I SA/Lu 605/23

I SA/Lu 605/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-12-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Andrzej Niezgoda
Halina Chitrosz-Roicka /przewodniczący/
Jakub Polanowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 1a pkt 2, art. 54
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Asesor sądowy Jakub Polanowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 3 sierpnia 2023 r., znak: 0601-IEE.7192.122.2023.3, w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 3 sierpnia 2023 r., znak: 0601-IEE.7192.122.2023.3, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: Dyrektor, organ II instancji), po rozpatrzeniu zażalenia J. K. (dalej: skarżąca, zobowiązana, strona) na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Lublinie (dalej: Naczelnik PUS, organ I instancji, organ egzekucyjny) z 26 kwietnia 2023 r., znak: 0610-SEE-2.7113.49.2023.46, w sprawie oddalenia skargi na czynności oględzin nieruchomości: gruntowej – działki nr ewid. [...], położonej w L. przy ul. [...] (dojazd), o pow. 0,0403 ha, dla której Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] oraz gruntowej zabudowanej - działki nr ewid. [...], położonej w L. przy ul. [...], o pow. 0,1649 ha, dla której Sąd Rejonowy Lublin Zachód w Lublinie X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], dokonane 10 stycznia i 16 lutego 2023 r. – orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia organu I instancji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi.
W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor wskazał, że Naczelnik PUS prowadzi wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], wystawionych przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Lublinie (dalej: Naczelnik DUS), [...] [...], [...], [...], 1406- [...], [...], wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Grodzisku Mazowieckim (dalej: Naczelnik US), w zakresie zaległości w podatku od towarów i usług, podatku dochodowym od osób fizycznych oraz podatku dochodowym od osób prawnych.
W toku postępowania, organ egzekucyjny wezwaniem z 2 marca 2021 r., nr [...], dokonał zajęcia należącej do skarżącej nieruchomości gruntowej zabudowanej, stanowiącej działkę nr ewid. [...], o pow. 0,1649 ha, położoną w L., przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w L. X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] Natomiast wezwaniem z 17 października 2022 r., nr [...], organ ten dokonał zajęcia udziału [...] w niezabudowanej działce nr ewid. [...], ark. 1, obręb R. A, położonej przy ul. [...] w L. (droga dojazdowa) o pow. 0,0403 ha (obszar całej nieruchomości), dla której Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi KW nr [...]
Wezwania te obligowały zobowiązaną do zapłaty w terminie 14 dni od dnia ich doręczenia, objętych wskazanymi wyżej tytułami wykonawczymi należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia ich w terminie i kosztami egzekucyjnymi, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości ww. nieruchomości. Wezwanie z 2 marca 2021 r. doręczono stronie 24 marca 2021 r., zaś wezwane z 17 października 2022 r. – 8 listopada 2022 r. Wobec bezskutecznego upływu terminu wskazanego w wezwaniach, organ egzekucyjny przystąpił do opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości.
W odniesieniu do działki nr ewid. [...] postanowieniem z 24 października 2022 r., znak: [...], organ egzekucyjny powołał rzeczoznawcę majątkowego – M. B. (uprawnienia nr [...]) do oszacowania wartości rynkowej opisanej nieruchomości gruntowej zabudowanej. Postanowienie to zobowiązana otrzymała 8 listopada 2022 r.
Następnie w uzgodnionym ze stroną terminie – 16 lutego 2023 r., w jej obecności i z udziałem rzeczoznawcy majątkowego przeprowadzono oględziny nieruchomości – działki nr ewid. [...]. Z czynności tych sporządzono protokół znak: [...], którego odpis doręczono zobowiązanej 28 lutego 2023 r.
16 lutego 2023 r. rzeczoznawca majątkowy sporządził operat szacunkowy z wyceny powyższej nieruchomości. Jej łączna wartość rynkowa została określona na 1 841 000 zł, w tym wartość gruntu – 577 150 zł, wartość obiektów budowlanych (budynków mieszkaniowych z przyłączami) – 1 263 850 zł.
Zawiadomieniem z 27 lutego 2023 r., znak: [...] organ egzekucyjny poinformował skarżącą, że 6 kwietnia 2023 r. zostanie dokonany opis i oszacowanie wartości omawianej nieruchomości. Zawiadomieniem tym, jednocześnie pouczono zobowiązaną o prawie do złożenia w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Wyjaśniono, że za dzień ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości przyjmuje się dzień podpisania protokołu. Odbiór zawiadomienia strona potwierdziła swoim podpisem 27 lutego 2023 r. O terminie opisu i oszacowania zostali powiadomieni również inni znani organowi egzekucyjnemu uczestnicy postępowania egzekucyjnego z nieruchomości.
Organ egzekucyjny wezwał także przez obwieszczenie publiczne, wywieszone na tablicy ogłoszeń Pierwszego Urzędu Skarbowego w Lublinie oraz Urzędu Miasta Lublin uczestników, o których nie ma wiadomości oraz inne osoby, które roszczą sobie prawa do nieruchomości i jej przynależności, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa.
Czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości gruntowej zabudowanej - działki nr ewid. [...], przeprowadzone zostały 6 kwietnia 2023 r. poprzez sporządzenie, odczytanie i podpisanie przez obecnych uczestników protokołu. Organ egzekucyjny wartość przedmiotowej nieruchomości określił na łączną kwotę 1.841.000 zł. Integralną część ww. protokołu opisu i oszacowania stanowi operat szacunkowy wyceny ww. nieruchomości z 16 lutego 2023 roku, sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego M. B.. W czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości uczestniczyła strona z pełnomocnikiem. Protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości został przez stronę i jej pełnomocnika podpisany w dniu jego sporządzenia, tj. 6 kwietnia 2023 r., równocześnie strona potwierdziła otrzymanie protokołu wraz z operatem szacunkowym.
Natomiast w odniesieniu do działki nr ewid. [...] postanowieniem z 29 listopada 2022 r., znak: [...], organ egzekucyjny powołał rzeczoznawcę majątkowego do oszacowania wartości zajętego udziału. W dniu 10 stycznia 2023 r. przeprowadził oględziny nieruchomości, z której to czynności sporządzono stosowny protokół znak: [...] Protokół doręczono stronie 28 lutego 2023 r. Następnie obwieszczeniem z 17 stycznia 2023 r., znak: [...], organ egzekucyjny wyznaczył datę dokonania czynności opisu i oszacowania wartości udziału w nieruchomości oraz pouczył o przysługującym w terminie 14 dni prawie do wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania (określając jednocześnie datę rozpoczęcia biegu terminu). Obwieszczenie zobowiązana otrzymała 26 stycznia 2023 r. O terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości zostali powiadomieni również inni znani organowi egzekucyjnemu uczestnicy postępowania egzekucyjnego z nieruchomości.
W dniu 10 stycznia 2023 r. rzeczoznawca majątkowy M. B. sporządził operat szacunkowy, określając wartość rynkową nieruchomości na kwotę 5.453,00 zł, w tym wartość rynkową udziału skarżącej 2/8 na 1.363 zł.
W oparciu o przedłożony operat szacunkowy organ egzekucyjny sporządził protokół z czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości z 23 lutego 2023 r., znak: [...] Protokół odebrała strona osobiście, w tym samym dniu wraz z operatem szacunkowym.
W toku prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego z nieruchomości, tj. działek nr ewid. [...] i nr ewid. [...], zobowiązana wniosła do Naczelnika PUS, jak i do Dyrektora szereg pism.
Między innymi pismem z 7 marca 2023 r. (uzupełnionym pismem z 6 kwietnia 2023 r.), zatytułowanym "Zarzuty co do czynności oględzin nieruchomości z dnia 10 stycznia i 16 lutego 2023 roku", zgłosiła strona – jak sprecyzowała – "Skargę" na opisane w tytule pisma działanie organu egzekucyjnego.
Jednocześnie skarżąca wniosła do Dyrektora, tożsame w swej treści do powyższego, pismo z 7 marca 2023 r. zatytułowane "Skarga co do czynności oględzin nieruchomości z dnia 10 stycznia i 16 lutego 2023 roku", które następnie organ odwoławczy przekazał zawiadomieniem z 21 kwietnia 2023 r., znak: [...], do rozpatrzenia w toku prowadzonego postępowania administracyjnego przez organ I instancji.
W ww. pismach strona zarzuciła brak prawidłowego tytułu wykonawczego, brak uprawnienia organu do dokonania ww. czynności oraz brak przeprowadzenia prawidłowych oględzin nieruchomości (działki). Wniosła przy tym o uchylenie czynności egzekucyjnych oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Uznając ww. pismo, jako wniesioną w trybie art. 54 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) skargę na czynności egzekucyjne, postanowieniem z 26 kwietnia 2023 r., znak: 0610-SEE-2.7113.49.2023.46, Naczelnik PUS oddalił skargę.
Na powyższe postanowienie wniosła zobowiązana 22 maja 2023 r. zażalenie (uzupełnione pismem z 10 lipca 2023 r.). W zażaleniu podtrzymała argumenty zawarte w "Skardze", wnosząc jednocześnie o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, uchylenie czynności egzekucyjnych oraz umorzenie postępowania.
Dyrektor wskazał, że przedmiotem kontroli w sprawie jest postanowienie organu egzekucyjnego, wydane na podstawie art. 54 u.p.e.a., oddalające skargę na czynności oględzin opisanych wyżej nieruchomości: gruntowej – działki nr ewid. [...] oraz gruntowej zabudowanej – działki nr ewid. nr [...], dokonane 10 stycznia 2023 r. i 16 lutego 2023 r. Wyjaśnił, że procedura egzekucji z nieruchomości została uregulowana w u.p.e.a. w art. 110-115g, zawartych w Dziale II, Rozdział 7, 8 i 9. Przepis art. 110u § 1 u.p.e.a. reguluje środek zaskarżenia, jakimi są zarzuty do opisu i oszacowania, przysługujące wszystkim uczestnikom postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Ustawodawca ściśle określił tu termin (14 dni) i formę (zarzuty), w jakiej mogą być kwestionowane czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W ramach tego środka prawnego mogą być więc kwestionowane wszystkie czynności organu egzekucyjnego, podejmowane w procesie opisu i oszacowania wartości nieruchomości, z którymi uczestnicy postępowania się nie zgadzają bądź mają do nich jakiekolwiek zastrzeżenia. Innych środków zaskarżenia, bowiem (poza uregulowaniem art. 110n § 4 u.p.e.a., nie mającym zastosowania w sprawie) w przepisach art. 110m – 110u u.p.e.a., dotyczących opisu i oszacowania wartości nieruchomości nie przewidziano.
Organ II instancji stwierdził, że przeprowadzenie oględzin nieruchomości nie stanowi jednak – jak przyjął to w zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny – czynności egzekucyjnych w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a., w myśl którego czynnością egzekucyjną są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Są to zatem konkretne czynności faktyczne (wykonawcza) organu, w wyniku których jest stosowany lub realizowany środek egzekucyjny. Taką czynnością egzekucyjną w egzekucji z nieruchomości jest wyłącznie zajęcie nieruchomości (zastosowanie środka egzekucyjnego) oraz podział kwoty uzyskanej z egzekucji (realizacja środka egzekucyjnego). Dlatego tylko te czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego w toku egzekucji z nieruchomości mogą być zaskarżone skargą na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a.
Następnie Dyrektor, powołując się na wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., II FSK 749/13, wyjaśnił, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie egzekucyjnej. Nie będzie ona przysługiwać w sytuacjach, gdy u.p.e.a. przewiduje wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienie, czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego środka zaskarżenia.
Uwzględniając powyższe organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie organ I instancji dokonał błędnej kwalifikacji złożonej przez stronę skargi z 7 marca 2023 r. co do czynności oględzin nieruchomości z 10 stycznia i 16 lutego 2023 r. (uzupełnionej 6 kwietnia 2023 r.), oraz tożsamej w swej treści skargi, przekazanej przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie 21 kwietnia 2023 r. przy piśmie znak: [...] i niewłaściwie rozpatrzył to żądanie w trybie art. 54 u.p.e.a., wydając postanowienie o oddaleniu skargi. Jak wynika z akt sprawy, zarówno tytuł, jak i treść pisma wskazuje, że dotyczy ono procesu opisu i oszacowania wartości nieruchomości – działki nr ewid. [...], dokonanego przez organ egzekucyjny 23 lutego 2023 r. (data sporządzenia "Protokołu z czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości") oraz działki nr ewid. [...], dokonanego przez organ egzekucyjny 6 kwietnia 2023 r. (data sporządzenia "Protokołu z czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości"). Skoro złożyła je w terminie otwartym do zgłoszenia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości – działki nr ewid. [...] oraz działki nr ewid. [...], o czym stanowi art. 110u u.p.e.a., to pismo to należało potraktować jako wnoszące zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, nie zaś jako skargę na techniczną czynność oględzin nieruchomości, gdyż innych środków zaskarżenia – poza zarzutami – co do tych czynności nie przewidziano w u.p.e.a.
Ze wskazanych wyżej powodów, zdaniem organu II instancji, koniecznym było uchylenie zaskarżonego postanowienia z 26 kwietnia 2023 r., znak: 0610-SEE-2.7113.49.2023.46, oddalającego skargę na czynności egzekucyjne i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, celem ponownego rozpatrzenia pism skarżącej z 7 marca 2023 r. i 6 kwietnia 2023 r. ("Zarzuty (...) i Skarga (...)") oraz z 7 marca 2023 r. przekazane przez organ odwoławczy zawiadomieniem z 21 kwietnia 2023 r., znak: [...], jako zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, łącznie z zarzutami zgłoszonymi pismem z 20 kwietnia 2023 r. w tym samym przedmiocie, w trybie art. 110 u u.p.e.a.
Organ odwoławczy zaznaczył, że wielość wnoszonych przez skarżącą pism, różnie tytułowanych i w różnych datach, odnoszących się jednak do poszczególnych czynności opisu i oszacowania, a w zasadzie powielanych co do treści i żądań, nie może prowadzić w tej sprawie do wywołania skutku w postaci wszczęcia kilku postępowań administracyjnych, rozstrzygających odrębnie i w ramach różnych środków zaskarżenia poszczególne kwestie (czynności) opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Proces opisu i oszacowania wartości nieruchomości i podejmowane w jego ramach czynności podlegają zaskarżeniu w trybie zarzutów na podstawie art. 110u u.p.e.a. O tym też środku zaskarżenia i terminie jego wnoszenia skarżąca była prawidłowo pouczona przez organ egzekucyjny zarówno w zawiadomieniu o terminie opisu i oszacowania, jak i w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości – działki nr ewid. [...] oraz działki nr ewid. [...].
W skardze do Sądu skarżąca – wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie w całości postępowania egzekucyjnego – zarzuciła, że rozstrzygnięcie organu jest błędne, gdyż po uchyleniu postanowienia Naczelnika PUS z 26 kwietnia 2023 r., znak: 0610-SEE-2.7113.49.2023.46, postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie tytułów należało umorzyć w całości, a nie przekazywać sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W jej ocenie wynika to z faktu wydania przez NSA w Warszawie wyroków z 9 sierpnia 2023 r. w sprawach: III FSK 1094/22, III FSK 1095/22, III FSK 1272722 oraz III FSK 1273/22, gdyż na ich mocy odpadła materialna podstawia wystawienia tytułów wykonawczych.
W odpowiedzi na skargę, Dyrektor wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Odnosząc się zaś do argumentacji skargi podniósł, że w sytuacji, gdy wskazane przez skarżącą wyroki NSA w sprawach: III FSK 1094/22, III FSK 1095/22, III FSK 1272/22 oraz III FSK 1273/2 zostały wydane w dniu 9 sierpnia 2023 r., a więc po dacie wydania zaskarżonego postanowienia (3 sierpnia 2023 r.), okoliczność ta pozostaje bez wpływu na treść zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Skarga nie jest zasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu w sprawie niniejszej jest postanowienie Dyrektora z 3 sierpnia 2023 r., znak: 0601-IEE.7192.122.2023.3, uchylające w całości postanowienie organu egzekucyjnego z 26 kwietnia 2023 r., znak 0610-SEE-2.7113.49.2023.46, o oddaleniu skargi strony na czynności oględzin opisanych wyżej nieruchomości: gruntowej – działki nr ewid. [...] i gruntowej zabudowanej – działki nr ewid. nr [...] oraz przekazujące sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że procedura egzekucji administracyjnej z nieruchomości została uregulowana w art. 110 – art. 115g u.p.e.a. Do egzekucji administracyjnej z nieruchomości organ egzekucyjny przystępuje przez zajęcie nieruchomości. Zajęcie zaś następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości (art. 110c § 1 i § 2 u.p.e.a.). Po upływie terminu określonego w wezwaniu zobowiązanego do zapłaty dochodzonych należności organ egzekucyjny dokonuje opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości w celu jej sprzedaży licytacyjnej, prowadzącej do realizacji egzekwowanych należności.
Pamiętać przy tym trzeba, na co trafnie zwrócił uwagę Dyrektor, że egzekucja z nieruchomości składa się z kilku odrębnych, kolejno po sobie następujących etapów: zajęcia nieruchomości, opisu i oszacowania wartości nieruchomości, sprzedaży licytacyjnej zakończonej postanowieniem organu egzekucyjnego co do przybicia, a następnie przyznaniem własności i podziałem sumy uzyskanej z egzekucji. Na poszczególnych etapach egzekucji z nieruchomości organ egzekucyjny podejmuje szereg czynności zarówno technicznych, jak i procesowych wymaganych ustawą. Na każdym z poszczególnych etapów tej egzekucji, uczestnikom postępowania przysługują też różnorodne środki ochrony prawnej, które ustawodawca wyraźnie w ustawie egzekucyjnej określił co do ich formy oraz terminu wnoszenia, w ramach których może być kwestionowana prowadzona egzekucja z nieruchomości i podejmowane w jej toku przez organ egzekucyjny czynności. Jednym z etapów egzekucji z nieruchomości jest opis i oszacowanie wartości nieruchomości. W tej fazie organ egzekucyjny ustala stan faktyczny i prawny zajętej nieruchomości, wyznacza rzeczoznawcę majątkowego, o którym mowa w przepisach o gospodarce nieruchomościami do wyceny zajętej nieruchomości (art. 110s u.p.e.a), przeprowadza oględziny nieruchomości, zawiadamia znanych mu uczestników postępowania o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości, a także poprzez obwieszczenie publiczne wywieszone w siedzibie urzędu skarbowego oraz urzędu właściwej jednostki samorządu terytorialnego wzywa uczestników, o których nie ma wiadomości, oraz inne osoby, które roszczą sobie prawa do nieruchomości i jej przynależności, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa (art. 110o u.p.e.a.), dokonuje opisu i oszacowania wartości nieruchomości w formie protokołu (art. 110 r u.p.e.a.).
Podkreślić więc trzeba, że opis i oszacowanie wartości nieruchomości to proces składający się z szeregu różnych czynności organu egzekucyjnego. Jedną z tych czynności jest niewątpliwie przeprowadzenie oględzin nieruchomości. Efektem końcowym tych czynności jest protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Podpisanie protokołu stanowi o ukończeniu procesu opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Przepis art. 110u § 1 u.p.e.a. reguluje środek zaskarżenia, jakim są zarzuty do opisu i oszacowania, które przysługują wszystkim uczestnikom postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Ustawodawca ściśle określił tu termin (14 dni) i formę (zarzuty), w jakiej mogą być kwestionowane czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W ramach tego środka prawnego można więc kwestionować wszystkie czynności organu egzekucyjnego podejmowane w procesie opisu i oszacowania wartości nieruchomości, z którymi uczestnicy postępowania się nie zgadzają bądź mają do nich jakiekolwiek zastrzeżenia. Innych środków zaskarżenia, poza uregulowaniem art. 110n § 4 u.p.e.a., nie mającym zastosowania w niniejszej sprawie, w przepisach art. 110m – art. 110u u.p.e.a., dotyczących opisu i oszacowania wartości nieruchomości nie przewidziano.
W myśl art. 1a pkt 2 u.p.e.a. czynnością egzekucyjną są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Są to zatem konkretne czynności faktyczne (wykonawcze) organu, w wyniku których jest stosowany lub realizowany środek egzekucyjny. Taką czynnością egzekucyjną w egzekucji z nieruchomości jest wyłącznie zajęcie nieruchomości (zastosowanie środka egzekucyjnego) oraz podział kwoty uzyskanej z egzekucji (realizacja środka egzekucyjnego). Jedynie te czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego w toku egzekucji z nieruchomości mogą być zaskarżone skargą na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a.
Zasadnie zatem organ odwoławczy uznał, że przeprowadzenie oględzin nieruchomości nie stanowi – wbrew temu, co przyjął organ egzekucyjny – czynności egzekucyjnych w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że brak jest podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania (zob. wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., II FSK 749/13). W konsekwencji oznacza to, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego – w stosunku do wskazanych wyżej – środka zaskarżenia. Inaczej mówiąc, prawnie wadliwe byłoby twierdzenie, że skargę na czynności egzekucyjne traktować jako środek służący do podważania prawidłowości wszelkich aktów i czynności organu egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym. Zasada niekonkurencyjności środków w postępowaniu egzekucyjnym sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, w ramach której dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej. Dlatego nie jest dopuszczalne, aby środki te stosować zamiennie. Bezsprzecznie każdy ze wspomnianych środków ochrony prawnej dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Wyróżnienie poszczególnych środków prawnych następuje nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także – co ma szczególnie istotne znaczenie w rozpoznawanej sprawie – poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Regułą jest bowiem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (zob. wyroki NSA z: 24 października 2014 r., II GSK 1377/13; 31 stycznia 2018 r., II GSK 2972/17; 9 maja 2023 r., III FSK 4406/21).
Mając na uwadze powyższe stanowisko, ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, zasadnie organ II instancji stwierdził, że organ I instancji dokonał błędnej kwalifikacji pisma skarżącej z 7 marca 2023 r. (uzupełnionego pismem z 6 kwietnia 2023 r. oraz tożsamego w swej treści ze skargą przekazaną przez Dyrektora 21 kwietnia 2023 r. przy piśmie znak: [...]), jako skargi na czynności egzekucyjne: co do wyznaczenia opisu i oszacowania oraz obwieszczenia o wyznaczeniu opisu i oszacowania nieruchomości i niewłaściwie rozpatrzył je w trybie art. 54 u.p.e.a., wydając postanowienie o oddaleniu skargi. Nie ulega wątpliwości, że z treści tego pisma wynika, że zarzuty skarżącej dotyczyły wprost opisu i oszacowania wartości nieruchomości dokonanego przez organ egzekucyjny w dniu 6 kwietnia 2023 r. W jego treści skarżąca odnosiła się i kwestionowała czynności podejmowane przez organ egzekucyjny na tym etapie egzekucji z nieruchomości, zarzucając brak uprawnienia organu do dokonania czynności, brak prawidłowych oględzin działki. Ponadto pismo to skarżąca złożyła w terminie otwartym do zgłoszenia zarzutów do opisu i oszacowania na podstawie art. 110u u.p.e.a. W konsekwencji prawidłowo stwierdził Dyrektor, że należało je zatem potraktować jako zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, gdyż innych środków zaskarżenia – poza zarzutami – przepisy u.p.e.a. co do tych czynności nie przewidują.
Zważywszy na to, co wskazano wyżej, zaskarżone rozstrzygnięcie, uchylające postanowienie organu egzekucyjnego i nakazujące temu organowi rozpatrzenia pism skarżącej z 7 marca 2023 r. i 6 kwietnia 2023 r. ("Zarzuty (...) i Skarga (...)") oraz z 7 marca 2023 r. przekazane przez organ odwoławczy zawiadomieniem z 21 kwietnia 2023 r., znak: [...], jako zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, łącznie z zarzutami zgłoszonymi pismem z 20 kwietnia 2023 r. w tym przedmiocie, było całkowicie zasadne.
Zdaniem Sądu, brak jest także jakichkolwiek podstaw, by zakwestionować stanowisko organu II instancji, wskazujące, że wielość wnoszonych przez skarżącą pism, różnie tytułowanych i pochodzących z różnych data, odnoszących się jednak do poszczególnych czynności opisu i oszacowania, a w rzeczywistości powielanych co do treści i żądań – nie może prowadzić w tej sprawie do wywołania skutku w postaci wszczęcia kilku postępowań administracyjnych, rozstrzygających odrębnie i w ramach różnych środków zaskarżenia poszczególne kwestie (czynności) opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Jak wskazano wyżej, proces opisu i oszacowania wartości nieruchomości, a także podejmowane w jego ramach czynności (jedną z tych czynności są oględziny nieruchomości) podlegają zaskarżeniu w trybie zarzutów składanych na podstawie art. 110u u.p.e.a. O tym też środku zaskarżenia i terminie jego wnoszenia skarżąca była prawidłowo pouczona przez organ egzekucyjny zarówno w zawiadomieniu o terminie opisu i oszacowania, jak i w późniejszym protokole sporządzonym z tych czynności.
W ocenie Sądu, na ocenę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia pozostaje bez wpływu powoływany przez skarżącą fakt wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 9 sierpnia 2023 r. wyroków w sprawach o sygn. akt: III FSK 1094/22, III FSK 1095/22, III FSK 1272/22 oraz III FSK 1273/22, a to z tego względu, że okoliczności te zaistniały już po dacie wydania zaskarżonego postanowienia (3 sierpnia 2023 r.) i nie mogły być w tej dacie znane zarówno organom, jak i samej skarżącej.
Ubocznie należy wskazać, że jak wynika z akt administracyjnych, organ egzekucyjny w dniu 28 sierpnia 2023 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy zarzutów, wydał w tym przedmiocie postanowienie nr [...], uznając za uzasadnione zgłoszone przez skarżącą zarzuty oraz uchylił czynność opisu i oszacowania wartości nieruchomości gruntowej zabudowanej – działki nr ewid. [...] (zob. k. 1099-1100 akt adm.).
Sąd nie podziela stanowiska skarżącej, że organ odwoławczy po uchyleniu postanowienia organu egzekucyjnego, oddalającego skargę na czynności egzekucyjne winien umorzyć w całości prowadzone postępowanie egzekucyjne. Rozstrzygnięcie w sprawie zarzutów odnosi się bowiem wyłącznie do prawidłowości przeprowadzenia czynności podjętych na etapie opisu i oszacowania wartości nieruchomości i wywiera skutki w zakresie prowadzonej w tym przedmiocie egzekucji.
Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.