I SA/Lu 471/22

I SA/Lu 471/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-02-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska /sprawozdawca/
Monika Kazubińska-Kręcisz /przewodniczący/
Wiesława Achrymowicz
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 134 par. 1, art. 135, art. 54 par. 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 154 par. 1, art. 155, art. 7, art. 77 par. 1 art. 80, art. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2021 poz 2095
art. 31zo ust. 8, ust. 4, art, 31zp ust.1 pkt 2
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Asesor sądowy Agnieszka Kosowska (sprawozdawca) Protokolant specjalista Marta Wawrzecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 marca 2021 r. nr 200000/71/618/2021/ROZ/07 w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lutego 2023 r. nr 200000/71/2/2023/RDZ.
Uzasadnienie
I SA/Lu 471/22
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 16 marca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "organ" lub "Zakład") na podstawie art. 31zo ust. 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.
o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem
i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095, ze zm., dalej jako "ustawa o COVID-19")
w związku z art. 83 ust. 1, art. 18 ust. 8 i art. 18a ustawy z dnia 13 października
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz.1009 ze zm.) orzekł o zwolnieniu A. R. (dalej jako "skarżąca")
z obowiązku opłacania składek należnych za sierpień 2020 r. w kwocie 577,29 zł oraz wrzesień 2020 r. w kwocie 609,14 zł.
W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskiem z 18 października 2020 r. skarżąca wystąpiła o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za miesiące sierpień i wrzesień 2020 r. Zakład dokonał zwolnienia na podstawie deklaracji rozliczeniowych złożonych przez skarżącą odpowiednio 4 września i 6 października 2020 r. Deklaracje zostały oznaczone kodem tytułu ubezpieczenia 051000. Z obowiązku opłacenia zwolniono składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy w łącznej kwocie 1.293,51 zł za sierpień 2020 r. i 1.431,48 zł za wrzesień 2020 r. Wysokość zwolnionych składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy została wyliczona w oparciu o wykazaną przez skarżącą podstawę ich wymiaru w kwocie 2.731,53 zł za sierpień 2020 r. i 3.136,20 zł za wrzesień 2020 r. Podstawa ta została ustalona w myśl art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek. O zwolnieniu skarżąca została poinformowana pismem z 30 października 2020 r.
Następnie organ zweryfikował poprawność złożonych przez skarżącą deklaracji rozliczeniowych za sierpień i wrzesień 2020 r. i uznał te dokumenty za nieprawidłowe. Wyjaśnił, że począwszy od rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej, czyli od 1 maja 2019 r. skarżącą obowiązuje stosowanie kodu tytułu ubezpieczenia 057000. Najniższa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dla ubezpieczonych z tym kodem ustalana jest w oparciu
o art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej stanowi tę podstawę zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia. Zakład wyjaśnił, że najniższa podstawa wymiaru składek obowiązująca skarżącą w 2020 r. wynosiła 780,00 zł.
W związku z powyższym organ skorygował z urzędu deklaracje rozliczeniowe za sierpień i wrzesień 2020 r. w ten sposób, że zmienił kod tytułu ubezpieczenia na 057000. Kwota podstawy wymiaru składek oraz kwoty składek pozostały bez zmian zgodnie z zadeklarowaną przez skarżącą podstawą wymiaru składek w złożonych deklaracjach rozliczeniowych za sierpień i wrzesień 2020 r. Dalej wyjaśnił, że skorygowano wysokość podlegających zwolnieniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz anulowano zwolnienie z opłacenia składek na Fundusz Pracy
i Fundusz Solidarnościowy, ponieważ osoba podlegająca ubezpieczeniom społecznym z kodem 057000 jest zwolniona z ich opłacania. Ostatecznie ustalono, że zwolnieniu podlegają składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne w łącznych kwotach 577,29 zł za sierpień 2020 r. i 609,14 zł za wrzesień 2020 r. Pismo z informacją o skorygowanej kwocie zwolnienia skierowano do skarżącej 23 lutego 2021 r.
W dniu 1 marca 2021 r. wpłynął wniosek skarżącej o zwolnienie z obowiązku opłacania składek w kwotach wykazanych w piśmie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 30 października 2020 r. czyli w wysokości 1.293,51 zł za sierpień 2020 r. oraz 1.431,48 zł za wrzesień 2020 r.
Decyzją z dnia 16 marca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolnił skarżącą z obowiązku opłacania składek należnych za sierpień 2020 r. w wysokości 577,29 zł oraz za wrzesień 2020 r. w wysokości 609,14 zł.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. R. zaskarża decyzję w części dotyczącej odmowy zwolnienia
z obowiązku opłacania należnych składek za sierpień 2020 r. ponad kwotę 577,29 zł do kwoty 1.293,51 zł oraz za wrzesień 2020 r. ponad kwotę 609,14 zł do kwoty 1.431,48 zł wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie nowej decyzji, z której wynikać będzie prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania składek należnych za sierpień 2020 r. w kwocie 1.293,5 1 zł oraz za wrzesień 2020 r. w kwocie 1.431,48 zł.
Wniosła także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów dołączonych do skargi. Dodatkowo zawarła wniosek o zawieszenie postępowania, do czasu rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed Sądem Okręgowym w Lublinie pod sygn. akt VIII U 2705/20.
Skarżonej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na przyjęciu, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne powinna odnosić się do kwoty nie niższej niż 30% minimalnego wynagrodzenia, co zostało ustalone w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 czerwca 2020 r., a tym samym naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W uzasadnieniu podniosła, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję z dnia 25 września 2020 r., w której ustalił, że jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą skarżąca zobowiązana jest do opłacania składki na ubezpieczenia społeczne od kwoty nie niższej niż 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę (kod ubezpieczenia 0570). Dalej skarżąca wyjaśniła, że wniosła odwołanie od tej decyzji do Sądu Okręgowego, a postępowanie sądowe jest w toku. W związku z tym, że rozstrzygnięcie sprawy z powyższego odwołania ma bezpośredni wpływ na wynik sprawy zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie, zdaniem skarżącej uzasadnia to zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2021 r. w sprawie III SA/Lu 245/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne.
Następnie zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I z dnia 8 września
2022 r. sprawa została zarejestrowana pod sygnaturą I SA/Lu 471/22.
Dnia 13 grudnia 2022 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie VIII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych doręczył odpis prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 12 kwietnia 2022 r. w sprawie VIII U 2705/20 z uzasadnieniem.
Postanowieniem z dnia 2 stycznia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Lublinie podjął zawieszone postępowanie. Następnie pismem z dnia 7 lutego
2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o umorzenie postępowania sądowego z uwagi na fakt, że dnia 2 lutego 2023 r. została wydana decyzja zmieniająca zaskarżoną decyzję i zwalniająca skarżącą z opłacania należności
z tytułu składek należnych za sierpień 2020 r. w wysokości 1.293,51 zł oraz za wrzesień 2020 r. w wysokości 1.431,48 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym sąd ma nie tylko prawo, ale także i obowiązek dokonania oceny zgodności
z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego – nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lutego 2023 r. została wydana w oparciu o art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: "k.p.a."), który stanowi, że decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Jednocześnie w przypadkach określonych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji (§ 2).
Jakkolwiek brak wyraźnego przepisu statuującego stosowny zakaz, to jednak należy przyjąć, że uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznej w trybie uregulowanym
w art. 154 k.p.a. jest niedopuszczalne w czasie gdy decyzja ta jest przedmiotem kontroli sądowej. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 5 czerwca 2017 r. sygn. akt II GPS 1/17 wyraźnie stwierdził, że "uruchomienie i przeprowadzenie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego z urzędu, po wszczęciu postępowania przed sądem administracyjnym, może się odbyć tylko w ramach trybu określonego w art. 54 § 3 p.p.s.a., tj. samokontroli, oraz ewentualnie trybu wskazanego w art. 117 § 1 p.p.s.a., tj. mediacji. Są to jedyne dopuszczone przez ustawodawcę drogi ingerencji przez organ w postępowanie przed sądem administracyjnym (por. B. Dauter: Postępowania nadzwyczajne a wszczęcie postępowania sądowego /w:/ Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego,
s. 208-209). Skoro natomiast wniesienie przez stronę żądania wszczęcia nadzwyczajnego postępowania administracyjnego w trakcie trwania postępowania przed sądem nie jest przez ustawodawcę wyraźnie wykluczone, to organ powinien wszcząć postępowanie administracyjne w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania. Należy przyjąć, że skoro w art. 56 p.p.s.a. ustawodawca wskazał, że w razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu do czasu ich zakończenia, to należy a contrario przyjąć, iż nie ma podstaw do zawieszenia postępowania sądowego w sytuacji, gdy administracyjne postępowanie w trybie nadzwyczajnym zostało uruchomione po wniesieniu skargi. Jeżeli nie ma podstaw do zawieszenia postępowania przed sądem administracyjnym, a sprawa nie może być rozstrzygana jednocześnie w postępowaniu administracyjnym i sądowym, to organ administracji ma obowiązek zawiesić administracyjne postępowanie nadzwyczajne do czasu prawomocnego zakończenia sprawy zawisłej przed sądem administracyjnym (por. P. Daniel, op. cit., s. 166)."
W przedmiotowej sprawie skarżąca nie składała wniosku o zmianę zaskarżonej decyzji w trybie nadzwyczajnym, a to oznacza, że organ w tym przypadku działał z urzędu. Jednak jak zostało to wyraźnie wskazane przez NSA
w powołanej uchwale uruchomienie i przeprowadzenie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego z urzędu, po wszczęciu postępowania przed sądem administracyjnym, może się odbyć tylko w ramach trybu określonego w art. 54 § 3 p.p.s.a., w związku z tym nie ma żadnego innego dopuszczalnego prawem trybu modyfikacji decyzji, która poddana została kontroli sądowej.
Możliwość ponownej weryfikacji przez organ administracyjny własnego działania, po zaskarżeniu decyzji do sądu administracyjnego, przewiduje art. 54 § 3 p.p.s.a. Stosownie do treści tego przepisu organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W przypadku skargi na decyzję, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Przepis ten reguluje instytucję autokontroli.
W rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych – co oczywiste nie wydał rozstrzygnięcia, o którym mowa art. 54 § 3 p.p.s.a., bowiem instytucja autokontroli przewiduje możliwość uwzględnienia skargi w terminie 30 dni od dnia jej wniesienia. Treść tego przepisu wskazuje, że tylko w powyższym terminie organ administracji publicznej jest uprawniony do podjęcia czynności w ramach autokontroli. Jest to więc termin o charakterze materialnym. Po upływie tego terminu kompetencja do rozstrzygnięcia sprawy przysługuje sądowi administracyjnemu.
Skoro w sprawie niemożliwe było już skorzystanie z trybu autokontroli,
a jednocześnie przepisy nie przewidują innych sposobów zmiany czy uchylenia zaskarżonej decyzji po wniesienie na nią skargi do sądu administracyjnego, należy uznać, że decyzja z dnia 2 lutego 2023 r. wydana została z rażącym naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Co więcej wydając decyzję z dnia 2 lutego 2023 r. w oparciu o art. 154 § 1 k.p.a. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że na podstawie pierwotnej decyzji
z dnia 16 marca 2021 r. skarżąca nie nabyła żadnego prawa, podczas gdy rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji wyraźnie przewidywało zwolnienie z obowiązku opłacania składek należnych za sierpień i wrzesień 2020 r. Tym samym wbrew stanowisku Zakładu skarżąca jednak nabyła określone prawa, a więc zmiana decyzji pierwotnej na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. nie była dopuszczalna. Natomiast art. 155 k.p.a. przewiduje, że decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 stosuje się odpowiednio. W tym przypadku ustawodawca wyraźnie wymaga zgody samej strony na uchylenie lub zmianę decyzji pierwotnej.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę na treść art. 134 p.p.s.a., zgodnie
z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (§ 1). Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Natomiast art. 135 p.p.s.a. przewiduje, że Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów w uchwale z dnia 27 czerwca 2000 r. (FPS 12/99, ONSA 2001, Nr 1, poz. 7), w sprawie dotyczącej wprawdzie art. 29 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 11 maja 1995 r.
o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368, z późn. zm.), jednak zachowującej aktualność w również po wejściu w życie p.p.s.a., stwierdził, że decyzja ostateczna wydana w trybie art. 155 k.p.a., zmieniająca częściowo decyzję zaskarżoną wcześniej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, może być uznana za decyzję wydaną "w granicach danej sprawy" w rozumieniu art. 29 ustawy
o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
Należy zatem przyjąć, że sąd administracyjny władny jest objąć swoją kontrolą także decyzje wydane w trybach nadzwyczajnych i podjąć w stosunku do nich przewidziane przez ustawę środki, oczywiście pod warunkiem, że decyzje takie zostały wydane w granicach danej sprawy i jeżeli jest to niezbędne do końcowego załatwienia sprawy.
Skoro więc Sąd uprawniony jest do objęcia swoją kontrolą również decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lutego 2023 r., a jednocześnie decyzja ta wydana została z rażącym naruszeniem prawa to mając na uwadze powyższe Sąd
w pkt II wyroku stwierdził nieważność decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
z dnia 2 lutego 2023 r.
Natomiast zaskarżona decyzja z dnia 16 marca 2021 r. podlega uchyleniu
z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.)
Zgodnie z art. 31zo ust. 8 ustawy o COVID-19 na wniosek płatnika składek prowadzącego, na dzień złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek, działalność gospodarczą oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami 49.39.Z, 55.10.Z, 59.11.Z, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 59.20.Z, 7l.11.Z, 77.39.Z, 79.11.A, 79.12.Z, 79.90.A, 82.30.Z, 90.01.Z, 90.02.Z, 90.03.Z, 90.04.Z, 93.11.Z, 93.29.A, 93.29.B, 93.29.Z albo świadczącego usługi na rzecz muzeów w rozumieniu ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 2020 r. poz. 902), oznaczone kodem 79.90.A, 85.51.Z, 85.52.Z, 85.59, 85.60.Z, albo prowadzącego muzeum w rozumieniu ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach niebędące instytucją kultury, o zakończonym procesie organizacji muzeum i wpisanym do wykazu muzeów, o którym mowa w art. 5b ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach, zwalnia się z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia 30 września 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek do dnia 30 czerwca 2020 r.
i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany
w pierwszym miesiącu kalendarzowym, za który składany jest wniosek o zwolnienie
z opłacania tych składek był niższy co najmniej o 75% w stosunku do przychodu uzyskanego w tym samym miesiącu kalendarzowym w 2019 r. Stosownie natomiast do art. 31zo ust. 4 ustawy o COVID-19 w przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, osoby z nią współpracującej przedsiębiorcy, o którym mowa w ust. 2b
i osoby duchownej zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek.
Art. 31zp ust. 1 pkt 2 ustawy o COVID przewiduje, że wniosek o zwolnienie
z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, zwany dalej "wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek", płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie później niż do dnia 30 listopada 2020 r. - w przypadku składek, o których mowa w art. 31zo ust. 8, należnych za okres od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia 30 września 2020 r.
Spór w sprawie sprowadzał się do ustalenia jaka powinna być obowiązująca skarżącą najniższa podstawa wymiaru składek. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych najniższa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne
i rentowe w przypadku skarżącej ustalana jest w oparciu o art. 18a ustawy
o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej stanowi tę podstawę zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia.
Natomiast w ocenie skarżącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że prawomocnym wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2022 r. w sprawie sygn. akt VIII U 2705/20 Sąd Okręgowy w Lublinie VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych ustalił wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne A. R. jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, która opłaca składki na ubezpieczenia społeczne od kwoty nie niższej niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy.
W związku z powyższym nie ma obecnie wątpliwości, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w przypadku skarżącej wynosi nie mniej niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że Zakład – wobec wskazanego wyroku sądu powszechnego – nie kwestionuje już podstawy wymiaru składek obowiązujących skarżącą, czego wyrazem jest wydana dnia 2 lutego 2023 r. decyzja.
Uwzględniając powyższe zaskarżoną decyzję należało uchylić, bowiem organ błędnie ustalił podstawę wymiaru składek obowiązujących skarżącą w 2020 r. czym naruszył art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Doszło również na naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. Bowiem organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a ocena, czy dana okoliczność została udowodniona dokonywana jest na podstawie całokształtu materiału dowodowego.
Niniejszy wyrok spowodował, że z obrotu prawnego wyeliminowane zostały wszystkie decyzje wydane w sprawie. Oznacza to, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany będzie do ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącej
z dnia 18 października 2020 r. z uwzględnieniem w szczególności wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie sygn. akt VIII U 2705/20.
Na koniec zaś wskazać należy skarżącej, że decyzja z 2 lutego 2023 r. została wydana na jej korzyść, bowiem orzekała o zwolnieniu skarżącej z obowiązku opłacania należnych składek w wysokości obliczonej od prawidłowej podstawy wymiaru składek. Jednakże w niniejszej sprawie sąd uznał, że decyzja ta obarczona jest wadą powodującą konieczność stwierdzenia jej nieważności. Zgodnie zaś
z treścią art. 134 § 2 p.p.s.a., sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Jedynie ma marginesie Sąd zwraca uwagę, od każdej decyzji wydanej na podstawie art. 154 i 155 k.p.a. przysługuje odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach ogólnych (por. uchwała SN z 15.12.1984 r., III AZP 8/83, OSNC 1985/10, poz. 143; wyrok NSA z 24.11.1998 r., I SA 380/98, LEX nr 45708). Tym samym, pomimo niepełnego pouczenia zawartego w decyzji z dnia
2 lutego 2023 r. skarżąca może skorzystać ze zwyczajnego środka zaskarżenia. Jednak z racji stwierdzenia przez Sąd nieważności tej decyzji – w przypadku złożenia przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład zobowiązany będzie do zastosowania art. 134 k.p.a. w związku z art. 83b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Mając na uwadze powyższe skargę należało uwzględnić.