych czynności, których dokonanie w chwili zapłaty nie jest pewne. W sytuacji natomiast czynności przedłożenia pełnomocnictwa nie mamy do czynienia ze stanem, w którym istnieje niepewność co do działania organu administracji, gdyż takie działanie nie występuje. W przypadku pełnomocnictwa (prokury) opłacie skarbowej podlega, bowiem samo jego przedłożenie, co powoduje, że jest to jedyny przypadek, gdy opłata skarbowa staje się skutecznie/ostatecznie należna z chwilą jej zapłaty. Z tego powodu w przypadku pełnomocnictwa (prokury) można mówić jedynie o uiszczeniu opłaty skarbowej w błędnej kwocie, tj. wyższej/niższej od należnej, nie można natomiast posługiwać się pojęciem opłaty nienależnej. To powoduje, że nadpłacona opłata skarbowa bardziej przypomina nadpłatę stricte podatkową (por. Komentarz Borszowski Paweł, Małecka Agata, Ustawa o opłacie skarbowej - opublikowano: LexisNexis 2014).
W myśl art. 72 O.p. stwierdzenie nadpłaty dotyczy sytuacji, gdy opłata została pobrana przez płatnika lub uiszczona przez zobowiązanego nienależnie (np. w sytuacji, gdy dana czynność nie podlega opłacie skarbowej) lub w wysokości większej niż należna. Osoba, która uiściła opłatę skarbową może w takiej sytuacji złożyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty. Powyższy pogląd znajduje również oparcie w piśmiennictwie naukowym. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie organ właściwie zastosował przepisy o nadpłacie i odmówił stwierdzenia nadpłaty, wobec niezasadności wniosku o jej stwierdzenie.
W ocenie Sądu w objętych wnioskami sprawach, opłata skarbowa została pobrana należnie i we właściwej wysokości - od pełnomocnictwa w wysokości po 17 zł od każdego. Spełniono tym samym przesłankę do pobrania opłaty skarbowej jaką jest złożenie pełnomocnictwa w sprawie. Przepisy ustawy o opłacie skarbowej nie uzależniają obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej od rodzaju pełnomocnictwa i zakresu czynności, do jakich upoważnia ono pełnomocnika - przesłanką powstania obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej jest samo złożenie dokumentu pełnomocnictwa w sprawie, czyli w danym postępowaniu. Ponadto wskazać należy, iż konstrukcja przepisu art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy wskazuje, iż samo złożenie pełnomocnictwa do konkretnej sprawy z zakresu administracji publicznej rodzi konsekwencje fiskalne - konieczność uiszczenia opłaty skarbowej. Istotne jest to, iż pobór opłaty oderwany jest od realizacji wskazanego w pełnomocnictwie upoważnienia do działania. Nie ma przy tym znaczenia więc, czy pełnomocnictwo to zostanie wykorzystane, czy też nie.
Bez znaczenia pozostaje także zarzucony w skardze fakt, że Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnosi się do rozpoznania spraw przed organem administracji publicznej. Zgodzić należy się ze skarżącą, że w niniejszym przypadku mamy do czynienia ze sprawą w postępowaniu sądowym a nie z zakresu administracji publicznej, jednak w obu rodzajach spraw obowiązują identyczne zasady.
Nie znajdując, zatem podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie odpowiada przepisom prawa materialnego, względnie uchybia przepisom postępowania w stopniu co najmniej mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł o oddaleniu skargi.