I SA/LU 443/03

I SA/Lu 443/03 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2004-03-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2003-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Danuta Małysz /sprawozdawca/
Ewa Gdulewicz
Irena Szarewicz-Iwaniuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
FSK 1715/04 - Wyrok NSA z 2005-05-25
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Powołane przepisy
Dz.U. 1993 nr 90 poz 416
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1995 nr 74 poz 368
Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Sędziowie NSA Ewa Gdulewicz, Danuta Małysz (spr.), Protokolant sekr. sąd. Iwona Lachowska, po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2004 r. sprawy ze skargi A. i Z. L. na decyzję Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r. oddala skargę
Uzasadnienie
Uzasadnienie.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...], Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. i Z. małż. L. od decyzji Urzędu Skarbowego dnia [...] kwietnia 2003 roku, Nr [...], w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 rok, Izba Skarbowa - Ośrodek Zamiejscowy utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.
Jak podano w uzasadnieniu powyższej decyzji, wymienioną decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 roku Urząd Skarbowy określił A. i Z. małż. L. należny podatek dochodowy od osób fizycznych za 1998 rok w kwocie zł.17151,80. Podstawą określenia wysokości zobowiązania podatkowego w kwocie wyższej niż wykazana w zeznaniu PIT-31 było, w szczególności, zakwestionowanie prawidłowości odliczenia od dochodu kwoty zł.12000,00 wykazanej jako renta cywilna.
We wniesionym odwołaniu strony zarzuciły, że decyzja organu I instancji wydana została z naruszeniem przepisów postępowania oraz przepisów kodeksu cywilnego - w zakresie odliczeń z tytułu renty.
Izba Skarbowa - Ośrodek Zamiejscowy nie znalazła podstaw do uwzględnienia odwołania i podniosła, iż art.26 ust.1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zezwalał na odliczenie od podstawy opodatkowania kwot rent i innych trwałych ciężarów opartych na tytule prawnym /.../, przepisy podatkowe nie definiują jednak pojęcia renty, nie określają też żadnych warunków formalnych, dlatego w zakresie tym należy stosować przepisy kodeksu cywilnego - art.903-907.
Art. 903 kc stanowi, że przez umowę renty jedna ze stron zobowiązuje się względem drugiej do określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub rzeczach oznaczonych co do gatunku. Umowa ta musi zatem opiewać na świadczenia okresowe i zawierać określenie wysokości tych świadczeń, musi też posiadać swoją przyczynę, może być natomiast ustanowiona za wynagrodzeniem lub bez, jak też na czas oznaczony lub nieoznaczony.
Izba Skarbowa stwierdziła, że umowa będąca podstawą dokonanego w zeznaniu PIT-31 za 1998 rok odliczenia od dochodu nie opiewa na świadczenia okresowe, lecz na darowiznę płatną w ratach. Umowa, jaką zawarł Z. L. w dniu [...] stycznia 1998 roku ze S. G. nie wskazuje przyczyny jej zawarcia i zawiera zapis, iż świadczenie w 1998 roku wypłacane będzie w okresie od lutego do grudnia 1998 roku w 6. ratach po zł.2000,00; pełna kwota świadczonej renty w 1998 roku wyniesie zł.12000,00. Określa więc ona kwotę zł.12000,00 jako jedno należne świadczenie, którego wypłata nastąpi w ratach. Takie sformułowanie umowy jednoznacznie wskazuje, że ratalne wypłaty w ramach powstałego stosunku zobowiązaniowego zaliczają się na poczet jednego świadczenia, nie są to natomiast świadczenia okresowe.
Organ odwoławczy zauważył, iż przesłanka okresowości renty sprowadza się do tego, że poszczególnych świadczeń /okresowych/ nie zlicza się na poczet jednego świadczenia, z góry określonego. Warunku tego świadczenie określone w analizowanej umowie nie spełnia.
Izba Skarbowa podkreśliła nadto, że wszelkie odstępstwa od opodatkowania nie mogą być interpretowane rozszerzająco, a przepisy regulujące zwolnienia i ulgi muszą być wykładane ściśle. Skoro ustawodawca zezwolił na pomniejszenie dochodów podatnika o kwoty wypłaconych rent opartych na tytule prawnym, to pomniejszenie dochodu na podstawie art.26 ust.1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych o kwoty wypłacone na podstawie umowy niespełniającej wymogów umowy renty jest niezgodne z wymienionym przepisem.
Zdaniem organu odwoławczego, materiał dowodowy zgromadzony i poddany analizie przez organ I instancji jest kompletny; pozwalał on na rozstrzygnięcie sprawy. Z zawartej przez podatnika umowa jednoznacznie wynika, że nie spełnia ona wymogów kodeksu cywilnego dotyczących renty.
Odnosząc się do pozostałych wywodów odwołania Izba Skarbowa stwierdziła, że powołana przez strony decyzja Urzędu Skarbowego z dnia [...] listopada 1998 roku, Nr [...], dotyczy umorzenia zaległości podatkowych, natomiast fakt, że nie kwestionowano prawidłowości przyznania renty w 1997 roku nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej, tym bardziej, że umowa będąca w tej sprawie przedmiotem analizy, została zawarta w dniu [...] stycznia 1998 roku.
Na powyższą decyzję A. i Z. małż. L. wnieśli skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie.
Żądając uchylenia decyzji organów obu instancji i zarzucając, że wydane one zostały z naruszeniem art.181 Ordynacji podatkowej, zwłaszcza przez pominięcie, że zawarta przez podatnika umowa renty nie dotyczyła jedynie roku 1998, ale poprzez zawierane aneksy obejmowała również lata następne, oraz z naruszeniem art.26 ust.1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że pomimo argumentów stron organy podatkowe nie poczyniły ustaleń na okoliczność, że umowa renty zawarta w dniu [...] stycznia 1998 roku zobowiązywała Z. L. do świadczeń rentowych zarówno w 1998 roku /6 rat po zł.2000,00/, jak i w latach następnych, na podstawie przewidzianych w tej umowie i w rzeczywistości zawieranych aneksów. Nie jest zatem uzasadniony wywód organów podatkowych, że świadczenie przewidziane w umowie miało charakter jednorazowy. Nawet jednak, gdyby pominąć, że renta była wypłacana w okresach rocznych, to - zdaniem skarżących - świadczenia i tak miały charakter okresowy. Ponadto zakwestionowali skarżący pogląd organów, iż przedmiotowo istotną cechą renty jest wskazanie jej przyczyny i podnieśli, że umowa renty jest umową kausalną, a w konkretnym przypadku causa polegała na nieodpłatnym przysporzeniu na rzecz świadczeniobiorcy.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Zgodnie z art.3 i art.106 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz.1271/ z dniem 1 stycznia 2004 roku utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm./ i przestały funkcjonować ośrodki zamiejscowe tego Sądu, a w ich miejsce powstały wojewódzkie sądy administracyjne /art.85 powołanej ustawy/.
Stosownie do art.97 § 1 powołanej ustawy sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec tego sprawa niniejsza podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, będący sądem właściwym zgodnie z art.13 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz.1270/.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem /art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz.1269 oraz art.3 § 1 powołanego prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/ stwierdzić należy, iż skarga nie może być uwzględniona, gdyż jej zasadnicze zarzuty nie są trafne, a zaskarżona decyzja zgodna jest z przepisami prawa materialnego i wydana została bez naruszenia przepisów postępowania.
Jak wskazano wyżej, w sprawie nie jest sporne, iż w rozliczeniu podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 rok w zeznaniu PIT-31 skarżący A. i Z. małż. L. obniżyli dochód do opodatkowania na podstawie art.26 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz. U. Nr 90 z 1993r., poz. 416 z późn. zm./ w brzmieniu obowiązującym w 1998 roku, zgodnie z którym podstawę obliczenia podatku, z zastrzeżeniem art.24 ust.3 i art.28-30 /nie mających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy/, stanowi dochód ustalony zgodnie z art.9, art. 24 ust.1 i 2 oraz ust. 4-7 lub art.25, po odliczeniu kwot rent i innych trwałych ciężarów opartych na tytule prawnym, niestanowiących kosztów uzyskania przychodów, oraz alimentów, z wyjątkiem alimentów na rzecz dzieci, w wysokości ustalonej w wyroku alimentacyjnym.
Nie budzi też kontrowersji, iż wobec faktu, że przepisy tej ustawy, tak zresztą, jak i inne przepisy prawa podatkowego, nie definiują pojęcia renty, dla jego interpretacji odwołać się należy do przepisów prawa cywilnego, regulującego stosunki cywilnoprawne, w tym wynikające z umowy renty, bowiem świadczenie wynikające z takiej umowy jest niewątpliwie rentą.
Elementy istotne, a więc definiujące umowę renty, określa art. 903 kc, który stanowi, że przez umowę renty jedna ze stron zobowiązuje się względem drugiej do określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub w rzeczach oznaczonych tylko co do gatunku. Oznacza to, jak trafnie przyjęły organy podatkowe, że za umowę renty może być uznana wyłącznie taka umowa, która opiewa na oznaczonej wysokości świadczenia w pieniądzu lub rzeczach oznaczonych tylko co do gatunku mające charakter świadczeń okresowych.
Świadczeniami okresowymi są świadczenia, które następują w określonych odstępach czasu, przy czym każde z tych świadczeń jest świadczeniem odrębnym, samoistnym, stanowiącym całość i niesumującym się z innymi świadczeniami.
Odrębność i samodzielność każdego ze świadczeń okresowych są cechami odróżniającymi je od świadczenia spełnianego częściami, które polega na tym, że jedno świadczenie jest spełniane w kilku częściach, jednak części te zawsze składają się na to jedno świadczenie.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 lutego 2000 roku, sygn.akt III RN 192/99 /publ.: OSNAP Nr 8 z 2000r., poz.296/, akceptowany zresztą powszechnie w orzecznictwie, iż od podstawy obliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych odlicza się kwoty wypłacone przez podatnika z tytułu umowy renty ustanowionej bez wynagrodzenia /art.26 ust.1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w związku z art.903 i art.906 § 2 kc/, bowiem zarówno odpłatność czy nieodpłatność umowy, jak i terminowy lub bezterminowy jej charakter, nie są elementami istotnymi umowy renty.
Zauważyć jednak należy, że odliczeniu na podstawie wymienionego przepisu mogą podlegać jedynie oparte na tytule prawnym renty lub inne trwałe ciężary.
Analiza umowy zawartej w dniu [...] stycznia 1998 roku przez skarżącego Z. L. ze S. G. nie daje podstaw do przyjęcia, że jest to umowa renty, co prawidłowo i bez naruszenia przepisów postępowania ustaliły organy podatkowe.
Wymieniona umowa, będąca tytułem prawnym świadczeń wykonanych przez podatnika i odliczonych od dochodu na podstawie przywołanego wyżej art.26 ust.1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, stanowi, iż Z. L. zobowiązuje się do wypłacania renty S. G., przy czym "świadczenie w roku 1998 będzie wypłacane w okresie od lutego do grudnia 1998 roku 6 ratach co 2 miesiące po 2000 zł.", pełna kwota świadczonej renty w 1998 roku wyniesie zł.12000,00, zaś "wypłata renty w następnych latach regulowana będzie aneksami do umowy".
Ze sformułowania "świadczenie w roku 1998 będzie wypłacane /.../" w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że co do 1998 roku umowa nie przewiduje świadczeń okresowych, jak tego wymaga art.903 kc, ale jedno tylko świadczenie płatne w sześciu częściach co dwa miesiące. Gdyby bowiem było inaczej, to strony nie użyłyby w cytowanym postanowieniu umowy słów "świadczenie wypłacane będzie", co może odnosić się wyłącznie do jednego świadczenia, które ma być "wypłacane /.../ w 6 ratach", nie zaś do sześciu odrębnych świadczeń. Potwierdza to również stwierdzenie sumujące na zł. 12000,00 raty świadczenia mającego być wypłaconym w 1998 roku. Tak więc twierdzenie stron, iż przedmiotową umową na okres 1998 roku zastrzeżone zostały świadczenia okresowe, nie znajduje w cytowanych zapisach umowy uzasadnienia.
Zauważyć w tym miejscu należy, że przedmiotową umowę utrwaliły w formie pisemnej same jej strony, nie może zatem budzić wątpliwości, że treść pisma jest wiernym odzwierciedleniem ich rzeczywistej woli.
Skoro umowa nie opiewa na świadczenia okresowe, to nie może one być uznana za umowę renty, niezależnie od tego, jaką nazwę nadały strony umowie i przewidzianemu w niej świadczeniu.
Przedmiotowa umowa nie jest także - wbrew twierdzeniom skarżących - umową renty zawartą na czas nieoznaczony dłuższy niż rok ze świadczeniami okresowymi w okresach rocznych. Jak bowiem wskazano wyżej, zgodnie z art.903 kc umowa renty musi kreować zobowiązanie do świadczeń okresowych o określonej w tej umowie wysokości, natomiast umowa z dnia [...] stycznia 1998 roku, o której mowa, określa wprawdzie wysokość świadczenia, jednak określenie to ogranicza do roku 1998, nie oznacza natomiast wysokości świadczeń w następnych latach. Stwierdzenie, że w następnych latach wypłata renty regulowana będzie aneksami, nie jest z omawianego punktu widzenia wystarczające.
Powyższe wyklucza również przyjęcie, że podatnik ponosił "inne trwałe ciężary".
Wobec powyższego dla porządku jedynie, gdyż nie ma to istotnego znaczenia dla wyniku sprawy, przyznać należy rację skarżącym co do tego, że "przyczyna" zawarcia umowy nie musi być zapisana w jej treści.
Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma również znaczenia okoliczność, że organy podatkowe nie kwestionowały prawa podatnika do odliczenia od dochodu uzyskanego w 1997 roku, także na podstawie art.26 ust.1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, świadczeń wykonanych przez niego w tymże roku na podstawie umowy o niemal identycznym brzmieniu, bowiem kontroli legalności podlega w tej sprawie decyzja w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 rok, a ta - jak wykazano wyżej - nie narusza prawa.
Wobec powyższego, skoro brak jest ustawowych podstaw do uwzględnienia skargi, należało ją oddalić na zasadzie art.151 powołanego wyżej prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.