I SA/OL 186/24

I SA/Ol 186/24 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-08-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Anna Janowska
Jolanta Strumiłło /przewodniczący/
Katarzyna Górska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 38,  art. 54
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) sędzia WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 29 marca 2024 r., nr 2801-IEE.7192.69.2024 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę
Uzasadnienie
Skarga P. Sp. z o.o. z siedzibą w D. (dalej: "spółka", "skarżąca") dotyczy postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej: "DIAS", "organ odwoławczy") utrzymującego w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Olsztynie (dalej: "NUS", "organ egzekucyjny") z 9 lutego 2024 r. nr 2813-SEE2.7113.40.2024 oddalającego skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia samochodów osobowych.
Z akt sprawy wynika, że NUS prowadzi wobec spółki postępowanie egzekucyjne obejmujące należności podatkowe oraz należności z tytułu składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Łączna kwota należności głównej wynosi 1.747.498,49 zł (według stanu na 9 lutego 2023 r.). W ramach tego postępowania, protokołem z 22 grudnia 2023 r. NUS dokonał zajęcia dwóch samochodów osobowych marki: [...] o numerze rejestracyjnym [...] oraz [...] o numerze rejestracyjnym [...], o czym zawiadomił także właściwego starostę. Odpis protokołu zajęcia pojazdów i ww. zawiadomienia został doręczony spółce 3 stycznia 2024 r.
W dniu 10 stycznia 2024 r. (data nadania przesyłki pocztowej) spółka wniosła skargę na powyższą czynność egzekucyjną, zarzucając dokonanie jej z naruszeniem ustawy. Podniosła, że zajęcie jest sprzeczne z zapisami umowy z 18 sierpnia 2020 r. o przeniesieniu własności rzeczy na zabezpieczenie spłaty zobowiązań (umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie) oraz z aneksem do tej umowy z 2 stycznia 2022 r., zawartej między spółką a P1. Sp. z o.o., na mocy której spółka przeniosła własność rzeczy oraz wszelkich wierzytelności, w tym przyszłych, na rzecz ww. spółki. Ponadto spółka wskazała, że decyzja stanowiąca podstawę ustalenia zobowiązania podatkowego jak i postanowienie o jej klauzuli natychmiastowej wykonalności zostały zaskarżone, zatem akty te jako nieprawomocne nie mogły być podstawą do wystawienia tytułów wykonawczych i dokonywania czynności egzekucyjnych. Z tych też powodów spółka wniosła o uchylenie dokonanej czynności egzekucyjnej.
Postanowieniem z 9 lutego 2024 r. NUS, powołując art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.; dalej: "u.p.e.a."), oddalił skargę spółki. Organ egzekucyjny ocenił, że zawarta przez spółkę umowa z P1. Sp. z o.o. nie uzasadnia twierdzenia, że czynności egzekucyjne zostały dokonane z naruszeniem przepisów ww. ustawy. Wyjaśnił także, że z mocy art. 239b § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa (dalej: "Op") możliwe jest prowadzenie egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w oparciu o nieostateczną decyzję, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
Po rozpatrzeniu zażalenia spółki DIAS wydał zaskarżone postanowienie, w którym utrzymał w mocy postanowienie NUS o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną. Zdaniem DIAS przedmiotowej skargi nie można traktować jako uniwersalnego środka zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy wywiódł, że skarga ta stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego, ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, takie jak: zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skarga do sądu powszechnego. Ocenił, że zaskarżona przez spółkę czynność egzekucyjna została dokonana zgodnie z obowiązującymi przepisami u.p.e.a., zaś właściciel zajętych pojazdów (spółka) został prawidłowo ustalony przez organ egzekucyjny na podstawie informacji uzyskanych 22 grudnia 2023 r. z bazy Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK).
DIAS zauważył, że spółka w istocie nie kwestionuje poprawności formalnej dokonanego przez NUS zajęcia samochodów osobowych, jak również nie podnosi zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Nie odnosi się zatem do podstaw wniesienia tego rodzaju skargi wymienionych w art. 54 § 1 u.p.e.a., kwestionuje natomiast "dopuszczalność" zajęcia ww. pojazdów jako ruchomości nienależących do spółki. Zdaniem DIAS kwestia, czy zajęcie powyższych samochodów osobowych było zasadne z uwagi na umowę przeniesienia własności rzeczy na zabezpieczenie spłaty zobowiązań (umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie) na rzecz P1. Sp. z o.o., dotyczy jednak nie tyle poprawności czynności egzekucyjnej w postaci ich zajęcia, lecz oceny, komu aktualnie przysługuje prawo do zajętych pojazdów. Powyższe może być natomiast przedmiotem rozstrzygnięcia w oparciu o przepis art. 38 u.p.e.a., nie zaś skargi, o której mowa w art. 54 u.p.e.a.
W skardze spółka wniosła o uchylenie postanowienia DIAS oraz o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie w tej sprawie: art. 29 § 1 u.p.e.a. przez niezastosowanie, art. 12 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego przez niepełne zastosowanie, art. 26 Op przez niezastosowanie oraz art. 155 § 1 i art. 510 § 1 Kodeksu cywilnego przez niezastosowanie. W uzasadnieniu tych zarzutów skarżąca podniosła, że pojazdy stanowiące własność osoby trzeciej nie mogą być przedmiotem zajęcia. Wywiodła, że zgodnie z art. 29 § 1 in principio u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, jest to zatem postępowanie inkwizycyjne i zainteresowany nie - dłużnik nie musi dbać o to, żeby organ egzekucyjny nie zajął przez pomyłkę jego rzeczy znajdującej się u dłużnika (np. rzeczy leasingowanej). Wskazała, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w wypadkach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy Kpa, a w tym zasadę wnikliwości. Ponadto zgodnie z wyżej wskazaną regułą inkwizycyjności, organ winien ustalić kwestię własności zajmowanych rzeczy. Podała, że w chwili zajęcia poinformowała o stanie faktycznym organ egzekucyjny, jednak ten w sposób nieuprawniony poprzestał na ustaleniu właściciela pojazdów w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Uznała, że analogicznie, jak ma to miejsce w postępowaniu cywilnym, także w postępowaniu egzekucyjnym w administracji możliwe jest żądanie uchylenia zajęcia rzeczy cudzej w trybie skargi.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.
Rozpoznawana sprawa dotyczy środka prawnego w postaci skargi na czynność egzekucyjną, tj. na wszelkie działania organu egzekucyjnego zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). Środkiem egzekucyjnym, zgodnie z art. 1a pkt 12 u.p.e.a., jest egzekucja ze źródeł wskazanych w u.p.e.a., a w tym m.in. z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych, z ruchomości, z nieruchomości.
Z powyższego wynika, że skargą na czynność egzekucyjną nie można zwalczać wszelkich nieprawidłowości zaistniałych, zdaniem zobowiązanego, w postępowaniu egzekucyjnym (w tym takich, jak takich, jak wszczęcie i sposób prowadzenia postępowania egzekucyjnego), a jedynie te, które dotyczą zastosowania przez organ egzekucyjny konkretnego środka egzekucyjnego, przewidzianego w u.p.e.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2019 r. II FSK 1770/17).
W kontekście stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy istotne jest, że omawiany środek prawny ma ograniczony zakres. Zgodnie bowiem z pkt 1-2 § 1 art. 54 u.p.e.a. skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego przysługuje zobowiązanemu, przy czym jej podstawą jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. W innym zakresie nie można skutecznie złożyć skargi na czynność egzekucyjną.
Ponadto w § 2 art. 54 u.p.e.a. przewidziano wymóg dotyczący treści skargi na czynność egzekucyjną, tj. przyjęto, że skarga ta określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Z kolei w § 3 art. 54 u.p.e.a. określono, że skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej.
Z powyższego wynika, że skarga na czynność egzekucyjną ma ograniczony zakres podmiotowo-przedmiotowy, tj. przysługuje wyłącznie zobowiązanemu i pozwala mu na zwalczanie dwóch nieprawidłowości, tj. naruszenia ustawy lub zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.
Poza skargą na czynności egzekucyjne, z której skorzystała skarżąca, ustawa u.p.e.a. przewiduje inne środki zaskarżenia, przysługujące zobowiązanemu bądź innym podmiotom. I tak, w art. 38 § 1 u.p.e.a. dopuszczono możliwość żądania wyłączenia spod egzekucji o charakterze pieniężnym. Żądanie to przysługuje osobie innej niż zobowiązany, tj. temu, kto rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzona jest egzekucja administracyjna. Osoba taka może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Złożenie żądania, zgodnie z § 3 tego artykułu, wywołuje skutek w postaci zaniechania przez organ egzekucyjny dalszych czynności egzekucyjnych w stosunku do rzeczy lub prawa majątkowego, których wyłączenia żądano, do czasu wydania postanowienia w sprawie wyłączenia.
Dla osoby innej niż zobowiązany, roszczącej sobie prawa do rzeczy, z której prowadzona jest egzekucja administracyjna, istotna jest treść przepisów § 1 i § 2 art. 97 u.p.e.a., zawartych w Rozdziale 6 tej ustawy, oznaczonym jako "Egzekucja z ruchomości", Oddział 1 "Zajęcie". Przyjęto w nich, że do egzekucji z ruchomości zobowiązanego organ egzekucyjny przystępuje przez ich zajęcie, zaś zajęciu podlegają ruchomości zobowiązanego, znajdujące się zarówno w jego władaniu, jak i we władaniu innej osoby, jeżeli nie zostały wyłączone spod egzekucji lub od niej zwolnione. Zatem bez inicjatywy osoby uważającej się za właściciela zajętej rzeczy, organ egzekucyjny nie ma podstaw do wstrzymania lub zaprzestania czynności.
W wyroku z dnia 8 października 2020 r. II FSK 1671/18 NSA uznał, że "kwestia uprawnień właścicielskich nie stanowi podstawy do złożenia skargi na czynność egzekucyjną i wobec tego nie podlega rozpatrzeniu w trybie art. 54 u.p.e.a. Jak prawidłowo wskazał WSA - do ochrony interesów osób trzecich w przypadku kierowania egzekucji wobec rzeczy lub prawa majątkowego nienależącego do zobowiązanego służy art. 38 u.p.e.a. Zatem niemożliwe było uwzględnienie podnoszonych w tej kwestii racji skarżącej w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną, ponieważ odbyłoby się to z przekroczeniem zakresu tego środka prawnego".
Odnosząc cytowaną tezę wyroku NSA do rozpoznawanej obecnie sprawy Sąd uznał, że nie było podstaw do kwestionowania na podstawie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. czynności organu egzekucyjnego (zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z ruchomości poprzez zajęcie pojazdów) ze względu na powoływaną przez skarżącą umowę przeniesienia własności rzeczy na zabezpieczenie spłaty zobowiązań (umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie) na rzecz P1. Sp. z o.o. Jest to bowiem okoliczność, która nie mieści się w ramach wyznaczonych przez art. 54 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. i z tej przyczyny nie podlega ocenie w ramach skargi na czynność egzekucyjną. Błędnie jako podstawę skargi na czynność egzekucyjną zajęcia pojazdów wskazała skarżąca dokonanie zajęcia pojazdów niezgodnie z ustawą. Poza zakresem zastosowania art. 54 § 1 u.p.e.a. pozostaje kwestia wyjaśnienia, komu przysługuje własność zajętych pojazdów. Jak już wyżej wyjaśniono, ta okoliczność ma znaczenie przy rozpatrywaniu innego środka prawnego, tj. z żądania wyłączenia spod egzekucji na podstawie art. 38 u.p.e.a., przysługującego osobie roszczącej sobie prawa do zajętej rzeczy. Rola skarżącej sprowadzałaby się w tym przypadku do powiadomienia tej osoby o zajęciu. NSA w wyroku z 1 października 2020 r., II FSK 1162/18 wyraził pogląd, który tut. Sąd w pełni podziela, tj. wskazał, że "prawo do wystąpienia z wnioskiem o wyłączenie ruchomości przysługuje jedynie osobie trzeciej, a nie zobowiązanemu. W sytuacji, gdy zobowiązana spółka miała świadomość, że zajęte ruchomości nie stanowiły jej własności, lecz własność osoby trzeciej, powinna była o fakcie zajęcia powiadomić taką osobę, której prawa majątkowe zostały naruszone, żeby mogła ona ewentualnie wystąpić do organu egzekucyjnego ze stosownym wnioskiem o wyłączenie ruchomości spod egzekucji."
Z art. 54 § 2 u.p.e.a. wynika, że treść skargi na czynność egzekucyjną powinna zawierać zakres żądania i jego uzasadnienie. Rozpatrując skargę na czynność egzekucyjną NUS, związany treścią skargi, nieodnoszącą się do przesłanek zawartych w art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązany był do wyrażenia negatywnej dla skarżącej oceny, że przedstawione przez nią argumenty nie pozwalały na pozytywne załatwienie skargi, gdyż nie przystawały do przepisu regulującego zakres zastosowania środka prawnego, z którego skarżąca zdecydowała się skorzystać.
Odnosząc się zaś do kwestii nieprawomocności i niewykonalności decyzji stanowiącej podstawę zobowiązania podatkowego dochodzonego w postępowaniu egzekucyjnym, wyjaśnić należy skarżącej, że podstawą wystawienia tytułu wykonawczego nie zawsze jest decyzja ostateczna. Bowiem zgodnie z 239a Op dopuszczalne jest wykonanie w trybie u.p.e.a. obowiązku wynikającego z decyzji nieostatecznej zaopatrzonej w rygor natychmiastowej wykonalności. Zaś z art. 239b § 3 i 4 Op wynika, że rygor natychmiastowej wykonalności nadawany jest w drodze postanowienia, przy czym wniesienie zażalenia od tego postanowienia nie wstrzymuje wykonania decyzji.
Taka właśnie sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca przyznała bowiem, że decyzja podatkowa opatrzona została rygorem natychmiastowej wykonalności. Zatem, w świetle przytoczonego przepisu, wniesienie do sądu administracyjnego skargi na ostateczną decyzję określającą zobowiązanie podatkowe lub na postanowienie w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności nie wpływa na wykonalność decyzji.
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 54 § 1 u.p.e.a., z przyczyn wyżej podanych. Za niezasadny uznał Sąd zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 29 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Przytoczony przepis ma bowiem zastosowanie na innym etapie postępowania egzekucyjnego, gdy zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia zarzutów na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. Badanie z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej ma miejsce na etapie jej wszczęcia, a nie w toku poszczególnych czynności organu egzekucyjnego (por. cytowany wyżej wyrok NSA o sygn.: II FSK 1770/17).
Za niezasadne uznał Sąd także zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów art. 12 § 1 Kpa i art. 26 Ordynacji podatkowej. Wobec braku aprobaty Sądu co do wyrażonego w skardze stanowiska o niedopuszczalności zajęcia pojazdów - brak podstaw, aby przyjąć, że organ egzekucyjny działał niezgodnie z wyrażoną w art. 12 Kpa zasadą szybkości i ograniczonego formalizmu oraz przewidzianą w art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 z późn. zm.) zasadą odpowiedzialności podatnika całym majątkiem za własne zobowiązania podatkowe. Zaś wskazane w skardze przepisy Kodeksu cywilnego: art. 155 § 1 i art. 510 § 1, z których wynika, że przeniesienie własności rzeczy następuje z chwilą zawarcia umowy – mogłyby mieć ewentualne zastosowanie w sprawie dotyczącej wyłączenia spod egzekucji, co zostało wyżej omówione. NSA w powoływanym już wyroku II FSK 1162/18 wskazał, że "nawet uzyskanie przez poborcę skarbowego informacji o prawach osób trzecich nie zwalnia go z dokonania zajęcia. Poborcy skarbowemu nie służy prawo do rozstrzygania o słuszności zarzutów roszczenia prawa osób trzecich do zajętej ruchomości." Nie podziela tym samym Sąd wyrażonego w skardze poglądu co do tego, że osoba zainteresowana przebiegiem postępowania egzekucyjnego, niebędąca dłużnikiem zwolniona jest z obowiązku dbania o własne interesy w związku z zajęciem rzeczy do niej należącej.
Reasumując, bez względu na to, jaki ewentualny wpływ na postępowanie egzekucyjne miałaby umowa przedłożona przez skarżąca po dokonaniu zajęcia - skorzystanie z niewłaściwego środka prawnego wykluczyło możliwość dokonania przez organ egzekucyjny, a następnie przez Sąd, oceny oferowanego przez skarżącą dowodu w postaci ww. umowy na prawidłowość czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia ruchomości.
W związku z powyższym skarga jako oczywiście niezasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935).
Przywoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.