I SA/Lu 409/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił w części decyzję ZUS odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek za pracowników finansowanych przez płatnika, uznając ją za niezgodną z prawem.
Skarżący złożył wniosek o umorzenie zaległych składek ZUS. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wszczęcia postępowania w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami (co WSA uznał za prawidłowe) oraz w części dotyczącej składek za pracowników finansowanych przez płatnika (co WSA uznał za nieprawidłowe). Sąd uchylił decyzję ZUS w tej drugiej części, wskazując, że postępowanie w sprawie umorzenia składek za pracowników finansowanych przez płatnika mogło być wszczęte i prowadzone.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznał skargę S. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 maja 2022 r., którą odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Sąd stwierdził, że odmowa wszczęcia postępowania w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek (art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) była prawidłowa, ponieważ przepisy te wyłączają możliwość umorzenia takich należności. Jednakże, w części dotyczącej składek za pracowników finansowanych przez płatnika, sąd uznał decyzję ZUS za niezgodną z prawem. Sąd wskazał, że w tym zakresie postępowanie mogło być wszczęte i prowadzone na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który dopuszcza umorzenie składek w przypadku całkowitej nieściągalności lub, w uzasadnionych przypadkach, gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej (art. 28 ust. 3a). Odmowa wszczęcia postępowania w tej części była zatem nieuzasadniona. W konsekwencji, sąd uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek za pracowników finansowanych przez płatnika, a w pozostałej części oddalił skargę.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, organ może odmówić wszczęcia postępowania w tej części, ponieważ przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 30) wyłączają stosowanie przepisów dotyczących umorzenia (art. 28 i 29) do tego rodzaju należności.
Uzasadnienie
Przepis art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jednoznacznie wyłącza możliwość stosowania art. 28 i 29 do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, co oznacza brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia wniosku o ich umorzenie.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (12)
Główne
k.p.a. art. 61a § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ odmawia wszczęcia postępowania.
u.s.u.s. art. 28
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Dotyczy to umorzenia z powodu całkowitej nieściągalności (ust. 2-3) lub ważnego interesu osoby zobowiązanej (ust. 3a).
u.s.u.s. art. 28 § ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.
u.s.u.s. art. 30
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się przepisów art. 28 i 29.
Pomocnicze
k.p.a. art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Organ umarza postępowanie, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.
u.s.u.s. art. 83b § ust. 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
W przypadkach, gdy k.p.a. przewiduje wydanie postanowienia kończącego postępowanie, Zakład wydaje decyzję.
p.p.s.a. art. 52 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 2
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3 § ust. 1 pkt 1-3
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niezgodność z prawem odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek za pracowników finansowanych przez płatnika, gdyż postępowanie takie mogło być wszczęte i prowadzone. Niemożność uwzględnienia konkretnej przesłanki umorzenia (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) nie stanowi podstawy do odmowy wszczęcia postępowania.
Odrzucone argumenty
Organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek.
Godne uwagi sformułowania
Sformułowanie 'nie stosuje się' oznacza, że w stosunku do wskazanych w art. 30 ustawy należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na art. 28 i art. 29 ustawy. W przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami ustawodawca w ogóle nie przewiduje możliwości decydowania o umarzaniu, rozkładaniu na raty, czy odraczaniu terminu płatności składek. Ograniczenie podstawy materialnoprawnej do orzekania o umorzeniu niektórych należności z tytułu składek w stosunku do innych należności z tytułu składek nie daje podstawy do odmowy wszczęcia postępowania ze wskazaniem tej podstawy materialnoprawnej, która nie może być uwzględniona.
Skład orzekający
Andrzej Niezgoda
przewodniczący
Agnieszka Kosowska
członek
Grzegorz Wałejko
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odmowy wszczęcia postępowania w sprawach umorzenia składek ZUS, w szczególności rozróżnienie między składkami finansowanymi przez ubezpieczonych a składkami finansowanymi przez płatnika."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odmowy wszczęcia postępowania przez ZUS i rozróżnienia podstaw prawnych umorzenia składek.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej w kontekście umarzania składek ZUS, co jest istotne dla wielu przedsiębiorców. Wyjaśnia, kiedy ZUS może odmówić wszczęcia postępowania, a kiedy musi je prowadzić.
“Kiedy ZUS może odmówić umorzenia składek? Wyrok WSA wyjaśnia kluczowe różnice.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Lu 409/22 - Wyrok WSA w Lublinie Data orzeczenia 2022-12-16 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-08-16 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie Sędziowie Agnieszka Kosowska Andrzej Niezgoda /przewodniczący/ Grzegorz Wałejko /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a ustaw Hasła tematyczne Inne Skarżony organ Inne Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję w części Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 735 art. 61a § 1, art. 105 § 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Dz.U. 2022 poz 1009 art. 28, art. 29, art. 30 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie Asesor sądowy Agnieszka Kosowska Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Protokolant asystent sędziego Katarzyna Jacyniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 maja 2022 r. nr 200000/71/127496/2022 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie składek I. uchyla zaskarżoną decyzję w części obejmującej rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2; II. oddala skargę w pozostałej części. Uzasadnienie Decyzją z 25 maja 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia przepisy art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn zm., dalej "k.p.a.") w związku z art. 30, art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009, z późn. zm., dalej "u.s.u.s."), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku S. K. (skarżący, strona) o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne za okresy od czerwca 2010 r. do kwietnia 2011 r., od lipca 2011 r. do kwietnia 2013 r., za październik 2013 r., od grudnia 2013 r. do lutego 2016 r., od lipca 2016 r. do listopada 2016 r., od lutego 2017 r. do grudnia 2021 r. oraz na ubezpieczenia zdrowotne za okresy od sierpnia 2010 r. do kwietnia 2013 r., za październik 2013 r., od grudnia 2013 r. do marca 2014 r., od maja 2014 r. do lutego 2016 r., za maj 2016 r., od lipca do października 2016 r., od lutego 2017 r. do stycznia 2019 r., od lutego 2020 r. do grudnia 2021 r. – za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych (punkt 1 decyzji). W punkcie 2 tej samej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia przepisy art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku S. K. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okresy od czerwca 2010 r. do kwietnia 2011 r., od lipca 2011 r. do kwietnia 2013 r., za październik 2013 r., od grudnia 2013 r. do lutego 2016 r., od lipca 2016 r. do listopada 2016 r., od lutego 2017 r. do lutego 2021 r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy od lipca 2011 r. do kwietnia 2013 r., za październik 2013 r., od grudnia 2013 r. do marca 2014 r., od maja 2014 r. do listopada 2015 r., od września 2017 r. do grudnia 2021 r. – za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Z akt sprawy wynika, że w dniu 5 kwietnia 2022 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie jego zadłużenia z tytułu zaległych składek należnych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Wyjaśnił, że był przedsiębiorcą zatrudniającym pracowników, zakończył działalność gospodarczą w dniu 31 marca 2022 r., w stosunku do niego prowadzone są postępowania egzekucyjne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że na koncie skarżącego jako płatnika składek figurują, między innymi, zaległe składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w części finansowanej przez płatnika. Zakład wskazał, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, na podstawie którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych umarza należności z tytułu składek. Oznacza to, że w stosunku do wskazanych w tym przepisie należności Zakład nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia. Dotyczy to zarówno rozstrzygnięcia pozytywnego, jak i negatywnego, ponieważ w przypadku tego rodzaju składek, Zakład nie może badać przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 u.s.u.s. Ponadto zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w uzasadnionych przypadkach możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami tych składek, gdy nie są one całkowicie nieściągalne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie może opłacić tych należności. Jednak umorzenie z powodu trudnej sytuacji może dotyczyć wyłącznie składek na własne ubezpieczenia płatnika składek. W odniesieniu do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika, które figurują na koncie skarżącego jako płatnika składek, przepis ten nie ma zastosowania. Oznacza to, że Zakład nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Według art. 83b u.s.u.s. w przypadkach, gdy k.p.a. przewiduje wydanie postanowienia kończącego postępowanie, Zakład wydaje decyzję. Oznacza to, że w sprawie skarżącego Zakład musi wydać decyzję o odmowie wszczęcia postępowania. Zakład stwierdził, że nie może prowadzić w przypadku skarżącego postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił ponadto, że prowadzi postępowanie wyjaśniające, które dotyczy pozostałych kwestii, których dotyczy wniosek skarżącego i po zakończeniu tego postępowania wydana będzie decyzja rozstrzygająca sprawę umorzenia należności. Decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 maja 2022 r. została doręczona skarżącemu w dniu 13 czerwca 2022 r. Skarżący nie złożył wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, lecz w dniu 12 lipca 2022 r. złożył pismo, zatytułowane "skarga", któremu Zakład Ubezpieczeń Społecznych nadał bieg jako skardze do sądu administracyjnego złożonej zgodnie z art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Z akt sprawy wynika, że oprócz decyzji z dnia 25 maja 2022 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał także decyzję z dnia 4 lipca 2022 r., którą skarżącemu doręczono w dniu 18 lipca 2022 r. Według tej drugiej decyzji Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, w tym składek na ubezpieczenia społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne za okresy odpowiednio takie same jak wymienione w punkcie 1 decyzji z dnia 25 maja 2022 r., należności z tytułu odsetek przypadających od tych składek, a także odsetek przypadających od składek za te same okresy na ubezpieczenia społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz kosztów upomnienia, a ponadto składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okresy wymienione w punkcie 2 decyzji z dnia 25 maja 2022 r., odsetek od tych składek i kosztów upomnienia. Jako podstawę rozstrzygnięcia w tej części Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał przepisy art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. (pkt 1 decyzji). Ponadto na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1356) Zakład Ubezpieczeń odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek, w tym składek na ubezpieczenia społeczne, składek na ubezpieczenie zdrowotne, odsetek od tych składek oraz kosztów upomnienia (punkt 2 decyzji). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie S. K. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając, że organ nie zachował procedur przewidzianych prawem. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o oddalenie skargi, przy czym wskazał, że przekazuje skargę na dwie decyzje, to jest z dnia 25 maja 2022 r. oraz z dnia 4 lipca 2022 r. Z treści odpowiedzi wynika, że dotyczy obydwu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W związku z treścią odpowiedzi na skargę należy na wstępie wskazać, że przedmiotem skargi jest wyłącznie decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana w dniu 25 maja 2022 r. Wskazuje na to kolejność czynności dokonywanych w sprawie przez organ oraz skarżącego. Decyzja z dnia 25 maja 2022 r. została doręczona skarżącemu w dniu 13 czerwca 2022 r., natomiast decyzję z dnia 4 lipca 2022 r. doręczono skarżącemu dopiero 18 lipca 2020 r., czyli po złożeniu przez niego w dniu 12 lipca 2022 r. pisma zatytułowanego "skarga", któremu Zakład Ubezpieczeń Społecznych nadał bieg jako skardze do sądu administracyjnego. W związku z taką kolejnością czynności skarżący nie mógł objąć swoją skargą z 12 lipca 2022 r. decyzji z dnia 4 lipca 2022 r., bowiem decyzję tę doręczono 18 lipca 2022 r., a więc po złożeniu skargi. Sąd administracyjny kontrolując działalność organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) bada, czy organy w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz, czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania; ponadto sąd stwierdza nieważność zaskarżonego aktu, gdy ustali, że akt taki dotknięty jest wadą nieważności - art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga na decyzję z dnia 25 maja 2022 r. jest uzasadniona jedynie częściowo. Z akt sprawy wynika, że skarżący, wskazując, że był przedsiębiorcą zatrudniającym pracowników, złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie całego zadłużenia z tytułu składek, obejmując w ten sposób wnioskiem zarówno należności, które mogą podlegać umorzeniu na podstawie art. 28 u.s.u.s., jak i należności określone w art. 30 u.s.u.s., to jest z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Prawidłowe jest rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 1. zaskarżonej decyzji, w którym organ odmówił wszczęcia postępowania o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne oraz na ubezpieczenia zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Według art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ odmawia wszczęcia postępowania. Uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania może być jego bezprzedmiotowość występująca wówczas, gdy organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W niniejszej sprawie brak było podstaw prawnych do podjęcia jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek. Jak bowiem wcześniej wspomniano, zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s. Sformułowanie "nie stosuje się" oznacza, że w stosunku do wskazanych w art. 30 ustawy należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na art. 28 i art. 29 ustawy. Ostatnie z wymienionych przepisów stanowią natomiast podstawę do umarzania należności z tytułu składek, rozkładania ich na raty i odraczania terminu ich płatności. Z powyższego wynika zatem jednoznacznie, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami ustawodawca w ogóle nie przewiduje możliwości decydowania o umarzaniu, rozkładaniu na raty, czy odraczaniu terminu płatności składek. Inaczej mówiąc, nie istnieją w omawianej sytuacji podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie składek, a więc nie można wydać ani decyzji o umorzeniu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, ani decyzji odmawiającej umorzenia składek. W takim przypadku w pierwszej kolejności, co prawidłowo uczynił organ, należy odmówić wszczęcia postępowania, a w razie wszczęcia postępowania powinno ono być umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezprzedmiotowe. Pogląd co do bezprzedmiotowości postępowania o umorzenie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek wyrażany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: z 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt II GSK 796/10, z 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1060/09, z 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11, z 19 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2277/15). Wskazać należy, że organ prawidłowo decyzją o odmowie wszczęcia postępowania nie objął należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek, których dotyczy art. 30 u.s.u.s., a więc finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek a także kosztów upomnienia. Należy bowiem uwzględnić, że art. 28 ustawy dotyczy umarzania nie tylko samych składek w ścisłym rozumieniu tego słowa, lecz należności z tytułu składek, które to pojęcie, według art. 24 ust. 2 u.s.u.s., obejmuje składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Jednoznaczne zdefiniowanie w art. 24 ust. 2 ustawy pojęcia "należności z tytułu składek", nakazuje przyjąć, że art. 30 ustawy wyłącza stosowanie art. 28 jedynie wobec składek, nie wyłącza natomiast dopuszczalności rozważania przez organy orzekające zastosowania art. 28 wobec pozostałych elementów składających się na ustawowo zdefiniowane pojęcie "należności z tytułu składek", w tym odsetek za zwłokę (por. między innymi wymieniony wcześniej wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2010 r. w sprawie II GSK 1060/09). W niniejszej sprawie z akt sprawy wynika, że należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek oraz koszty upomnienia objęte zostały (razem z innymi należnościami) odrębną decyzją odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja ta nie jest przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie. Niezgodna z prawem jest decyzja z dnia 25 maja 2022 r. w punkcie 2., dotyczącym odmowy wszczęcia postępowania o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – za pracowników w części finansowanej przez płatnika, ze wskazaniem, że podstawą decyzji w tej części jest art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zauważyć należy, że wyżej wymienionych należności z tytułu składek nie dotyczy wyłączenie stosowania przepisów art. 28 u.s.u.s. wynikające z art. 30 ustawy. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 2 ustawy stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (której przesłanki wymieniono wyczerpująco w ust. 3 pkt 1–6) z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ww. ustawy zostały unormowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z przepisów tych wynika, że w przypadku należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być one umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Ta dodatkowa podstawa prawna, rozszerzająca możliwość umarzania należności z tytułu składek na podstawie dodatkowej przesłanki nie dotyczy natomiast pozostałych składek, to jest należnych za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika. Niemożność zastosowania tej dodatkowej przesłanki nie oznacza jednak prawa organu do odmowy wszczęcia postępowania ze wskazaniem, że odmowa ta dotyczy tylko postępowania, w którym rozpatrywana byłaby podstawa umorzenia określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przepisy art. 28 ust. 1-4 u.s.u.s. nie dają podstawy do wydawania odrębnych decyzji co do poszczególnych przesłanek umorzenia tych samych należności. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis ten wyznacza ramy postępowania w przedmiocie umorzenia danej należności wskazując, że organ zobowiązany jest w postępowaniu rozstrzygnąć kwestię umorzenia należności biorąc pod uwagę wszystkie przesłanki, to jest wskazane w ust. 2-4 i nie dopuszczając tym samym możliwości odrębnego procedowania w odniesieniu do tych samych należności w zakresie różnych przesłanek wskazanych w art. 28 u.s.u.s. Co za tym idzie przedmiotem postępowania są wszystkie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, których umorzenia żąda strona. Jedynie zastosowanie art. 30 u.s.u.s. daje podstawę do odmowy wszczęcia postępowania o umorzenie tych składek, których przepis ten dotyczy, bowiem tylko w tym zakresie zostaje wyłączona jakakolwiek materialnoprawna podstawa orzekania w przedmiocie umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Ograniczenie podstawy materialnoprawnej do orzekania o umorzeniu niektórych należności z tytułu składek w stosunku do innych należności z tytułu składek nie daje podstawy do odmowy wszczęcia postępowania ze wskazaniem tej podstawy materialnoprawnej, która nie może być uwzględniona. Niedopuszczalne jest orzekanie odrębnie, co do każdej z przesłanek umorzenia, ale w odniesieniu do tych samych składek. Orzekając w stosunku do każdej z należności organ jest obowiązany rozpoznać żądanie wniosku w oparciu o wszystkie znajdujące zastosowanie do tej należności przesłanki umorzenia (art. 28 ust. 2, ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s.). Rodzaj należności decyduje zaś o tym, ile przesłanek należy zbadać w postępowaniu w sprawie jej umorzenia. W przypadku należności z tytułu składek za ubezpieczonych w części finansowanej przez płatnika, należy zbadać jedynie czy zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, mając na uwadze, że w tym zakresie przesłanka umorzenia określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie ma zastosowania. W rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawiając wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przesłankę wskazaną w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. naruszył art. 61a § 1 k.p.a. Nie było podstawy prawnej do odmowy wszczęcia postępowania w tym przedmiocie, w jakimkolwiek zakresie, ponieważ postępowanie w sprawie umorzenia składek za osoby zgłoszone do ubezpieczenia, w części finansowanej przez płatników, mogło być wszczęte i prowadzone. Niemożność uwzględnienia przesłanki umorzenia określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należy do podstawy materialnoprawej rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek za pracowników, w części finansowanej przez płatnika. W pozostałym zakresie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę. Dodać należy, że drugą decyzją wydaną w sprawie z wniosku skarżącego, to jest decyzją z 4 lipca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł w przedmiocie wniosku także w zakresie składek za osoby zgłoszone do ubezpieczenia, w części finansowanej przez płatnika, co oznacza, że nie jest potrzebne prowadzenie dodatkowego postępowania po uchyleniu decyzji z dnia 25 maja 2022 r. w zakresie jej punktu 2.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI