I SA/Lu 732/23

I SA/Lu 732/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-03-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-12-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Andrzej Niezgoda /sprawozdawca/
Marcin Małek
Monika Kazubińska-Kręcisz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 867/24 - Wyrok NSA z 2024-10-31
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 18, art. 112b par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie Asesor sądowy Marcin Małek Sędzia WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 5 października 2023 r. nr 0601-IEE.7192.125.2023.8 w przedmiocie przyznania własności nieruchomości I. uchyla zaskarżone postanowienie w zakresie w jakim orzeka o przyznaniu prawa własności nieruchomości Państwu J. i K. G.; II. oddala skargę w pozostałym zakresie; III. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz M. D. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 października 2023 r. r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, dalej: "Dyrektor Izby Administracji Skarbowej", "organ odwoławczy", po rozpatrzeniu zażalenia M. D., dalej: "zobowiązany", "skarżący", na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C., dalej: "Naczelnik Urzędu Skarbowego", "organ egzekucyjny", z dnia 24 maja 2023 r. w przedmiocie przyznania własności nieruchomości, uchylił postanowienie organu egzekucyjnego o przyznaniu prawa własności i orzekł o przyznaniu prawa własności nieruchomości.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy, w dniu 10 września 2021 r. w siedzibie Urzędu Skarbowego przeprowadzona została trzecia publiczna licytacja nieruchomości stanowiącej niezabudowaną działkę nr [...] o pow. 0,1847 ha położoną w miejscowości J. gm. C., dla której Sąd Rejonowy w C. VI Wydział ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] Z protokołu licytacji wynika, że najwyższą cenę zaoferowali J. i K. małżonkowie G.. Zobowiązany o terminie licytacji został prawidłowo i skutecznie zawiadomiony. Postanowieniem z dnia 17 września 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego udzielił przybicia na rzecz licytanta J. i K. małżonków G., którzy zaoferowali najwyższą cenę. Wskazane postanowienie organu egzekucyjnego, po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanego, postanowieniem organu nadzorczego z dnia 3 listopada 2021 r. zostało utrzymane w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Lu [...], wstrzymał wykonanie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 3 listopada 2021 r. w przedmiocie przybicia na rzecz licytanta. Natomiast wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 5/22, Sąd ten uchylił zaskarżone postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1072/22, uchylił zaskarżony wyrok w całości oraz oddalił skargę w całości.
Przed rozstrzygnięciem skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 4 listopada 2022 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w L. z siedzibą w Ś. IX Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych ogłosił upadłość zobowiązanego. Postanowienie to stało się prawomocne od dnia 6 grudnia 2022 r.
Z kolei konstatując ostateczność postanowienia o przybiciu oraz stwierdzając uiszczenie w dniu 15 marca 2022 r. przez licytantów ceny nabycia w całości, Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 24 maja 2023 r. przyznał J. i K. małżonkom G. prawo własności nieruchomości stanowiącej niezabudowaną działkę gruntu nr [...]. Na to postanowienie zażalenie wniósł zobowiązany zarzucając naruszenie art. 112b § 1 ustawy egzekucyjnej i art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej poprzez pominięcie, że postanowieniem z dnia 20 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 5/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny wstrzymał wykonanie postanowienia z dnia 3 listopada 2021 r. o przybiciu na rzecz licytanta. Wobec tego nie mogło ono być podstawą wydania postanowienia o przyznaniu prawa własności nieruchomości. Postanowieniem z dnia 11 lipca 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zawiesił postępowanie zażaleniowe, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej, do czasu otrzymania prawomocnego wyroku w przedmiocie skargi na ostateczne postanowienie z dnia 3 listopada 2021 r. w sprawie udzielonego przybicia na rzecz licytanta. Po otrzymaniu wskazanego wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 sierpnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1072/22, organ nadzorczy podjął zawieszone postępowanie zażaleniowe.
Po przytoczeniu przepisów art. 112b § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ nadzorczy zaznaczył, że powołany przepis nie pozostawia organowi egzekucyjnemu swobody działania. Konsekwencją wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o przybiciu, jest wydanie postanowienia o przyznaniu własności, o ile nabywca uiścił cenę. Organ nadzorczy zauważył także, iż kluczowe znaczenie ma postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2022 r. wstrzymujące wykonanie postanowienia z dnia 3 listopada 2021 r. o udzieleniu przybicia na rzecz licytanta. Fakt wydania przez sąd administracyjny na podstawie art. 61 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu powoduje, że akt ten czasowo przestaje wywoływać skutki prawne, jakie wynikają z zawartego w nim rozstrzygnięcia. Skutki udzielenia ochrony tymczasowej na podstawie powołanego przepisu rozciągają się również na etap kasacyjny postępowania sądowego. Stosownie bowiem do art. 152 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba że sąd postanowi inaczej. Dlatego, jak przyjął Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, skutek postanowienia sądu pierwszej instancji o wstrzymaniu wykonania postanowienia o przybiciu trwał do dnia 1 sierpnia 2023 r. Z tego powodu organ nadzorczy uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 24 maja 2023 r.
Następnie organ nadzorczy zaznaczył, że ponownie rozpoznając sprawę, działa jako organ o charakterze reformacyjnym i z tego powodu ma obowiązek uwzględnić zmiany stanu faktycznego i prawnego, jakie zaszły po wydaniu rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego, tj. uwzględnić stan faktyczny sprawy istniejący na dzień wydania swojego rozstrzygnięcia. Zdaniem organu uwzględnić zatem należy, że wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1072/22, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok sądu pierwszej instancji z dnia 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 5/22, i oddalił skargę na postanowienie w sprawie przybicia. Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej ma to dwojakie skutki. Po pierwsze, ostateczne postanowienie o przybiciu z dnia 3 listopada 2021 r. stało się również prawomocne. Po drugie, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2022 r. wstrzymujące wykonanie postanowienia o przybiciu straciło swoją moc. Z tego powodu, mając na względzie, że spełnione zostały przesłanki wynikające z art. 112b ustawy egzekucyjnej, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej orzekł o przyznaniu prawa własności nieruchomości.
W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 146 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm.) w zw. z art. 16 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), dalej: "K.p.a." i w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.", przez wydanie postanowienia o przyznaniu prawa własności zamiast postanowienia o zawieszeniu, a następnie umorzeniu postępowania egzekucyjnego w sytuacji gdy w dacie ogłoszenia upadłości, postanowienie o przybiciu nie było prawomocne.
Formułując powyższy zarzut pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanawiania w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarga częściowo jest zasadna, bowiem w części zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu.
W pierwszej kolejności zaznaczyć trzeba, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej: "P.p.s.a." Zgodnie z treścią tego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest m.in. postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zaznaczyć przy tym trzeba, że rozpoznanie sprawy w powyższym trybie nie jest uzależnione od wniosku strony. Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył skargę, organ złożył zaś odpowiedź na skargę. Obie strony miały zatem możliwość przedstawienia sądowi swoich racji, z której skorzystały. Dodać należy, że zgodnie z treścią art. 133 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym. Natomiast zgodnie z treścią art. 134 § 1, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie.
W pierwszej kolejności zwrócić trzeba uwagę na chronologię zdarzeń mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W dniu 17 września 2021 r. organ egzekucyjny wydał postanowienie o przybiciu na rzecz J. i K. małżonków G., jako licytantów, który zaoferowali najwyższą cenę. W dniu 3 listopada 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy wskazane postanowienie o przybiciu. Po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 3 listopada 2021 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 stycznia 2022 r. wstrzymał wykonanie tego postanowienia, a następnie, wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 5/22, uchylił postanowienie o przybiciu. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1072/22, uchylił w całości wskazany wyrok sądu pierwszej instancji oraz oddalił skargę na postanowienie o przybiciu.
W związku z tym zauważyć trzeba, że zgodnie z treścią art. 61 § 3 P.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności. § 6. powołanego artykułu stanowi, że wstrzymanie wykonania aktu lub czynności traci moc z dniem: (1) wydania przez sąd orzeczenia uwzględniającego skargę; (2) uprawomocnienia się orzeczenia oddalającego skargę. Natomiast jak wynika z art. 152 § 1 powołanej ustawy, w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba że sąd postanowi inaczej. Oznacza to, że postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 3 listopada 2021 r. o przybiciu nie mogło wywołać skutków prawnych od 20 stycznia 2022 r., tj. od dnia wydania przez sąd pierwszej instancji postanowienia wstrzymującego wykonanie wskazanego postanowienia, do 1 sierpnia 2023 r., tj. wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku uchylającego wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2022 r. i oddalającego prawomocnie skargę na postanowienie organu nadzorczego z dnia 3 listopada 2021 r. Oznacza to, że do 1 sierpnia 2023 r. postanowienie o przybiciu na rzecz wskazanych licytantów nie mogło wywołać skutków prawnych, co jest równoznaczne z sytuacją, w której nie byłoby w obrocie prawnym ostatecznego postanowienia o przybiciu. Do tego dnia nie był więc spełniony warunek wynikający z treści art. 112b § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym jeżeli postanowienie o przybiciu stało się ostateczne i nabywca uiścił cenę nabycia albo postanowienie o ustaleniu ceny nabycia stało się ostateczne i jednostka lub osoba, o których mowa w art. 110n, uregulowała całą cenę nabycia, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przyznaniu własności. Mimo spełnienia przesłanki uiszczenia przez licytantów ceny nabycia, nie było więc dopuszczalne, jak trafnie przyjął organ nadzorczy, wydanie postanowienia o przyznaniu własności. Z tego względu uchylenie postanowienia organu egzekucyjnego z dnia 24 maja 2023 r. w przedmiocie przyznania prawa własności odpowiada prawu.
Trzeba również zauważyć, że postanowieniem z dnia 4 listopada 2022 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy [...] w L. IX Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych ogłosił upadłość skarżącego. Postanowienie to stało się prawomocne od dnia 6 grudnia 2022 r. Ogłoszenie upadłości skarżącego nastąpiło zatem po wstrzymaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowienia organu nadzorczego z dnia 3 listopada 2021 r. w sprawie przybicia, a przed wydaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku prawomocnie oddalającego skargę na to postanowienie.
W związku z tym należy zwrócić uwagę, że zgodnie z treścią art. 146 ust. 1 ustawy – Prawo upadłościowe, postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Postępowanie to umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie stoi na przeszkodzie przysądzeniu własności nieruchomości, jeżeli przybicia prawomocnie udzielono przed ogłoszeniem upadłości, a nabywca egzekucyjny wpłaci w terminie cenę nabycia.
Sąd podziela stanowisko, zgodnie z którym założeniem Prawa upadłościowego jest równomierne zaspokojenie wszystkich wierzycieli z funduszy masy upadłości w kolejności określonej w art. 342–344. Z tego powodu ustawodawca wykluczył możliwość prowadzenia po ogłoszeniu upadłości egzekucji syngularnej przez poszczególnych wierzycieli. Powołany wyżej art. 146 realizuje ten cel, regulując kwestie wpływu ogłoszenia upadłości na wszczęte przeciwko dłużnikowi postępowania egzekucyjne oraz zakazu wszczynania postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających po ogłoszeniu upadłości. Wszystkie postępowania sądowe i administracyjne wszczęte przed ogłoszeniem upadłości przeciwko dłużnikowi odnośnie do jego majątku wchodzącego do masy upadłości ulegają ipso iure zawieszeniu z dniem ogłoszenia upadłości dłużnika. Jak zgodnie z tym stanowiskiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, konsekwencją uniwersalnego charakteru egzekucji prowadzonej na podstawie ustawy - Prawo upadłościowe jest sprecyzowana w art. 146 tej ustawy zasada, że z chwilą ogłoszenia upadłości indywidualny wierzyciel nie może już ani wszcząć, ani prowadzić odrębnej (samodzielnej) egzekucji. Dotyczy ona wszystkich wierzycieli, w tym także organów podatkowych (por. wyrok z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I FSK 678/09).
Zdaniem Sądu, nie ma zatem racji organ nadzorczy przyjmując, że po 1 sierpnia 2023 r., tj. po wydaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku w sprawie III FSK 1072/22, oddalającego prawomocnie skargę na postanowienie z dnia 3 listopada 2023 r. w przedmiocie udzielenia przybicia na rzecz licytanta uzasadnione jest wydanie na podstawie art. 112b § 1 u.p.e.a. postanowienia w sprawie przyznania własności nieruchomości. Wprawdzie, jak stanowi powołany przepis ustawy egzekucyjnej, jeżeli postanowienie o przybiciu stało się ostateczne i nabywca uiścił cenę nabycia albo postanowienie o ustaleniu ceny nabycia stało się ostateczne i jednostka lub osoba, o których mowa w art. 110n, uregulowała całą cenę nabycia, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o przyznaniu własności. Jednakże należy mieć na względzie, że zgodnie z treścią art. 146 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy – Prawo upadłościowe, postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. W ocenie Sądu, ze względu na cel postępowania upadłościowego, dotyczy to zarówno postępowań egzekucyjnych sądowych, jak administracyjnych. Ten cel postępowania upadłościowego, polegający na równomiernym zaspokojeniu wszystkich wierzycieli z funduszy masy upadłości w kolejności określonej w art. 342–344 powoduje, że przepis art. 146 ustawy – Prawo upadłościowe ma charakter lex specialis w stosunku do przepisów normujących postępowanie egzekucyjne, w tym u.p.e.a. Postępowanie egzekucyjne wszczęte w stosunku do skarżącego uległo zatem zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości, co miało miejsce w dniu 4 listopada 2022 r. Art. 146 ust. 1 zdanie drugie ustawy – Prawo upadłościowe przewiduje, że postępowanie egzekucyjne umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. W związku z tym zauważyć trzeba, że postanowienie o ogłoszeniu upadłości skarżącego uprawomocniło się w dniu 6 grudnia 2022 r. Art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. stanowi zaś, że postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku gdy odrębne ustawy tak stanowią.
Wprawdzie art. 146 ust. 1 zdanie trzecie ustawy – Prawo upadłościowe stanowi, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie stoi na przeszkodzie przysądzeniu własności nieruchomości, jeżeli przybicia prawomocnie udzielono przed ogłoszeniem upadłości, a nabywca egzekucyjny wpłaci w terminie cenę nabycia. Jednakże odpowiednie zastosowanie tego przepisu w rozpoznawanej sprawie przez przyznanie własności na rzecz licytantów, którzy w całości uiścili cenę nie mogło mieć miejsca, ponieważ przed ogłoszeniem upadłości, tj. przez 4 listopada 2022 r., prawomocnie nie udzielono przybicia na ich rzecz. Postanowienie o udzieleniu przybicia stało się prawomocne z dniem 1 sierpnia 2023 r., a zatem już po ogłoszeniu upadłości skarżącego.
Dodać można, że taki sposób rozumienia powołanego przepisu ustawy – Prawo upadłościowe, w odniesieniu do egzekucji sądowej, przyjął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 18 listopada 2021 r., sygn. akt III CZP 77/20.
Mający powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a orzekł jak w sentencji. Prowadząc ponownie postępowanie organ nadzorczy zgodnie z treścią art. 153 P.p.s.a., uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku. Orzeczenie w sprawie zwrotu kosztów postępowania przed sądem administracyjnym obejmujących uiszczony wpis w wysokości 100 zł oraz wynagrodzenie dla pełnomocnika będącego adwokatem w wysokości 480 zł, znajduje podstawę w treści art. 200 oraz 205 § 2 P.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).