I SA/Lu 486/23

I SA/Lu 486/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-01-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Wałejko
Marcin Małek /sprawozdawca/
Monika Kazubińska-Kręcisz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1270
art. 64 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca), Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Protokolant Starszy sekretarz sądowy Ewelina Piskorek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 lipca 2023 r. nr SKO.41/1875/PO/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Centrum Interwencji Kryzysowej w L. z dnia 17 lutego 2023 r. nr CIK.OWI.446.06.2023; II. przyznaje adwokatowi A. Z. kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy), w tym VAT tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. B. (strona, skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Lublinie (Kolegium, organ odwoławczy) z 31 lipca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Centrum Interwencji Kryzysowej w Lublinie (Dyrektor) z 17 lutego 2023 r., znak: CIK.OWI.446.06.2023 odmawiającą umorzenia opłaty za pobyt strony w Ośrodku Wczesnej Interwencji dla Osób z Problemem Alkoholowym i ich Rodzin [...] w dniach 1-2 czerwca 2021 r. oraz 26-27 września 2021 r. w łącznej kwocie 637,74 zł.
Z akt sprawy wynika, że strona zwróciła się do Dyrektora z wnioskiem o umorzenie opłaty za jej pobyt w Ośrodku, podnosząc, że jest inwalidą I grupy z niską emeryturą, która nie starcza na leki, opłaty, jedzenie. Choruje na raka, cukrzycę oraz miażdżycę nóg, co utrudnia jej chodzenie. Mieszka sama i nie korzysta z żadnej pomocy, gdyż jej na nią nie stać.
Dyrektor decyzją z 17 lutego 2023 r., wydaną na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 305 ze zm.; dalej jako u.f.p.) w zw. z uchwałę Nr 767/XXXI/2017 Rady Miasta Lublin z dnia 26 czerwca 2017 r. w sprawie upoważnienia Dyrektora Centrum Interwencji Kryzysowej w Lublinie do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej w zakresie stosowania ulg w spłacie niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, stanowiących dochody Gminy Lublin (Dz. Urz. Woj. Lubel. z dnia 10 lipca 2017 r. poz. 2904) odmówił umorzenia przedmiotowej opłaty.
Organ stwierdził, że wobec wskazywanej przez stronę trudnej sytuacji materialnej i życiowej wezwał ją do przedłożenia dokumentów wskazujących na istnienie "ważnego interesu dłużnika" lub "interesu publicznego" w udzieleniu wnioskowanej ulgi. W odpowiedzi strona przedłożyła tylko pismo z Trzeciego Urzędu Skarbowego w Lublinie o zwolnieniu spod egzekucji uzyskiwanych środków. Nie przedłożyła natomiast żadnych dokumentów potwierdzających między innymi historię choroby, trudną sytuację materialną (np. koszty leków i leczenia, umowy kredytowe), zaświadczenia o całościowym dochodzie rodziny, dowodów dokumentujących wydatki związane z utrzymaniem mieszkania oraz informacji o korzystaniu z pomocy osób trzecich lub instytucji.
W tej sytuacji Dyrektor uznał, że brak jest możliwości ustalenia sytuacji dochodowej strony, co uzasadnia wydanie decyzji odmownej.
Ponadto, w ocenie Dyrektora w sprawie nie zachodzą także okoliczności potwierdzające zaistnienie "interesu publicznego". Zastosowanie ulgi nie przyczyni się bowiem w jakikolwiek sposób do ochrony wspólnych dla społeczeństwa wartości, w szczególności równości obywateli wobec prawa.
Od decyzji tej strona wniosła odwołanie, podnosząc, że nie posiada pieniędzy na życie gdyż wszystkie środki finansowe przeznacza na leki. Jest poważnie chora m.in. na raka (leczy się w Szpitalu Wojskowym w Lublinie) oraz na cukrzycę (przyjmuje insulinę). Wskazała także, że przedstawiła zaświadczenie od komornika, iż nie może on pobierać od niej żadnych pieniędzy. Końcowo poinformowała, iż czeka na wezwanie do Domu Starców [...] Do odwołania załączyła kserokopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 2 września 2020 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji do 30 września 2023 r.
Ponadto skarżący w odrębnym piśmie zaznaczył, że nie ma problemów alkoholowych i nigdy się nie leczył z tego powodu i, że w ogóle nie pije alkoholu. Wskazał, że nie ma żadnych umów kredytowych, gdyż żaden bank nie udzieli mu kredytu ze względu na małą emeryturę w wysokości 840,00 zł. Powtórzył, że nie posiada pieniędzy gdyż wszystko przeznacza na opłaty i leki, które są bardzo drogie i w związku z tym "połowy" z nich nie wykupuje. Posiada I grupę inwalidzką, jest chory na raka oraz cukrzycę i przyjmuje 4 razy dziennie insulinę. Ma zakaz pracy i nie korzysta z pomocy domowej gdyż nie stać go na jej opłacenie. Ma chore nogi i zawroty głowy, porusza się o kulach, co powoduje, iż samodzielne załatwienie spraw jest w bardzo poważnym stopniu ograniczone (pójście do lekarza, na zakupy). Obiady opłaca w Domu Seniora na ul. [...] w [...] w kwocie 200,00 zł, gdyż sam nie jest w stanie nic zrobić. Z tych powodów prosi o umorzenie grzywny. Powtórzył, że oczekuje na zabranie do Domu Pomocy Społecznej gdyż "wszystko ma załatwione". Do pisma załączył kartę informacyjną z leczenia szpitalnego z 16 października 2022 r. i 13 stycznia 2023 r., opis badania klatki piersiowej z 10 lutego 2023 r.
Kolegium, przywołaną na wstępie decyzją utrzymało decyzję Dyrektora w mocy. W jej uzasadnieniu omówiło przesłanki umorzenia, powołał się przy tym na orzecznictwo sądów i stwierdziło, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek umorzenia.
Materialnoprawną podstawę zastosowania ulgi w spłacie zobowiązania z tytułu opłaty za pobyt w Ośrodku w postaci jej umorzenia w całości stanowi art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a) u.f.p. Zgodnie jego treścią, właściwy organ może, na wniosek zobowiązanego, umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Jak podkreśliło, nawet wystąpienie przesłanki "ważnego interesu podatnika" lub przesłanki "interesu publicznego" nie skutkuje nałożeniem na organ prawnego obowiązku umorzenia zaległości podatkowej. Jednocześnie strona składając wniosek o umorzenie zaległości powinna odpowiednio go uzasadnić, podając pełne informacje o stanie majątkowym i obecnej sytuacji finansowej, zdrowotnej, rodzinnej lub inne mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. W interesie strony leży zatem podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie ich utrwalenia w dokumentach.
W ocenie Kolegium, skarżący nie udowodnił natomiast wystąpienia przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" lub "interesu publicznego. Nie podał bowiem wyczerpujących i konkretnych oraz pełnych informacji dotyczących jego sytuacji finansowej, majątkowej (wysokość uzyskiwanych dochodów z tytułu emerytury, wysokość ponoszonych wydatków związanych z kosztami leczenia, ponoszonymi opłatami za mieszkanie itp.) oraz nie udokumentował tej sytuacji stosownymi dokumentami. Poza bardzo ogólnymi wyjaśnieniami, nie zaoferował żadnych dowodów, z wyjątkiem dotyczących jego sytuacji zdrowotnej, która choć jest niewątpliwie trudna to jednak jest tylko jednym z elementów dotyczących całokształtu egzystencji i nie może być analizowana w oderwaniu od pozostałych aspektów związanych z warunkami materialnymi i finansowymi.
W ocenie Kolegium, w rozpoznawanej sprawie, za brakiem wystąpienia przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" przemawia także jego sytuacja materialne w jakiej się znajduje. Skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości 840,00 zł miesięcznie, która w całości podlega ochronie przed przymusowym zaspokojeniem na poczet wymagalnej opłaty. W konsekwencji odmowa umorzenia opłaty nie spowoduje pogorszenia sytuacji materialnej strony przez pozbawienie jej części dochodów przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb życiowych, zakup leków, jedzenia (m.in. wykupienie obiadów), środków higieny i czystości z uwagi na wskazaną ochronę tych dochodów. Brak umorzenia zaległej opłaty nie spowoduje, że uzyska dodatkowe środki finansowe, które będzie mógł przeznaczyć na poprawę swojej sytuacji życiowej np. w postaci opłacenia opieki.
Nadto Kolegium dodał, że osobom, które pobierają emeryturę przysługuje prawo do dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego (tzw. "13 emerytura"). Tym samym można przyjąć, że skarżący w kwietniu 2023 r. uzyskał "dodatkowe" środki pieniężne w wysokości 1.588,44 zł (brutto), która to kwota może być przeznaczona w całości na cele związane z utrzymaniem mieszkania, wyżywieniem i koniecznym leczeniem (zakupem leków), biorąc pod uwagę, że z kwoty dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego nie dokonuje się potrąceń i egzekucji. Tym samym nie zachodzi obawa, że świadczenie to zostanie przeznaczone na realizację zajęcia środków pieniężnych na rachunku bankowym. Zdaniem Kolegium, można także przyjąć, że strona uzyska w tym roku "dodatkowe świadczenie" (tzw. "14 emerytura"), którą będzie mogła także przeznaczyć na poprawę swojej sytuacji bytowej. Także w przypadku tego świadczenia nie dokonuje się potrąceń i egzekucji.
Skarżący posiada zatem majątek (dysponuje własnym mieszkaniem) i środki finansowe pozwalające mu na zapewnienie choćby minimum egzystencji. Ponadto odmowa umorzenia opłaty za pobyt w Ośrodku nie spowoduje faktycznego pogorszenia jego sytuacji materialnej i zdrowotnej. Z kolei jej umorzenie nie poprawi jego sytuacji finansowej i zdrowotnej.
Skarżący obecnie nie dysponuje źródłami dochodu, z których można by w sposób przymusowy, w drodze egzekucji administracyjnej, skutecznie zaspokoić należność z tytułu opłaty za pobyt w Ośrodku, z powodu ochrony tych dochodów, przed potrąceniami i egzekucją. W konsekwencji prowadzona egzekucja administracyjna nie spowoduje pogorszenia sytuacji materialnej strony przez pozbawienie jej części dochodów przeznaczonych na zaspokojenie potrzeb życiowych czy też majątku, z uwagi na wskazaną ochronę tych dochodów. Zatem nie można przyjąć, że w konsekwencji ewentualnego egzekwowania opłaty pogłębi się niełatwa sytuacja materialna strony.
W ocenie Kolegium, również okoliczność, iż obecny stan zdrowia nie pozwala stronie zasadniczo podjąć żadnej dodatkowej pracy, celem poprawy swojej sytuacji materialnej i uzyskanie środków finansowych na pokrycie opłaty, nie podważa powyższego stanowiska. Nie można bowiem wykluczyć, że w przyszłości zobowiązany uzyska pewne dochody pozwalające na uregulowanie opłaty za pobyt w Ośrodku bądź jej przymusowe zaspokojenie w drodze egzekucji administracyjnej, np. poprzez uzyskanie świadczenia emerytalnego w kwocie wyższej niż kwota wolna od egzekucji i potrąceń.
Kolegium dodało również, że to skarżący swoim świadomym działaniem przyczynił się do umieszczenia go w Ośrodku, co także miało miejsce wcześniej. Kolegium decyzją z 2 marca 2018 r. umorzyło w całości opłatę za pobyt skarżącego w Ośrodku w dniach 9 i 10 czerwca 2017 r. Wówczas uznało, że w sprawie występują przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego" przemawiające za umorzeniem tej opłaty. Jednakże decyzja ta była podjęta w innym stanie faktycznym, w szczególności dotyczącym sytuacji finansowej strony. Natomiast obecnie można przyjąć, że o ile stan zdrowia skarżącego nie uległ poprawie, to jednak jego sytuacja finansowa zmieniła się na korzyść poprzez wzrost kwoty uzyskiwanych środków finansowych, a przede wszystkim poprzez pewność uzyskiwania stałych dochodów w postaci świadczenia emerytalnego czy też świadczeń "nadzwyczajnych" w formie dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego i kolejnego dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego. Wskazane świadczenia pozwalają, na zapewnienie stronie minimum egzystencji i są chronione przed potrąceniami i egzekucją. Zatem obecny stan faktyczny nie potwierdza wystąpienia przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" lub "interesu publicznego" warunkujących ewentualne umorzenie opłaty.
Końcowo Kolegium podniosło, że w sprawie trzeba również zwrócić uwagę na funkcję, jaką ma spełniać obciążenie obowiązkiem zapłaty należności. Jest to przede wszystkim funkcja wychowawcza, która ma na celu zmobilizowanie strony do tego, by w przyszłości nie zachowywał się już w sposób skutkujący koniecznością umieszczenia go w Ośrodku.
W skardze strona skarżąca powołując się na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną podniosła, że choruje na nowotwór, cukrzycę, zapalenie trzustki oraz uraz głowy i nie stać jej na opłacenie przedmiotowej opłaty, czego nie wzięto pod uwagę rozpoznając wniosek o umorzenie przedmiotowej opłaty.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Postanowieniem z 19 września 2023 r. sygn. akt I SPP/Lu 89/23 referendarz sądowy tut. sądu przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Sąd administracyjny wykonuje wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli decyzje wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, badając czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego i przestrzegano przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja organ pierwszej instancji powinny zostać uchylone.
W przedmiotowej sprawie istotę sporu pomiędzy skarżącym a organem administracji stanowi odmowa umorzenia opłaty za pobyt skarżącego w Ośrodku Wczesnej Interwencji dla Osób z Problemem Alkoholowym i ich Rodzin w [...] w dniach 1-2 czerwca 2021 r. oraz 26-27 września 2021 r.
Opłata ta stanowi nieopodatkowaną należność budżetową o charakterze publiczno-prawnym określoną w pkt. 7 art. 60 u.f.p., a więc organ może zastosować określone w u.f.p. ulgi w jej spłacie.
Zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2 u.f.p. należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego:
a) umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem dłużnika
lub interesem publicznym,
b) umarzać w części, odraczać terminy spłaty całości albo części należności lub rozkładać na raty płatności całości albo części należności - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi zobowiązanego.
Zatem aby organ mógł zastosować ulgę w postaci umorzenia kary w całości winna zaistnieć jedna z przesłanek określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2 a), tj. ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Trafnie wskazało Kolegium, że pojęcia ważnego interesu dłużnika oraz interesu publicznego nie zostały zdefiniowane w ustawie, stąd ich znaczenie wypracowane zostało przez orzecznictwo sądów administracyjnych.
I tak, przez ważny interes zobowiązanego należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Przy czym pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. O istnieniu ważnego interesu dłużnika nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoka rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny (por. wyrok WSA w Warszawie z 21 listopada 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 2119/12).
Z kolei przesłankę "interesu publicznego" interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi także wątpliwości, że interpretując ustawowy termin "interes publiczny" należy uwzględnić zasady konstytucyjne w tym: zasadę zaufania obywatela do państwa (wynikająca z art. 2 Konstytucji RP) i zasadę zabezpieczenia społecznego dla osób, które pozostają bez pracy i bez środków utrzymania bez własnej winy (art. 67 ust. 2 Konstytucji RP) - por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2010 r. sygn. akt II FSK 689/09.
Nie jest kwestionowane także w orzecznictwie, że przy ocenie istnienia przesłanek "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego" należy uwzględnić nie tylko okoliczności powstania zaległości, ale także również aktualną w dacie orzekania sytuację podatnika, w tym również jego sytuację rodzinną i ekonomiczną (por. wyrok NSA z 31 października 2012 r., II FSK 510/11), a zatem, czy spłata zaległości, o umorzenie której wnosi zobowiązany, nie nastąpi kosztem zaspokojenia podstawowych potrzeb jego i jego najbliższych.
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy, sąd stwierdził, że organy naruszyły prawo w zakresie oceny wystąpienia przesłanek umorzenia. W sprawie organy obu instancji stwierdziły, że nie wystąpiła żadna z przesłanek umorzenia.
Dyrektor argumentował, że skarżący nie udokumentował swojej trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej na które się powoływał. Kolegium zaś uznało, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwalał na sformułowanie oceny w tym zakresie, jednakże jego zdaniem, strona nie znajduje się w takiej sytuacji, która stanowiłaby o istnieniu "ważnego interesu zobowiązanego" lub "interesu publicznego".
W ocenie sądu organy, wywodząc takie wnioski, nie uwzględniły materiału dowodowego sprawy i pozostawiły poza swoimi rozważaniami argumenty wskazywane przez stronę, w tym istotne dla rozstrzygnięcia sprawy kwestie sytuacji zdrowotnej i majątkowej strony.
Nawiązując do stanowiska Dyrektora wskazać należy, iż oczywiste jest, że strona, kierując wniosek o umorzenie określonej należności, powinna wykazać, że przemawia za tym ważny interes zobowiązanego, w tym, że ulga powinna być jej udzielona ze względu na ciężką sytuację majątkową i osobistą, gdyż to strona wywodzi z tej sytuacji pozytywne dla siebie skutki prawne. Jednakże organ również ma obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej, a więc nie powinien być bierny przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy, z którego winien wyciągnąć wnioski adekwatne do ustaleń. Organ przede wszystkim nakładając na stronę obowiązki przedstawienia właściwych dokumentów powinien czynić to z uwzględnieniem stopnia rozeznania wnioskodawcy. Nie każda bowiem osoba w takim samym stopniu posiada zdolność oceny otaczającej ją rzeczywistości w tym choćby minimalnego rozeznania prawnego. Są bowiem osoby, które nawet w zgromadzeniu podstawowych dokumentów potrzebuje pomocy, nie mówiąc już o właściwym zrozumieniu wezwania. W tego typu przypadkach nie można korzystać z typowych (standardowych) procedur dowodowych lecz z należytą uwagą powinno dążyć się do przestawienia stronie sytuacji w jakiej się znajduje, w tym przejąć również na siebie obowiązek ustalenia sytuacji życiowej wnioskodawcy. Organ administracji publicznej posiada bowiem wszelkie uprawnienia do ustalenia sytuacji materialnej strony chociażby poprzez wystąpienie do innych organów z odpowiednim zapytaniem. Jakkolwiek zatem wystąpienie z wnioskiem o umorzenia określonej opłaty na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 2 nakłada na wnioskodawcę obowiązek udokumentowania wniosku, to jednak przepisu tego nie można odczytywać w ten sposób, że w całości przerzuca ciężar dowodu na wnioskodawcę, w szczególności gdy jest nim osoba w podeszłym wieku, schorowana i mająca problemy z chodzeniem. Konkludując, wymóg udokumentowania wniosku nie zwalnia organu administracji od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.
Kolegium argumentując zaś brak przesłanek umorzenia oparło się na okolicznościach otrzymania przez skarżącego 13-stej i 14-stej emerytury, fakcie wyjęcia spod egzekucji otrzymywanych przez skarżącego świadczeń oraz braku wpływu na sytuację strony ewentualnego umorzenia przedmiotowej opłaty. Z argumentacją tą nie sposób się zgodzić.
Mianowicie, jak już wyżej wskazano, ważny interes zobowiązanego nie może być ograniczony tylko do sytuacji nadzwyczajnych ale dotyczy również normalnej sytuacji ekonomicznej, wysokości uzyskiwanych przez zobowiązanego dochodów oraz wydatków, jak również winien uwzględniać czy zapłata należności w konkretnych okolicznościach nie spowoduje nadmiernego obciążenia finansowego czy innych ciężkich skutków.
Organ odwoławczy w sprawie skoncentrował się wyłącznie na fakcie, że strona poprzez otrzymanie wskazanych "dodatkowych" świadczeń dysponuje wystarczającymi środkami na zapłatę przedmiotowej należności w wysokości przekraczającej 600 zł i uznał, że jest to decydujące dla stwierdzenia braku ważnego interesu zobowiązanego. Sąd nie podziela takiego toku rozumowania. Zdaniem sądu fakt otrzymywania takich świadczeń w żaden sposób nie wskazuje, że dochody skarżącego są na poziomie wystarczającym na spłatę przedmiotowej opłaty. W tym zakresie organ całkowicie bowiem pominął aktualny stan zdrowia skarżącego, zaś otrzymywanych środków nie odniósł do potrzeb związanych z posiadanymi przez stronę chorobami.
Nie trzeba dokonywać skrupulatnego sumowania kosztów życia skarżącego z uwzględnieniem stanu jego zdrowia aby zauważyć, że posiadane przez skarżącego środki finansowe nie są kwotą wystarczającą na comiesięczną godziwą egzystencję. Jednocześnie nie potrzeba posiadać szczególnej wiedzy medycznej aby uznać, że stan zdrowia skarżącego jest bardzo zły, co niewątpliwie wpływa nie tylko na jego funkcjonowanie ale również w sposób szczególny na koszty życia. Warto jedynie nadmienić o zaawansowanej chorobie onkologicznej, wieloletniej cukrzycy wymagającej przyjmowania insuliny 4 razy dziennie i skutkującej zapaściami (utratą przytomności). Ponadto zawroty głowy wynikające ze zmian kostnych w obrębie czaszki oraz miażdżyca kończyn dolnych utrudniająca skarżącemu chodzenie. Nie bez znaczenia przy tym jest sam wiek skarżącego oraz posiadanie orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji, co już samo w sobie wskazuje na trudną sytuację zdrowotną strony.
W ocenie Sądu powyższe oznacza, że w zaskarżonej decyzji organ nie ocenił obiektywnie sytuacji finansowej skarżącego, w kontekście jego aktualnych możliwości płatniczych. Należy pamiętać, że przy ocenie stanu materialnego skarżącego oraz ewentualnie stanu jego zdrowia i w konsekwencji tego, czy zachodzi ważny interes dłużnika, nie można zapominać o zasadach logicznego rozumowania i tym, że w niczyim interesie, także Państwa i finansów publicznych, nie leży, aby zmuszając dłużnika do spłaty zaległości spowodować po jego stronie niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Zawężenie ustawowych wymagań umarzania należności pieniężnych do przypadków, w których dłużnik - wskutek uiszczenia należności - miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać ze środków pomocy społecznej, jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść dłużnika (por. NSA w wyroku z 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt II GSK 170/12)
Powyższe również oznacza, że interes publiczny nie powinien być rozumiany, jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powodowałaby konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych, do innej, kolejnej formy pomocy państwa, niewątpliwie nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyrok WSA w Warszawie z 12 czerwca 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 2218/16). Co więcej, stanowisko organu w zakresie oceny braku wystąpienia przesłanki ważnego interesu publicznego sąd ocenia jako nieuwzględniające okoliczności sprawy. Organ w ramach rozważenia interesu publicznego przywołał potrzebę uwzględnienia wartości wspólnych, jednak nie wskazał na żadne inne wartości oprócz konieczności ponoszenia należności publicznoprawnych. W ocenie sądu w sprawie niezbędne jest także uwzględnienie zasady sprawiedliwości i poszanowanie prawa do godnego życia.
Mając na uwadze powyższe rozważania oraz ustalone okoliczności niniejszej sprawy, w tym w szczególności sytuację materialną oraz zdrowotną skarżącego, zdaniem sądu nie została oceniona obiektywnie sytuacja życiowa w jakiej aktualnie się znajduje, w tym jego zdolności płatnicze.
Okoliczności podane przez stronę prowadzą natomiast do wniosku, że jej sytuacja finansowa nie należy do łatwych. Biorąc pod uwagę wysokość otrzymywanych przez skarżącego świadczeń przy konieczności pokrycia kosztów życia, w tym kosztów leczenia wielu posiadanych chorób, w powiązaniu z wysokością należności, do uiszczenia której został zobowiązany, trudno przyjąć, że może to pozostawać w zgodzie z interesem publicznym i słusznym interesem obywatela. W ocenie sądu powyższe oznacza, że w zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśnił w pełni sytuacji finansowej strony, a z kolei podane przez stronę okoliczności nie zostały ocenione obiektywnie w kontekście jej aktualnych możliwości płatniczych.
Jednocześnie sąd nie podziela argumentacji Kolegium, co do konieczności uwzględnienia - w kontekście przedmiotowej sprawy - funkcji, jaką ma spełniać obciążenie obowiązkiem zapłaty przedmiotowej należności. Jakkolwiek słuszna i pożądana jest sytuacja w której skarżący już nigdy nie będzie przebywała w Ośrodku, to jednak akta sprawy nie pozwalają ustalić z jakich powodów skarżący się tam znalazł. Art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi stanowi, że do tego typu placówki trafiają nie tylko osoby będące w stanie nietrzeźwości, które swoim zachowaniem dają powód do zgorszenia w miejscu publicznym lub w zakładzie pracy albo zagrażają życiu lub zdrowiu innych osób, lecz równie takie które same znajdują się w okolicznościach zagrażających ich życiu lub zdrowiu. Przepis ten opisuje zatem wiele sytuacji, które nie zawsze w prosty sposób można powiązać z winą danej osoby.
Ponadto, okoliczność że organ już raz umorzył skarżącemu opłatę z tego samego tytułu, nie oznacza, że nie może tego uczynić po raz kolejny. Żaden przepis prawa nie stanowi bowiem, że instytucja umorzenia może być wykorzystana tylko jeden raz w stosunku do tego samego podmiotu i przedmiotu sprawy. W każdej sprawie należy brać pod uwagę indywidualne okoliczności. Nie jest przy tym również tak, że sytuacja życiowa skarżącego przy pierwszym umorzeniu opłaty była gorsza od obecnej. Rację ma Kolegium, że była gorsza jeśli chodzi o wielkość dochodów skarżącego, jednak była znacznie lepsza jeśli chodzi o stan jego zdrowia. Obecnie choroby posiadane przez stronę skutkują zwiększeniem wydatków na ich leczenia. Zdrowie jest natomiast najważniejszą wartością egzystencji człowieka.
Jednocześnie dla porządku wyjaśnienia wymaga, że organ wydając zaskarżoną decyzje nie działał w ramach uznania administracyjnego. Organ działa w ramach uznania dopiero na etapie, gdy stwierdzi, że w sprawie istnieje ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny, gdyż ocena w tym przedmiocie wykracza poza zakres uznania i jest kategorią obiektywną, wynikającą z ustalonego w sprawie stanu faktycznego. W tego typu postępowaniach wyróżnić należy dwa etapy. W pierwszym organ powinien ocenić, czy w danej sprawie zaszła choćby jedna z dwóch wspomnianych wyżej przesłanek ulgi, a w razie stwierdzenia, że taka nie zaszła, powinien odmówić zastosowania ulgi. Decyzja w tym zakresie, tj. ustalenia materialnoprawnej przesłanki zastosowania ulgi, nie ma charakteru uznaniowego, lecz związany. Drugi etap aktualizuje się wtedy, gdy organ uzna istnienie przesłanki, a polega on na wykazaniu, dlaczego w tej sprawie, pomimo istnienia przesłanki, ulga nie zostaje przyznana. Tylko ten właśnie drugi etap cechuje się uznaniowością, co jednak nie oznacza dowolności. Decyzje w przedmiocie ulg jako decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sądową kontrolą nie jest objęte rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonanego przez organ wyboru. Sądy administracyjne nie są bowiem uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z 15 lipca 2008 r. sygn. akt II FSK 660/07, wyrok NSA z 16 lipca 2013 r. sygn. akt II FSK 2148/11).
W konsekwencji stwierdzić należało, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p, poprzez jego nieprawidłową wykładnię, a w następstwie tego organy naruszyły również art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. i wymienione naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.
O wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu, sąd orzekł natomiast na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt.1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U z 2019 r. poz. 18) przyznając mu wynagrodzenie w kwocie 590,40 zł brutto, mając na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt. SK 78/21 (OTK-A 2023, nr 20).
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobligowany będzie uwzględnić stanowisko sądu. Ponadto sąd mając na uwadze charakter uznaniowy instytucji umorzenia, przypomina, że organ, korzystając z przyznanego mu prawa do podjęcia decyzji w zakresie udzielenia ulgi, nie powinien tego uznania nadużywać. Rozstrzygnięcie, nawet podjęte w granicach uznania, nie może budzić zastrzeżeń ze względu na jego obiektywną niesprawiedliwość.