I SA/LU 513/24

I SA/Lu 513/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-10-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-08-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Wałejko /sprawozdawca/
Marcin Małek
Monika Kazubińska-Kręcisz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 497
art. 28 ust. 2 i 3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie Sędzia WSA Marcin Małek Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Protokolant asystent sędziego Aleksandra Gazda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2024 r. sprawy ze skargi syndyka masy upadłości Z. spółki akcyjnej w K. w upadłości na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 czerwca 2024 r. nr UP-454/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od składek - oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał
w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 maja 2024 r. nr 938/2024 o odmowie umorzenia należnych odsetek od składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 6 505 zł, obciążających Z. w K. S.A.
w upadłości.
Jak wynika z akt sprawy, syndyk masy upadłości Z. zwrócił się
o umorzenie odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek, wynikających
z ustaleń zawartych w protokole kontroli przeprowadzonej w lipcu 2022 r. Wskazywał na prowadzone postępowanie upadłościowe, informował, że spółka nie prowadzi działalności produkcyjnej i nie uzyskuje dochodu, który mogłaby przeznaczyć na odsetki.
Organ I instancji odmówił umorzenia odsetek, ponieważ w jego ocenie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie ich za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r.
o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., nr 497 – u.s.u.s.).
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy syndyk zakwestionował twierdzenie, jakoby nie można było stwierdzić całkowitej nieściągalności. Zwrócił uwagę na toczące się postępowanie upadłościowe i tłumaczył, że należności nie mogą zostać ściągnięte w drodze egzekucji. Nie zostaną też ściągnięte po zakończeniu postępowania upadłościowego, ponieważ dojdzie do wykreślenia podmiotu z KRS, tym samym spółka przestanie istnieć i organ nie będzie miał możliwości dochodzenia należności. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie dołączono nowych dokumentów.
W zaskarżonej decyzji omówiono sytuację materialną spółki, scharakteryzowano też należności oraz przyczyny ich powstania. Organ odwoławczy wskazywał, że spółka w latach 2020-2022 generowała stratę. Upadłość została ogłoszona przez sąd gospodarczy w dniu 18 czerwca 2020 r. Zgodnie ze sprawozdaniem finansowym syndyka na dzień 30 listopada 2023 r. masa upadłości uzyskała wpływy w wysokości 12.673,24 zł i poniosła wydatki w kwocie 28.838,98 zł. Największym kosztem były należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne od wynagrodzeń osób zatrudnionych przez syndyka. Spółka jest właścicielem
i użytkownikiem wieczystym nieruchomości (terenów przemysłowych i terenu zabudowy mieszkalnej) oraz samochodu ciężarowego.
Organ odwoławczy tłumaczył, że należności objęte wnioskiem są wymagalne
i nie uległy przedawnieniu, zaś ewentualne przyznanie żądanej ulgi stanowiłoby pomoc de minimis. Następnie wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przeanalizował kolejne przypadki nieściągalności, enumeratywnie wyliczone w tym przepisie i wyjaśnił, z jakich przyczyn w jego ocenie żaden z nich nie zachodzi. W szczególności, odnosząc się do przesłanki z art. 28 pkt 3 u.s.u.s. wyjaśniał, że co prawda Z. jest w trakcie postępowania upadłościowego, niemniej nie nastąpiło trwałe zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, spółki nie wykreślono z KRS. Jednocześnie spółka posiada nieruchomość, możliwe jest też przeniesienie odpowiedzialności za jej zobowiązania na członków zarządu. Brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję nie został stwierdzony, nie jest też oczywiste, że postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Możliwości przymusowego dochodzenia należności nie zostały zatem wyczerpane.
Syndyk masy upadłości Z.
w K. S.A. w upadłości zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości, zwracając się o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Zdaniem skarżącego, w sprawie doszło do naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 78 i art. 80 k.p.a. z uwagi na nieuwzględnienie wszystkich okoliczności
i pominięcie faktu, że zobowiązania masy upadłości sięgają prawie czterech milionów złotych, co czyni niemożliwym wyegzekwowanie należności. Spółka jest w stanie upadłości i niemożliwym jest wyegzekwowanie środków z masy upadłości w toku prowadzonego postępowania. Wszystkie dowody wskazują, że nie będzie to również możliwe po zakończeniu postępowania upadłościowego – zarówno wobec spółki, która zostanie wykreślona z rejestru KRS, jak i ostatniego członka zarządu, który nie żyje.
W skardze zarzucono też naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. przez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie i w konsekwencji podjęcie błędnej decyzji co do odmowy umorzenia odsetek, podczas gdy w przedmiotowej sprawie zachodzą podstawy do przyznania takiej ulgi.
Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu ze spisu zlikwidowanych składników masy upadłości z dnia 13 czerwca 2024 r. na wykazanie ceny uzyskanej ze sprzedaży prawa użytkowania wieczystego oraz pozostałych w masie upadłości ruchomości, których łączna kwota nie pozwala na zaspokojenie należności. Wskazywał, że ze sprzedaży prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] oraz pozostałych w masie upadłości środków ruchomych uzyskano – po pomniejszeniu o podatek od towarów
i usług – 722 000 zł. Kwota ta nie wystarcza nawet na zaspokojenie wszystkich wierzycieli hipotecznych.
Odpowiadając na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się o jej oddalenie. Złożył też wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Na rozprawie w dniu 30 października 2024 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał dodatkowy składnik majątkowy – prawo użytkowania wieczystego – i w postępowaniu upadłościowym trwają czynności sprawdzające w tym zakresie. Stwierdził, że podstawą nieściągalności jest art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Wniósł jednocześnie o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że Sąd nie uwzględnił wniosku
o dopuszczenie dowodu z dokumentu – spisu zlikwidowanych składników masy upadłości. W myśl art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) warunkiem przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów jest m.in., aby był on niezbędny do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. W ocenie Sądu dowody, zgromadzone w aktach sprawy, uzupełnione powszechnie dostępnymi zapisami ksiąg wieczystych są wystarczające dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Nadto przedstawiony jako dowód spis nie obejmuje sprzedaży wszystkich składników masy upadłości – nie został zbyty udział w użytkowaniu wieczystym nieruchomości zabudowanej zabudową mieszkaniową, co zostanie omówione poniżej.
Przechodząc do rozważań, dotyczących istoty sprawy wypada wskazać, że stosownie do art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności – z nie mającym w niniejszej sprawie znaczenia zastrzeżeniem, dotyczącym płatników, będących jednocześnie ubezpieczonymi. Przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność, zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Większość wskazanych w tym przepisie okoliczności nie może odnosić się do przedmiotowych odsetek, co zostało omówione w zaskarżonej decyzji. Z oczywistych względów nie zrealizował się przypadek całkowitej nieściągalności związany ze śmiercią dłużnika, o jakim mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1, nie miało miejsce oddalenie wniosku ogłoszenie upadłości dłużnika bądź umorzenie postępowania upadłościowego (art. 28 ust. 3 pkt 2), należność nie została zaspokojona w postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym (art. 28 ust. 3 pkt 4
i pkt 4b), należność przewyższa koszty upomnienia (art. 28 ust. 3 pkt 4a), upadłość nie dotyczy konsumenta (art. 28 ust. 3 pkt 4c), a naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję (art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.).
W realiach sprawy można było rozważać zaistnienie jedynie dwóch przypadków, które ustawodawca uznał za oznaczające całkowitą nieściągalność należności, a mianowicie sytuacji, w której nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności lub braku małżonka, następców prawnych i możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.) oraz sytuacji,
w której oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.).
Odnosząc się do przesłanki, opisanej w art. art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. trzeba wskazać, że organy administracji nie miały podstaw do przyjęcia, iż doszło do zaprzestania prowadzonej działalności gospodarczej. Należy podzielić prezentowany w orzecznictwie pogląd, w myśl którego na posiadanie statusu przedsiębiorcy nie wpływa fakt ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku, bowiem skutkiem ogłoszenia upadłości jest utrata zarządu nad majątkiem, natomiast upadły nie traci ani zdolności prawnej, ani zdolności do czynności prawnych. Nie zmienia się jego status prawny - w dalszym ciągu pozostaje podatnikiem i przedsiębiorcą, może nadal prowadzić działalność gospodarczą albo nie wykonywać faktycznie działalności gospodarczej przez jakiś czas. Ogłoszenie upadłości nie zawsze prowadzi do likwidacji upadłego podmiotu. Dopiero ustanie bytu prawnego spółki (rozwiązanie, likwidacja) i wykreślenie jej z Krajowego Rejestru Sądowego spowoduje, iż przestanie ona być przedsiębiorcą. Wtedy też dopiero można mówić o trwałym zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 października 2019 r., II FSK 936/18). Ponieważ upadła spółka nie została wykreślona z KRS, nie można mówić, że zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. W tej sytuacji traci na znaczeniu podnoszona w skardze okoliczność śmierci ostatniego członka zarządu spółki, na którego można byłoby przenieść odpowiedzialność za należności. Dla zaistnienia omawianej przesłanki nieściągalności konieczne byłoby bowiem zarówno zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jak i stwierdzenie braku osób, mogących odpowiadać za należności na zasadach, określonych w Ordynacji podatkowej.
W ocenie Sądu nie można też uznać za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Skarżący rzecz jasna ma rację, że prowadzenie egzekucji w trakcie otwartego postępowania upadłościowego nie jest możliwe. Natomiast nie sposób się zgodzić z wnioskami strony co do skutków upadłości. W skardze wskazano, że łączne zobowiązania masy upadłości sięgają prawie 4 000 000 zł. Jak jednak wskazano w zaskarżonej decyzji, spółka była użytkownikiem wieczystym nieruchomości, objętej księgą wieczystą nr [...] (tereny przemysłowe) oraz posiadała 1/6 udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości, objętej księgą wieczystą nr [...] (zabudowa mieszkalna). Wypada zauważyć, że jak wynika z treści pierwszej z wymienionych ksiąg wieczystych, użytkowanie wieczyste nieruchomości stanowiącej tereny przemysłowe przy ul. [...] w K. zostało zbyte jeszcze przed datą wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jednak kilkunastodniowy odstęp pomiędzy zawarciem umowy, na podstawie której spółkę wykreślono jako użytkownika wieczystego (10 czerwca 2024 r.) a wydaniem zaskarżonej decyzji (26 czerwca 2024 r.) pozwala przypuszczać, że w czasie rozpatrywania sprawy przez organ wyzbycie się prawa użytkowania wieczystego nie było jeszcze ujawnione
w księdze wieczystej. Brak właściwych ustaleń w tym zakresie pozostaje jednak bez wpływu na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia, ponieważ spółce przysługiwał i nadal przysługuje udział w użytkowaniu wieczystym drugiej ze wskazanych nieruchomości, na której znajduje się zabudowa mieszkalna. Zgodnie
z zapisami księgi wieczystej nr [...] nieruchomość ta, położona przy ul. [...] w K. , ma powierzchnię 0,9325 ha i jest zabudowana budynkiem mieszkalnym wielorodzinnym, posiadającym dziewięć klatek schodowych. Jak zaś poinformował pełnomocnik skarżącego na rozprawie w dniu 30 października 2024 r., prawo użytkowania wieczystego było dodatkowym składnikiem majątkowym, wskazanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a czynności wyjaśniające
w tym zakresie w postępowaniu upadłościowym dopiero są podejmowane. Na tym etapie nie da się zatem rozstrzygnąć, jakie kwoty mogą zostać w związku z tą nieruchomością uzyskane w postępowaniu upadłościowym, a co za tym idzie – niemożliwa jest ocena, jakie kwoty mogą zostać jeszcze wyegzekwowane
w przyszłości. Co istotne, w świetle art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. dla przyjęcia nieściągalności nie wystarcza nawet uzasadnione przypuszczenie, że postępowanie egzekucyjne nie doprowadzi do uzyskania kwot przewyższających wydatki na egzekucję – taka dysproporcja kwot uzyskanych i wydanych musi być oczywista. Skoro zaś nie można stwierdzić, jaką wartość ma udział w użytkowaniu wieczystym nieruchomości i jakie kwoty będzie można z tego tytułu uzyskać – czy to w ramach postępowania upadłościowego, czy też po jego zakończeniu – to nie sposób mówić
o oczywistości sytuacji, wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.
Nie potwierdziły się zatem zarzuty skargi, zarówno te dotyczące niezastosowania art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., jak i powiązane z nimi zarzuty
w zakresie przepisów postępowania, w ocenie skarżącego naruszonych przez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy. Co do zasady w toku postępowania podjęto wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Wskazane wyżej kwestie, których organ nie dostrzegł
i nie ustalił, pozostają bez wpływu na wynik sprawy. Jak już była o tym mowa, śmierć osoby, na którą można było przenieść odpowiedzialność za należności upadłej spółki nie jest istotna dla rozstrzygnięcia sprawy i nie oznacza całkowitej nieściągalności, skoro nie doszło do zaprzestania działalności gospodarczej. Z kolei zbycie użytkowania wieczystego jednej nieruchomości nie świadczy jeszcze o niemożliwości wyegzekwowania kwot wyższych od kosztów egzekucji, skoro spółka posiada jeszcze udział w użytkowaniu wieczystym innej nieruchomości. Decyzja zawiera wszystkie elementy, wymagane prawem (art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.), w szczególności omówiono w niej zarówno ustalenia faktyczne, jak i prawne podstawy rozstrzygnięcia w sposób, umożliwiający stronie zapoznanie się ze stanowiskiem organu, a Sądowi dokonanie kontroli zgodności z prawem. Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. strona mogła wziąć czynny udział w sprawie, m.in. w obu instancjach zawiadomiono ją
o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i możliwości wypowiedzenia się co do materiału dowodowego.
Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę, za podstawę przyjmując art. 151 p.p.s.a.