I SA/Lu 682/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2020-01-31
NSAAdministracyjneWysokawsa
postępowanie zabezpieczającezarzutynieważnośćk.p.a.u.p.e.a.organ administracjiskarżącykoszty postępowania

WSA w Lublinie stwierdził nieważność postanowień organów obu instancji w sprawie zarzutów dotyczących postępowania zabezpieczającego, uznając je za dotknięte wadami prawnymi.

Sprawa dotyczyła zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego, wniesionych przez T. W. przeciwko postanowieniom organów administracji skarbowej. Sąd administracyjny stwierdził nieważność postanowień organu pierwszej i drugiej instancji, uznając je za dotknięte wadami prawnymi, w tym naruszeniem przepisów o podpisie pisma procesowego oraz powagą rzeczy osądzonej. W konsekwencji, sąd uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienia, zasądzając jednocześnie koszty postępowania od organu na rzecz skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznał skargę T. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej dotyczące zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzających je postanowień organów obu instancji. Uzasadnienie opierało się na stwierdzeniu, że postanowienia te były dotknięte wadami nieważności z różnych przyczyn. Po pierwsze, organ pierwszej instancji rozpoznał zarzuty, które nie zostały podpisane przez zobowiązanego, co stanowiło rażące naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.). Organ odwoławczy, zamiast uchylić wadliwe postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, umorzył postępowanie pierwszej instancji, co naruszyło zasadę powagi rzeczy osądzonej, uniemożliwiając organowi pierwszej instancji ponowne rozpatrzenie sprawy. Po drugie, sąd administracyjny wskazał, że samo zażalenie wniesione przez pełnomocnika zobowiązanego również nie zostało podpisane, a organ odwoławczy rozpoznał je bez wezwania do uzupełnienia braków formalnych, co również stanowiło rażące naruszenie prawa. Wobec stwierdzonych wad nieważności, sąd orzekł o stwierdzeniu nieważności wszystkich kwestionowanych postanowień i zasądził koszty postępowania od organu na rzecz skarżącego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, postanowienie wydane w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną jest dotknięte wadą nieważności z mocy art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Uzasadnienie

Organ pierwszej instancji nie mógł ponownie rozpatrywać zarzutów po tym, jak organ odwoławczy ostatecznie umorzył postępowanie pierwszej instancji. Ponowne rozpatrzenie sprawy narusza powagę rzeczy osądzonej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (19)

Główne

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd nie jest związany wnioskami i zarzutami skargi.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do stwierdzenia nieważności postanowień organów administracji.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy umorzył postępowanie pierwszej instancji, co naruszyło powagę rzeczy osądzonej.

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy umorzył postępowanie pierwszej instancji.

k.p.a. art. 138 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy powinien uchylić postanowienie organu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, a nie umorzyć postępowanie.

k.p.a. art. 144

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań.

k.p.a. art. 156 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Postanowienie dotknięte wadą nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa.

k.p.a. art. 156 § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Postanowienie dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.

k.p.a. art. 63 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi formalne pisma procesowego.

k.p.a. art. 63 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Podanie wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego.

u.p.e.a. art. 33 § § 1 pkt 2, 6 i 10

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Zobowiązanemu przysługuje środek zaskarżenia w postaci zarzutów.

u.p.e.a. art. 34 § § 4 w związku z art. 166b

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Organ I instancji uznał zarzuty za nieuzasadnione.

u.p.e.a. art. 154 § § 4 pkt 1

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Zajęcie zabezpieczające przekształca się w zajęcie egzekucyjne z dniem wystawienia tytułu wykonawczego.

u.p.e.a. art. 166b

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów działu I oraz art. 168d ustawy.

u.p.e.a. art. 18

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Stosowanie przepisów k.p.a. w postępowaniu egzekucyjnym.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § 1 pkt 1 lit c

Podstawa do ustalenia wysokości kosztów zastępstwa procesowego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postanowienia organów administracji były dotknięte wadami nieważności z powodu naruszenia przepisów k.p.a. dotyczących podpisów pism procesowych. Organ odwoławczy naruszył zasadę powagi rzeczy osądzonej, umarzając postępowanie pierwszej instancji zamiast przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zażalenie wniesione przez pełnomocnika skarżącego również nie zostało podpisane, a organ odwoławczy rozpoznał je bez wezwania do uzupełnienia braków formalnych.

Godne uwagi sformułowania

postanowienie dotknięte wadą nieważności z przyczyn, które nie zostały wskazane w treści skargi organ był nie tylko uprawniony, ale i zobowiązany, do skontrolowania jakie były następstwa proceduralne wydania przez organ odwoławczy ostatecznego postanowienia brak podpisu strony na podaniu, czy brak podpisu osoby przez nią umocowanej, powoduje uchybienie uniemożliwiające wywołanie skutku prawnego wniesionego podania organ II instancji nie może w takiej sytuacji uchylić postanowienia dotkniętego wadą nieważności i umorzyć postępowania pierwszej instancji, ponieważ w ten sposób ostatecznie kończy sprawę i stwarza stan sprawy rozstrzygniętej (res iudicata) rozstrzygnięcie sprawy, o którym mówi art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. to nie tylko merytoryczna ocena zarzutów zobowiązanego, ale także umorzenie przez organ odwoławczy postępowania pierwszej instancji w całości stan powagi rzeczy rozstrzygniętej stwarza nie tylko ostateczne postanowienie organu w przedmiocie zasadności zarzutów na prowadzenie postępowania egzekucyjnego (zabezpieczającego) ale także ostateczne umorzenie postępowania stanowiące przeszkodę do badania zasadności zarzutów

Skład orzekający

Grzegorz Wałejko

przewodniczący-sprawozdawca

Wiesława Achrymowicz

sędzia

Danuta Małysz

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Naruszenia przepisów k.p.a. dotyczące formy pisma procesowego, skutków braku podpisu, prawidłowego procedowania organu odwoławczego w przypadku stwierdzenia wadliwości postanowienia organu pierwszej instancji, a także zasady powagi rzeczy osądzonej w postępowaniu administracyjnym."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ale jego wnioski dotyczące formy pism procesowych i zasad postępowania odwoławczego mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak istotne są formalne wymogi w postępowaniu administracyjnym i jak błędy proceduralne mogą prowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji. Jest to pouczające dla prawników i urzędników.

Brak podpisu na piśmie procesowym – jak błąd formalny może doprowadzić do stwierdzenia nieważności decyzji?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Lu 682/19 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2020-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-10-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Danuta Małysz
Grzegorz Wałejko /przewodniczący sprawozdawca/
Wiesława Achrymowicz
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność postanowienia I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 138 § 1 pkt 2, § 2 w zw. z art. 144, art. 156 § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Sędziowie Wiesława Achrymowicz NSA Danuta Małysz Protokolant starszy inspektor sądowy Marta Ścibor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi T. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] nr [...], a także postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] i postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz T. W. [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ odwoławczy, organ II instancji, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej), po rozpatrzeniu zażalenia T. W. (zobowiązany, skarżący) na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. (organ I instancji, Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego) z [...] r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego, umorzył postępowanie odwoławcze.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w L. w dniu [...] r. wystawił na zobowiązanego na podstawie art. 154 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U z 2019 r. poz. 1314 ze zm., dalej "u.pe.a.") zarządzenie zabezpieczenia, obejmujące podatek dochodowy od osób fizycznych za 2012 r. Następnie organ I instancji zawiadomieniami z [...] r. (doręczonymi zobowiązanemu [...] r.) dokonał zabezpieczenia wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego w dwu bankach.
W dniu [...] r. zobowiązany złożył do organu I instancji zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego, wskazując na naruszenie art. 33 § 1 pkt 2,6 i 10 oraz art. 166b u.p.e.a. P. nie zostało podpisane przez zobowiązanego (k. 16 akt administracyjnych). Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego postanowieniem z [...] r., działając na podstawie art. 34 § 4 w związku z art. 166b u.p.e.a. uznał zarzuty za nieuzasadnione.
Zobowiązany złożył niepodpisane zażalenie na powyższe postanowienie (k. 18 akt administracyjnych).
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] r. uchylił postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z [...] r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. Organ odwoławczy wskazał, że pismo zobowiązanego zawierające zarzuty nie zostało przez niego podpisane; w związku z tym postanowienie organu I instancji jako zawierające wadę powodującą jego nieważność, podlega uchyleniu, a postępowanie prowadzone przez organ I instancji było bezprzedmiotowe. Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji powinien wydać stosowne rozstrzygnięcie po uzupełnieniu braku formalnego zarzutów.
Pismem z [...] r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego wezwał zobowiązanego do podpisania pisma z 21 grudnia 2018 r. (zarzuty), pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania.
Po podpisaniu zarzutów przez zobowiązanego (k.39 akt administracyjnych) Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego postanowieniem z [...] r. uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione.
W zażaleniu z [...] r. zobowiązany zarzucił naruszenie art. 29, art. 33 § 1 pkt 2, 6, 10 oraz art 166b u.p.e.a.
Rozpatrując zażalenie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że postępowanie zabezpieczające regulują przepisy działu IV u.p.e.a, a art. 166b tej ustawy odsyła do odpowiedniego stosowania także przepisów działu I oraz art. 168d ustawy. Stosownie do art. 33 w związku z art. 166b u.p.e.a, zobowiązanemu przysługuje w postępowaniu zabezpieczającym środek zaskarżenia w postaci zarzutów. Następnie organ odwoławczy wskazał, że pełnomocnik zobowiązanego pismem z [...] r. wniósł zażalenie na postanowienie organu I instancji, natomiast w dniu [...] r. (przed rozpatrzeniem zażalenia), na podstawie ostatecznej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] r., doręczonej stronie [...] r., wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy. Z tej przyczyny, według organu odwoławczego, postępowanie zabezpieczające przestało istnieć, gdyż zostało przekształcone w postępowanie egzekucyjne - stosownie do art. 154 § 4 pkt 1 u.p.e.a., zgodnie z którym zajęcie zabezpieczające przekształca się w zajęcie egzekucyjne z dniem wystawienia tytułu wykonawczego, pod warunkiem że nastąpiło nie później niż przed upływem 2 miesięcy od dnia doręczenia ostatecznej decyzji lub innego orzeczenia podlegającego wykonaniu w sprawie, w której dokonano zabezpieczenia, bądź doręczenia postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności. Dodatkowo wskazano, że zgodnie z informacją organu I instancji postępowanie egzekucyjne zostało zakończone poprzez wyegzekwowanie należności w całości w dniu [...] r.
Organ odwoławczy podniósł, że w opisanej wyżej sytuacji nie ma już prawnej możliwości merytorycznej oceny wniesionych zarzutów, bowiem ich przedmiot - postępowanie zabezpieczające - przestał istnieć. W sytuacji zaś nieistnienia zabezpieczenia, do którego odnoszą się zgłoszone zarzuty, niemożliwe jest wydawanie przez organ odwoławczy jakichkolwiek rozstrzygnięć merytorycznych, rozstrzygających o istocie tego postępowania. Biorąc pod uwagę te okoliczności Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] r. umorzył postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodek postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. – dalej "k.p.a.").
W skardze skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucił postanowieniu naruszenie:
a/ art. 138 § 1 pkt 3 i art. 144 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. poprzez niezasadne umorzenie postępowania zażaleniowego, mimo że postępowanie zabezpieczające prowadzone było na podstawie zarządzenia zabezpieczenia wystawionego na podstawie decyzji nieostatecznej organu podatkowego I instancji;
b/ art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego w wyniku niedostrzeżenia, że podstawą wystawienia zarządzenia zabezpieczenia była decyzja określająca zobowiązanie podatkowe bez rygoru natychmiastowego wykonania, w wyniku czego błędnie umorzono postępowanie odwoławcze.
W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego wskazał, że postępowanie zabezpieczające prowadzone było na podstawie zabezpieczenia, które zostało wystawione na podstawie nieostatecznej decyzji organu podatkowego I instancji określającej zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za [...] r., której nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności. Dlatego błędne było umorzenie postępowania, bowiem przekształcenie postępowania zabezpieczającego w egzekucyjne nie powoduje bezprzedmiotowości złożonych zarzutów na zarządzenie zabezpieczenia. Zdaniem pełnomocnika skarżącego organ egzekucyjny badając dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie powinien w ogóle wszczynać postępowania zabezpieczającego, a jedynie wydać postanowienie o zwrocie zarządzenia zabezpieczenia wierzycielowi.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.
Skarga zasługuje uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Rozpatrywanie zarzutów skargi oraz ocena prawidłowości stanowiska organu odwoławczego, według którego należało umorzyć postępowanie zażaleniowe, są przedwczesne, ponieważ zaskarżone postanowienie, podobnie jak postanowienie organu I instancji z [...] r. oraz postanowienie organu odwoławczego z [...] r. i postanowienie organu I instancji z [...] r. dotknięte są wadą nieważności z przyczyn, które nie zostały wskazane w treści skargi.
Wyjaśnić należy, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 poz. 2325 ze zm. - dalej p.p.s.a.) sąd, kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia, nie jest związany wnioskami i zarzutami sformułowanym w skardze. Ponadto, zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Z tej przyczyny w niniejszej sprawie sąd był nie tylko uprawniony, ale i zobowiązany do skontrolowania jakie były następstwa proceduralne wydania przez organ odwoławczy ostatecznego postanowienia z [...] r. uchylającego postanowienie organu I instancji z [...] r. i umarzającego postępowanie pierwszej instancji w całości. W szczególności istotne było rozstrzygnięcie, czy organ I instancji mógł ponownie wydać postanowienie o uznaniu zgłoszonych zarzutów za nieuzasadnione, skoro organ odwoławczy zakończył postępowanie umarzając postępowanie przed organem I instancji swoim ostatecznym postanowieniem z [...] r.
Niewątpliwie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w uzasadnieniu swojego pierwszego postanowienia, to jest postanowienia z [...] r., prawidłowo wywiódł, że postanowienie organu I instancji z [...] r. dotknięte jest wadą nieważności. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego wydał to postanowienie po rozpatrzeniu zarzutów zobowiązanego, które nie były podpisane przez zobowiązanego. Taki brak formalny zarzutów uniemożliwiał ich merytoryczne rozpatrzenie. Organ I instancji tego braku nie dostrzegł i w związku z tym nie wezwał zobowiązanego do usunięcia braku przez podpisania zarzutów a następnie, z rażącym naruszeniem art. 63 § 3 k.p.a. rozpoznał zarzuty merytorycznie, odmawiając ich uwzględnienia. Przepisy k.p.a., stosowane odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 18 u.p.e.a., dla podań (pism procesowych) przewidują zasadę ograniczonego formalizmu. Spełnienie warunków formalnych pisma procesowego wymaga wskazania osoby, od której pismo pochodzi, jej adresu, sformułowania żądania i uczynienia zadość wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych (art. 63 § 2 k.p.a.). Jak stanowi art. 63 § 3 k.p.a., podanie wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego. Zatem jednym z koniecznych wymogów, stawianych wszystkim pismom procesowym w postępowaniu administracyjnym w świetle k.p.a., jest podpisanie podania przez wnoszącego, co wynika wprost z art. 63 § 3 k.p.a. Wymóg podpisu jest istotny ze względu na to, że bez podpisu nie można dokonać indywidualizacji osoby, która złożyła podanie. Podpis wskazuje osobę wnoszącego i pozwala zidentyfikować czy podanie pochodzi od podmiotu uprawnionego. Brak podpisu strony na podaniu, czy brak podpisu osoby przez nią umocowanej, powoduje uchybienie uniemożliwiające wywołanie skutku prawnego wniesionego podania czyli uznania czynności strony. Tym samym podanie, które nie zostanie podpisane, nie wywołuje skutków prawnych związanych z jego wniesieniem, przede wszystkim zaś nie daje możliwości jego merytorycznego rozpatrzenia. Rozpatrzenie takiego niepodpisanego pisma następuje z rażącym naruszeniem prawa, a będąca wynikiem takiego rozpatrzenia decyzja (postanowienie) dotknięta jest wadą nieważności z przyczyny, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Stwierdzenie takiej wady przez organ II instancji zobowiązuje ten organ do uchylenia postanowienia dotkniętego wadą nieważności i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 k.p.a. Naturalnym wskazaniem skierowanym przez organ odwoławczy do organu I instancji co do dalszego biegu sprawy jest zwrócenie uwagi na potrzebę wezwania strony do podpisania pisma. Od tego, czy strona podpisze pismo w zakreślonym terminie zależy dalszy bieg sprawy przed organem I instancji. Organ II instancji nie może w takiej sytuacji uchylić postanowienia dotkniętego wadą nieważności i umorzyć postępowania pierwszej instancji, ponieważ w ten sposób ostatecznie kończy sprawę i stwarza stan sprawy rozstrzygniętej (res iudicata), co powoduje że organ I instancji nie może sprawy rozstrzygać bez narażenia się na zarzut naruszenia powagi sprawy rozstrzygniętej. Skutkiem takiego naruszenia jest nieważność postanowienia organu I instancji wydanego po umorzeniu postępowania pierwszej instancji przez organ II instancji (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a.).
Postanowienie wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., także umarzające postępowanie pierwszej instancji ze względu na nieskuteczne złożenie zarzutów – w niniejszej sprawie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] r. - jest postanowieniem ostatecznie kończącym postępowanie i stwarzającym stan powagi rzeczy rozstrzygniętej. Tymczasem organ I instancji w następstwie powyższego rozstrzygnięcia organu odwoławczego (uchylenia postanowienia i umorzenia postępowania pierwszej instancji w całości) wezwał zobowiązanego do uzupełnienia braku formalnego podania (zarzutów) poprzez jego podpisanie. Następnie ponownie merytorycznie ocenił złożone zarzuty. Postanowieniem z [...] r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego uznał zarzuty zobowiązanego za nieuzasadnione. Zatem organ I instancji pominął, że ostateczne postanowienie z [...] r., chociaż nieprawidłowo, ale jednak ostatecznie, zakończyło postępowanie w przedmiocie zarzutów wniesionych przez zobowiązanego w dniu [...] r. W konsekwencji, jak długo pozostawało w obrocie prawnym ostateczne postanowienie organu II instancji z [...] r. umarzające postępowanie, wydane w stosunku do zobowiązanego i dotyczące zarzutów złożonych w dniu [...] r., tak długo organ I instancji nie był uprawniony do rozstrzygania w przedmiocie tych samych zarzutów, bowiem droga do wydania kolejnego postanowienia w tym samym przedmiocie została zamknięta. Jeśli jednak organ I instancji, a za nim organ odwoławczy wydali [...] i [...] r. postanowienia w sprawie zarzutów zobowiązanego z dnia [...] r., to w ten sposób organy zrealizowały przesłankę stwierdzenia nieważności tych postanowień wymienioną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Stosownie do treści art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Rozstrzygnięcie sprawy, o którym mówi art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. to nie tylko merytoryczna ocena zarzutów zobowiązanego, ale także umorzenie przez organ odwoławczy postępowania pierwszej instancji w całości. Powaga rzeczy osądzonej (rozstrzygniętej) ma taki skutek, że organ administracji publicznej nie może ponownie orzekać w tej samej sprawie. Stan powagi rzeczy rozstrzygniętej stwarza nie tylko ostateczne postanowienie organu w przedmiocie zasadności zarzutów na prowadzenie postępowania egzekucyjnego (zabezpieczającego) ale także ostateczne umorzenie postępowania stanowiące przeszkodę do badania zasadności zarzutów. P., które zainicjowało postępowanie ostatecznie umorzone nie może być podstawą do ponownego rozpatrzenia sprawy. Ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy załatwionej wcześniej postanowieniem ostatecznym jest możliwe tylko po uchyleniu pierwotnego postanowienia kończącego sprawę w ustalonym przez prawo trybie.
W niniejszej sprawie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdzając nieważność postanowienia organu I instancji z [...] r., zamiast uchylić to postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., z rażącym naruszeniem tego przepisu oraz przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. postanowieniem z [...] r., uchylił postanowienie organu I instancji i umorzył postępowanie pierwszej instancji.
W rezultacie Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego wydał postanowienie z [...] r., rozstrzygając w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej postanowieniem ostatecznym organu II instancji, co stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności postanowienia z [...] r. z mocy art. 156 § 1 pkt 3 w związku z art. 126 k.p.a. Z tych samych przyczyn dalszą konsekwencją ostatecznego umorzenia postępowania pierwszej instancji postanowieniem organu odwoławczego z [...] r. jest nieważność zaskarżonego w niniejszej sprawie do sądu postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r.
Dodać należy, że postanowienie organu II instancji z [...] r. jest dotknięte wadą nieważności nie tylko z powodu wyżej omówionego rażącego naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. ale także ze względu na podobne naruszenie jakiego dopuścił się organ I instancji wydając postanowienie z [...] r. Organ II instancji rozpatrzył bowiem zażalenie zobowiązanego (z [...] r.), które także nie zostało opatrzone podpisem strony (zawierało brak formalny do usunięcia którego skarżący nie został wezwany). W aktach sprawy znajduje się bowiem jedynie poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia pisma zatytułowanego "zażalenie" (k. 18 akt administracyjnych) (wraz z kopertą), bez podpisu wnoszącego. Brak podpisu autora zażalenia, jeśli nie zostanie usunięty poprzez wezwanie do usunięcia braków, uniemożliwia wywołanie skutków prawnych podobnie jak wyżej wniesionego podania. W przypadku zażalenia powinno uniemożliwić rozpoznanie go przez organ administracji merytorycznie, a jeżeli to nastąpi - działanie organu odwoławczego kwalifikować się będzie jako rażąco naruszające prawo. Jednak organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] r. rozpoznał zażalenie zobowiązanego, dostrzegając jedynie uchybienie organu I instancji (brak formalny podania - zarzutów) i uchylił zaskarżone postanowienie oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 144 k.p.a. w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 11 (zażalenia) do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że uznanie za odwołanie (zażalenie) pisma nie podpisanego przez osobę wnoszącą odwołanie (zażalenie) powoduje, że organ drugiej instancji występuje w charakterze organu odwoławczego bez podstawy prawnej. W tej sytuacji decyzja organu odwoławczego jest dotknięta wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.; J. Borkowski w: "Kpa. Komentarz" CH BECK 2008r., s. 757 nb. 31; wyroki NSA z: 17 września 1990 r., sygn. akt III SA 647/90 - PiŻ 36/91/15; 21 grudnia 1987r., sygn. akt IV SA 907/87, Gospodarka, Administracja Państwowa 12/88/41, akceptowane przez J. Borkowskiego "Nieważność decyzji administracyjnej" ZCO 1997 r., s. 103; wyrok NSA z 18 maja 1994 r., sygn. akt SA/Gd 2365/93 - POP 3/97/62, Wspólnota 2/95/16, akceptowany przez: B. Adamiak w: "Kpa. Komentarz" CH BECK 2008 s. 595 nb 1; Zespół pod red. A. Wróbla "Kpa orzecznictwo, piśmiennictwo" Zakamycze 2002 r., s. 662 uw. 6). Z uwagi na to, że zażalenie nie zostało skutecznie wniesione, a osoba wnosząca to zażalenie nie została w trybie i terminie przewidzianym w k.p.a. wezwana do uzupełnienia jego braku formalnego, uznanie za zażalenie pisma niepodpisanego, powoduje, że organ II instancji w sposób rażący naruszył wskazane wyżej przepisy k.p.a. i rozstrzygnął merytorycznie (uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości), mimo braku skutecznego zaskarżenia.
Podsumowując powyższe rozważania, należy stwierdzić, że zaskarżone do sądu postanowienie oraz postanowienie organu I instancji z [...] r., zostały wydane w warunkach spełniających przesłankę stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., natomiast postanowienie organu II instancji z [...] r. oraz postanowienie organu I instancji z [...] r., rażąco naruszają prawo, realizując tym samym przesłankę stwierdzenia nieważności wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
W obecnym stanie sprawy niezbędne do końcowego jej załatwienia jest nie tylko stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia ale także stwierdzenie nieważności poprzedzających je postanowień organów obydwu instancji. Wobec istnienia podstaw do stwierdzenia nieważności wydanych w sprawie postanowień zbędne było odnoszenie się do podniesionych w skardze zarzutów a także ocena prawidłowości stanowiska organu II instancji, który umorzył postępowanie zażaleniowe.
Z powodów omówionych wyżej sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 135 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia treść art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 800). Na wysokość zasądzonych na rzecz skarżącego kosztów postępowania składają się: wpis od skargi ([...] zł), wynagrodzenie pełnomocnika ([...] zł) oraz opłata od pełnomocnictwa ([...] zł).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI