I SA/OL 206/23

I SA/Ol 206/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2023-08-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Andrzej Brzuzy /przewodniczący sprawozdawca/
Anna Janowska
Katarzyna Górska
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2422
art. 27 ust. 2
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j.)
Dz.U.UE.L 2014 nr 181 poz 48 art. 39 ust. 1
Rozporzadzenie Delegowane Komisji UE Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013  w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych  mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności
Dz.U.UE.L 2000 nr 204 poz 1 art. 7 ust. 1
Rozporządzenie (WE) NR 1760/2000 Parlamentu Europejskiego i Rady z 17 lipca 2000 r. ustanawiające system identyfikacji i rejestracji bydła i  dotyczące etykietowania wołowiny i produktów z wołowiny oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 820/97.
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 pkt 35 wstępu do rozporządzenia, art. 77 ust. 1 i ust. 2, art. 91 ust. 1 i ust. 2, art. 97 ust. 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Brzuzy (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska asesor WSA Anna Janowska Protokolant starszy referent Weronika Ćwiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 14 kwietnia 2023r., nr 72/OR14/2023 w przedmiocie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na rok 2022: 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie na rzecz skarżącego J. S. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 3. nakazuje ściągnąć od skarżącego J. S. kwotę 6 zł (sześć złotych) tytułem nieopłaconego w części wpisu sądowego od skargi.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 5 maja 2022 r. J. S. (dalej jako: "beneficjent", "strona", "skarżący") zwrócił się o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020), dalej jako: "płatność rśk", na 2022 r.
Decyzją z 6 lutego 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w D. (dalej jako: "Kierownik BP", "organ I instancji") na podstawie:
- art. 26 ust. 1 i 2 pkt 2, art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2022 r. poz. 2422, ze zm.), dalej jako: "ustawa PROW 2014-2020",
- §2, §3 ust. 1, §5 ust. 1 pkt 2, §7, §10 ust. 1 pkt 4, §14 ust. 1 pkt 1, §15 ust 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 415, ze zm.), dalej jako: "rozporządzenie rolno-środowiskowo-klimatyczne",
- art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm.), dalej jako: "k.p.a.",
przyznał beneficjentowi wnioskowaną płatność w łącznej wysokości 156.193,28 zł, w tym: Wariant: 7.1.4 Bydło polskie czarno-białe w wysokości 156.193,28 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 4.830,72 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia.
Ponadto Kierownik BP ustalił zwierzęta objęte zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym w ramach Wariantu 7.1.4 Bydło polskie czarno-białe podjęte w dniu 15 marca 2019 r. w liczbie 39.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że 2 listopada 2022 r. w gospodarstwie rolnym beneficjenta przeprowadzono kontrolę w zakresie wymogów wzajemnej zgodności IRZ, potwierdzoną raportem. W wyniku przeprowadzonej kontroli stwierdzono następujące nieprawidłowości (w odniesieniu do bydła):
- [BW 4.1.IRZ10] stwierdzono, że posiadacz bydła nie zgłaszał faktu urodzenia, śmierci oraz przewozu bydła do i z siedziby stada wraz z datami tych zdarzeń kierownikowi biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej również: ARiMR") w terminie do 7 dni od dnia nastąpienia tego zdarzenia. Przemieszczenie jednej sztuki bydła [...] zgłoszono po upływie 7 dni od daty zdarzenia. Sztuka została sprzedana 15 kwietnia 2022 r., a zgłoszono przemieszczenie 23 kwietnia 2022 r. Ponieważ podczas przeprowadzonej kontroli stwierdzono, ze niezgodność nie może być naprawiona, co oznaczono w raporcie nadając kryterium Trwałości wagę 5 pkt, natomiast Zasięg i Dotkliwość naruszenia odpowiednio 5 i 1 pkt, dlatego też zastosowano obniżkę kwot płatności.
W odwołaniu od opisanej decyzji strona podniosła, że podczas kontroli poinformowała, że chciała złożyć zgłoszenie w terminie, ale w dniu 22 kwietnia 2022 r. (piątek) platforma IRZ nie działała. Zaistniały błąd wynikał ze źle działającego systemu IRZ. Do pisma odwoławczego dołączono wydruk ze strony internetowej ARiMR o niedostępności usług IT w dniu 22 kwietnia 2022 r.
Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie (dalej jako: "Dyrektor OR", "organ II instancji", "organ odwoławczy") decyzją z 14 kwietnia 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że początkowa kwota płatności rśk w ramach Wariantu 7.1 Zachowanie lokalnych ras bydła wyniosła 161.024,00 zł. Następnie została pomniejszona ze względu na nieprzestrzeganie norm oraz wymogów. Zgodnie z art. 97 i 99 rozporządzenia (UE) Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudniu 2013 r. w sprawie finansowaniu wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 12.2013 r., str. 549, ze zm.), dalej jako: "rozporządzenie nr 1306/2013", zmniejsza się całkowitą kwotę płatności, która ma być przyznana w roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności.
Jednocześnie Dyrektor OR zaznaczył, że powyższe rozporządzenie utraciło moc z dniem 1 stycznia 2023 r., jednakże znajduje w niniejszej sprawie zastosowanie na podstawie art. 104 §1 pkt a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2021/2116 z 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzeniu (UE) nr 1306/2013 (Dz. Urz. UE L 2021.435.187, ze zm.).
Następnie organ II instancji dokonał stosownych wyliczeń (str. od 4 do 5 decyzji) stwierdzając za organem I instancji, że kwota przyznanej płatności w ramach Wariantu 7.1 Zachowanie lokalnych ras bydła po uwzględnieniu zmniejszeń wynosi 156.193,28 zł.
W dalszej części uzasadnienia Dyrektor OR ponownie powołał się na ustalenia kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie rolnym beneficjenta, wskutek której stwierdzono, że posiadacz bydła nie zgłasza faktu urodzenia, śmierci oraz przewozu bydła do i z siedziby stada wraz z datami tych zdarzeń Kierownikowi BP w terminie do 7 dni od dnia nastąpienia tego zdarzenia. Przemieszczenie jednej sztuki bydła (o numerze wskazanym wcześniej) zgłoszono po upływie 7 dni od daty zdarzenia. Wskazał przy tym, że raport z kontroli jest dowodem w sprawie i stanowi odzwierciedlenie stanu taktycznego. Nie ulega wątpliwości, że sporządzony w przedmiotowej sprawie raport ma postać dokumentu urzędowego, o którym mowa w art. 76 §1 i 2 k.p.a i jako taki, zawiera w swej treści utrwalone na piśmie ustalenia dokonane w gospodarstwie strony.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że zgłoszenie przemieszczenia przez producenta rolnego, które musi nastąpić w ciągu 7 dni od dnia zdarzenia przemieszczenia można dokonać elektronicznie za pomocą: aplikacji IRZ, przesłać poczta bądź dokument ten złożyć bezpośrednio w Biurze Powiatowym ARiMR. Strona zatem nie miała ograniczenia tylko do aplikacji IRZ, mogła dokonać zgłoszenia wybierając inną formę. Dyrektor OR wskazał ponadto, że z załączonego do odwołania wydruku o czasowej niedostępności usług IT w dniu 22 kwietnia 2022 r. wynika, że aplikacja była niedostępna w godzinach 18:00 - 24:00. Informacja ta została podana do wiadomości już w dniu 20 kwietnia 2022 r. Zatem zdaniem organu odwoławczego strona mając wiedzę o niedziałającej aplikacji w dniu 22 kwietnia 2022 r. mogła dokonać przemieszczenia tego dnia do godziny 18:00, kiedy to aplikacja działała albo skorzystać z innej formy poinformowania o przemieszczeniu zwierzęcia, nie zostawiając tym samym dokonania wskazanej czynności na ostatnią chwilę. Dyrektor OR uważa, że beneficjent powinien zapoznać się z komunikatami o dostępności aplikacji. Organ ten podał też, że z komunikatu wynikało "(...) w planowanym "oknie serwisowym" może występować czasowa niedostępność usług IT." Nie było wskazane, że w tych godzinach usługa całkowicie będzie niedostępna. Dyrektor OR nie zgodził się z twierdzeniem strony, że przemieszczenia dokonała kilka minut po północy w dniu 23 kwietnia 2022 r. Jak wynika z Zintegrowanego Systemu Zarzadzania i Kontroli strona dokonała przemieszczenia zwierzęcia w dniu 23 kwietnia 2022 r. o godzinie 15:06.
Nadto organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy PROW 2014-2020 strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek: ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Reasumując Dyrektor OR stwierdził prawidłowość ustaleń i oceny prawnej dokonanej przez organ I instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Olsztynie decyzję organu odwoławczego zaskarżono w całości, wnosząc o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji i przekazanie do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Wniesiono również o rozpoznanie skargi na rozprawie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Ponadto skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentu z informacji z systemu rejestracji zwierząt.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1) art. 39 rozporządzenia UE nr 640/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE nr 1306/2013 r. (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r. str. 48), dalej jako: "rozporządzenie nr 640/2014", w zw. z art. 13 rozporządzenia delegowanego Komisji UE 2022/1172 z 4 maja 2022 r. poprzez jego zastosowanie do sytuacji, w której rolnik nie ponosi winy za brak działania systemu IRZ,
2) zastosowanie kary, podczas gdy przewinienie, o ile można go takim nazwać dotyczyło tylko 1 sztuki bydła i tylko w dniu, gdy system nie działał prawidłowo, co wynika z komunikatu ARiMR o czasowej niedostępności,
3) art. 6 k.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności, przerzucając winę za wadliwie działający system na beneficjenta,
4) art. 27 ust. 2 ustawy PROW 2014-2020poprzez wadliwe zastosowanie.
Zdaniem skarżącego organ w uzasadnieniu błędne założył, że strona winna przewidywać wady systemu IRZ i nie zgłaszać przemieszczenia zwierząt na ostatni dzień. Niestety w okresie wiosny prace polowe są wzmożone a skarżący nie przewidział i nie mógł przewidzieć okoliczności, że system nie będzie działał prawidłowo. Dowiedział się o tym już po godzinach pracy poczty. Zdaniem strony, jeżeli organ nakłada obowiązki w postaci czasowej rejestracji zwierząt, to po stronie organu zgodnie z zasadą praworządności stoi obowiązek stworzenia takiego systemu, który w czasie owych 7 dni będzie dostępny. Aplikacja jak się okazało była niedostępna od godz. 18:00 - 24:00 i niemożliwe było skorzystanie z poczty, ponieważ już była zamknięta. Do godz. 18:00 skarżący pracował, najpierw kosił trawę, potem doił krowy. Dopiero po 18:00 mógł dokonać czynności biurowych. Podniósł, że czekał na dokonanie zgłoszenia bardzo długo, a i tak zgłoszenie to system zarejestrował dopiero dnia następnego po 15:00. Skarżący podkreślił też, że przedstawił dowody potwierdzające ww. okoliczności, ale zostały one przez organ pominięte. Zauważył, że organ nie zaprzeczył, że nie dołożono starań, by aplikacja działała prawidłowo, wręcz przeciwnie przyznał, że w tym dniu był problem, a mimo to za brak działania systemu ukarano beneficjenta.
Strona zatem uważa, że kara nałożona na rolnika jest niewspółmierna i nieadekwatna do okoliczności i nałożona na rolnika, który nie ponosi winy za błędy w systemie rejestracji zwierząt.
Odpowiadając na skargę Dyrektor OR wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:
Skarga podlegała uwzględnieniu.
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 §1 i §2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sąd administracyjny kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest on związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2023 r. poz. 259 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Tym samym sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo - uchyla ją.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana we wskazanym trybie, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Istota sporu sprowadza się do tego, czy organy ARiMR miały prawo do pomniejszenia płatności rśk o kwotę 4.830,72 zł ze względu na stwierdzoną podczas kontroli w siedzibie stada nieprawidłowość i niezgodność polegającą na tym, że strona nie zgłosiła w terminie 7 dni od dnia zdarzenia przemieszczenia 1 sztuki bydła, która jak ustaliły organy została sprzedana 15 kwietnia 2022 r., a zgłoszono ten fakt 23 kwietnia 2022 r. (8 dnia). Nie zgodziła się z tym stanowiskiem strona wskazując m. in. na błędne założenie organów obu instancji, że strona winna przewidywać wady systemu IRZ, które leżały po stronie ARiMR. Wskazała też, że jeżeli organ nakłada obowiązki w postaci czasowej rejestracji zwierząt, to po stronie organu zgodnie z zasadą praworządności stoi obowiązek stworzenia takiego systemu, który w czasie owych 7 dni będzie dostępny (aplikacja jak się okazało była niedostępna ostatniego dnia, kiedy było jeszcze możliwe zgłoszenie zdarzenia od godz. 18:00 - 24:00). Jednocześnie podniosła, że o braku możliwości skorzystania z systemu dowiedziała już po godzinach pracy poczty, tj. po godz. 18:00 kiedy skończyła prace w gospodarstwie: ("najpierw kosiła trawę, potem doiła krowy") i dopiero wówczas mogła dokonać czynności biurowych.
Zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy PROW 2014-2020 strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Z art. 39 ust. 1 rozporządzenia nr 640/2014 wynika, że Jeżeli stwierdzona niezgodność wynika z zaniedbania ze strony beneficjenta, stosuje się zmniejszenie. Zmniejszenie to, co do zasady, wynosi 3% łącznej kwoty wynikającej z płatności i rocznych premii wymienionych w art. 92 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Agencja płatnicza może jednak, na podstawie oceny ważności niezgodności, dokonanej przez właściwy organ kontrolny w poświęconej ocenie części sprawozdania z kontroli, biorąc pod uwagę kryteria, o których mowa w art. 38 ust. 1-4, postanowić o zmniejszeniu tego odsetka do 1% lub o zwiększeniu go do 5% łącznej kwoty, o której mowa w akapicie pierwszym; agencja może też nie zastosować żadnego zmniejszenia w przypadkach, w których przepisy dotyczące przedmiotowego wymogu lub normy pozostawiają możliwość odstąpienia od karania wykrytej niezgodności lub w przypadkach, w których wsparcie przyznano zgodnie z art. 17 ust. 5 i 6 rozporządzenia (UE) nr 1305/2013.
Według art. 91 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1306/2013 (1) W przypadku gdy beneficjent, o którym mowa w art. 92, nie przestrzega przepisów dotyczących zasady wzajemnej zgodności, ustanowionych w art. 93, nakłada się na niego karę administracyjną. (2) Karę administracyjną, o której mowa w ust. 1, stosuje się jedynie w przypadku gdy niezgodność jest wynikiem działania lub zaniechania, które można bezpośrednio przypisać danemu beneficjentowi; oraz w przypadku gdy spełniony jest jeden z następujących warunków dodatkowych, lub obydwa: (a) niezgodność związana jest z działalnością rolniczą beneficjenta; (b) dotyczy ona obszaru gospodarstwa rolnego beneficjenta.
W myśl art. 97 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013 karę administracyjną przewidzianą w art. 91 nakłada się w przypadku nieprzestrzegania zasady wzajemnej zgodności w jakimkolwiek momencie w ciągu danego roku kalendarzowego ("dany rok kalendarzowy"), oraz w przypadku gdy taką niezgodność można bezpośrednio przypisać beneficjentowi, który złożył w danym roku kalendarzowym wniosek o przyznanie pomocy lub wniosek o płatność.
Przepis art. 77 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 1306/2013 stanowi, że (1) w odniesieniu do kar administracyjnych, o których mowa w art. 63 ust. 2, niniejszy artykuł ma zastosowanie w przypadku nieprzestrzegania kryteriów kwalifikowalności, zobowiązań lub innych obowiązków wynikających ze stosowania przepisów dotyczących wsparcia, o których mowa w art. 67 ust. 2. (2) Nie nakłada się kar administracyjnych w przypadku gdy: (a) niezgodność jest wynikiem działania siły wyższej; (b) niezgodność jest wynikiem oczywistych błędów, o których mowa w art. 59 ust. 6; (c) niezgodność jest wynikiem błędu właściwego organu lub innego organu, w przypadku gdy błąd nie mógł być w rozsądny sposób odkryty przez osobę, której dotyczy kara administracyjna; (d) dana osoba może dowieść w sposób zadowalający właściwemu organowi, że nie jest winna niewypełnienia obowiązków, o których mowa w ust. 1, lub właściwy organ w inny sposób przekona się, że nie nastąpiło to z winy danej osoby; (e) niezgodność jest nieznaczna, w tym również gdy wyrażona jest w formie progu, który ma zostać ustalony przez Komisję zgodnie z ust. 7 lit. b); (f) zachodzą inne przypadki, w których nie jest właściwe nakładanie kary, które mają zostać określone przez Komisję zgodnie z ust. 7 lit. b.
Z pkt 35 wstępu do rozporządzenia nr 1306/2013 wynika jednocześnie, że - w odniesieniu do niezgodności z obowiązkami przestrzegania zasady wzajemnej zgodności, kary administracyjne powinny być ustalone z uwzględnieniem zasady proporcjonalności. Należy je stosować tylko w razie zaniedbania lub winy umyślnej rolnika i należy je stopniować w zależności od wagi stwierdzonej niezgodności.
Z art. 7 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1760/2000 Parlamentu Europejskiego i Rady z 17 lipca 2000 r. ustanawiające system identyfikacji i rejestracji bydła i dotyczące etykietowania mięsa wołowego i produktów z mięsa wołowego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 820/97 (Dz.U. L 204 z 11.8.2000, s. 1) wynika, że z wyjątkiem przewoźników, wszyscy posiadacze zwierząt zobowiązani są do: (-) prowadzenia aktualnego rejestru, (-) zgłaszania właściwym władzom wszystkich przemieszczeń do i z gospodarstwa oraz wszystkich przypadków urodzenia i śmierci zwierząt w gospodarstwie wraz z datami tych zdarzeń w maksymalnym terminie określonym przez dane państwo członkowskie; ten maksymalny termin wynosi co najmniej trzy dni i nie przekracza siedmiu dni od dnia jednego z tych zdarzeń; państwa członkowskie mogą zwrócić się do Komisji z wnioskiem o przedłużenie maksymalnego siedmiodniowego terminu.
Równocześnie art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z 4 listopada 2022 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz.U. z 2022 r. poz. 2727, ze zm. ) – dalej jako: "ustawa rejestracyjna" stwierdza, że - (1) zgłoszenia do komputerowej bazy danych informacji o zdarzeniach dotyczących zwierząt, których obowiązek zgłoszenia do komputerowej bazy danych wynika z przepisów wymienionych w art. 1 pkt 1 lub przepisów ustawy, dokonuje się w terminie 7 dni od dnia wystąpienia danego zdarzenia, chyba że przepisy wymienione w art. 1 pkt 1, przepisy ustawy lub przepisy odrębne stanowią inaczej. (2) Zgłoszenia do komputerowej bazy danych informacji o zdarzeniach dotyczących zwierząt, których obowiązek zgłoszenia do komputerowej bazy danych wynika z przepisów wymienionych w art. 1 pkt 1 lub przepisów ustawy, dokonuje posiadacz, a w zakresie unieszkodliwienia zwłok zwierzęcia - podmiot prowadzący zakład przetwórczy lub spalarnię, chyba że przepisy wymienione w art. 1 pkt 1, przepisy ustawy lub przepisy odrębne stanowią inaczej.
Odnosząc się do zarzutów skargi, tj. (1) naruszenia art. 39 rozporządzenia nr 640/2014 w zw. z art. 13 rozporządzenia nr 2022/1172 poprzez jego zastosowanie do sytuacji, w której rolnik nie ponosi winy za brak działania systemu IRZ; (2) art. 6 k.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności, przerzucając winę za wadliwie działający system na beneficjenta; (3) art. 27 ust. 2 ustawy PROW 2014-2020 poprzez wadliwe zastosowanie, w ocenie sądu każdy z nich zasługiwał na uwzględnienie.
Przemawiają za tym następujące okoliczności sprawy:
- w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że termin do zgłoszenia do komputerowej bazy danych (IRZ) informacji o zdarzeniach dotyczących zwierząt ma charakter materialnoprawny i nie podlega przywróceniu. Uchybienie temu terminowi wywołuje określony skutek, w tym przypadku w postaci pomniejszenia płatności rśk (w kwocie wskazanej w zaskarżonym rozstrzygnięciu) z uwagi na stwierdzoną podczas kontroli w siedzibie stada nieprawidłowość i niezgodność polegającą na niezgłoszeniu w terminie 7 dni od dnia zdarzenia przemieszczenia 1 sztuki bydła. Inaczej mówiąc, termin taki ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację prawa podmiotowego, zaś konsekwencją jego uchybienia jest wygaśnięcie możliwości dokonania określonej czynności (por. wyrok WSA w Lublinie z 5 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 631/13 – choć dotyczy on innego terminu prawa materialnego, tj. terminu na uzupełnienie wniosku o przyznanie płatności wsparcia bezpośredniego, to co do zasadny ma on również odniesienie do tej sprawy; wszystkie orzeczenia przywołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznać zatem należy, że termin na zgłoszenie przemieszczenia zwierzęcia jest terminem nieprzywracalnym (co potwierdziły organy obu instancji wskazując w przyjętych rozstrzygnięciach, że stwierdzona "niezgodność nie może być naprawiona"). Mając powyższe na względzie termin ten nie podlega również skróceniu (jak miało to miejsce w tej sprawie). Jednocześnie, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja systemów komunikacji elektronicznej oraz takie zorganizowanie ich obsługi technicznej - aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych za ich pośrednictwem podań (jak w tej sprawie chciała zrobić strona), wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia drogą elektroniczną (por. np. postanowienia NSA: z 10 września 2015 r., sygn. akt I OSK 1968/15; z 3 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1940/15, czy też wyrok WSA w Łodzi z 25 lutego 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 134/20). Ponadto skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (por. postanowienie NSA z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1414/15; wyrok NSA z 16 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2186/14 czy też wyrok WSA w Łodzi z 25 lutego 2021 r.).
Z uwagi na powyższe, w ocenie sądu ARiMR nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku zorganizowania systemu komunikacji elektronicznej IRZ w taki sposób aby w dniu 22 kwietnia 2022 r. (ostatnim dniu kiedy skarżący mógł dokonać zgłoszenia zdarzenia związanego z 1 sztuką bydła) zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych za jego pośrednictwem zgłoszeń. De facto też, co wynika z dokumentacji zgromadzonej w sprawie i co nie jest kwestionowane organ z uwagi na prace serwisowe skrócił 7 - dniowy termin przysługujący stronie, który kończył się w tej sprawie 22 kwietnia 2022 r. - od godziny 18.00 do 24.00 (o 6 godzin). Trzeba też podkreślić, że ww. termin na zgłoszenie zdarzenia dotyczącego danego zwierzęcia wynika bezpośrednio z art. 26 ust. 1 i 2 ustawy rejestracyjnej (również z art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 1760/2000) i wskazuje z jednej strony na obowiązek zgłoszenia do komputerowej bazy danych informacji o zdarzeniach dotyczących zwierząt, z drugiej zaś na nieograniczone niczym uprawnienie strony do dokonania tej czynności w tym właśnie okresie czasu. Nie do zaakceptowania jest zatem argumentacja organu przyjęta w odpowiedzi na skargę, a które nie ma też oparcia w przepisach prawa, z której wynika, że strona nie wykazała się w przedmiotowej sprawie wystarczającą (należytą) starannością, po pierwsze zwlekając z wykonaniem obowiązku do ostatniego dnia terminu, w którym możliwe był spełnienie obowiązku zgłoszenia zdarzenia. Nie ma też znaczenia, że przerwa w dostępie trwała tylko kilka godzin a organ 20 kwietnia 2022 r. (jak twierdzi w odpowiedzi na skargę - z odpowiednim wyprzedzeniem) zamieścił na stronie internetowej ARiMR informację o czasowej, tj. w dniu 22 kwietnia 2022 r. niedostępności systemu IRZ. Bez znaczenia dla sprawy pozostają również wywody organu odwoławczego zawarte w zaskarżonej decyzji, że strona mogła skorzystać z poczty czy też zgłosić zdarzenie bezpośrednio w organie. Oczywiście mogła, ale nie musiała tego robić. Miała bowiem prawo, którego organ nie może pozbawiać do skorzystania przez cały okres 7 dni z systemu IRZ (skoro ustawodawca przede wszystkim taką formę postępowania w przypadku zgłoszenia zdarzenia związanego ze zwierzęciem przewidział), a termin ten ma charakter materialny i nie podlega ani wydłużeniu ani skróceniu. Ponadto skoro organ wywodzi z tego faktu tak daleko idące skutki, to winien wykazać (czego nie zrobił), że rzeczywiście strona miała możliwość w tym dniu skorzystania z innej formy poinformowania o zdarzeniu - niż poprzez system IRZ. Podsumowując, istotne jest w tej sprawie to, że strona faktycznie 22 kwietnia 2022 r. od godziny 18.00 do 24.00 nie mogła (choć miała do tego prawo) skorzystać z ww. systemu, z uwagi na okoliczności leżące wyłącznie po stronie ARiMR (prace serwisowe) i dokonać stosownego zgłoszenia zdarzenia przemieszczenia zwierzęcia;
- z akt sprawy wynika, że sytuacja ta miała charakter jednostkowy i incydentalny. Potwierdza to informacja o zdarzeniach wygenerowana z Systemu Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt (k. 4/18-4/19 akt sprawy), z której wynika, że w okresie od 20 stycznia 2022 r. do 1 listopada 2022 r. taka sytuacja miała miejsce tylko raz i nie miała żadnego związku (co wykazano wcześniej) z działaniami strony tylko ARiMR (brak dostępu skarżącego do systemu IRZ). W tym kontekście na uwagę zasługuje art. 91 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013, z którego wynika, że karę administracyjną, o której mowa w ust. 1 tego przepisu, stosuje się jedynie w przypadku, gdy niezgodność jest wynikiem działania lub zaniechania, które można bezpośrednio przypisać danemu beneficjentowi (a w tej sprawie nie miało to miejsca). Z pkt 35 wstępu do rozporządzenia nr 1306/2013 wynika jednocześnie, że kary administracyjne należy stosować tylko w razie zaniedbania lub winy umyślnej rolnika (a tego organy nie wykazały). W ocenie sądu strona dowiodła też (mając na względzie dowód w postaci informacji z systemu informatycznego ARiMR o wystąpieniu braku dostępności do systemu IRZ), że nie jest winna niewypełnieniu obowiązków. W takim zaś przypadku nie nakłada się kar administracyjnych (art. 77 ust. 2 ww. rozporządzenia). Zwrócić uwagę należy również na art. 77 ust. 2 lit. c rozporządzenia nr 1306/2013, który stanowi, że nie nakłada się kar administracyjnych w przypadku gdy niezgodność jest wynikiem błędu właściwego organu lub innego organu, w przypadku gdy błąd nie mógł być w rozsądny sposób odkryty przez osobę, której dotyczy kara administracyjna. Ponadto kar administracyjnych nie nakłada się jeżeli dana osoba może dowieść w sposób zadowalający właściwemu organowi, że nie jest winna niewypełnienia obowiązków, o których mowa w ust. 1 lub właściwy organ w inny sposób przekona się, że nie nastąpiło to z winy danej osoby; niezgodność jest nieznaczna (art. 77 ust. 2 lit. d i e ww. rozporządzenia).
Odnosząc się jednocześnie do argumentacji organu II instancji opartej o art. 27 ust. 2 ustawy PROW 2014-2020 i związany z tym ciężar dowodu, który w jego ocenie obciąża wyłącznie stronę, wskazać należy, że faktycznie w postępowaniu w sprawie przyznania płatności nastąpiło odejście od zasady prawdy obiektywnej. Ustawodawca zastosował bowiem regulację odmienną od art. 7 k.p.a., zgodnie z którym to organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Oznacza to, że w tego typu postępowaniu to nie organ, a strona ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne. Niemniej jednak jeśli organ wywodzi skutki prawne powołując się na jakąś okoliczność, to powyżej wskazane odejście od zasady prawdy obiektywnej nie zwalnia go od jej udowodnienia, w sposób bezsporny i nie budzący żądnych wątpliwości. I choć organ jest zobowiązany w tego typu sprawach rozpatrzyć, ale nie zbierać materiał dowodowy to jak słusznie zauważył NSA w wyroku z 8 kwietnia 2022 r., sygn. akt I GSK 2597/18 to: "Jednocześnie ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.". Jak wskazał też WSA w Szczecinie w wyroku z 22 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 158/22: "To organy administracji prowadzą postępowanie administracyjne i powinny prowadzić je w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Wiąże się to z kwestią przeprowadzenia rzetelnie postępowania, zebrania dowodów i ich oceny, a także sporządzeniem uzasadnienia decyzji według reguł z art. 107 k.p.a." szczególnie, jeśli wywodzą tak daleko idące skutki dla strony, jak było w tej sprawie.
Uwagę sądu zwróciło również to, że organy obu instancji w przyjętych rozstrzygnięciach nie wskazały przepisu prawa (który miał zostać naruszony), z którego wynika 7 - dniowy termin na zgłoszenie zdarzenia związanego z danym zwierzęciem. Tym samym zarówno Dyrektor OR, jak i organ I instancji naruszyły również (oprócz przepisów wskazanych w skardze) art. 107 §1pkt 6 i §3 k.p.a. poprzez brak w tym zakresie uzasadnienia prawnego. Jak wynika bowiem z tych przepisów decyzja zawiera m.in. uzasadnienie prawne, które powinno w szczególności zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (czego w tym zakresie zabrakło).
Mając powyższe na względzie w ocenie sądu organ odwoławczy z naruszeniem zasad wynikających z rozdziału 3 ustawy PROW 2014-2020 nie odniósł się (z uwagi na zmniejszenie przyznanej na rok 2022 płatności rśk) do twierdzenia strony wskazującego na brak jej winy w niezgłoszeniu w terminie 7 dni od dnia wystąpienia danego zdarzenia (przemieszczenia 1 szt. bydła) w systemie IRZ, jak również nie dokonał właściwej, pełnej oceny sprawy (przy uwzględnieniu, m.in. przepisów prawa unijnego) z uwagi na wystąpienie jedynie jednostkowego przypadku niezgłoszenia przemieszczenia zwierzęcia (jak wynika z akt sprawy), w kontekście zasad praworządności (art. 6 k.p.a.) i zaufania do państwa (art. 8 k.p.a.). Z tych względów na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. sąd uchylił zaskarżoną decyzję.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 §1 p.p.s.a. zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę w wysokości 200,00 zł tytułem należnego wpisu sądowego od skargi.
W pkt 3. wyroku na podstawie art. 223 §2 p.p.s.a. sąd nakazał ściągnąć od skarżącego kwotę 6,00 zł tytułem nieopłaconego w części wpisu sądowego od skargi. Należny w sprawie stały wpis sądowy od skargi wynosi 200 zł (§2 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 poz. 535), natomiast zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 17 czerwca 2023 r. skarżący uiścił wpis sądowy w wysokości 194,00 zł. Różnica między wpisem należnym w sprawie a uiszczonym wyniosła 6,00 zł. Ściągnięcie brakującej kwoty wpisu należało dokonać w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej (pierwszej) instancji.