I SA/LU 582/24

I SA/Lu 582/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-01-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Andrzej Niezgoda
Grzegorz Wałejko /przewodniczący sprawozdawca/
Marcin Małek
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 64 par. 4 i par. 5a, art. 33 par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdanie) Sędziowie WSA Marcin Małek WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi P. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 12 sierpnia 2024 r. nr 0601-IEE.7192.134.2024.2 w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 12 sierpnia 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, po rozpatrzeniu zażalenia P. W., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Lublinie z 10 lipca 2024 r. w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz z akt sprawy wynika, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w L. (organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne w stosunku do zobowiązanego P. W. na wniosek wierzyciela - Prezydenta Miasta B. na podstawie wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego z 10 listopada 2023 r. obejmującego niezwrócone dotacje za lata 2011 - 2012 udzielone z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, w kwocie należności głównej 974 445,96 zł, odsetki za zwłokę oraz koszty upomnienia. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego była decyzja Prezydenta Miasta B. z 24 maja 2018 r. nakazująca zwrot dotacji, utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z 22 października 2018 r.
Organ egzekucyjny zawiadomieniami z 16 listopada 2023 r. zajął wierzytelności zobowiązanego z rachunków bankowych w V. S.A., P. S.A., S. S.A., C. S.A. oraz w M.
Z akt egzekucyjnych wynika, że zajęcie wierzytelności w M. S.A. nastąpiło z wykorzystaniem systemu wymiany informacji OGNIVO. Dokument został odebrany przez M. S.A. w dniu 16 listopada 2023 r. o godzinie 7.58. Odpisy zawiadomień o zajęciach oraz odpis tytułu wykonawczego zobowiązany odebrał osobiście, we tym samym dniu, to jest 16 listopada 2023 r.
Pismem z 16 listopada 2023 r. podpisanym podpisem elektronicznym o godzinie 18.10 wierzyciel złożył do organu egzekucyjnego zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej oparty na przepisach art. 33 § 1, § 4 i § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej: "u.p.e.a.", "ustawa egzekucyjna"). Drugim pismem z tego samego dnia zobowiązany złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 w związku z art. 34 § 4 i art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. W uzasadnieniach zarzutu oraz wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego zobowiązany podniósł przedawnienie egzekwowanego zobowiązania.
Organ egzekucyjny, na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. przekazał zarzut do rozpatrzenia wierzycielowi - Prezydentowi Miasta B. . Jednocześnie postanowieniem z 17 listopada 2023 r. na podstawie art. 56 § 3 w związku z art. 35 § 1 ustawy egzekucyjnej, zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu zawiadomienia organu egzekucyjnego przez wierzyciela o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
W dniu 21 listopada 2023 r. M. S.A. przekazał kwotę 2 102 880 zł wystarczającą na pokrycie całej kwoty zajęcia z odsetkami i kosztami postępowania z rachunku zobowiązanego na rachunek organu egzekucyjnego. W tytule potwierdzenia operacji bank wskazał tytuł przelewu "RZ CAŁK" a także PESEL zobowiązanego oraz nadaną przez organ egzekucyjny liczbową i literową sygnaturę zawiadomienia o zajęciu.
Pismem z dnia 27 maja 2024 r. M. S.A. organ egzekucyjny wezwał bank do udzielenia informacji czy "przelew środków był realizacją zajęcia przez bank, czy była to dyspozycja właściciela rachunku (...) przekazania środków na poczet zajęcia", W tym samym dniu bank poinformował, że "realizacja była wykonana przez bank".
Pismem z 14 maja 2024 r. wierzyciel poinformował organ egzekucyjny, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej postanowieniem z 24 kwietnia 2024 r. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta B. z 11 grudnia 2023 r. oddalające w całości zgłoszony przez zobowiązanego zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. W związku tą informacją organ egzekucyjny postanowieniem z 3 czerwca 2024 r. podjął postępowanie egzekucyjne.
Organ egzekucyjny postanowieniem z 13 czerwca 2024 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem organu nadzoru z 25 lipca 2024 r.
Pismem z 10 czerwca 2024 r. zobowiązany skierował do organu egzekucyjnego wniosek o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych oraz o zwrot kwot pobranych ponad należną kwotę zobowiązania.
Postanowieniem z 10 lipca 2024 r. organ egzekucyjny na wniosek zobowiązanego określił wysokość kosztów egzekucyjnych na łączną kwotę 40 103,10 zł. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wyjaśnił, że na koszty te składają się: opłata manipulacyjna w wysokości 100 zł (art. 64 § 1 ustawy egzekucyjnej) i opłata egzekucyjna w wysokości 40 000 zł (art. 64 § 4 ustawy egzekucyjnej) oraz wydatek egzekucyjny (art. 64b § 1 pkt 8 ustawy egzekucyjnej) w wysokości 3,10 zł.
W zażaleniu na to postanowienie zobowiązany zarzucił naruszenie:
1) art. 64 § 5 i § 5a zdanie drugie u.p.e.a. przez jego niezastosowanie i obciążenie zobowiązanego opłatą egzekucyjną w wysokości 40 000,00 zł w sytuacji gdy zgodnie z ww. przepisem opłata egzekucyjna winna wynosić 20 000,00 zł, z uwagi na dobrowolną wpłatę przez zobowiązanego egzekwowanej należności;
2) naruszenie art. 64 § 4 i § 5a zdanie pierwsze u.p.e.a. przez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że opłata egzekucyjna wynosi 40 000,00 zł w sytuacji gdy winna wynosić 20 000 zł;
3) naruszenie art. art. 7, 7a, 11, 77, 80, 81a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2024 poz. 572, dalej "k.p.a.") przez ich błędne niezastosowanie i nieustalenie czy wpłata dokonana 21 listopada 2023 r. została dokonana dobrowolnie, czy też w wyniku zajęcia egzekucyjnego, w sytuacji gdy w toku postępowania egzekucyjnego w administracji w momencie jego zawieszenia, bez zgody zobowiązanego bank nie mógł przekazać organowi egzekucyjnemu środków zajętych na rachunku bankowym.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że w związku z wniesieniem zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej doszło do zawieszenia postępowania egzekucyjnego z mocy prawa. W tym czasie nie mogły być wykonywane żadne czynności egzekucyjne. W związku z tym, mimo że doszło do zajęcia rachunku bankowego, to wpłata nie mogła być zrealizowana przez bank bez zgody zobowiązanego, a organ egzekucyjny nie mógł żądać od banku realizacji zajęcia w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
Zobowiązany argumentował, że aby można było zrealizować przelew na kwotę wynikającą z zajęcia, dokonał dyspozycji zasilenia rachunku nr [...] w M. S.A. z innych prowadzonych dla niego w M. S.A. rachunków, ponieważ na żadnym z nich nie było zgromadzonych środków w kwocie wystarczającej na spłatę zajęcia w całości lub większej. Podniósł, że 16 listopada 2023 r. po zablokowaniu kont i otrzymaniu dokumentu zajęcia dokonał dyspozycji wewnątrzbankowej transakcji walutowej sprzedaży na kwotę [...]zł na rzecz rachunku [...]. Dopiero po wykonaniu tych operacji zlecił przelew na konto [...] do odbiorcy: Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Lublinie wypełniając tym samym przesłankę do ustalenia kosztów egzekucji na poziomie 20 000,00 zł. Z uwagi na powyższe, według skarżącego organ egzekucyjny błędnie przyjął, że wpłata była wynikiem realizacji zajęcia egzekucyjnego przez M. S.A.
Skarżący zarzucił, że organ nie ustalił rzeczywistych przyczyn dokonania wpłaty zajętych środków, pomimo że do wpłaty doszło po zawieszeniu postępowania egzekucyjnego, opierając się jedynie na odpowiedzi od banku, który na nieprecyzyjnie zadane pytanie odpowiedział, że do wykonania zobowiązania doszło w wyniku zajęcia. Organ nie ustalił ponadto, dlaczego bank po zawieszeniu postępowania w ogóle dokonał wpłaty zgromadzonych na koncie bankowym środków, czy miał na taką wpłatę jego zgodę. Co więcej, jeśli bank nie wiedział o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego, to dlaczego organ nie powiadomił go o tej okoliczności i nie pouczył, że do czasu podjęcia postępowania bank nie ma obowiązku przekazywania zajętych środków. Podkreślił, że dokonał dobrowolnej zapłaty na poczet dochodzonej należności wydając bankowi dyspozycję dokonania przelewu egzekwowanej kwoty na rachunek bankowy organu. Organ zaś nie ustalił czy do wydania takiej dyspozycji doszło.
W myśl art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne, których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia oraz te, które zostały wpłacone na inny rachunek otwarty po dokonaniu zajęcia. Co istotne zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 80 § 1, numery tych rachunków (art. 81 § 1 u.p.e.a.).
Organ zauważył, że zgodnie z art. 1a pkt 18 u.p.e.a. przez zajęcie egzekucyjne rozumie się czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Odpowiednio, skutkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest wejście organu egzekucyjnego w prawa zobowiązanego co do rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego (tj. wierzytelnością zobowiązanego do banku) w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a co się z tym wiąże, utrata prawa do rozporządzania ww. wierzytelnością przez zobowiązanego. Zajęcie rachunku wywiera taki skutek, że bank nie może wypłacić środków zobowiązanemu, zaś zobowiązany nie może żądać od banku ich wypłaty, zatem zobowiązany traci możliwość swobodnego korzystania z rachunku.
Organ nadzoru odniósł się do twierdzenia zobowiązanego, że aby mogło dojść do realizacji przelewu na kwotę wskazaną w zajęciu z 16 listopada 2023 r. dokonał dyspozycji wewnątrzbankowej transakcji walutowej sprzedaży na kwotę 180 000 zł i zasilenia nią rachunku nr [...], z którego następnie na jego polecenie zrealizowany został przelew na konto organu egzekucyjnego. Ponadto zarzucił, że organ nie ustalił dlaczego bank, bez jego zgody dokonał wpłaty zgromadzonych na koncie bankowym środków na rachunek organu egzekucyjnego w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
Organ wyjaśnił, że egzekucyjne zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego powoduje, że w prawa i obowiązki właściciela rachunku wchodzi organ egzekucyjny, a zobowiązany nie może swobodnie dysponować tym rachunkiem. Zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do wszystkich rachunków zobowiązanego prowadzonych przez bank. Jeżeli zajęto wierzytelność z rachunku bankowego prowadzonego w walucie obcej, bank przekazuje organowi egzekucyjnemu środki pieniężne w złotych przeliczone według kursu kupna tej waluty, ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski w dniu przekazania tych środków organowi egzekucyjnemu (art. 81 § 3a u.p.e.a.). Czynność ta nie wymaga dyspozycji posiadacza rachunku. Zatem nie znajduje również uzasadnienia stanowisko zobowiązanego, że dopiero dokonane przez zobowiązanego wewnątrzbankowe transakcje przewalutowania środków znajdujących się na innym rachunku prowadzonym w M. S.A. skutkować mogły zebraniem całej kwoty na pełne pokrycie dochodzonej należności.
Jeśli chodzi natomiast o zarzut, że nie doszłoby do przekazania należności w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, gdyby nie zgoda udzielona przez zobowiązanego w postaci wydania polecenia przelewu na rzecz organu egzekucyjnego, to organ nadzoru zauważył, że w sytuacji kiedy postępowanie egzekucyjne uległo zawieszeniu w związku z wniesieniem przez zobowiązanego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej z 16 listopada 2023 r., przekazane przez M. S.A. w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, środki zdeponowane zostały na rachunku depozytowym organu egzekucyjnego, do czasu podjęcia zawieszonego postępowania i dopiero wówczas podlegały rozliczeniu. W rozpatrywanej sprawie postanowieniem z 3 czerwca 2024 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Lublinie podjął zawieszone postępowanie w związku z informacją od wierzyciela - Prezydenta Miasta B. o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie wniesionych przez zobowiązanego zarzutów.
Organ nadzoru wskazał, że pismem z 27 maja 2024 r. organ egzekucyjny wystąpił do M. S.A. o udzielenie informacji czy przelew z 21 listopada 2023 r. ze wskazanym "tytułem RZ" był realizacją zajęcia przez bank, czy była to dyspozycja właściciela rachunku na poczet zajęcia. Bank w piśmie z tego samego dnia odpowiedział, że było to realizacja zajęcia przez M.. W tej sytuacji, organ nadzoru ocenił, że organ egzekucyjny zasadnie, po podjęciu zawieszonego postępowania w związku z oddaleniem przez wierzyciela wniesionych zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, dokonał rozliczenia uzyskanych kwot. Według oceny organu nadzoru nie można zarzucić organowi egzekucyjnemu, że nie podjął próby wyjaśnienia z bankiem okoliczności realizacji zajęcia. Ponadto w zaistniałej sytuacji i tak nie można byłoby uznać, że dochodzona należność została zaspokojona w wyniku dobrowolnej zapłaty już po zajęciu rachunku bankowego. Złożona przez zobowiązanego dyspozycja przelewu z 21 listopada 2023 r. nie powodowała, że takie przekazanie środków przez bank do organu egzekucyjnego było dobrowolną zapłatą należności przez zobowiązanego. O przymusowym charakterze zapłaty przesądza fakt, że wierzytelności będące na rachunku bankowym były już zajęte przez organ egzekucyjny - sam moment ich przekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności, którym w rozpatrywanej sprawie jest M., nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie.
Organ nadzoru podkreślił, że po zajęciu rachunku bankowego zobowiązany nie mógł swobodnie dysponować środkami zgromadzonymi na zajętym rachunku. Zajęta wierzytelność pieniężna mogła zostać jedynie przekazana organowi egzekucyjnemu. W takiej sytuacji nie sposób mówić o "zapłacie" w rozumieniu art. 64 § 5 ustawy egzekucyjnej. W sytuacji, w której doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, złożenie przez zobowiązanego dyspozycji przelewu zajętej kwoty, nawet w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, nie świadczy o tym, że należność została zapłacona, a nie wyegzekwowana. Pierwotną przyczyną, z powodu której należność znalazła się na koncie organu egzekucyjnego była dokonana przez ten organ czynność egzekucyjna, a nie wola zobowiązanego.
W skardze do sądu administracyjnego zobowiązany zarzucił:
1. naruszenie art. 64 § 5 i § 5a zdanie drugie u.p.e.a. przez jego błędną wykładnię i błędne niezastosowanie i obciążenie skarżącego opłatą egzekucyjną w wysokości 40.000 zł w sytuacji, gdy zgodnie z ww. przepisem opłata egzekucyjna winna wynosić 20.000 zł, gdyż skarżący dokonał dobrowolnej wpłaty egzekwowanej należności, a przeciwna wykładnia ww. przepisów dokonana przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej polegająca na tym, że zajęcie rachunków bankowych uniemożliwia dobrowolną wpłatę zobowiązania przez dłużnika przez zlecenie dokonania wpłaty, wskazywałby, że ww. przepisy są niezgodne z art. 7 i art. 32 ust. 1 Konstytucji, gdyż stawiałby w lepszej sytuacji osoby nieposiadające rachunków bankowych lub środków na tych rachunkach i tylko takie osoby mogły korzystać z dobrodziejstwa tzw. premii za dobrowolną wpłatę zobowiązania;
2. naruszenie art. 80 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 25 marca 2024 r. w związku z naruszeniem art. 64 § 5 i § 5a zdanie drugie w związku z art. 7 i art. 32 ust. 1 Konstytucji przez przyjęcie, że nie doszło do dobrowolnej wpłaty należności z uwagi na zajęcie rachunków bankowych zobowiązanego i dokonania wpłaty przez bank na rachunek bankowy organu egzekucyjnego zajętych środków, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje na to, że bank mógł dokonać takiej wpłaty bez zgody dłużnika dopiero po upływie 7 dni od dnia zajęcia i pod warunkiem, że postępowania egzekucyjne nie zostało wcześniej zawieszone, dokonanie zaś wpłaty przed upływem 7 dni od zajęcia z rachunku bankowego w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego mogło być dokonane tylko za zgodą zobowiązanego co też miało miejsce w niniejszej sprawie a także, że przeciwna interpretacja organu stawiałby w lepszej sytuacji osoby nieposiadające rachunków bankowych lub środków na tych rachunkach i tylko takie osoby mogły korzystać z dobrodziejstwa tzw. premii za dobrowolną wpłatę zobowiązania
3. naruszenie art. 7, 7a, 11, 77, 80, 81a kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) przez ich błędne niezastosowanie i nieustalenie czy w wpłata dokonana w dniu 21 listopada 2023 r. została dokonana dobrowolnie czy też w wyniku zajęcia egzekucyjnego, na jakiej podstawie bank dokonał wpłaty na rachunek bankowy organu egzekucyjnego kwot egzekwowanego zobowiązania przed upływem 7 dni od zajęcia rachunków bankowych zobowiązanego, w sytuacji gdy w toku postępowania egzekucyjnego w administracji w momencie jego zawieszenia, bez zgody skarżącego bank nie mógł dokonać wpłaty zajętych środków na rachunku bankowym, a w szczególności bank nie mógł dokonać wpłaty przed upływem 7 dni od dnia zajęcia rachunków bankowych zobowiązanego, a zatem wpłata mogła zostać dokonana tylko za zgodą skarżącego, co też miało miejsce w niniejszej sprawie, a nie w wyniku zajęcia rachunku bankowego w toku egzekucji.
Przedstawiając wyżej wskazane zarzuty skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia i ustalenie kosztów postępowania egzekucyjnego w wysokości 20.000 zł tytułem opłaty egzekucyjnego ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia go poprzedzającego Naczelnika Urzędu Skarbowego w Lublinie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał m.in., że okoliczność, że od chwili zajęcia rachunku bankowego bank bez zgody organu egzekucyjnego nie może dokonywać wypłat z zajętego rachunku bankowego nie oznacza, że nie może za zgodą zobowiązanego dokonać wpłaty całości zobowiązania na rzecz organu egzekucyjnego lub wierzyciela. Według skarżącego taka interpretacja wynika pkt 1 § 1 art. 80 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 25 marca 2024 roku, który stanowi, że na wezwanie organu egzekucyjnego po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu ma obowiązek przekazać zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych. Jak wynika z powyższego bank przed upływem 7 dni nie może dokonać wpłaty całości zobowiązania. Nawet sam organ egzekucyjny nie może przed upływem tego terminu tego ani wezwać, ani zobowiązać banku, gdyż przepisy w; tym zakresie nie dają takiego upoważnienia organowi. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że tylko skarżący może wydać dyspozycję dokonania przelew u do organu egzekucyjnego kwot zgromadzonych na rachunkach bankowych zajętych przez organ przed upływem 7 dni od dnia zajęcia, a zatem wyrazić zgodę na szybsze dokonanie zapłaty, co stanowi wyraz dobrowolnej zapłaty w rozumieniu art. 64 § 5 i 5a u.p.e.a.
Ponadto w dniu 16 listopada 2023 r. w wyniku wniesienia zarzutów przez skarżącego doszło do zawieszenia postępowania egzekucyjnego z mocy prawa. W momencie zawieszenia postępowania żadne czynności egzekucyjne nie mogą być wykonane. Pomimo tego, że doszło do zajęcia rachunku bankowego to wpłata nie mogła być zrealizowana przez bank bez zgody skarżącego, gdyż po pierwsze nie upłynęło jeszcze 7 dni od dnia zajęcia rachunków bankowych a po drugie postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone. W tym czasie dłużnik nie mógł dysponować środkami zgromadzonymi na rachunku, ale tytko przez dokonanie wypłaty z tego rachunku. Wydanie dyspozycji wpłaty środków na rachunek bankowy organu była dopuszczalne i stanowiło wyraz dobrowolnej wpłaty zgodnie z art. 64 § 5 i 5a u.p.e.a. i tym samym realizację uprawnień wynikających z tego przepisu. Bank nie dokonał samodzielnie przelewu środków na rachunek bankowy organu egzekucyjnego, ale czeka! na zgodę skarżącego. Sam organ również nie mógł żądać od banku realizacji takiego zajęcia przez przekazanie organowi środków zgromadzonych na rachunku bankowym zobowiązanego. Do wpłaty jednak doszło w dniu 21 listopada 2023 r. zgodnie z dyspozycją wydaną przez skarżącego. Błędnie zatem organ przyjmuje, że wpłata została dokonana w wyniku realizacji zajęcia rachunku bankowego przez organ. Powyższy błąd skutkował zastosowaniem art. 64 § 4 i 5a zdanie pierwsze u.p.e.a. i obciążenie skarżącego opłatą egzekucyjną w wysokości 40.000 zl zamiast art. 64 § 5 i 5a zdanie drugie u.p.e.a. i ustalenie opłaty egzekucyjnej w wysokości 20.000 zł.
Według skarżącego przepis art. 64 § 5 i § 5a u.p.e.a. należy interpretować w ten sposób, że jeżeli do czasu wykonania przelewu środków na rachunek bankowy organu dłużnik poleci bankowa dokonanie tego przelewu, należy uznać to za dobrowolną zapłatę zobowiązania.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie jest uzasadniona, ponieważ zaskarżone postanowienie zostało wydane bez naruszenia prawa.
W postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny pobiera określone przez ustawę egzekucyjną koszty egzekucyjne, które zgodnie z art. 64c § 2 u.p.e.a., co do zasady - poza wyjątkami określonymi przez ustawę – obciążają zobowiązanego.
W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny określił zobowiązanemu wysokość kosztów egzekucyjnych na łączną kwotę 40 103,10 zł, w tym opłatę manipulacyjną w wysokości 100 zł (art. 64 § 1 u.p.e.a.), opłatę egzekucyjną w wysokości 40 000 zł (art. 64 § 4 u.p.e.a.) oraz wydatek egzekucyjny w wysokości 3,10 zł (art. 64b § 1 pkt 8 u.p.e.a.).
Nie jest kwestionowana wysokość opłaty manipulacyjnej, która w przypadku wszczęcia egzekucji administracyjnej podwyższona jest do 100 zł.
Zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 i 2 u.p.e.a. wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje między innymi z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego albo doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego dłużnikowi zajętej wierzytelności, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W niniejszej sprawie wszczęcie egzekucji nastąpiło w dniu 16 listopada 2023 r. z chwilą doręczenia pierwszemu bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego.
Wydatek egzekucyjny w wysokości 3,10 zł dotyczył sporządzenia i wysłania zajęcia przez aplikację OGNIVO.
Nie są uzasadnione zarzuty zobowiązanego kwestionującego wysokość określonej przez organ egzekucyjny opłaty egzekucyjnej. Zgodnie z art. 64 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera w egzekucji należności pieniężnej opłatę egzekucyjną w wysokości 10% środków pieniężnych wyegzekwowanych na należność pieniężną, odsetki na dzień wyegzekwowania i koszty upomnienia. Maksymalna wysokość opłaty egzekucyjnej wynosi 40 000 zł odrębnie dla każdego tytułu wykonawczego.
Jednak według art. 64 § 5 u.p.e.a w przypadku zapłaty należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie lub kosztów upomnienia organowi egzekucyjnemu lub wierzycielowi przez zobowiązanego lub przez podmiot wymieniony w art. 71ca § 1 pkt 3 i 5 u.p.e.a., po wszczęciu egzekucji administracyjnej - pobiera opłatę egzekucyjną w wysokości 5% uzyskanych w ten sposób środków pieniężnych na należność pieniężną, odsetki na dzień zapłaty i koszty upomnienia. Maksymalna wysokość tej opłaty wynosi 20 000 zł odrębnie dla każdego tytułu wykonawczego.
Zgodnie z art. 64 § 5a u.p.e.a. jeżeli w egzekucji należności pieniężnej wyegzekwowano i uzyskano w wyniku zapłaty środki pieniężne, maksymalna wysokość opłaty egzekucyjnej wynosi 40 000 zł odrębnie dla każdego tytułu wykonawczego, przy czym maksymalna wysokość opłaty egzekucyjnej naliczonej w wyniku zapłaty wynosi 20 000 zł.
Według skarżącego opłata egzekucyjna powinna wynosić 20 000 zł, a nie 40 000 zł, gdyż to dyspozycja wpłaty zobowiązania na rachunek organu egzekucyjnego wydana przez zobowiązanego przed upływem 7 dni od doręczenia zajęcia bankowi i w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego doprowadziła do całkowitego uregulowania należności. Według skarżącego takie działanie należy uznać za dobrowolną spłatę zobowiązania.
Takie stanowisko zobowiązanego nie jest uzasadnione.
Ze wskazanych wyżej przepisów wynika, że w przypadku wszczęcia egzekucji należności pieniężnej ustawodawca uzależnił wysokość opłaty egzekucyjnej od tego, czy w toku egzekucji organ egzekucyjny uzyska egzekwowaną należność w wyniku wykonania czynności egzekucyjnej czy zaspokojenie nastąpi w wyniku zapłaty należności przez zobowiązanego lub inny podmiot organowi egzekucyjnemu lub bezpośrednio wierzycielowi.
Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi.
Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie:
1) przekazał zajętą wierzytelność organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego;
3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji.
W myśl art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również środki pieniężne, których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia oraz te, które zostały wpłacone na inny rachunek otwarty po dokonaniu zajęcia.
Przez zajęcie egzekucyjne rozumie się czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 1a pkt 18 u.p.e.a.). Powyższe oznacza, że skutkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest wejście organu egzekucyjnego w prawo zobowiązanego do rozporządzania jego wierzytelnością do banku w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Odpowiada temu utrata prawa do rozporządzania wierzytelnością przez zobowiązanego. W rezultacie poza wyjątkami określonymi ustawą, które nie dotyczą niniejszej sprawy, zajęcie rachunku bankowego powoduje, że bank nie może wypłacić środków zobowiązanemu ani na jego polecenie jakiemukolwiek innemu podmiotowi, zaś zobowiązany nie może skutecznie żądać od banku ich wypłaty sobie lub innemu podmiotowi.
W rozpatrywanej sprawie, mimo że w tym samym dniu, to jest 16 listopada 2023 r. nastąpiło zawieszenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa na skutek wniesienia przez zobowiązanego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 35 § 1 u.p.e.a.) oraz zajęcie rachunku bankowego zobowiązanego w M. S.A., to nie ma wątpliwości, że zajęcie rachunku bankowego było skuteczne, ponieważ nastąpiło o godzinie 7.58, czyli przed wniesieniem zarzutu (godzina 18.10). Rezultatem skutecznego zajęcia rachunku bankowego był obowiązek banku przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Przekazanie to mogło mieć miejsce także po zawieszeniu postępowania egzekucyjnego. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego uniemożliwia dokonywanie czynności egzekucyjnych a w razie ich dokonania powoduje że są bezskuteczne. Dłużnik zajętej wierzytelności po zawieszeniu postępowania egzekucyjnego jest nadal związany zajęciem wierzytelności, co oznacza, że nie może świadczyć zobowiązanemu lub wykonywać poleceń zobowiązanego świadczenia podmiotowi trzeciemu, w tym organowi egzekucyjnemu. Jednocześnie dłużnik zajętej wierzytelności w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie powinien powstrzymywać się z przekazaniem należności organowi egzekucyjnemu, ponieważ przekazanie świadczenia temu organowi w wykonaniu zajęcia nie jest czynnością egzekucyjną, której dokonanie byłoby uniemożliwione przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Ponadto w razie świadczeń terminowych przekazanie należności organowi egzekucyjnemu z nadejściem terminu płatności w stosunku do wierzyciela jest konieczne, w celu uniknięcia przez dłużnika zajętej wierzytelności odpowiedzialności w stosunku do jego wierzyciela np. z tytułu odsetek za opóźnienie. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego powoduje, że organ egzekucyjny po otrzymaniu świadczenia od dłużnika zajętej wierzytelności nie może przekazać świadczenia egzekwującemu wierzycielowi na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej oraz pozostałych należności, lecz powinien złożyć je na rachunku depozytowym w oczekiwaniu na podjęcie zawieszonego postępowania. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie jest przeszkodą w dobrowolnym przekazaniu organowi egzekucyjnemu środków pieniężnych przez zobowiązanego lecz przekazanie nie może nastąpić przez polecenie bankowi zapłaty organowi egzekucyjnemu z zajętego rachunku bankowego, ponieważ zobowiązany nie ma prawa rozporządzania wierzytelnością z tego rachunku. Prawo takie ma bank w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym, zgodnie z treścią zajęcia.
W rezultacie należy stwierdzić, że w rozpoznanej sprawie nie są zasadne zarzuty sformułowane w skardze. W szczególności nie jest uzasadniona proponowana przez skarżącego interpretacja przepisów art. 64 § 5 i § 5a u.p.e.a., że jeżeli do czasu wykonania przelewu środków na rachunek bankowy organu zobowiązany poleci bankowi dokonanie tego przelewu, należy uznać to za dobrowolną zapłatę zobowiązania. Przedstawione wyżej skutki zajęcia rachunku bankowego są takie, że zobowiązany w żadnym czasie w okresie zajęcia nie może rozporządzać wierzytelnością z rachunku bankowego (także na rzecz organu egzekucyjnego). W żadnym czasie nie jest także potrzebna zgodna zobowiązanego na przekazanie przez bank organowi egzekucyjnemu należności. Dotyczy to także okresu zawieszenia postępowania egzekucyjnego oraz terminu 7 dni, o którym mowa w art. 80 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 25 marca 2024 r. W rozpatrywanej sprawie M. S.A., wykonując swój obowiązek dłużnika zajętej wierzytelności przekazał należności z tytułu tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu w dniu 23 listopada 2023 r., to jest w piątym dniu od doręczenia zawiadomienia o zajęciu. Przekazanie to było skuteczne, ponieważ upływ terminu 7 dni powiązany był z nakazem przekazania środków niezwłocznie, co oznacza, że bank niezwłocznie po upływie 7 dni od doręczenia zawiadomienia o zajęciu miał obowiązek przekazania środków. Nie wyłączało to możliwości wykonania przez bank swojego obowiązku to jest przekazania organowi egzekucyjnemu środków wcześniej, czyli np. natychmiast po zajęciu a w każdym razie przed upływem terminu 7 dni. Przepisu art. 80 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w brzmieniu przed dniem 25 marca 2024 r. nie można wykładać w ten sposób, że bank miał obowiązek wyczekiwania przez 7 od doręczenia zawiadomienia o zajęciu z przekazaniem środków organowi egzekucyjnemu. Takie ograniczenie nałożone na bank pozbawione byłoby racjonalnego uzasadnienia. W sytuacji kiedy możliwa jest wyżej przedstawiona racjonalna wyładnia przepisu, należy przyjąć tę wykładnię.
W sytuacji kiedy przekazanie przez bank środków na rachunek organu egzekucyjnego było realizacją zajęcia wierzytelności a nie skutkiem wykonania polecenia zobowiązanego zapłaty należności temu organowi, prawidłowe było określenie wysokości opłaty egzekucyjnej bez zmniejszenia jej wysokości na podstawie art. 64 § 5 i § 5a u.p.e.a.
Ustalone przez organ nadzoru okoliczności sprawy, wynikające także z akt egzekucyjnych, były wystarczające do rozstrzygnięcie o wysokości opłaty egzekucyjnej obciążającej zobowiązanego.
W związku z tym nie jest uzasadniony przedstawiony w skardze zarzut naruszenia przepisów postępowania, to jest art. art. art. 7, 7a, 11, 77, 80, 81a k.p.a.
Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935).