I SA/Lu 471/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku A.R. o zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za sierpień i wrzesień 2020 r. ZUS pierwotnie zwolnił skarżącą z części składek, korygując podstawę ich wymiaru na podstawie art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (30% minimalnego wynagrodzenia). Skarżąca kwestionowała tę decyzję, twierdząc, że powinna być stosowana podstawa wymiaru składek oparta na 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, zgodnie z wcześniejszym orzeczeniem sądu powszechnego. W trakcie postępowania sądowoadministracyjnego, ZUS wydał nową decyzję z dnia 2 lutego 2023 r., w pełni uwzględniającą wniosek skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z dnia 16 marca 2021 r. oraz stwierdził nieważność decyzji ZUS z dnia 2 lutego 2023 r. Sąd uznał, że wydanie decyzji zmieniającej w trybie art. 154 k.p.a. po wszczęciu postępowania sądowego i po upływie terminu do autokontroli (art. 54 § 3 p.p.s.a.) stanowi rażące naruszenie prawa. Sąd podkreślił, że organ administracji nie może ingerować w decyzję objętą kontrolą sądową w sposób inny niż przewidziany w przepisach, a późniejsza decyzja ZUS była niedopuszczalna. Sąd uwzględnił skargę, uchylając pierwotną decyzję i stwierdzając nieważność decyzji z 2 lutego 2023 r., jednocześnie wskazując na konieczność ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącej z uwzględnieniem prawomocnego wyroku sądu powszechnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaOgraniczenia organów administracji w ingerowaniu w decyzje objęte kontrolą sądową, znaczenie prawomocnych wyroków sądów powszechnych dla postępowań sądowoadministracyjnych.
Dotyczy specyficznej sytuacji wydania decyzji zmieniającej po wszczęciu postępowania sądowego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy organ administracji publicznej może wydać decyzję zmieniającą lub uchylającą decyzję ostateczną, która jest przedmiotem kontroli sądowej, po upływie terminu do autokontroli?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ administracji publicznej nie może wydać decyzji zmieniającej lub uchylającej decyzję ostateczną, która jest przedmiotem kontroli sądowej, po upływie terminu do autokontroli (30 dni od otrzymania skargi). Wydanie takiej decyzji stanowi rażące naruszenie prawa.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na uchwałę NSA II GPS 1/17, zgodnie z którą ingerencja organu w postępowanie przed sądem administracyjnym po wszczęciu tego postępowania jest dopuszczalna jedynie w ramach autokontroli (art. 54 § 3 p.p.s.a.) lub mediacji (art. 117 § 1 p.p.s.a.). Po upływie terminu do autokontroli, kompetencja do rozstrzygnięcia sprawy przysługuje sądowi administracyjnemu. Wydanie decyzji w trybie art. 154 k.p.a. po upływie tego terminu jest niedopuszczalne.
Jaka jest prawidłowa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie pierwszych 24 miesięcy, gdy istnieje prawomocny wyrok sądu powszechnego ustalający tę podstawę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Prawidłowa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla skarżącej, jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, została prawomocnie ustalona przez sąd powszechny na kwotę nie niższą niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na prawomocnym wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie (sygn. akt VIII U 2705/20), który jednoznacznie ustalił, że dla skarżącej obowiązuje podstawa wymiaru składek nie niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, a nie 30% minimalnego wynagrodzenia, jak początkowo przyjął ZUS.
Czy decyzja wydana w trybie art. 154 § 1 k.p.a. (zmiana decyzji ostatecznej) może być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, decyzja wydana w trybie art. 154 § 1 k.p.a. po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego może być objęta kontrolą sądu, jeśli została wydana w granicach danej sprawy i jest niezbędna do końcowego jej załatwienia.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na uchwałę NSA FPS 12/99, stwierdzając, że decyzja wydana w trybie art. 155 k.p.a. (zmiana decyzji ostatecznej za zgodą strony) zmieniająca częściowo decyzję zaskarżoną do NSA, może być uznana za wydaną 'w granicach danej sprawy'. Analogicznie, sąd administracyjny jest władny objąć kontrolą decyzje wydane w trybach nadzwyczajnych, jeśli służy to końcowemu załatwieniu sprawy.
Przepisy (16)
Główne
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, ma obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c), lub naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (pkt 2).
k.p.a. art. 154 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
k.p.a. art. 156 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawą stwierdzenia nieważności decyzji jest m.in. wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa.
ustawa o COVID-19 art. 31zo § 4
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
W przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, zwolnieniu z obowiązku opłacania składek podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek.
ustawa o COVID-19 art. 31zo § 8
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Określa warunki i okresy zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i inne, dla określonych rodzajów działalności gospodarczej.
u.s.u.s. art. 18a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
W okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej, podstawa wymiaru składek stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia.
p.u.s.a. art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 54 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Organ, którego działanie zaskarżono, może w terminie 30 dni od otrzymania skargi uwzględnić skargę w całości, uchylając zaskarżoną decyzję i wydając nową.
k.p.a. art. 155
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, podejmują czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Ocena, czy dana okoliczność została udowodniona, dokonywana jest na podstawie całokształtu materiału dowodowego.
ustawa o COVID-19 art. 31zp § 1
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Określa termin składania wniosku o zwolnienie z opłacania składek.
u.s.u.s. art. 18 § 8
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ administracji nie może wydać decyzji zmieniającej decyzję ostateczną, która jest przedmiotem kontroli sądowej, po upływie terminu do autokontroli. • Prawomocny wyrok sądu powszechnego ustalił prawidłową podstawę wymiaru składek dla skarżącej.
Odrzucone argumenty
Argumentacja ZUS, że można było wydać decyzję zmieniającą w trybie art. 154 k.p.a. po wszczęciu postępowania sądowego.
Godne uwagi sformułowania
uruchomienie i przeprowadzenie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego z urzędu, po wszczęciu postępowania przed sądem administracyjnym, może się odbyć tylko w ramach trybu określonego w art. 54 § 3 p.p.s.a. • wydana została z rażącym naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) • sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności
Skład orzekający
Agnieszka Kosowska
sprawozdawca
Monika Kazubińska-Kręcisz
przewodniczący
Wiesława Achrymowicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ograniczenia organów administracji w ingerowaniu w decyzje objęte kontrolą sądową, znaczenie prawomocnych wyroków sądów powszechnych dla postępowań sądowoadministracyjnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wydania decyzji zmieniającej po wszczęciu postępowania sądowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje istotne ograniczenia organów administracji w działaniu po wszczęciu postępowania sądowego, co jest kluczowe dla zrozumienia granic kontroli sądowej i autokontroli organów.
“ZUS nie mógł zmienić decyzji po tym, jak sprawa trafiła do sądu – kluczowe ograniczenia organów administracji.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.