I SA/Lu 793/10

I SA/Lu 793/10 - Postanowienie WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2011-09-29
Data wpływu
2010-10-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Danuta Małysz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I GZ 180/11 - Postanowienie NSA z 2011-12-06
I GSK 1015/15 - Postanowienie NSA z 2015-12-21
I GSK 1003/12 - Wyrok NSA z 2014-04-04
I GZ 62/12 - Postanowienie NSA z 2012-04-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Odmówiono zmiany postanowienia
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art.246 § 1 pkt 2 , art. 165
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Małysz po rozpoznaniu w dniu 29 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za poszczególne miesiące 2005r. postanawia - odmówić zmiany punktu II prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 marca 2009r., sygn.akt I SA/Lu 463/08.
Uzasadnienie
Jak wynika z akt sprawy, dnia 11 marca 2011r. M. P., działający przez pełnomocnika, wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie oddalającego jego skargę w sprawie niniejszej.
Zgodnie z zarządzeniem z dnia 16 marca 2011r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej w wysokości ... zł, którą to kwotę skarżący uiścił w całości /t-II, k-379 akt sądowych/.
Następnie, zarządzeniem z dnia 15 kwietnia 2011r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia wpisu od skargi kasacyjnej o kwotę ... zł /t-II, k- 380/.
W terminie zakreślonym do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej M. P. złożył, na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i małoletnią córką, że posiada dom o pow. 100 m2, nieruchomość rolną o pow. 30 ha oraz samochody /bez sprecyzowania jakie/, które stanowią własność prowadzonej przez niego firmy, że nie posiada wolnych środków finansowych ani oszczędności, a środki finansowe zaangażowane są w obrocie związanym z działalnością firmy. Ponadto podał, że jego żona nie posiada odrębnego majątku i nie uzyskuje dochodów z odrębnych źródeł. Wskazał, że dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od lutego do kwietnia 2011r. wyniósł ... zł oraz że raty leasingowe wynoszą ... zł.
Na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe - kserokopię decyzji Kierownika Biura A. z dnia 20.11.2010r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2010r. w kwocie ...zł wraz z oświadczeniem, że roczne dopłaty nie stanowią zysku, a jedynie częściowo rekompensują nakłady poniesione na uprawy, z których zbiory w związku z ciągle rosnącymi cenami nawozów sztucznych, środków ochrony roślin i paliwa, a także suszą i nieurodzajem były o 75 % niższe i o bardzo słabej jakości, co spowodowało stratę w tej działalności w wysokości ... zł; oświadczenie o wysokości średnich miesięcznych wydatków gospodarstwa domowego w kwocie około ... zł, w tym: żywność ... zł, wydatki na dziecko ... zł, ogrzewanie ... zł, energia elektryczna ... zł, lekarstwa ... zł, środki higieny ... zł, środki komunikacji ... zł, KRUS żony ... zł, gaz ... zł, woda ... zł, odpady komunalne ... zł. Wyjaśnił też, że telefon i abonament radiowo–telewizyjny opłacają rodzice.
Referendarz sądowy w rozpoznaniu wniosku wyjaśnił, że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na etapie wezwania do uzupełnienia wpisu od skargi kasacyjnej jest kolejnym wnioskiem strony w tym przedmiocie złożonym w niniejszej sprawie. Wskazał, że pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony w dniu 12 września 2008r. i obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 5 marca 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie /ówczesna sygn.akt I SA/Lu 463/08/ przyznał skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi powyżej kwoty ... zł /pkt I/ i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie /pkt II/. Zażalenie na to postanowienie zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny oddalone postanowieniem z dnia 8 lipca 2009r., sygn.akt I FZ 158/09. W tym stanie rzeczy kolejny wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych /wpisu sądowego od skargi kasacyjnej/ należało potraktować jako wniosek o zmianę punktu II postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 5 marca 2009r., sygn.akt I SA/Lu 463/08, który podlega rozpoznaniu w trybie art.165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej "ppsa". Przy tym, nie znajdując podstaw do uwzględnienia tego wniosku, postanowieniem z dnia 29 lipca 2011r. referendarz sądowy WSA w Lublinie odmówił zmiany punktu II prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 marca 2009r., sygn.akt I SA/Lu 463/08.
W sprzeciwie, wniesionym w ustawowym terminie, skarżący wniósł o uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyjaśnił, że z uwagi na rozbieżność w stanie faktycznym nie wie, jaka faktycznie kwota powinna być uiszczona tytułem wpisu od skargi kasacyjnej oraz że nie ma możliwości uiszczenia wpisu w kwocie ... zł zgodnie z zarządzeniem z dnia 15 kwietnia 2011r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Jak wynika z przepisów ppsa, z udziałem w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej wiąże się konieczność ponoszenia przez stronę kosztów, w szczególności opłat sądowych /art.214, art.220 § 1, art.230 § 1 i 2 ppsa/. Stosownie przy tym do art.199 ppsa zasadą jest, że każdy ponosi koszty postępowania związane z jego udziałem w sprawie.
Zmniejszenie ciężaru finansowego wiążącego się z prowadzeniem sprawy może nastąpić przez przyznanie stronie, na jej wniosek, prawa pomocy, co obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego /prawo pomocy w zakresie całkowitym/ albo zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego /prawo pomocy w zakresie częściowym/ - art.243 § 1, art.244 § 1, art.245 ppsa.
Strona może wnieść o przyznanie prawa pomocy na każdym etapie postępowania, w tym także złożyć kolejny wniosek w tym przedmiocie /art.243 § 1 ppsa/. W takiej sytuacji należy jednak uwzględnić, iż uprzednio wydane w przedmiocie prawa pomocy prawomocne orzeczenie sądu jest wiążące stosownie do art.170 ppsa, co oznacza, iż sąd musi przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu /B.Dauter, B.Gruszczyński, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, str.365/. Możliwość zmiany bądź uchylenia takiego orzeczenia daje art.165 ppsa, jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy zaś rozumieć wszelkie takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia - w przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.
Stosownie do art.254 § 1 ppsa rozpoznawanie wniosków o przyznanie prawa pomocy należy do wojewódzkiego sądu administracyjnego, w którym sprawa ma się toczyć lub już się toczy, z tym że czynności w tym zakresie mogą wykonywać także referendarze sądowi /art.258 ppsa/, a w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie lub zarządzenie wydane przez referendarza traci moc, a wniosek podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym /art.260 ppsa/.
Art.246 § 1 pkt 2 ppsa stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, tj. w zakresie, o jaki ubiega się skarżący, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podkreślenia wymaga w świetle powołanego przepisu, iż ustawodawca, chroniąc jedynie środki utrzymania koniecznego strony i jej rodziny, przesądził jednocześnie, że obowiązkiem strony uczestniczącej w postępowaniu jest podjęcie wszelkich nienaruszających koniecznego utrzymania oszczędności w celu wywiązanie się z obowiązku uiszczenia należnych kosztów sądowych. Innymi słowy, wszelkie środki ponad niezbędne na konieczne utrzymanie strony i jej rodziny winny być przez stronę przeznaczone na poniesienie wymaganych kosztów.
Ponadto, wobec treści tego przepisu nie może ulegać wątpliwości, że obowiązek wykazania istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym.
Jak wskazano wyżej, rozpoznawany obecnie wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych jest kolejnym wnioskiem skarżącego w tym przedmiocie w sprawie niniejszej. W związku z pierwszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, w szczególności przez zwolnienie od kosztów sądowych w całości, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wydał postanowienie z dnia 5 marca 2009r. przyznające skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę zł ... /pkt I/ oraz odmawiające przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie /pkt II/, które stało się prawomocne wobec oddalenia wniesionego na nie zażalenia postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2009r., sygn.akt I FZ 158/09. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wyjaśnił, że skarżący podał, iż nie posiada wolnych środków pieniężnych ani oszczędności, a środki pieniężne zaangażowane są w prowadzoną przez niego działalność gospodarczą, że składników majątku nie może spieniężyć ze względu na zajęcia egzekucyjne, że w 2008r. jego firma osiągnęła dochód brutto ... przy miesięcznych kosztach jej utrzymania około ... zł, przy czym średni dochód z tej działalności wynosi ... zł, że posiada zadłużenie z tytułu zakupu towarów /zł .../ oraz należności z tytułu sprzedaży /zł .../, spłaca też raty leasingowe w kwocie ... miesięcznie. Skarżący podał nadto, że posiada dom o powierzchni 100 m2 oraz grunty rolne o powierzchni 30 ha oraz że na jego utrzymaniu pozostaje żona, która nie ma odrębnego majątku i nie osiąga dochodów, oraz 2 letnia córka. Dodatkowo, z nadesłanych przez niego na wezwania dokumentów i oświadczeń wynikało, iż wydatki na utrzymanie rodziny wynoszą miesięcznie około ... zł, a otrzymane dopłaty do produkcji rolnej na 2007r.wynosiły ... zł. Wskazując z jednej strony na wysokość dochodu uzyskiwanego z działalności gospodarczej /... zł/ i fakt posiadania gospodarstwa rolnego, z drugiej zaś – na wysokość ponoszonych wydatków /... zł/, sąd stwierdził, że skarżący jest w stanie zaoszczędzić miesięcznie około ... zł, w związku z czym był w stanie poczynić oszczędności, które pozwalają na uiszczenie części wpisu od skargi w kwocie ... zł. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny, podzielając przedstawione stanowisko sądu I instancji, zwrócił dodatkowo uwagę, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym uzasadnia ustalenie, że poniesienie przez stronę pełnych kosztów postępowania spowodowałoby uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny, przyjęty zaś przez sąd I instancji poziom wydatków w kwocie ... zł miesięcznie na utrzymanie małżonków i 2 letniego dziecka wykracza poza poziom utrzymania koniecznego.
Porównując dane o stanie rodzinnym, majątkowym i finansowym skarżącego przyjęte w postanowieniu z dnia 5 marca 2009r. z analogicznymi danymi przedstawionymi przez skarżącego w związku z ponownym ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, aby jego możliwości finansowania kosztów sądowych uległy zmniejszeniu, co uzasadniałoby zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia zawartego w pkt II powołanego postanowienia.
Miesięczny dochód skarżącego z działalności gospodarczej wynosi obecnie, zgodnie z jego oświadczeniem, około ... zł, wydatki zaś – około ... zł, ponadto zaś skarżący oświadczył, że opłaca raty leasingowe w kwocie ... zł miesięcznie oraz poniósł stratę w działalności rolniczej w kwocie około ... zł pomimo uzyskania dopłat w kwocie ponad ... zł. Z danych tych wynika zatem, że skarżący ponosi wydatki znacznie przewyższające jego dochody, co czyni jego oświadczenia niewiarygodnymi. Podkreślić przy tym należy, że z przedstawionego przy pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy terminarza opłat leasingowych wynika, że termin ostatniej opłaty przypadał na dzień 15 marca 2009r., skarżący zaś nawet nie twierdzi, że terminarz ten został zmieniony.
Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że wydatki na utrzymanie małżonków i 5 letniego dziecka w kwocie ... zł miesięcznie /w tym na utrzymanie dziecka –... zł miesięcznie/ przekraczają niewątpliwie poziom wydatków na utrzymanie konieczne skarżącego i jego rodziny, co jest istotne, gdy się zważy, iż strona obowiązana jest przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie wszelkie środki pieniężne poza środkami koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Nie można też pominąć, iż do środków koniecznego utrzymania skarżącego nie zaliczają się kwoty uzyskane z działalności gospodarczej przeznaczane na zapłatę należności związanych z tą działalnością, w szczególności na nabycie towarów handlowych, gdy skarżący nie wykazał i nawet nie twierdzi, iż ograniczenie środków pieniężnych zaangażowanych w działalność gospodarczą groziłoby uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu rodziny.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, aby jego możliwości finansowania kosztów sądowych w sprawie niniejszej pogorszyły się w stosunku do przyjętych w prawomocnym postanowieniu z dnia 5 marca 2009r., co nakazuje przyjąć, że mógł on czynić na ten cel oszczędności w kwocie co najmniej ... zł miesięcznie /nawet więcej, skoro od kwietnia 2009r. nie opłaca opłat leasingowych/. Biorąc przy tym pod uwagę, że co najmniej od dnia 8 lipca 2009r. /data uprawomocnienia się pierwotnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy/ powinien on mieć świadomość ewentualnej konieczności poniesienia kosztów postępowania w sprawie niniejszej oraz ich, przynajmniej przybliżonej, wysokości, zaś wpis od skargi uiścił dnia 20 sierpnia 2009r., stwierdzić należy, że skarżący może uiścić wpis od skargi kasacyjnej i ewentualne dalsze koszty sądowe w sprawie niniejszej bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, nawet przy uwzględnieniu, iż obciąża go także wpis od skargi kasacyjnej /i ewentualnie inne koszty sądowe/ w sprawie I SA/Lu 792/10.
W związku z treścią sprzeciwu, lecz jedynie na marginesie powyższego, gdyż nie ma to wpływu na treść niniejszego rozstrzygnięcia, wyjaśnić należy, iż wpis od skargi kasacyjnej w sprawie niniejszej wynosi – zgodnie z art.230 § 1 i 2, art.231 i art.219 § 2 zdanie drugie ppsa oraz § 1 pkt 1 i § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 221, poz.2193 ze zm./ - zł ... /(... : 2/.
Biorąc powyższe pod uwagę, orzeczono jak na wstępie.