I SA/Lu 66/22

I SA/Lu 66/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-08-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Ewa Ibrom
Jerzy Drwal
Wiesława Achrymowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
6560
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 931
art. 15 ust. 2, art. 29a ust. 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r o podatku od towarów i usług (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Jerzy Drwal WSA Ewa Ibrom Protokolant starszy inspektor sądowy Marta Ścibor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi Gminy K. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 26 listopada 2021 r. nr 0113-KDIPT1-3.4012.749.2021.2.ALN w przedmiocie podatku od towarów i usług I. uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną; II. zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz Gminy K. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W zaskarżonej interpretacji indywidualnej Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (organ) ocenił, że stanowisko Gminy K. (skarżąca gmina) w kwestii zaliczenia do podstawy opodatkowania podatkiem od towarów i usług (VAT):
- wyłącznie wynagrodzeń ustalonych w umowach z mieszkańcami - jest nieprawidłowe;
- wynagrodzeń zapłaconych przez mieszkańców oraz otrzymanego dofinansowania - jest prawidłowe.
W uzasadnieniu tej treści zapatrywania prawnego organ wyjaśnił, że skarżąca gmina przedstawiła stan faktyczny/zdarzenie przyszłe, w których jest zarejestrowanym, czynnym podatnikiem VAT. Jednocześnie wykonuje zadania własne między innymi w zakresie kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych. Posesje części mieszkańców skarżącej gminy znajdują się na terenach, na których nie ma możliwości włączenia się do sieci kanalizacji sanitarnej, a budowa takiej sieci byłaby ekonomicznie nieuzasadniona.
W związku z tym skarżąca gmina buduje przydomowe oczyszczalnie ścieków w ramach projektu "Budowa sieci wodociągowej w P. i B. oraz przydomowych oczyszczalni w P. i Ż. oraz modernizacja oczyszczalni ścieków w K. - gmina K.
Skarżąca gmina zaznaczyła, że niniejszy wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczy wyłącznie budowy przydomowych oczyszczalni ścieków. Inwestycja realizowana jest z wykorzystaniem dofinansowania na warunkach umowy zawartej z Województwem Lubelskim w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Podstawą rozliczeń z instytucją dofinansowującą są faktury zakupów otrzymywane przez skarżącą gminę, która prowadzi inwestycję.
Skarżąca gmina zawiera umowy z zainteresowanymi mieszkańcami, na mocy których zobowiązuje się do świadczenia kompleksowej usługi oczyszczania ścieków. Usługa obejmuje między innymi montaż przydomowych oczyszczalni ścieków oraz udostępnienie ich do korzystania. Po upływie 5 lat skarżąca gmina przekaże mieszkańcom na własność przydomowe oczyszczalnie ścieków bez dodatkowej odpłatności. Do tego czasu będą one stanowić własność skarżącej gminy. Z kolei w zamian mieszkańcy zobowiązują się do wpłaty na rzecz skarżącej gminy umówionego wynagrodzenia w takiej samej wysokości (jedna opłata od poszczególnego uczestnika projektu).
Umowa o dofinansowanie nie odnosi się do świadczenia przez skarżącą gminę usług w zakresie oczyszczania ścieków przy wykorzystaniu przydomowych oczyszczalni ścieków. Biorąc pod uwagę cel budowy tych urządzeń, jest oczywiste, że mają służyć mieszkańcom do zaspokajania ich potrzeb sanitarnych. Inwestycja obejmuje wyłącznie nieruchomości należące do mieszkańców.
W związku z realizacją projektu skarżąca gmina nabywa/będzie nabywać usługi projektowe i budowlane od podmiotów zewnętrznych – wykonawców.
Skarżąca gmina przewiduje, że środki unijne pokryją około 51,73% kosztów całkowitych opisanej inwestycji (około 63,63% kosztów kwalifikowalnych). Pozostałe koszty będą finansowane środkami własnymi skarżącej gminy, w części pochodzącymi od mieszkańców. Stosunek wpłat mieszkańców do całkowitej wartości projektu ma wynieść około 22,16%. Kalkulacja wysokości dofinansowania uzależniona jest wyłącznie od całkowitego kosztu budowy przydomowych oczyszczalni ścieków (wysokości kosztów kwalifikowalnych).
W przypadku umów zawieranych przez skarżącą gminę z mieszkańcami, każda ze stron ma prawo do odstąpienia od umów na zasadach szczegółowo określonych przez strony. Brak zapłaty umówionego wynagrodzenia przez mieszkańców w wyznaczonym terminie powoduje rozwiązanie umów.
Skarżąca gmina może przeznaczyć dofinansowanie wyłącznie na pokrycie kosztów kwalifikowalnych projektu.
W tych okolicznościach skarżąca gmina sformułowała następujące wątpliwości prawne:
- czy podstawą opodatkowania VAT usług świadczonych przez skarżącą gminę jest wyłącznie kwota wynagrodzenia ustalona w umowach, pomniejszona o kwotę VAT należnego;
- czy podstawę opodatkowania VAT usług świadczonych przez skarżącą gminę stanowi wynagrodzenie od mieszkańców, pomniejszone o kwotę VAT należnego oraz otrzymane dofinansowanie, pomniejszone o kwotę VAT należnego.
Zdaniem skarżącej gminy, podstawa opodatkowania VAT świadczonych przez nią usług obejmuje wyłącznie wpłaty od mieszkańców, pomniejszone o kwoty VAT należnego.
W drugim wariancie, podstawą opodatkowania VAT usług świadczonych przez skarżącą gminę na rzecz mieszkańców są wpłaty od mieszkańców, pomniejszone o kwoty VAT należnego oraz dofinansowanie pomniejszone o kwotę VAT należnego, przy czym wynagrodzenie otrzymywane od mieszkańców oraz dofinansowanie należy traktować jako kwoty zawierające VAT.
Organ nie zgodził się ze skarżącą gminą tylko w kwestii pierwszej. Przyjął bowiem, że podstawa opodatkowania VAT usług realizowanych przez skarżącą gminę powinna obejmować wynagrodzenia płacone przez mieszkańców oraz dofinansowanie uzyskane przez skarżącą gminę z tytułu realizacji projektu, które to wielkości obejmują VAT.
Organ nawiązał do art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1, ust. 2a, art. 15 ust. 1, ust. 2, ust. 6, art. 29a ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług (aktualnie Dz.U.2023.1570 - ustawa o VAT) i motywował, że w opisanych okolicznościach skarżąca gmina jako podatnik VAT świadczy skonkretyzowane usługi na podstawie umów prawa cywilnego za określone wynagrodzenia. Istnieje bezpośredni związek między wpłatami od poszczególnych mieszkańców a zindywidualizowanymi świadczeniami ze strony skarżącej gminy na rzecz każdego uczestnika projektu.
Omawiane dofinansowanie należy uznać za środki otrzymane od osoby trzeciej, które mają bezpośredni wpływ na cenę usług świadczonych przez skarżącą gminę. Środki te skarżąca gmina może przeznaczyć wyłącznie na pokrycie wydatków wykazanych w fakturach wystawionych na jej rzecz przez wykonawców (wydatków kwalifikowalnych).
Wysokość dofinansowania uzależniona jest wyłącznie od całkowitego kosztu budowy, montażu i rozruchu przydomowych oczyszczalni ścieków. Zatem pośrednio wysokość dofinansowania jest uzależniona między innymi od liczby przydomowych oczyszczalni ścieków montowanych na nieruchomościach mieszkańców skarżącej gminy.
Wobec tego, według organu, analizowane dofinansowanie przyznane skarżącej gminie na realizację projektu ma/będzie mieć bezpośredni wpływ na cenę za świadczenie usług. W konsekwencji stanowi składową podstawy opodatkowania, w myśl art. 29a ust. 1, ust. 6 ustawy o VAT.
Gmina K. złożyła skargę na powyższą interpretację indywidualną "w szczególności w zakresie zaliczenia do podstawy opodatkowania VAT dotacji otrzymanej przez Gminę na realizację zadania pn. "Budowa sieci wodociągowej w P. i B. oraz przydomowych oczyszczalni w P. i Ż. oraz modernizacja oczyszczalni ścieków w K. - gmina K. w części dotyczącej budowy przydomowych oczyszczalni ścieków".
Zarzuciła naruszenie:
- art. 29a ust. 1 ustawy o VAT przez zaliczenie otrzymanego przez skarżącą gminę dofinansowania do podstawy opodatkowania VAT;
- art. 14b § 1, § 3 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U.2022. 2651 ze zm. - O.p.) z powodu przyjęcia założeń niezgodnych ze stanem faktycznym przedstawionym we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, gdzie skarżąca gmina wyraźnie zaznaczyła koszowy charakter dotacji;
- art. 14c § 1, § 2, art. 120, art. 121 § 1, art. 14h O.p., bowiem organ pominął argumenty skarżącej gminy dotyczące kosztowego charakteru dotacji;
- art. 121 § 1, art. 14h oraz art. 2a O.p. ze względu na przyjęcie wykładni profiskalnej, dodatkowo merytorycznie błędnej i zasadniczo odmiennej od prezentowanej wcześniej przez organ w interpretacjach indywidualnych.
W następstwie skarżąca gmina wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej oraz o zasądzenie na jej rzecz od organu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadniając swoje stanowisko, sformułowane zarzuty i wnioski, skarżąca gmina zasadniczo wykazywała, że omawiane dofinansowanie dotyczy wyłącznie usług nabywanych przez skarżącą gminę od wykonawców. Może być przeznaczone tylko na pokrycie kosztów związanych z zakupem i montażem przydomowych oczyszczalni ścieków. Środki są wypłacane na podstawie faktur zakupów wystawionych na rzecz skarżącej gminy. Przyznanie dofinansowania oraz jego rozliczenie nie mają bezpośredniego związku z umowami zawieranymi przez skarżącą gminę z mieszkańcami. Dotacja nie jest i nie może być przeznaczona na dopłaty do ceny usług świadczonych przez skarżącą gminę.
Skoro zatem analizowana dotacja przeznaczona jest na pokrycie kosztów zakupu i montażu przydomowych oczyszczalni ścieków, to oznacza, że w opisanej sytuacji występuje dotacja o charakterze zakupowym, a nie dotacja mająca na celu sfinansowanie ceny sprzedaży usług realizowanych przez skarżącą gminę.
Rozpatrywane dofinansowanie udzielane jest po to, aby skarżąca gmina wykonała projekt w ogóle. Finansuje projekt, jego koszty. Wysokość dotacji w żaden sposób nie jest uzależniona od źródeł finansowania pozostałych kosztów realizacji projektu, wkładu własnego skarżącej gminy.
W podsumowaniu skarżąca gmina stwierdziła, że dofinansowanie opisane we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej ma charakter kosztowy i jako takie nie jest objęte zakresem art. 29a ust. 1 ustawy o VAT.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej interpretacji indywidualnej.
Postępowanie w przedmiocie sądowej kontroli legalności zaskarżonej interpretacji indywidualnej organu było zawieszone w oczekiwaniu na wyrok TSUE w sprawie C-612/21.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż stanowisko organu nie jest zgodne z prawem.
W sprawie C-612/21 TSUE orzekł, że art. 2 ust. 1, art. 9 ust. 1 i art. 13 ust. 1 dyrektywy Rady 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.U.UE.L.2006.347.1 ze zm. - dyrektywa VAT) należy interpretować w ten sposób, że: dostawy towarów i świadczenia usług podlegających opodatkowaniu podatkiem od wartości dodanej nie stanowi dostarczenie i zainstalowanie przez gminę, za pośrednictwem przedsiębiorstwa, systemów odnawialnych źródeł energii na rzecz jej mieszkańców będących właścicielami nieruchomości, którzy wyrazili wolę wyposażenia tych nieruchomości w takie systemy, jeżeli taka działalność nie ma na celu osiągania stałego dochodu i skutkuje jedynie zapłatą przez tych mieszkańców kwot pokrywających najwyżej jedną czwartą poniesionych kosztów, a pozostała część jest finansowana ze środków publicznych.
TSUE motywował, że analiza brzmienia art. 9 ust. 1 dyrektywy VAT wskazuje na szeroki zakres pojęcia "działalności gospodarczej" oraz na jego obiektywny charakter, co oznacza, że działalność tę ocenia się per se, niezależnie od jej celów lub rezultatów. Określona działalność jest więc co do zasady uznawana za "gospodarczą", jeżeli ma charakter stały i jest wykonywana w zamian za wynagrodzenie otrzymywane przez osobę, która ją wykonuje. Każdorazowo należy zbadać wszystkie okoliczności, w jakich jest ona prowadzona, dokonując indywidualnej oceny w odniesieniu do tego, co jest typowym zachowaniem przedsiębiorcy prowadzącego działalność w danej dziedzinie.
Z tej perspektywy TSUE zauważył że podczas gdy przedsiębiorca dąży do stałego osiągania dochodu, gmina w rozpatrywanych okolicznościach nie zamierza świadczyć regularnie usług instalacji systemów OZE. Nie zatrudnia ani nie zamierza zatrudniać pracowników w tym celu. Zatem świadczenia gminne nie mają charakteru trwałego.
Po drugie, w ocenie TSUE, gmina wydaje się ograniczać do zaproponowania swoim mieszkańcom będącym właścicielami nieruchomości, którzy mogą być zainteresowani systemami OZE, w ramach programu regionalnego mającego na celu umożliwienie przejścia na gospodarkę niskoemisyjną, dostarczenia i zainstalowania u nich tych systemów OZE za pośrednictwem przedsiębiorstwa wybranego w wyniku przetargu, w zamian za ich udział nieprzekraczający 25% kosztów podlegających dofinansowaniu związanych z tą dostawą i z tą instalacją, podczas gdy owa gmina płaci danemu przedsiębiorstwu wynagrodzenie za te same dostawę i instalację po cenie rynkowej. Jeżeli gmina odzyskuje w drodze otrzymywanych przez nią wkładów jedynie niewielką część poniesionych przez siebie kosztów, a pozostała część jest finansowana ze środków publicznych, taka różnica między tymi kosztami a kwotami otrzymanymi w zamian za oferowane usługi może sugerować, że wkłady te należy raczej uznać za opłatę aniżeli wynagrodzenie. W konsekwencji, nawet biorąc pod uwagę płatności przyznane gminie przez dane województwo, które wynoszą 75% kosztów podlegających dofinansowaniu, suma kwot otrzymanych od zainteresowanych właścicieli z jednej strony i od owego województwa z drugiej strony pozostaje strukturalnie niższa od łącznych kosztów faktycznie poniesionych przez tę gminę, co nie odpowiada podejściu, jakie przyjąłby w danym wypadku instalator systemów OZE, który przy ustalaniu swoich cen starałby się zawrzeć w nich swoje koszty i osiągnąć marżę zysku. Natomiast wspomniana gmina ponosi jedynie ryzyko strat, nie mając perspektywy zysku.
Po trzecie, jak wywiódł TSUE, nie wydaje się ekonomicznie opłacalne, aby taki instalator systemów OZE obciążał odbiorców swoich dostaw towarów i świadczenia usług jedynie najwyżej jedną czwartą poniesionych przez siebie kosztów, oczekując jednocześnie rekompensaty w postaci dofinansowania za zasadniczą część pozostałych trzech czwartych tych kosztów. Taki mechanizm nie tylko stawiałby jego przepływy pieniężne w sytuacji strukturalnie deficytowej, ale ponadto stwarzałby nietypowy stopień niepewności dla podatnika, ponieważ kwestia, czy i w jakim zakresie osoba trzecia zwróci tak istotną część poniesionych kosztów, pozostaje faktycznie otwarta do czasu podjęcia przez tę osobę trzecią decyzji, co następuje po tym, jak sporne transakcje zostaną dokonane.
W podsumowaniu TSUE przyjął, że nie wydaje się, z zastrzeżeniem dokonania weryfikacji przez sąd odsyłający, by gmina wykonywała w niniejszym przypadku działalność o charakterze gospodarczym w rozumieniu art. 9 ust. 1 akapit drugi dyrektywy VAT. W związku z tym, że gmina, w świetle powyższych rozważań, nie wykonuje działalności wchodzącej w zakres stosowania dyrektywy VAT, nie jest konieczne ustalenie, czy działalność ta byłaby również wyłączona z tego zakresu stosowania na podstawie art. 13 ust. 1 tej dyrektywy.
W sprawie sygn. I FSK 1454/18 Naczelny Sąd Administracyjny przełożył na grunt ustawy o VAT wskazówki interpretacyjne TSUE przyjęte w sprawie C-612/21 i orzekł, że gmina, która realizując projekt z zakresu odnawialnych źródeł energii (kolektorów słonecznych), współfinansowany w znacznej części ze środków europejskich, w ramach którego montuje i podpina instalacje fotowoltaiczne na budynkach oraz na gruntach mieszkańców, którzy przejmą po upływie 5 lat własność zamontowanych instalacji, nie wykonuje z tego tytułu działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT. W konsekwencji otrzymane na ten cel dofinansowanie ze środków europejskich (Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego) nie może być rozważane jako podstawa opodatkowania, o której mowa w art. 29a ust. 1 ustawy o VAT.
Przechodząc bezpośrednio na grunt okoliczności opisanych przez skarżącą gminę na potrzeby uzyskania interpretacji indywidualnej, sąd ocenia, że są one w pełni adekwatne do okoliczności analizowanych przez TSUE oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wymienionych wyżej sprawach.
Skarżąca gmina przedstawiła stan faktyczny/zdarzenie przyszłe, w których jest zarejestrowanym, czynnym podatnikiem VAT. Jednocześnie wykonuje zadania własne między innymi w zakresie kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych. Posesje części mieszkańców skarżącej gminy znajdują się na terenach, na których nie ma możliwości włączenia się do sieci kanalizacji sanitarnej, a budowa takiej sieci byłaby ekonomicznie nieuzasadniona. W związku z tym skarżąca gmina buduje przydomowe oczyszczalnie ścieków w ramach projektu "Budowa sieci wodociągowej w P. i B. oraz przydomowych oczyszczalni w P. i Ż. oraz modernizacja oczyszczalni ścieków w K. - gmina K. ". Skarżąca gmina zaznaczyła, że niniejszy wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczy wyłącznie budowy przydomowych oczyszczalni ścieków. Inwestycja realizowana jest z wykorzystaniem dofinansowania na warunkach umowy zawartej z Województwem Lubelskim w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Podstawą rozliczeń z instytucją dofinansowującą są faktury zakupów otrzymywane przez skarżącą gminę, która prowadzi inwestycję.
Skarżąca gmina zawiera umowy z zainteresowanymi mieszkańcami, na mocy których zobowiązuje się do świadczenia kompleksowej usługi oczyszczania ścieków. Usługa obejmuje między innymi montaż przydomowych oczyszczalni ścieków oraz udostępnienie ich do korzystania. Po upływie 5 lat skarżąca gmina przekaże mieszkańcom na własność przydomowe oczyszczalnie ścieków bez dodatkowej odpłatności. Do tego czasu będą one stanowić własność skarżącej gminy. Z kolei w zamian mieszkańcy zobowiązują się do wpłaty na rzecz skarżącej gminy umówionego wynagrodzenia w takiej samej wysokości (jedna opłata od poszczególnego uczestnika projektu).
Umowa o dofinansowanie nie odnosi się do świadczenia przez skarżącą gminę usług w zakresie oczyszczania ścieków przy wykorzystaniu przydomowych oczyszczalni ścieków. Biorąc pod uwagę cel budowy tych urządzeń, jest oczywiste, że mają służyć mieszkańcom do zaspokajania ich potrzeb sanitarnych. Inwestycja obejmuje wyłącznie nieruchomości należące do mieszkańców.
W związku z realizacją projektu skarżąca gmina nabywa/będzie nabywać usługi projektowe i budowlane od podmiotów zewnętrznych – wykonawców.
Skarżąca gmina przewiduje, że środki unijne pokryją około 51,73% kosztów całkowitych opisanej inwestycji (około 63,63% kosztów kwalifikowalnych). Pozostałe koszty będą finansowane środkami własnymi skarżącej gminy, w części pochodzącymi od mieszkańców. Stosunek wpłat mieszkańców do całkowitej wartości projektu ma wynieść około 22,16%. Kalkulacja wysokości dofinansowania uzależniona jest wyłącznie od całkowitego kosztu budowy przydomowych oczyszczalni ścieków (wysokości kosztów kwalifikowalnych).
W przypadku umów zawieranych przez skarżącą gminę z mieszkańcami, każda ze stron ma prawo do odstąpienia od umów na zasadach szczegółowo określonych przez strony. Brak zapłaty umówionego wynagrodzenia przez mieszkańców w wyznaczonym terminie powoduje rozwiązanie umów.
Skarżąca gmina może przeznaczyć dofinansowanie wyłącznie na pokrycie kosztów kwalifikowalnych projektu.
W tym stanie sprawy - podobnie jak w sprawach rozpatrywanych przez TSUE C-612/21 i przez Naczelny Sąd Administracyjny sygn. I FSK 1454/18 - skarżąca gmina nie zamierza świadczyć regularnie usług budowy przydomowych oczyszczalni ścieków i na rzecz nieoznaczonego kręgu odbiorców. Nie zatrudnia ani nie zamierza zatrudniać pracowników w tym celu. Dofinansowany projekt budowy przydomowych oczyszczalni ścieków był adresowany wyłącznie do mieszkańców z terenu skarżącej gminy. Nie był realizowany przez skarżącą gminę w celu uzyskania zysku, ale w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 jako przedsięwzięcie "Budowa sieci wodociągowej w P. i B. oraz przydomowych oczyszczalni w P. i Ż. oraz modernizacja oczyszczalni ścieków w K. - gmina K. służące tworzeniu, ulepszaniu lub rozbudowie infrastruktury gminnej.
Zatem omawiana inwestycja z jednej strony miała poprawić standard życia i funkcjonowania na terenie skarżącej gminy, a z drugiej strony zapewnić jak najwyższe standardy ochrony środowiska.
Większa część kosztów realizacji opisanego projektu podlega sfinansowaniu ze środków publicznych (około 63,63% kosztów kwalifikowalnych, około 51,73% całkowitych). Wkład własny skarżącej gminy z wpłatami od uczestników projektu mają na celu sfinansować pozostałe wydatki kwalifikowalne i wszystkie niekwalifikowalne (odpowiednio około 36,37% i około 48,27%). Poziom zaangażowania finansowego mieszkańców kształtuje się na poziomie 22,16% całkowitej wartości projektu. Oznacza to, że suma dofinansowania przyznanego skarżącej gminie w ramach projektu oraz wpłat od uczestników projektu pozostaje strukturalnie niższa od łącznych kosztów faktycznie poniesionych przez gminę, co nie odpowiada podejściu, jakie przyjąłby w danym wypadku przedsiębiorca budujący przydomowe oczyszczalnie ścieków w ramach wolnego rynku, który przy ustalaniu swoich cen starałby się zawrzeć w nich swoje koszty i osiągnąć marżę zysku. Natomiast skarżąca gmina ponosi jedynie ryzyko strat, bez perspektywy zysku.
W warunkach rynkowych nie jest przyjęta praktyka, polegająca na obciążaniu przez przedsiębiorcę odbiorców swoich dostaw towarów i świadczenia usług jedynie na poziomie 36% kosztów kwalifikowalnych inwestycji, oczekując jednocześnie rekompensaty w postaci dofinansowania za zasadniczą część pozostałych. Taki mechanizm nie tylko stawiałby przepływy pieniężne przedsiębiorcy w sytuacji strukturalnie deficytowej, ale ponadto stwarzałby dla niego nietypowy stopień niepewności, ponieważ kwestia, czy i w jakim zakresie osoba trzecia zwróci tak istotną część poniesionych kosztów, pozostaje faktycznie otwarta do czasu podjęcia przez tę osobę trzecią decyzji, co następuje po tym, jak transakcje zostaną dokonane.
Ponadto skarżąca gmina buduje na rzecz uczestników projektu, w swoich granicach administracyjnych, przydomowe oczyszczalnie ścieków w zamian za ich udział nieprzekraczający około 36,37% kosztów kwalifikowalnych i około 22,16% całkowitych kosztów, podczas gdy wyłonionym wykonawcom płaci wynagrodzenie po cenie rynkowej.
Ważne jest również, że skarżąca gmina zobowiązała się po upływie 5 lat (po upływie okresu trwania umów) przekazać uczestnikom projektu na własność przydomowe oczyszczalnie ścieków wybudowane w ramach projektu należącego do Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
Wszystkie wymienione wyżej cechy, opisujące charakter aktywności skarżącej gminy przy budowie przydomowych oczyszczalni ścieków w ramach realizacji projektu objętego dofinansowaniem, odpowiadają wymienionym przez TSUE i Naczelny Sąd Administracyjny, a które świadczą o tym, że skarżąca gmina nie wykonywała z tego tytułu działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o VAT.
Z kolei uznanie, że skarżąca gmina nie prowadziła działalności gospodarczej przy realizacji projektu, polegającego na budowie przydomowych oczyszczalni ścieków na rzecz uczestników projektu - swoich mieszkańców, skutkuje tym, że bezprzedmiotowe pozostaje zagadnienie, czy otrzymane przez skarżącą gminę dofinansowanie ze środków europejskich na realizację projektu w zakresie wsparcia inwestycji związanych z tworzeniem, ulepszaniem lub rozbudową małej infrastruktury na jej terenie, wchodzi w skład podstawy opodatkowania, o której mowa w art. 29a ust. 1 ustawy o VAT, czy też nie.
W dalszej części rozważań prawnych należy zatrzymać się na kwestii uprawnienia sądu do uchylenia kontrolowanej interpretacji indywidualnej jedynie w zakresie odnoszącym się do jednej składowej podstawy opodatkowania VAT (dofinansowania).
Stanowisko TSUE przyjęte w sprawie C-612/21 w istocie wykluczyło analizowaną aktywność skarżącej gminy z zakresu działalności gospodarczej, a tym samym z systemu VAT. Oznacza to, że w okolicznościach opisanych przez skarżącą gminę nie ma podstaw do rozpoznania czynności opodatkowanych VAT, a w następstwie także podstawy opodatkowania tym podatkiem.
Zatem z perspektywy orzeczenia TSUE w sprawie C-612/21 poszczególne zagadnienia, które wywoływały wątpliwości prawne skarżącej gminy, ze swej podatkowej istoty nie stanowią odrębnych, niezależnych od siebie przedmiotów interpretacji indywidualnej. Natomiast są one ze sobą integralnie powiązane w tym znaczeniu, że nieistnienie czynności opodatkowanych VAT konsekwentnie wyklucza istnienie pozostałych elementów konstrukcyjnych opodatkowania tym podatkiem.
Wobec tego, chcąc prawidłowo i w pełni wykonać orzeczenie TSUE, sąd nie był uprawniony do ograniczenia kontroli legalności jedynie do wybranej składowej podstawy opodatkowania VAT, do jednego z kilku elementów konstrukcji opodatkowania tym podatkiem integralnie ze sobą powiązanych i w rezultacie do pozostawienia w obrocie prawnym kontrolowanej interpretacji indywidualnej, w której organ niezgodnie ze stanowiskiem TSUE przede wszystkim rozpoznał czynności opodatkowane VAT.
Sąd ma na uwadze, że stosownie do art. 57a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 - P.p.s.a.) skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Jednak tej treści rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w prawie krajowym niewątpliwie ma charakter proceduralny. Z kolei autonomia proceduralna państwa członkowskiego Unii Europejskiej nie jest nieograniczona. Należy ją postrzegać wyłącznie jako standard dla technicznego stosowania prawa unijnego przez sądy państw członkowskich. W związku z tym w sytuacji, w której zasady procesowe państwa członkowskiego mogą stanowić przeszkodę w zapewnieniu przez sąd krajowy wdrożenia w życie pełnej treści orzeczenia TSUE, zawartej w nim wykładni prawa unijnego, autonomia proceduralna ustępuje miejsca zasadzie efektywności, aby w ten sposób osiągnąć cel przewidziany w przepisach UE, zapewnić pełną skuteczność unijnemu porządkowi prawnemu (por. szerzej Stosowanie prawa Unii Europejskiej przez sądy, red. A. Wróbel, t. II, wyd. Wolters Kluwer 2007, s. 271 i nast.).
Innymi słowy, w realiach niniejszej sprawy sąd kontrolujący legalność zaskarżonej interpretacji indywidualnej nie był uprawniony do powołania się na ograniczenia proceduralne wynikające z art. 57a P.p.s.a. i w następstwie do zakwestionowania stanowiska prawnego organu tylko co do sposobu kalkulacji podstawy opodatkowania VAT, jednej składowej podstawy opodatkowania. Wówczas w istocie rzeczy sąd odmówiłby wykonania orzeczenia TSUE w sprawie C-612/21, w której TSUE wywiódł brak znamion działalności gospodarczej, a więc zmierzał w swojej argumentacji do wykluczenia istnienia przedmiotu opodatkowania VAT.
W konsekwencji w świetle wykładni prawa unijnego zaprezentowanej przez TSUE sposób kalkulacji podstawy opodatkowania VAT stał się kwestią drugoplanową i pozbawioną prawnego znaczenia. Zgodnie bowiem z obowiązującym modelem opodatkowania VAT w przypadku nieistnienia działalności gospodarczej, nie istnieją również czynności opodatkowane VAT i podstawa opodatkowania tym podatkiem.
W ten sam sposób należy postrzegać w realiach kontrolowanej interpretacji indywidualnej art. 14c § 1 O.p. W następstwie oznacza to, że związanie okolicznościami przedstawionymi przez skarżącą gminę we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej ogranicza sądową kontrolę legalności tylko o tyle, o ile tego rodzaju związanie nie pozostaje w sprzeczności z zasadą efektywności prawa unijnego, z wiążącą wykładnią prawa unijnego przyjętą przez TSUE w sprawie C-612/21.
Z tego punktu widzenia sąd był zobowiązany odejść od twierdzeń skarżącej gminy o tym, że świadczy usługi opodatkowane VAT przy realizacji dofinansowanego projektu w ramach działalności gospodarczej, systemu VAT. Tej treści założenie przyjęte przez skarżącą gminę u podstaw formułowanych wątpliwości prawnych, które następnie zaakceptował organ, jest niezgodne ze stanowiskiem prawnym TSUE. Kontrolując legalność zaskarżonej interpretacji indywidualnej, sąd miał obowiązek zastosować się do wykładni prawa unijnego omówionej w wyroku TSUE w sprawie C-612/21 z pierwszeństwem przed proceduralnym rozwiązaniem przyjętym w art. 14c § 1 O.p.
Innymi słowy, także art. 14c § 1 O.p. nie stanowi proceduralnej przeszkody w zapewnieniu przez sąd wdrożenia w życie pełnej treści orzeczenia TSUE, zawartej w nim wykładni prawa unijnego.
Dla dopełnienia tej części rozważań prawnych trzeba jeszcze odnotować rozwiązanie przyjęte w art. 134 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
W uchwale sygn. I FPS 1/14 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że unormowanie zawarte w art. 134 § 2 P.p.s.a. nie ma zastosowania w przypadku zaskarżenia do sądu administracyjnego indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego.
W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu.
Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl oraz w elektronicznym systemie LEX.
Z powodów omówionych wyżej sąd uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną bez podziału na części, na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a.
Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego (680 zł) uzasadnia art. 200, art. 205 § 2, § 4 P.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1687).
Obejmują one wpis od skargi (200 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł).