I SA/LU 595/23

I SA/Lu 595/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-12-20
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-10-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Wałejko /sprawozdawca/
Halina Chitrosz-Roicka /przewodniczący/
Marcin Małek
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1098/24 - Wyrok NSA z 2025-11-05
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 110r § 1 pkt 7
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie Asesor sądowy Marcin Małek WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi D. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 25 lipca 2022 r. nr 0601-IEE.7192.141.2023.2 w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 25 lipca 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie ("organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu zażalenia D. W. ("zobowiązany", "skarżący"), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Lublinie z 23 maja 2023 r. ("organ pierwszej instancji", "organ egzekucyjny") w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości położonej w L. przy ul. I. – zabudowanej działki gruntu o powierzchni 0,0278 ha, numer ewidencyjny [...] w obrębie 42 W. , dla której Sąd Rejonowy L. - Zachód w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...]
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w Lublinie prowadzi w stosunku do zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie szeregu tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Lublinie, Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Szczecinie, Głównego Inspektora Transportu Drogowego i Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego w Bydgoszczy. Ponadto przy pismach z 23 czerwca 2021 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. przekazał organowi egzekucyjnemu dalsze tytuły wykonawcze wraz z wnioskiem o prowadzenie egzekucji ze środka, do którego zastosowania nie jest uprawniony, to jest z nieruchomości położonej w L. przy ul. I. .
W celu realizacji przekazanych przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. dalszych tytułów wykonawczych organ egzekucyjny wezwaniem z 17 listopada 2021 r. zajął, stanowiącą przedmiot własności zobowiązanego, wyżej wymienioną zabudowaną nieruchomość. Zawiadomienie o zajęciu nieruchomości, doręczone zobowiązanemu w dniu 1 grudnia 2021 r., zawierało wezwanie do uiszczenia w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia ich w terminie i kosztami egzekucyjnymi objętych tytułami wykonawczymi ZUS Oddział w L., pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości.
Wobec bezskutecznego upływu terminu wskazanego w wezwaniu, organ egzekucyjny przystąpił do opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości.
Postanowieniem z 24 maja 2022 r. organ egzekucyjny powołał rzeczoznawcę majątkowego A. T.-S. do oszacowania wartości rynkowej zajętej nieruchomości. W dniu 30 września 2022 r. rzeczoznawca majątkowy sporządził operat szacunkowy nieruchomości. Łączna wartość nieruchomości gruntowej zabudowanej została określona na kwotę 835 000,00 zł.
Zawiadomieniem z 1 marca 2023 r., doręczonym zobowiązanemu 21 marca 2023 r., organ egzekucyjny poinformował, że 20 kwietnia 2023 r. o godz. 12.00 w siedzibie Trzeciego Urzędu Skarbowego w L. zostanie dokonany opis i oszacowanie wartości nieruchomości, pouczając jednocześnie o prawie do złożenia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości w terminie 14 dni od dnia ukończenia czynności. O terminie opisu i oszacowania zostali powiadomieni również inni uczestnicy postępowania.
Obwieszczenie o czynnościach było – w okresie od 1 marca do 20 kwietnia 2023 r. – wywieszone na tablicy ogłoszeń Trzeciego Urzędu Skarbowego w L., Urzędu Miasta L. oraz opublikowane zostało na stronie internetowej Izby Administracji Skarbowej w L.. W obwieszczeniu zawarto wezwanie do wszystkich osób, o których organ egzekucyjny nie miał wiadomości oraz osób, które roszczą sobie prawa do nieruchomości i jej przynależności, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa. Organ egzekucyjny pouczył również o prawie do złożenia w terminie 14 dni od dnia ukończenia czynności zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości.
Czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości przeprowadzone zostały 20 kwietnia 2023 r. Organ egzekucyjny wartość rynkową nieruchomości określił na łączną kwotę 835 000,00 zł, w tym wartość gruntu - działki nr [...] na kwotę 94 000,00 zł i wartość budynku na kwotę 741 000,00 zł. Integralną część protokołu opisu i oszacowania stanowił operat szacunkowy wyceny nieruchomości z dnia 30 września 2022 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego A. T.-S.. Podczas tych czynności obecna była pełnomocnik zobowiązanego K. K.. Protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości został odczytany i podpisany w dniu jego sporządzenia, to jest 20 kwietnia 2023 r. W tym samym dniu pełnomocnik zobowiązanego otrzymała odpis protokołu wraz z operatem szacunkowym, co potwierdziła własnoręcznym podpisem.
Pismem z 28 kwietnia 2023 r. skarżący złożył zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W treści zarzutów wskazał, że pomiędzy sporządzeniem operatu szacunkowego (30 września 2022 r.) a sporządzeniem protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości przez organ egzekucyjny (20 kwietnia 2023 r.) nastąpiła istotna zmiana wartości nieruchomości spowodowana remontem łazienki. Ponadto podniesiono, że w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości nie wskazano, że nieruchomość znajduje się również w posiadaniu partnerki zobowiązanego E. K. oraz ich syna C. B. W.. Do zarzutów dołączono zdjęcia łazienki oraz skrócony odpis aktu urodzenia syna zobowiązanego.
W związku z wniesionymi zarzutami organ egzekucyjny pismem z 8 maja 2023 r. wystąpił do rzeczoznawcy majątkowego o zajęcie stanowiska w przedmiocie zgłoszonego zarzutu dotyczącego wzrostu wartości nieruchomości w wyniku remontu łazienki.
W odpowiedzi, rzeczoznawca majątkowy A. T.-S. pismem z 11 maja 2023 r. podtrzymała w całości opinię z 30 września 2022 r. o wartości nieruchomości. Odnosząc się do podniesionego zarzutu rzeczoznawca w swoim stanowisku zawarła m.in. opinię, że "wykonanie prac w zakresie oblicowania ścian płytkami, montaż umywalki wraz z szafką, montaż innych mebli łazienkowych nie powoduje zmiany stanu cechy "Stan techniczny, technologia, standard", zatem nie wpływa w istotny sposób na oszacowanie wartości rynkowej nieruchomości."
Postanowieniem z 23 maja 2023 r. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w Lublinie uznał zarzuty z 28 kwietnia 2023 r. do opisu i oszacowania wartości nieruchomości za niezasadne. W uzasadnieniu przytoczono stanowisko rzeczoznawcy majątkowego co do zmiany wartości nieruchomości spowodowanej remontem łazienki. Organ egzekucyjny nie uwzględnił również zarzutu dotyczącego niepełnych danych zawartych w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości w zakresie wskazania osób, w których posiadaniu znajduje się nieruchomość. Podkreślono, że na żadnym etapie postępowania egzekucyjnego skarżący nie podnosił okoliczności, że nieruchomość jest również w posiadaniu innych osób. Wskazano, że organ dokonując weryfikacji informacji o nieruchomości opiera się na danych, do których ma dostęp, w weryfikowanych bazach danych wskazani przez zobowiązanego posiadacze nieruchomości nie są uwidocznieni.
W zażaleniu na to postanowienie zobowiązany wnosił o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji oraz przeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
1. art. 110u § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz.479 ze zm., dalej: "ustawa egzekucyjna", "u.p.e.a."), poprzez nieprzeprowadzenie dodatkowego opisu i oszacowania nieruchomości, podczas gdy od daty sporządzenia operatu szacunkowego z dnia 30 września 2022 r. skarżący poniósł znaczne nakłady na nieruchomość, które podniosły jej wartość rynkową w rozumieniu przepisu art. 110u § 2 u.p.e.a;
2. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia ustawy 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, nierozważenie i nieuwzględnienie słusznego interesu strony, nierozważenie potwierdzenia aktualności operatu szacunkowego z dnia 30 września 2022 r. czy też sporządzenia dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości;
3. art. 110r § 1 pkt 5 u.p.e.a w związku z art. 7 k.p.a., poprzez błędne podanie w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości kręgu osób, w których posiadaniu znajduje się nieruchomość, polegające na niewskazaniu, że nieruchomość znajduje się w posiadaniu nie tylko zobowiązanego D. W., a także jego partnerki E. R. K. oraz ich małoletniego dziecka - syna C. B. W..
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że skarżący nie kwestionuje przyjętej przez rzeczoznawcę metody wyceny nieruchomości w opisie i oszacowaniu, a jedynie wartość tej wyceny, bowiem jego zdaniem wartość znacznie zwiększyła na skutek przeprowadzonego remontu łazienki. Ponadto według skarżącego organ błędnie wskazał w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości, krąg osób, w których posiadaniu znajduje się nieruchomość, pomijając partnerkę zobowiązanego - E. R. K. oraz ich małoletniego syna C. W..
Utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, wyjaśnił, że opis i oszacowanie wartości nieruchomości obejmuje dwa stadia, w których do oszacowania wartości zajętej nieruchomości organ egzekucyjny wyznacza rzeczoznawcę majątkowego, o którym mowa w przepisach o gospodarce nieruchomościami (art. 110s § 1 u.p.e.a.), a następnie dokonuje opisu i oszacowania wartości nieruchomości w formie protokołu (art. 110r u.p.e.a.).
Rzeczoznawca majątkowy sporządza na piśmie opinię o wartości nieruchomości w formie operatu szacunkowego (art. 156 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm.). Operat szacunkowy zawiera informacje niezbędne przy dokonywaniu wyceny nieruchomości przez rzeczoznawcę majątkowego, w tym wskazanie podstaw prawnych i uwarunkowań dokonanych czynności, rozwiązań merytorycznych, przedstawienia toku obliczeń oraz wyniku końcowego (§ 55 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego - Dz. U. z 2021 r., poz. 555).
W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny wyznaczył do oszacowania wartości zajętej nieruchomości A. T.-S., posiadającą uprawnienia rzeczoznawcy majątkowego w zakresie szacowania nieruchomości, wpisaną do Centralnego Rejestru Rzeczoznawców Majątkowych, prowadzonego przez Ministra Rozwoju i Technologii (nr uprawnień: 4921). Powołany rzeczoznawca majątkowy, w celu określenia wartości nieruchomości dla potrzeb ustalenia ceny sprzedaży, w dniu 30 września 2022 r. sporządził operat szacunkowy z określenia wartości nieruchomości. Wartość rynkową nieruchomości określił na łączną kwotę 835 000,00 zł, na którą składają się:
- wartość gruntu - działki nr [...] o pow. 278 m2 – 94 000,00 zł oraz
- wartość budynku – 741 000,00 zł.
Natomiast w dniu 20 kwietnia 2023 r., w oparciu o ten operat szacunkowy sporządzony został przez organ egzekucyjny protokół opisu i oszacowania wartości przedmiotowej nieruchomości.
Rzeczoznawca majątkowy sporządza na piśmie opinię o wartości nieruchomości w formie operatu szacunkowego (art. 156 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Operat szacunkowy zawiera informacje niezbędne przy dokonywaniu wyceny nieruchomości przez rzeczoznawcę majątkowego, w tym wskazanie podstaw prawnych i uwarunkowań dokonanych czynności, rozwiązań merytorycznych, przedstawienia toku obliczeń oraz wyniku końcowego (§ 55 ust. 2 ww. rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego).
Organ podkreślił, że operat z wyceny jest autorską opinią na temat wartości rynkowej wycenianej nieruchomości. Rzeczoznawca nie jest związany żadnymi żądaniami osób zainteresowanych wynikiem jego pracy. Wynik końcowy opinii to wartość rynkowa przedmiotu wyceny, czyli najbardziej prawdopodobnie możliwa do osiągnięcia cena na wolnym rynku, a nie wartość indywidualna spełniająca oczekiwania którejś ze stron.
Rzeczoznawca majątkowy odnosząc się na żądanie organu egzekucyjnego do zarzutu wzrostu wartości nieruchomości w wyniku remontu łazienki, pismem z 11 maja 2023 r. wyjaśnił, że "Do określenia wartości przedmiotu wyceny, tj. nieruchomości gruntowej - działki nr [...] zabudowanej budynkiem mieszkalnym w L. przy ul. C. ([...] zastosowano podejście porównawcze, metodę korygowania ceny średniej. Wartość rynkową określono na kwotę 835 000 zł. Opis stanu techniczno - funkcjonalnego budynku znajduje się na stronie 8 operatu szacunkowego. W trakcie oględzin stwierdzono, że stan techniczny budynku można określić jako dobry, z zastrzeżeniem, że w budynku należy wykonać prace wykończeniowe o stosunkowo niewielkim zakresie, m.in. wykonanie okładzin ściennych w łazience znajdującej się na parterze, wykonanie okładzin ściennych w aneksie kuchennym, malowania pomieszczeń. Standard wykończenia określono jako podstawowy. Zgodnie z przyjętymi na potrzeby wyceny cechami rynkowymi oddziaływającymi na uzyskiwane ceny, cecha "Stan techniczny, technologia, standard" została opisana w sposób przymiotnikowy. Cesze tej przypisano trzy stany: bardzo dobry dla budynków wzniesionych współcześnie przy zastosowaniu nowoczesnych rozwiązań technologicznych i o wysokim standardzie wykończenia; dobry - budynki bez ponadstandardowego zużycia technicznego, do niewielkich prac wykończeniowych, odnowienia etc. i standardzie wykończenia współczesnym, podstawowym (jak obiekt wyceniany); korzystny - obiekty współczesne ale przeznaczone np. do wykończenia czy częściowego remontu. Wykonanie prac w zakresie: oblicowanie ścian płytkami, montaż umywalki wraz z szafką, montaż innych mebli łazienkowych nie powoduje zmiany stanu cechy "Stan techniczny, technologia, standard", zatem nie wpływa w istotny sposób na oszacowaną wartość rynkową nieruchomości. Przeprowadzony remont łazienki, po dacie oszacowania wartości zajętej nieruchomości, zmierzający do ulepszenia rzeczy należy uznać za nakład użyteczny, bądź nawet za nakład zbytkowy czyli nadający cechy odpowiadające szczególnym upodobaniom posiadacza.
Organ uznał za bezpodstawny zarzut dotyczący braku stanowiska rzeczoznawcy majątkowego w zakresie zmiany wartości nieruchomości w wyniku przeprowadzonego remontu łazienki oraz podjęcia rozstrzygnięcia tego zarzutu przez organ egzekucyjny samodzielnie bez uzyskania stosownego specjalistycznego stanowiska rzeczoznawcy. Sporządzony operat szacunkowy stanowił podstawę określenia wartości nieruchomości w sporządzonym 20 kwietnia 2023 r. przez organ egzekucyjny protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości, stosownie do wymogów art. 110r § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Protokół opisu i oszacowania z 20 kwietnia 2023 r. spełnia ten wymóg, albowiem na stronie nr 6 określa wartość nieruchomości z podaniem jej podstawy. Wartości nieruchomości określona ww. operacie szacunkowym została podtrzymana przez rzeczoznawcę w piśmie z 11 maja 2023 r.
Odnosząc się do zarzutu, że w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości podano niepełny kręg osób, w których posiadaniu znajduje się nieruchomość organ wskazał, że uchybienie to miało polegać na niewskazaniu, że nieruchomość znajduje się w posiadaniu również partnerki zobowiązanego E. R. K. oraz małoletniego syna C. B. W., czym w ocenie skarżącego naruszono przepisy postępowania, tj. art. 110 r § 1 pkt 5 ustawy egzekucyjnej w związku z art. 7 k.p.a.
Odpowiadając na ten zarzut organ wyjaśnił, że zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla nieruchomości położonej w L. przy ul. I. jedynym ujawnionym właścicielem nieruchomości jest skarżący D. J. W.. W dziale III księgi (prawa, roszczenia i ograniczenia) widnieją jedynie wpisy o wszczęciu postępowania egzekucyjnego w administracji przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Lublinie.
Organ wskazał, że w art. 110 r § 1 u.p.e.a. wymienione zostały dane, które organ egzekucyjny w tym dane osób, w których posiadaniu znajduje się nieruchomość, jej przynależności i pożytki (punkt 5). W protokole opisu oszacowania wartości nieruchomości z 20 kwietnia 2023 r. na str. 2 jako właściciela nieruchomości zgodnie z wpisem w księdze wieczystej wskazano tylko zobowiązanego. Pomimo czynnego udziału skarżącego oraz jego partnerki E. K. w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie informowali oni organu egzekucyjnego, że nieruchomość jest również w posiadaniu E. K.. E. K. m.in. uczestniczyła we wstępnych oględzinach nieruchomości dokonanych przez pracowników Trzeciego Urzędu Skarbowego w L. w dniu 16 sierpnia 2021 r. Odbierała korespondencję dotyczącą zajęcia nieruchomości, przeprowadzenia oględzin, protokołu z oględzin nieruchomości. Pomimo prawidłowego publicznego ogłoszenia przez organ egzekucyjny wezwania osób, które roszczą sobie prawa do tej nieruchomości i jej przynależności, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa, Pani E. K. nie skorzystała z tego uprawnienia. Także uczestnicząca w sporządzaniu protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości pełnomocnik K. K. nie zgłaszała żadnych zastrzeżeń czy uwag do jego treści. W protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości jako posiadacza nieruchomości wpisano zobowiązanego D. W. co jest zgodne ze stanem faktycznym ujawnionym w księdze wieczystej, gdzie jest wpisany jako jej jedyny właściciel. Pominięcia w protokole osób zamieszkujących jako posiadaczy nieruchomości, to jest E. K. oraz C. W. - w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie - nie czyni protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości wadliwym w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia, gdyż nie ma wpływu na wartość nieruchomości (por. wyrok WSA w Poznaniu z 25.09.2019 r. sygn. akt III SA/Po 30/19, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Odpowiadając natomiast na podniesione w zażaleniu zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że nie została naruszona zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. Zasada ta, zobowiązuje organy administracji publicznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ pierwszej instancji dokładnie wyjaśnił stan faktyczny i podjął stosowne rozstrzygnięcie.
Organ drugiej instancji nie zgodził się z twierdzeniem zobowiązanego, że naruszone zostały zasady prawa dowodowego przewidziane w art. 77 k.p.a i art. 80 k.p.a. Zdaniem organu materiał dowodowy sprawy kompletny, a jego ocena dokonana została w sposób wnikliwy i rzetelny w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zobowiązany, działając przez pełnomocnika, zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:
1. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Lublinie, niezasadnie odmawiającego uwzględnienia zarzutów, zgłoszonych do opisu i oszacowania nieruchomości, jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji gdy to pierwsze postanowienie:
a) w sposób rażący naruszało treść art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a. wobec niezasadnego odstąpienia przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Lublinie od przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego i ustalenia prawdy obiektywnej przed wydaniem zakwestionowanego postanowienia w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości z dnia 28 kwietnia 2023 r., bez uprzedniego przeprowadzenia prawidłowego postępowania wyjaśniającego:
a) wydane zostało przy braku staranności w podejmowaniu działań, mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy wobec całkowitego pominięcia E. K. i C. W. przy ustaleniu kręgu osób, w których posiadaniu znajduje się nieruchomość;
2. art. 10 § 1 k.p.a. w związku z art. 40 § 2 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącego możliwości zapoznania się z wyjaśnieniami rzeczoznawcy z dnia 11 maja 2023 r. przed wydaniem postanowienia (pozbawiając możliwości wypowiedzenia się skarżącego co do jego opinii, a więc co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów) i faktyczne pozbawienie go czynnego udziału w tym stadium postępowania, gdy następnie kluczowe ustalenia i ocena sporządzonego opisu i oszacowania nieruchomości, jak wynika z uzasadnienia skarżonego postanowienia, dokonane zostały właśnie w świetle i w oparciu o te wyjaśnienia przedstawione przez rzeczoznawcę w piśmie z dnia 11 maja 2023 r., które nigdy nie zostały udostępnione czy też doręczone pełnomocnikowi skarżącego, o których istnieniu dowiedział się z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia;
3. art 110r § 1 pkt 5 u.p.e.a. w związku z art. 336 k.c. oraz z art 140 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i utożsamienie pojęć własności i posiadania, w sytuacji, w której posiadanie jest odrębnym w stosunku do własności pojęciem i wpisanie w protokole opisu i oszacowania jako posiadacza jedynie D. J. W., w sytuacji gdy przedmiotowa nieruchomość znajduje się w posiadaniu także jego partnerki E. K. oraz małoletniego dziecka C. W.;
Podnosząc wskazane wyżej zarzuty skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego postanowienia Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Lublinie z dnia 23 maja 2023 r. a także zasądzenie poniesionych przez skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że organ egzekucyjny wiedział, że nieruchomość pozostawała w posiadaniu E. K.. Sam organ wskazał w zaskarżonym postanowieniu, że partnerka skarżącego m.in. uczestniczyła we wstępnych oględzinach nieruchomości, dokonanych przez pracowników Trzeciego Urzędu Skarbowego w Lublinie w dniu 16 sierpnia 2021 r. Nadto, odbierała korespondencję, dotyczącą zajęcia nieruchomości, prowadzenia oględzin, protokołu z oględzin nieruchomości.
Skarżący zarzucił, że nie miał możliwości zapoznania się z wyjaśnieniami rzeczoznawcy z dnia 11 maja 2023 r. do operatu szacunkowego przed wydaniem postanowienia. Nie wiedząc o istnieniu takiego pisma, pozbawiony był więc możliwości wypowiedzenia się co do opinii, a w konsekwencji, co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów. Nastąpiło faktyczne pozbawienie czynnego udziału skarżącego w tym stadium postępowania, gdy następnie kluczowe ustalenia i ocena sporządzonego opisu i oszacowania nieruchomości, jak wynika z uzasadnienia skarżonego postanowienia, dokonane zostały właśnie w świetle i w oparciu o te wyjaśnienia przedstawione przez rzeczoznawcę w piśmie z dnia 11 maja 2023 r.,
Ponadto, według skarżącego, organ błędnie utożsamiał pojęcia posiadania i własności, co skutkowało wpisaniem w protokole opisu i oszacowania nieruchomości wśród osób będących w jej posiadaniu jedynie skarżącego. Czynności podejmowane przez E. K., takie jak uczestniczenie we wstępnych oględzinach nieruchomości, dokonanych przez pracowników Trzeciego Urzędu Skarbowego w Lublinie w dniu 16 sierpnia 2021 r., odbiór korespondencji, dotyczącej zajęcia nieruchomości, prowadzenia oględzin, protokołu z oględzin nieruchomości świadczą o tym, że partnerka skarżącego znajdowała się w posiadaniu przedmiotowej nieruchomości - podejmowała bowiem działania i uczestniczyła w czynnościach, prowadzonych przez organ egzekucyjny tak, jak właściciel. Nadto, w imieniu małoletniego dziecka, to opiekuni prawni - w tym przypadku rodzice małoletniego C. W., to jest D. W. i E. K. - wykonują samoistne posiadanie przedmiotowej nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wnosił o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest bezzasadna, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.
Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie organu drugiej instancji utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, który uznał za niezasadne zarzuty zobowiązanego do opisu i oszacowania wartości nieruchomości.
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że bezzasadne są zarzuty dotyczące wartości nieruchomości ustalonej podczas czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zgodnie z art. 110r § 1 pkt 7 u.p.e.a. w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny podaje między innymi określenie wartości nieruchomości z podaniem jego podstaw. Do oszacowania wartości zajętej nieruchomości organ egzekucyjny wyznacza rzeczoznawcę majątkowego, o którym mowa a przepisach o gospodarce nieruchomościami (art. 110s § 1 u.p.e.a.). Rzeczoznawca majątkowy sporządza na piśmie opinię o wartości nieruchomości w formie operatu szacunkowego (art. 156 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami). Operat szacunkowy zawiera informacje niezbędne przy dokonywaniu wyceny nieruchomości przez rzeczoznawcę majątkowego, w tym wskazanie podstaw prawnych i uwarunkowań dokonanych czynności, rozwiązań merytorycznych, przedstawienia toku obliczeń oraz wyniku końcowego (§ 55 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego).
W rozpoznawanej sprawie wartość nieruchomości została określona przez biegłego rzeczoznawcę w operacie szacunkowym z dnia 30 września 2022 r. Z treści skargi do sądu nie wynika, aby skarżący kwestionował wartość nieruchomości przyjętą przez biegłego rzeczoznawcę w operacie szacunkowym z 30 września 2022 r. według stanu nieruchomości z dnia sporządzenia operatu. W uzasadnienia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości zobowiązany wskazał, że nie kwestionuje przyjętej przez rzeczoznawcę metody wyceny nieruchomości w opisie i oszacowaniu. Natomiast zakwestionowanie wartości nieruchomości w opisie i oszacowaniu z dnia 20 kwietnia 2023 r. wynika z tego, że zdaniem zobowiązanego wartość nieruchomości znacznie zwiększyła na skutek przeprowadzonego remontu łazienki. Oznacza to, że według zobowiązanego między dniem sporządzenia operatu szacunkowego oraz dniem jego wykorzystania w czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości nastąpiła taka zmiana w stanie faktycznym nieruchomości, że jej wartość znacznie zwiększyła się. W takiej sytuacji nie może mieć zastosowania wskazywany przez skarżącego w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji jako naruszony przez ten organ przepis art. 110u § 2 u.p.e.a. Według tego przepisu, jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowaniem jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji, zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Postępowanie egzekucyjne nie znajduje się bowiem w fazie między opisem i oszacowaniem wartości nieruchomości oraz wyznaczonym terminem licytacji nieruchomości, lecz w fazie opisu i oszacowanie wartości nieruchomości. Nie można utożsamiać sporządzenia operatu szacunkowego z czynnością opisu i oszacowania nieruchomości, w której ten operat jest wykorzystywany. W rzeczywistości skarżący zarzucił, że organ egzekucyjny z naruszeniem art. 110r § 1 pkt 7 u.p.e.a. błędnie oszacował wartość nieruchomości, bowiem przyjął nieaktualną wartość nieruchomości określoną w operacie szacunkowym.
Ten zarzut jest bezzasadny. Przesądza o tym ustalenie organu egzekucyjnego poczynione po wniesieniu zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości na podstawie dodatkowych wyjaśnień biegłego rzeczoznawcy, który stwierdził, że przeprowadzony remont łazienki w okolicznościach sprawy nie zmienia wartości nieruchomości. Biegły stwierdził, że czasie oględzin stan techniczny budynku określono jako dobry, z zastrzeżeniem, że w budynku należy wykonać prace wykończeniowe o stosunkowo niewielkim zakresie, m.in. wykonanie okładzin ściennych w łazience znajdującej się na parterze, wykonanie okładzin ściennych w aneksie kuchennym, malowanie pomieszczeń. Faktyczne wykonanie prac w zakresie: oblicowanie ścian płytkami, montaż umywalki wraz z szafką, montaż innych mebli łazienkowych nie powoduje zmiany stanu cechy "Stan techniczny, technologia, standard", zatem nie wpływa w istotny sposób na oszacowaną wartość rynkową nieruchomości.
Nie ma żadnych podstaw aby zakwestionować opinię biegłego, że dodatkowe prace wykonane w domu nie powodują istotnej zmiany wartości rynnowej nieruchomości. Należy zwrócić uwagę, że chodzi o wartość rynkową nieruchomości ustaloną z zastosowaniem podejścia porównawczego, metody korygowania ceny średniej, a więc taką wartość, która w pewnym niewielkim zakresie jest przybliżona, zależna od stanu rynku w danej chwili i na którą nie mają wpływu drobne zmiany w stanie nieruchomości.
Dodać należy, że organ egzekucyjny nie ma ani uprawnienia, ani obowiązku prowadzenia we własnym zakresie ustaleń co do wartości nieruchomości, obowiązany jest bowiem oprzeć się na operacie szacunkowym sporządzonym przez osobę posiadającą wskazane w ustawie uprawnienia i niezbędną wiedzę specjalną. Powinien tylko ocenić, czy rzeczoznawca wybrał jedną z metod wskazanych w ustawie o gospodarce nieruchomościami do wyceny wartości nieruchomości, czy uwzględnił przy jej dokonaniu wszystkie dane i okoliczności, jakie zgodnie z powołaną ustawą powinny być wzięte pod uwagę i czy wynik końcowy wyceny oparty został na tych danych, a jego uzasadnienie jest logiczne (wyrok NSA z dnia 16 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1960/16).
Biorąc pod uwagę dodatkowe wyjaśnienia biegłego, odnoszące się do okoliczności wskazywanych w zarzutach zobowiązanego, organ egzekucyjny nie miał żadnej podstawy aby nie przyjąć w oszacowaniu wartości nieruchomości tej wielkości, która wynikała z operatu szacunkowego.
Odebranie przez organ egzekucyjny dodatkowych wyjaśnień biegłego było tą czynnością, która w postępowaniu wywołanym zarzutami skarżącego było wystarczająca do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W związku z tym bezzasadny jest sformułowany w skardze zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a.
Nie jest również usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 110r § 1 pkt 5 u.p.e.a. w związku z art. 336 k.c. oraz art. 140 k.c.
Według skarżącego organ egzekucyjny nieprawidłowo pominął w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości zamieszkujących na tej nieruchomości partnerkę zobowiązanego E. K. oraz ich małoletniego syna C. B. W.. Zdaniem skarżącego są to osoby w których posiadaniu znajduje się nieruchomość.
Według art. art. 110r § 1 pkt 5 u.p.e.a. w protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny miedzy innymi podaje osoby, w których posiadaniu znajduje się nieruchomość.
Zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Pojęcie posiadania nie jest pojęciem tożsamym z pojęciem własności i nie może być utożsamiane tylko z tytułem prawnym do rzeczy (własnością lub prawem obligacyjnym). Niemniej jednak posiadanie konstytuowane jest dwoma elementami składowymi, które muszą wystąpić jednocześnie, czyli faktycznym władztwem nad rzeczą (element obiektywny posiadania) i wolą posiadania (element subiektywny - psychiczny posiadania). Brak drugiego elementu sprawia, że nie można mówić o posiadaniu. Posiadaczem samoistnym będzie ten, kto włada rzeczą we własnym imieniu i dla siebie w zakresie prawa własności. Posiadaczem zależnym będzie ten, kto włada rzeczą we własnym imieniu i dla siebie w zakresie innego niż własność prawa, z którym wiąże się określone władztwo nad rzeczą. Podstawę posiadania zależnego najczęściej stanowi czynność prawna, np. umowa najmu, użyczenia, dzierżawy, zastawu.
Samo zamieszkiwanie na nieruchomości nie zawsze świadczy, że nieruchomość znajduje się w posiadaniu (według sformułowania z art. 110r § 1 pkt 5 u.p.e.a.) mieszkańca nieruchomości. W szczególności nieruchomość nie jest w posiadaniu takiej osoby, która zamieszkuje na nieruchomości jedynie z tytułu szczególnego stosunku osobistego łączącego tę osobę z właścicielem nieruchomości albo na skutek wykonywania przez rodzica obowiązku alimentacyjnego w zakresie zapewnienia mieszkania małoletniemu dziecku. W związku z tym nie można uznać aby nieruchomość będąca przedmiotem opisu i oszacowania wartości była w posiadaniu partnerki zobowiązanego oraz ich małoletniego dziecka.
Czynności wskazywane przez zobowiązanego, podejmowane przez jego partnerkę takie jak uczestniczenie we wstępnych oględzinach nieruchomości, odbiór korespondencji dotyczącej zajęcia nieruchomości, protokołu z oględzin nieruchomości nie świadczą o tym, że nieruchomość znajdowała się w posiadaniu partnerki skarżącego. Takie czynności mogą być wykonywane przez domownika i same w sobie nie świadczą o zachowaniu się partnerki skarżącego jak właścicielka nieruchomości lub wykonująca uprawnienie z tytułu stosunku zobowiązaniowego – z wolą bycia właścicielką lub mającą inne własne uprawnienia.
Bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. w związku z art. 40 § 2 k.p.a. Dodatkowe wyjaśnienia biegłej z ustosunkowaniem się do zarzutu skarżącego dotyczącego wartości nieruchomości nie zostały doręczone przez organ pierwszej instancji zobowiązanemu (jego pełnomocnikowi).
Zastosowanie przepisu art. 10 § 1 k.p.a. jest w postępowaniu egzekucyjnym w administracji bardzo ograniczone. Według art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Interpretacja art. 18 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego odpowiednio oznacza, że stosuje się je tylko wtedy, gdy ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie reguluje danej kwestii, bądź reguluje ją niedostatecznie. Odpowiednie stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym oznacza, że przepisy tego kodeksu mogą być stosowane tylko w takim zakresie i w taki sposób, aby uzupełniać, a nie modyfikować ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wynika stąd konieczność selektywnego stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego oraz niedopuszczalność ich stosowania w takich sprawach, które zostały uregulowane w sposób wyczerpujący w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.. W piśmiennictwie i orzecznictwie sądów wypowiadany jest niekiedy pogląd, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie znajduje zastosowania przewidziana w art. 10 k.p.a. zasada czynnego udziału strony w postępowaniu (por. Dariusz Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, 2004, str. 182, wyrok WSA w Warszawie z 12 kwietnia 2005 r., III SA 3483/03, wyrok WSA w Szczecinie z 10 października 2019 r., I SA/Sz 546/18). W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę jest to pogląd zbyt daleko idący. W niektórych bowiem fragmentach postępowania egzekucyjnego w administracji można stosować zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, szczególnie w aspekcie prawa do wypowiedzenia się przed rozstrzygnięciem, bez żadnej szkody dla efektywności egzekucji. Dotyczy to także postępowania w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji rzeczywiście wydał postanowienie bez umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do dodatkowych wyjaśnień biegłej dotyczących wartości nieruchomości. Jednak samo stwierdzenie naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. nie może prowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia, ponieważ konieczne jest powiązanie tego naruszenia z wykazaniem możliwości wpływu na wynik sprawy. Zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. może odnieść skutek tylko wówczas, gdy strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych, najczęściej w zakresie postępowania dowodowego Takie stanowisko jest prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np. wyroki NSA: z 18 maja 2006 r., II OSK 831/05, z 24 maja 2007 r., II GSK 4/07, z 1 lutego 2011 r., II OSK 1098/10). Zobowiązany takiej zależności nie tylko nie wykazał w odniesieniu do zaskarżonego postanowienia, ale nawet nie próbował tego czynić, ograniczając się w tym zakresie do wskazania samego naruszenia przepisu i ogólnikowego uzasadnienia. Przy tym należy zwrócić uwagę, że dodatkowe wyjaśnienia biegłej zostały złożone przed wydaniem postanowienia przez organ pierwszej instancji a nie przez organ drugiej instancji. Niekonsekwentny jest w tym kontekście ogólnikowo uzasadniony zarzut w skardze do sądu, podczas gdy w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji kwestia ta nie jest w ogóle podnoszona.
Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 . Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.).