I SA/Lu 663/23

I SA/Lu 663/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Wałejko /sprawozdawca/
Marcin Małek
Monika Kazubińska-Kręcisz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 423
art. 28
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Asesor sądowy Marcin Małek Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Woźny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 września 2023 r. nr UP-733/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje radcy prawnemu J. M. kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100 złotych) w tym podatek od towarów i usług z tytułu wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 27 września 2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję Zakładu z dnia 23 listopada 2022 r. (2507/2022) i odmówił M. Ś. (stronie, skarżącemu) umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, będącą jednocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie 11.543,82 zł, w tym na:
a) ubezpieczenie społeczne – za okres 10/2020-4/2021, 11/2021-6/2022 w łącznej kwocie 3.350,04 zł, w tym z tytułu: składek – 3.106,04 zł, odsetek liczonych na dzień 29 września 2022 r. – 196 zł, kosztów upomnienia – 48 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne – za okres 3/2020-11/2020, 1/2021-4/2021, 11/2021- 6/2022 w łącznej kwocie 8.193,78 zł, w tym z tytułu: składek – 7.167,78 zł, odsetek liczonych na dzień 29 września 2022 r. – 978 zł, kosztów upomnienia – 48 zł.
Jak wynika z akt sprawy oraz treści zaskarżonej decyzji, strona zwróciła się o umorzenie powyższej należności, wskazując na trudną sytuację finansową oraz sprawowaną opiekę nad ojcem.
W decyzji z dnia 23 listopada 2022 r. organ odmówił przyznania ulgi stwierdzając, że nie wystąpiła żadna z przesłanek umożliwiających uznanie należności za całkowicie nieściągalną, strona nie wykazała, aby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązała się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nie wykazano, by powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz by stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiały stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem i wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że nie pracuje zawodowo, zawiesił działalność gospodarczą i nie ma żadnych własnych środków na utrzymanie. Utrzymuje się wyłącznie z emerytury ojca, który jest niezdolny do samodzielnej egzystencji (stwierdzono niepełnosprawność w stopniu znacznym). Nie korzystał dotychczas z pomocy społecznej tylko dlatego, że nie chce obciążać swoją sytuacją innych podatników.
Decyzją z dnia 5 stycznia 2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję Zakładu z dnia 23 listopada 2022 r. (2507/2022) i odmówił stronie, umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, będącą jednocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie 11.543,82 zł, w tym na:
a) ubezpieczenia społeczne – za okres 10/2020-4/2021, 11/2021-6/2022 w łącznej kwocie 3.350,04 zł, w tym z tytułu: składek – 3.106,04 zł, odsetek liczonych na dzień 29 września 2022 r. – 196 zł, kosztów upomnienia – 48 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne – za okres 3/2020-11/2020, 1/2021-4/2021, 11/2021- 6/2022 w łącznej kwocie 8.193,78 zł, w tym z tytułu: składek – 7.167,78 zł, odsetek liczonych na dzień 29 września 2022 r. – 978 zł, kosztów upomnienia – 48 zł.
Organ ocenił, że umorzenie należności na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym, bowiem sytuacja strony nie pozwalała na stwierdzenie, że całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności. Rodzina dysponuje stałym źródłem dochodu, który może stanowić również źródło spłaty należności. Skarżący złożył wniosek o układ ratalny co oznacza, że dysponuje środkami finansowymi na ten cel. Dopóty istnieją niewykorzystane możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie jest sprzeczne z interesem publicznym. Natomiast uchylenie pierwotnej decyzji Zakładu wiązało się z ustaleniem niższej niż wskazana w tej decyzji wysokość zaległości, które obciążają aktualnie skarżącego.
Nie zgadzając się z powyższym strona wniosła skargę do Sądu.
W piśmie z dnia 5 czerwca 2023 r. ustanowiona z urzędu pełnomocnik skarżącego wskazała na naruszenie: 1. przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niezebranie całości materiału dowodowego oraz brak rozważenia interesu publicznego i słusznego interesu strony w kontekście sprawowania przez stronę opieki nad niepełnosprawnym ojcem; art. 86 k.p.a. przez zaniechanie przesłuchania strony we wskazanym wyżej zakresie, jak też niezbędnych czynności wykonywanych przez skarżącego w związku z konieczną opieką nad ojcem i niemożnością podjęcia zatrudnienia; 2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. przez niezastosowanie w sytuacji, gdy zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej oraz nie występuje majątek, z którego można egzekwować należności z tytułu składek; art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przez niedokonanie analizy sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego oraz nieprawidłowe wyważenie interesu społecznego i interesu strony; § 3 ust. 1 rozporządzenia przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że strona nie jest pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności składkowych tylko dlatego, że ma możliwość złożenia wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku pielęgnacyjnego.
W piśmie wniesiono o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci wydruku z CEiDG na okoliczność zaprzestania prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej. Pełnomocnik skarżącego wniosła o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.
W uzasadnieniu podniesiono, że organ w ogóle nie rozważył, czy wskazane świadczenia zasiłkowe mogą zostać skarżącemu w ogóle przyznane, gdy tymczasem nie spełnia on kryterium dochodowego do uzyskania zasiłku opiekuńczego, zaś zasiłek pielęgnacyjny jest już elementem świadczenia otrzymywanego przez ojca skarżącego (stanowi jego część). Zdaniem strony, taki sposób rozumowania organu prowadzi do naruszenia interesu publicznego, bowiem organ wprost nakazuje, by korzystać z publicznego systemu świadczeń społecznych. Organ nie uwzględnił, że pomimo młodego wieku skarżącego jest on zmuszony do sprawowania stałej opieki nad chorym ojcem, co uniemożliwia mu rozwój zawodowy i godne zarobkowanie. W dniu 20 marca 2023 r zaprzestał on prowadzenia działalności gospodarczej, a w dniu 21 marca 2023 r. został wykreślony z CEiDG.
Na rozprawie pełnomocnik organu dodatkowo podniósł, że z poczynionych ustaleń wynika, iż skarżący w 2023 r. podejmował pracę z daleka od miejsca zamieszkania (we W.), zaś całość kierowanej do niego korespondencji odbierał jego ojciec. Poddaje to w wątpliwość twierdzenie strony o sprawowaniu osobistej opieki.
Pełnomocnik skarżącego oświadczył z kolei, że powyższe okoliczności zaistniały już po dacie wydania kontrolowanej decyzji i nie mają znaczenia dla sprawy, a dodatkowo organ nie ustalił, czy krótkoterminowe zatrudnienie nie było związane ze świadczeniem pracy zdalnej.
Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Lu 73/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 stycznia 2023 r. nr UP-17/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
W ocenie Sądu, organ błędnie ocenił rzeczywistą sytuację zobowiązanego z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, a są to przesłanki całkowicie niezależne od tych, jakie wymieniono w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Sąd wskazał, że skarżący nie znajduje się w sytuacji, która w sposób definitywny pozbawia go możliwości zapłaty zaległości. Obecna sytuacja bez wątpliwości nie pozwala na jednorazową zapłatę, ale możliwe jest złożenie przez skarżącego wniosku o układ ratalny (według oświadczenia organu, wniosek taki został złożony i możliwość zawarcia takiego układu jest obecnie rozważana). Zawarcie układu ratalnego nie spowoduje popadnięcie w niedostatek, a równocześnie wpłynie na wysokość należności ubocznych, bowiem w okresie objętym spłatą odsetki nie biegną. Okoliczności te dotyczą jednak oceny istnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i zależą od decyzji organu rentowego, której w dacie rozstrzygania wniosku strony nie ma w obrocie prawnym.
Sąd nie podzielił natomiast stwierdzenia organu, że skarżący, który niespornie sprawuje stałą i konieczną opiekę nad chorym ojcem, nie jest obecnie pozbawiony przez ten fakt możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Nie sposób uznać, jak wskazuje organ, że skarżący z własnej woli zrezygnował ze świadczeń zasiłkowych, bowiem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, które od 1 stycznia 2023 r. wynosi 2458 zł miesięcznie, przysługuje m.in. osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (...) albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jednak jedynie wtedy, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jest to zatem warunek, którego z punktu widzenia treści orzeczenia o niepełnosprawności ojca (niepełnosprawność powstała w 2010 r., podczas gdy ojciec skarżącego ma obecnie 83 lata), skarżący nie spełnia. Jego ojciec jest natomiast uprawniony do dodatku pielęgnacyjnego w kwocie 294,39 zł, wypłacanego wraz z emeryturą, kwota ta mieści się już jednak w całości zadeklarowanego świadczenia pobieranego przez ojca strony.
Sąd wskazał także, że sytuacja skarżącego nie uprawnia go do zasiłku opiekuńczego. Podkreślił, że oba opisywane świadczenia mają charakter rozłączny, tj. w razie ich zbiegu można korzystać tylko z jednego z nich. Dywagacje organu w tym względzie są zatem bezpodstawne i nieuprawnione, w żadnym też razie nie stanowią podstawy do twierdzenia, że skarżący ma skutecznie zrekompensowaną utratę możliwości uzyskiwania dochodów z pracy lub działalności gospodarczej. Skarżący niewątpliwie spełnia więc przesłankę, o której mowa w art. 28 ust. 3a u.su.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Sprawuje on jako zstępny opiekę nad ojcem, który posiada znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga stałej opieki osób drugich. W tym czasie nie uzyskuje i obiektywnie nie może uzyskiwać żadnych dochodów z tytułu pracy lub działalności gospodarczej, nie uzyskując świadczeń rekompensacyjnych.
Spełnienie przesłanki do udzielenia ulgi o najdalej idących skutkach – czyli umorzenia zaległości nie oznacza jednak, że organ jest zobowiązany ulgi takiej udzielić. Decyzja w tym przedmiocie ma bowiem charakter uznaniowy, a zatem organ ma prawo, ważąc z jednej strony ważny interes zobowiązanego, z drugiej – interes publiczny, odmówić udzielenia ulgi. O ile przesłanki udzielenia ulgi mają charakter obiektywny, to w wypadku prawidłowej oceny ich istnienia organ może skorzystać z uznania administracyjnego, które jednak nie jest dowolne i arbitralne, musi zatem zostać odpowiednio uzasadnione w decyzji, co stało się bezpośrednią przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji.
Sąd uznał, że rzeczą organu w ponownie prowadzonym postępowaniu będzie zatem uwzględnienie powyższej oceny przesłanek udzielenia ulgi i rozważenie istnienia takich okoliczności definiujących niniejszą sprawę, które w ramach uznania administracyjnego ewentualnie mogą prowadzić do negatywnego rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie zaległości. Organ uwzględni przede wszystkim to, że skarżący już na etapie rozpoznawania skargi zlikwidował działalność gospodarczą, ale podejmował inne zatrudnienie, jest osobą młodą (urodzoną w 1999 r.), zdrową, posiada zdolność do podjęcia pracy zarobkowej, co nie świadczy o trwałości aktualnej sytuacji, ale wręcz rokuje jej pozytywną zmianą w przyszłości. Nadto, sam skarżący zadeklarował zapłatę zaległości w ratach, zaś organ wszczął postępowanie o zawarcie układu ratalnego, którego wynik na etapie tej sprawy nie jest znany. Organ winien też rozważyć (zależnie od wyniku układu ratalnego oraz stanowiska skarżącego), czy zawartej w piśmie skarżącego z 2 grudnia 2022 r. (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) deklaracji zapłaty całości należności w przyszłości nie potraktować jako wniosku o odroczenie spłaty należności w trybie art. 29 ust. 1 i 2 u.s.u.s. i nadać temu wnioskowi odrębnego biegu. Rzeczą organu będzie też pogłębienie ustaleń w zakresie rzeczywistej potrzeby sprawowania opieki skarżącego nad ojcem, szczególnie z punktu widzenia sugerowanych przez pełnomocnika organu na rozprawie okoliczności związanych z podejmowaniem zatrudnienia z daleka od miejsca zamieszkania.
Ponownie rozpatrując sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych w celu wyeliminowania wskazanych wad przeanalizował prowadzone postępowanie w sprawie o umorzenie należności. W dniu 3 sierpnia 2023 r. wezwał stronę do uzupełnienia dokumentacji - przedłożenia aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz innych dokumentów obrazujących obecną sytuację zdrowotną i finansową.
W odpowiedzi strona przedłożyła oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 7 sierpnia 2023 r. (data wypełnienia) oraz zestawienie wydatków i miesięcznych opłat ponoszonych przez jej ojca we wspólnym gospodarstwie domowym.
Strona oświadczyła, że jej ojciec pobiera emeryturę w kwocie 4.375,80 zł, zatem po odliczeniu ww. wydatków pozostaje do dyspozycji około 1.101,47 zł. Złożył także:
- orzeczenie z 29 stycznia 2019 r. nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności A. Ś. wydane na stałe;
- opis badania USG tętnic szyjnych i kręgowych A. Ś. z 23 maja 2023 r;
- informację dla lekarza kierującego POZ dot. A. Ś. z 26 kwietnia 2023 r.
Następnie ZUS wezwał stronę do wskazania sposobu sprawowania opieki nad ojcem w okresach wykonywania zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia (od 17 do 24 stycznia 2023 r. oraz od 11do 14 kwietnia 2023 r.).
W odpowiedzi strona przedłożyła dokumenty dotyczące odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego i wyjaśniła, że gdy znalazł pracę dorywczą, aby pomóc ojcu, nie wiedział, że wymaga całodobowej opieki. Od maja nie pracuje, żyje z emerytury ojca, brakuje im środków na życie, a ZUS "ciągle coś wymyśla" zamiast pomóc. Stan zdrowia ojca się pogorszył, ponieważ rozpoznano u niego miażdżycę i czasem nie wie, o co chodzi i gdzie się znajduje. Do pisma dołączył ponownie zestawienie wydatków i opłat; kopię pisma skierowanego do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z 26 lipca 2023 r., w którym opisuje sposób sprawowania przez siebie opieki nad ojcem oraz jego stan zdrowia; decyzję Burmistrza Miasta K. nr [...] z 31 maja 2023 r. o odmowie przyznania świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z odręczną adnotacja, że złożono od niej odwołanie. Złożył także skierowanie z 19 kwietnia 2023 r. na TK głowy z kontrastem i opis tego badania (bez kontrastu). Dokumenty dotyczyły A. Ś..
ZUS podkreślił, że niezbędnym warunkiem wydania decyzji w sprawie umorzenia jest jednoznaczne stwierdzenie, że należności objęte wnioskiem są zgodnie z przepisami prawa wymagalne i nie uległy przedawnieniu. W świetle przepisu art. 24 ustawy o s.u.s. nie upłynął termin, w którym wskazane zaległości mogą być dochodzone.
Organ ustalił, że strona jest kawalerem, nie pracuje zarobkowo; jej ojciec pobiera emeryturę w wysokości 4.375,80 zł netto. Strona nie posiada dochodu z innych źródeł; nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy, zasiłków z pomocy społecznej, nie korzysta z żadnych innych form pomocy. Ponosi z ojcem wspólne wydatki z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 333,00 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 160,00 zł, z tytułu kosztów związanych z leczeniem w wysokości 200,00 zł, i inne w wysokości 1.500,00 zł. Strona prowadzi gospodarstwo domowe z ojcem. Organ wskazał, że strona oświadczyła, że nie pamięta jakie posiada inne zobowiązania finansowe i że złożyła wniosek o upadłość do Sądu Rejonowego w Świdniku, nie posiada nieruchomości, innych praw majątkowych, ani wierzytelności. Sprawuje całodobową opiekę nad ojcem i w związku z tym została zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia.
Organ wskazał, że w celu rozpatrzenia sprawy korzystano z wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów; Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.
Organ ustalił, że 20 marca 2023 r. strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej - M. Ś. M. , w przeważającym zakresie sprzedaży detalicznej prowadzonej przez domy sprzedaży wysyłkowej lub Internet. W okresie od 11 maja 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. był zgłoszony do ubezpieczenia przez płatnika składek T. H. sp. z o.o., jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia, z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za maj 2021 r. w wysokości 0,00 zł, za czerwiec 2021 r. w wysokości 1.843,00 zł, a za lipiec 2021 r. w wysokości 228,00 zł. W okresie od 17 do 24 stycznia 2023 r. był zgłoszony do ubezpieczenia przez płatnika składek T. sp. z o.o. z siedzibą we W. jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenie, z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za styczeń 2023 r. w wysokości 0,00 zł, a za luty 2023 r. w wysokości 1.285,71 zł. W okresie od 11 do 14 kwietnia 2023 r. byt zgłoszony do ubezpieczenia przez R. P. M. A. sp. o.o. z siedzibą w Ż. jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia, z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za kwiecień 2023 r. w wysokości 767,50 zł. Obecnie nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń społecznych, nie widnieje jako właściciel żadnego pojazdu, ani nieruchomości.
Organ wyjaśnił, że w piśmie z 6 grudnia 2022 r. strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek i jednocześnie o rozłożenie przedmiotowych należności na raty. Następnie 3 stycznia 2023 r. ZUS wezwał stronę do uzupełnienia dokumentacji niezbędnej do rozpatrzenia sprawy, jednak strona jej nie złożyła. Dlatego 20 stycznia 2023 r. została poinformowana o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania.
Organ dodał, że na dzień 27 września 2023 r. w Krajowym Rejestrze Sądowym brak było wniosku strony o ogłoszenie upadłości. Ojciec strony pobiera obecnie świadczenie emerytalne w wysokości 4.375,22 zł netto, które wolne jest od potrąceń egzekucyjnych. Strona posiada rodzeństwo – siostrę D. S., która prowadzi własną działalność gospodarczą "P. " D. S., w zakresie fryzjerstwa i pozostałych zabiegów kosmetycznych, jest zameldowana w K..
ZUS wskazał, że dokonał analizy zgromadzonego materiału dowodowego w oparciu o art. 28 u.s.u.s. Ustalił, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy-Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; nie ogłoszono upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe; nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, nie posiada majątku mogącego stanowić przedmiot egzekucji, jednak nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych. Strona ma ojca oraz siostrę a wszystkie wymienione okoliczności, tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa muszą wystąpić łącznie – wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki.
Nadto organ uznał, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość należności z tytułu składek, o których umorzenie strona wniosła przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym zgodnie z rozporządzeniem. Nie zachodzą także przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., bowiem Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dyrektor Oddziału ZUS w Lublinie prowadzi w stosunku do strony postępowanie egzekucyjne, w ramach którego zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunków bankowych; postępowanie egzekucyjne nadal trwa i na obecną chwilę nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne.
ZUS uznał, że skoro wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Oceniając przesłanki z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek organ wskazał, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w przypadku strony zastosowania, ponieważ działalność gospodarcza nie jest już prowadzona. Jednocześnie wskazał, że strona decydując się na założenie działalności gospodarczej powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach.
Następnie organ podkreślił, że wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem, choroby, w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ wskazał, że strona nie wykazała, że boryka się z problemami zdrowotnymi. Przedłożyła decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdzie znajduje się odręczna adnotacja, że złożono od niej odwołanie 9 czerwca 2023 r. Jednak na dzień wydania przedmiotowej decyzji, organ nie posiadał informacji odnośnie postępowania odwoławczego.
ZUS dokonał analizy konieczności i sposobu sprawowania przez stronę opieki nad chorym ojcem. Zgodnie z orzeczeniem z 29 stycznia 2019 r. A. Ś. od 1 czerwca 2013 r. zaliczony jest do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydano na stałe. Matka strony zmarła 26 maja 2020 r. i zapewne do tego czasu to ona sprawowała opiekę nad mężem. Dlatego organ przeanalizował aktywność zawodową od tego terminu. Wskazał, że od 20 marca 2020 r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej (zgodnie z CEiDG miejsce wykonywania działalności: L. tj. ok. [...] km od K.), 16 kwietnia 2021 r. zawiesił prowadzenie tej działalności gospodarczej, od 11 maja 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenie, przez płatnika składek T. H. sp. z.o. z siedzibą w L. (ok. [...] km od K.), 9 listopada 2021 r. wznowił prowadzenie działalności gospodarczej (zmiana adresu wykonywania działalności na K.), 9 czerwca 2022 r. ponownie zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, od 17 do 24 stycznia 2023 r. był zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenie, przez T. sp. z o.o. z siedzibą we W. ([...] km od K.), następnie od 11 do 14 kwietnia 2023 r. był zgłoszony do ubezpieczenia jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenie przez R. P. M. A. sp. z o.o. z siedzibą w Ż. ([...] km od K.).
Organ podniósł, że pomimo faktu, że ojciec strony od lat wymaga stałej opieki udawało się jej podejmować liczne aktywności zawodowe po śmierci matki. Strona nie wyjaśniła jak opiekował się ojcem podczas wykonywania dwóch ostatnich umów zlecenia. Wskazał jedynie, że nie wie, dlaczego znalazł pracę dorywczą, aby pomóc ojcu, ale wtedy nie wiedział, że wymaga on całodobowej opieki. Dlatego organ nie dał wiary wskazanym wyjaśnieniom strony, skoro na konieczność sprawowania opieki nad chorym ojcem powoływała się już w piśmie skierowanym do ZUS 28 września 2022 r. Organ wskazał, że strona jest młodą zdrową osobą która powinna dołożyć wszelkich starań aby podjąć pracę zawodową, wobec odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w razie potrzeby poprosić o pomoc w opiece nad ojcem siostrę, która prowadzi działalność gospodarczą i zamieszkuje 11 kilometrów od niego. Ponadto organ wskazał, że strona może starać się o pomoc pielęgniarki środowiskowej i z jej pomocą (lub innych instytucji państwowych) oraz siostry będzie miała możliwość podjęcia pracy zawodowej.
Wobec powyższego organ uznał, że konieczność sprawowania opieki nad chorym ojcem nie pozbawia jej całkowicie możliwości wykonywania pracy i tym samym uzyskiwania dochodu. W sprawie nie zachodzi zatem przesłanka ciężkiej choroby dłużnika lub sprawowania opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny całkowicie uniemożliwiające uzyskiwanie dochodu. Ograniczone możliwości płatnicze, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie.
Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem. Jedyny dochód rodziny stanowi świadczenie emerytalne ojca w wysokości 4.375,22 zł netto. ZUS dokonując rozeznania sytuacji finansowej wnioskującego każdorazowo zobligowany jest do analizy dochodów osiąganych w rodzinie na podstawie minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Ponieważ poziom ubóstwa i trudnej sytuacji każdy człowiek odczuwa bardzo subiektywnie, wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. Minimum socjalne ustalone przez IPPiS w I kwartale 2023 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego zostało określone na kwotę 2.851,12 zł. Dlatego zdaniem organu sytuacja strony nie nosi znamion ubóstwa, a jej egzystencja pozostaje niezagrożona, ponieważ dochód w jej gospodarstwie domowym przekracza kwotę minimum socjalnego. Nadto ZUS ustalił, że w KRS brak jest wniosku strony o upadłość. Także posiadanie innych zobowiązań finansowych nie stanowi przesłanki do umorzenia. Zobowiązania cywilnoprawne zaciągane były przez stronę świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych, a przy tym godziła się na ich ewentualne negatywne skutki. Zatem nawet gdyby ZUS umorzył przedmiotowe należności to inni wierzycie będą egzekwować pozostałe zadłużenia. Należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.
Organ wskazał, że strona 6 grudnia 2022 r. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek i jednocześnie o rozłożenie przedmiotowych należności na raty w wysokości 50,00 zł miesięcznie. 3 stycznia 2023 r. ZUS wezwał ją do uzupełnienia dokumentacji niezbędnej do rozpatrzenia sprawy, która w odpowiedzi nie została złożona. Dlatego organ poinformował stronę o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. Strona ma jednak prawo zwrócić się ponownie z wnioskiem o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, a warunki spłaty mogą zostać ustalone z uwzględnieniem możliwości finansowych.
Zdaniem ZUS w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę należności. Emerytura ojca wystarcza na pokrycie niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem domu. Do dyspozycji po ich opłaceniu pozostaje jeszcze około tysiąca złotych na wydatki związane z jedzeniem, itd. Strona jest osobą młodą i zdrową. Istnieją realne perspektywy na podjęcie pracy - obecnie chociażby w niepełnym wymiarze. Pamiętać należy, że w przypadku spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego - rata dostosowywana jest do możliwości finansowych wnioskującego i w każdej chwili można zwrócić się o zmianę jej wysokości. Zatem założyć można, że zarówno obecnie, jak i w przyszłości, przy dołożeniu odpowiednich starań i chęci ma Pan możliwość spłaty przedmiotowego zadłużenia w formie ratalnej.
Organ podkreślił, że interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów budżetu państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków przeznaczonych na pomoc z opieki społecznej. Strona nie korzystania z tej pomocy, co dodatkowo nie uwiarygodnia jej trudnej sytuacji. Zatem jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości egzekwowania długu, choćby w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne.
Względy społeczne wymagają, aby zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany.
ZUS wyjaśnił, że do ustalenia kwoty zadłużenia podanego w sentencji decyzji z 23 listopada 2022 r. nr 2507/2022 przyjął dokument rozliczeniowy za czerwiec 2022 r. wygenerowany systemowo. Natomiast prawidłowa deklaracja rozliczeniowa za ten okres (tj. z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne za 7 dni prowadzenia działalności) została sporządzona za Pana z urzędu przez ZUS - 25 listopada 2022 r. tj. po wydaniu decyzji I instancji. Tym samym uległa zmianie kwota należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, co dało podstawę do uchylenia decyzji organu.
W skardze skarżący nie precyzując zarzutów wobec zaskarżonej decyzji, poza wskazaniem, że jest rażąco niesprawiedliwa, podniósł, że naprawdę nie ma środków na spłatę zadłużenia. Siła wyższa zmusiła go do całodobowej opieki nad ojcem niezdolnym do samodzielnej egzystencji, co pozbawiło go możliwości uzyskiwania dochodu. W dniu 9 maja 2023 r. złożył wniosek, a MOPS odmówił mu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na ojca, wskazując, że nie mogą stwierdzić kiedy powstała niepełnosprawność oraz że ukończył 25 lat podczas gdy on ma dopiero 24 lata. Podniósł, że po 2 miesiącach na skutek jego odwołania SKO przyznało, że mu się zasiłek należy, jednak ze względu na biurokrację uchyliło sprawę do ponownego rozpoznania.
Z uwagi na powyższe skarżący nie pracuje i "zrezygnował z tej jałmużny", szuka pracy zdalnej w K. i P.. Obecnie spłata należności, ze względu na stan majątkowy i rodzinny, pozbawiłaby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Podkreślił, że po raz drugi składa skargę bo jest dużo niedomówień i nieścisłości.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, że sprawa została rozpoznana po uchyleniu wcześniejszej decyzji, co oznacza, że zastosowanie miał przepis art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.". Zgodnie z powołanym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Istota sporu w sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie, w ustalonych okolicznościach sprawy, organ odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w łącznej kwocie 11.543,82 zł wraz z odsetkami, powstałych w okresie prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej, tj. od 2020r. do czerwca 2022 r.
Wyjaśnić należy, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uregulowane zostało w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm., dalej: u.s.u.s.), jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.
W niniejszej sprawie skarżący zwrócił się o umorzenie należności wobec ZUS, bowiem nie jest w stanie ich spłacić z uwagi na trudną sytuację majątkową, finansową, ale w szczególności rodzinną, spowodowaną przewlekłą chorobą ojca i znacznym stopniem jego niepełnosprawności, który wymaga stałej opieki osoby drugiej. W zaskarżonej decyzji organ odmówił umorzenia wnioskowanych należności, bowiem uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia.
Art. 28 ust. 1 u.s.u.s. przewiduje kompetencję ZUS do umarzania należności z tytułu składek w przypadkach określonych ust. 2-4 tego przepisu, dotyczących całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
W odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (jak w sprawie niniejszej), należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, także pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W art. 28 ust. 3b u.s.u.s., zawierającym delegację ustawową dla ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania takich należności, ustawodawca doprecyzował, że przy określaniu przesłanek mających uzasadniać umorzenie, należy wziąć pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06). W § 3 ust. 1 rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Wydanie decyzji w przedmiocie ulgi powinno być każdorazowo poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki, a dopiero w konsekwencji stwierdzenia ich zaistnienia – może ważyć, czy pomimo to ulga danemu płatnikowi przysługuje.
Jednak zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja nie jest jedyną decyzją wydaną w sprawie. Bowiem wyrokiem z 28 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 73/23, WSA w Lublinie uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 stycznia 2023 r. wydaną wobec skarżącego w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Zatem wobec treści art. 153 p.p.s.a. organ rozstrzygający sprawę ponownie związany był oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku uchylającym.
Treść zaskarżonej decyzji wskazuje jednak, że organ całkowicie zignorował ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania. Ocenił bowiem wniosek ponownie, pomijając ocenę dokonaną już przez Sąd. Winien jednak uwzględnić, że Sąd podzielił stanowisko organu, wyłącznie odnośnie do nie spełnienia przez stronę przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Natomiast nie zgodził się z oceną rzeczywistej sytuacji zobowiązanego z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, a są to przesłanki całkowicie niezależne od tych, jakie wymieniono w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zdaniem Sądu orzekającego uprzednio skarżący niewątpliwie spełnił przesłankę, o której mowa w art. 28 ust. 3a u.su.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Sprawuje on jako zstępny opiekę nad ojcem, który posiada znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga stałej opieki osób drugich. W tym czasie nie uzyskuje i obiektywnie nie może uzyskiwać żadnych dochodów z tytułu pracy lub działalności gospodarczej, nie uzyskując świadczeń rekompensacyjnych. Wskazana ocena prawna była dla organu wiążąca. Zatem organ który ponownie dokonuje oceny w świetle przesłanek odnośnie których Sąd się już wypowiedział, działa wbrew treści art. 153 p.p.s.a.
Sąd w uprzednim orzeczeniu zakreślił organowi ramy – dał wytyczne co do dalszego postępowania, zatem tylko we wskazanym zakresie organ był zobligowany prowadzić ponowne postępowanie. Z treści uprzedniego orzeczenia Sądu wynika bowiem, że spełnienie przesłanki udzielenia ulgi o najdalej idących skutkach – czyli umorzenia zaległości nie oznacza jednak, że organ jest zobowiązany ulgi takiej udzielić. Decyzja w tym przedmiocie ma bowiem charakter uznaniowy, a zatem organ ma prawo, ważąc z jednej strony ważny interes zobowiązanego, z drugiej – interes publiczny, odmówić udzielenia ulgi. O ile przesłanki udzielenia ulgi mają charakter obiektywny, to w wypadku prawidłowej oceny ich istnienia organ może skorzystać z uznania administracyjnego, które jednak nie jest dowolne i arbitralne, musi zatem zostać odpowiednio uzasadnione w decyzji. Natomiast zaskarżona w sprawie niniejszej decyzja nie spełnia powyższych wymogów.
Podkreślić należy, że Sąd wyraźnie wskazał, że rzeczą organu w ponownie prowadzonym postępowaniu będzie uwzględnienie oceny przesłanek (zatem organ związany był oceną przesłanek dokonaną przez Sąd) udzielenia ulgi i rozważenie istnienia takich okoliczności definiujących niniejszą sprawę, które w ramach uznania administracyjnego ewentualnie mogą prowadzić do negatywnego rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie zaległości. Zatem wobec uznania przez Sąd, że skarżący nie spełnia przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ale spełnia przesłankę z art. 28 ust. 3a u.su.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, organ nie mógł ich ponownie oceniać, bowiem był związany oceną prawną wyrażoną przez Sąd stosownie do art. 153 p.p.s.a. Powinien przejść zatem do kolejnego etapu oceny wniosku strony tj. do decyzji uznaniowej - rozważenia istnienia takich okoliczności definiujących niniejszą sprawę, które w ramach uznania administracyjnego ewentualnie mogą prowadzić do negatywnego rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie zaległości.
Nadto Sąd wskazał organowi, że winien uwzględnić, że skarżący już na etapie skargi zlikwidował działalność gospodarczą, ale podejmował inne zatrudnienie, jest osobą młodą (urodzoną w 1999 r.), zdrową, posiada zdolność do podjęcia pracy zarobkowej, co nie świadczy o trwałości aktualnej sytuacji, ale wręcz rokuje jej pozytywną zmianą w przyszłości. Jednak w zaskarżonej decyzji organ nie dość, że ponownie ocenia przesłanki z art. 28 ust. 3, ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, to jeszcze wbrew ocenie prawnej Sądu, uznaje, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w przypadku strony zastosowania, ponieważ działalność gospodarcza nie jest już prowadzona. Jednocześnie wskazał, że strona decydując się na założenie działalności gospodarczej powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach.
Za prawidłowe natomiast uznać należy postępowanie organu, który dokonał ustaleń dotyczących wniosku skarżącego o zawarcie układu ratalnego – organ odmówił uwzględnienia wniosku strony, ale decyzja ta nie jest ostateczna. Pogłębił także ustalenia w zakresie rzeczywistej potrzeby sprawowania opieki skarżącego nad ojcem, szczególnie z punktu widzenia podejmowania zatrudnienia z daleka od miejsca zamieszkania.
Mając na uwadze powyższe nieprawidłowości organu, należało uchylić zaskarżoną decyzję. Wskazać jednak należy, że rzeczą organu w ponownie prowadzonym postępowaniu nie będzie ponowna ocena przesłanek umorzenia zaległości zobowiązanego, a jedynie uwzględnienie oceny prawnej dokonanej uprzednio przez Sąd w wyroku z dnia 28 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Lu 73/23 w zakresie koniecznych przesłanek udzielenia ulgi oraz nadto rozważenie istnienia takich okoliczności dotyczących sprawy, które brane pod uwagę i oceniane jako uzasadniające rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego mogą prowadzić do negatywnego lub pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie zaległości. Spełnienie bowiem przesłanki do udzielenia ulgi o najdalej idących skutkach – czyli umorzenia zaległości nie oznacza jednak, że organ ma obowiązek takiej ulgi udzielić. Decyzja w tym przedmiocie ma bowiem charakter uznaniowy, a zatem organ ma prawo, ważąc z jednej strony ważny interes zobowiązanego, z drugiej – interes publiczny, odmówić udzielenia ulgi. O ile przesłanki udzielenia ulgi mają charakter obiektywny, to w wypadku prawidłowej oceny ich istnienia (w tym zakresie Sąd dokonał już wiążącej oceny prawnej) organ może skorzystać z uznania administracyjnego, które jednak nie jest dowolne i arbitralne, musi zatem zostać odpowiednio uzasadnione w decyzji. Zatem organ w przypadku uznania, że wobec spełnienia pozytywnej przesłanki przez stronę, jednak nie umorzy wnioskodawczych należności, winien będzie tę decyzję uznaniową należycie uzasadnić, mając na uwadze powyższe wytyczne.
Mając to na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.
O przyznaniu na rzecz pełnomocnika skarżącego (radcy prawnego) wynagrodzenia za udzielenie nieopłaconej pomocy prawnej w ramach prawa pomocy Sąd rozstrzygnął w oparciu o art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.) w zw. z wyrokami Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2023 r. w sprawie sygn. SK 85/22 (Dz.U. z 2023 r., poz. 796) i z 20 kwietnia 2023 r. w sprawie sygn. SK 53/22 (Dz.U. z 2023 r., poz. 842). Na kwotę tę składa się wynagrodzenie pełnomocnika – 480 zł oraz należny VAT – łącznie 590,40 zł.