I SA/LU 385/21

I SA/Lu 385/21 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-02-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Andrzej Niezgoda /przewodniczący/
Monika Kazubińska-Kręcisz
Wiesława Achrymowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 1226/22 - Wyrok NSA z 2023-09-13
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1689
art. 2, art. 4
Usatwa z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 33 ust. 1-5
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Protokolant Starszy asystent sędziego Monika Bartmińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2022 r. sprawy ze skargi H. K. na postanowienie Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej SA w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłat abonamentowych I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. przyznaje adwokatowi P. M. kwotę [...]zł ([...]) z tytułu wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu, w tym VAT.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem [...] S.A. (wierzyciel) utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela z [...] kwietnia 2021 r., w którym wierzyciel oddalił zarzuty H. K. (zobowiązana) w przedmiocie nieistnienia i wygaśnięcia obowiązku egzekwowanego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. P. (organ egzekucyjny) na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego [...] października 2020 r.
W podstawie prawnej rozstrzygnięcia wierzyciel wymienił art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.735 ze zm. - K.p.a.); art. 18, art. 34 § 3, art. 17 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2020.1427 ze zm. - u.p.e.a.); art. 7 ust. 1, ust. 3 ustawy o opłatach abonamentowych (Dz.U.2020.1689 - u.o.a.).
Wierzyciel w pierwszej kolejności zauważył, że zobowiązana w zażaleniu na postanowienie z [...] r. powołała się na niemożność zapłaty egzekwowanych opłat abonamentowych z uwagi na sytuację finansową. Jednocześnie wniosła o umorzenie wszelkich zaległych opłat wraz z odsetkami i kosztami.
W związku z tym wierzyciel tłumaczył, że umarzanie zaległości z tytułu opłat abonamentowych pozostaje w kompetencjach Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, o czym stanowi art. 10 ust. 1 i ust. 2 u.o.a. Jeśli zatem zobowiązana oczekuje umorzenia egzekwowanych opłat wraz z odsetkami, powinna z odpowiednim wnioskiem wystąpić do właściwego organu.
Następnie wierzyciel argumentował, że z mocy ustawy obowiązek uiszczania dochodzonych opłat abonamentowych trwa aż do wyrejestrowania odbiornika radiofonicznego/telewizyjnego. W tej mierze organ nawiązał do art. 5 ust. 1 u.o.a. Natomiast zobowiązana nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego wyrejestrowanie odbiornika, którego dotyczą egzekwowane opłaty.
Organ odnotował, że dysponuje dowodem nadania pisma z [...] lipca 2008 r. skierowanego do zobowiązanej z informacją o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego zgodnie z rozporządzeniem Ministra Transportu w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U.2007.187.1342).
Natomiast odnosząc się do zwolnienia od opłat abonamentowych, organ wskazał na art. 4 ust. 3 u.o.a. i w kontekście tej regulacji stwierdził, że zobowiązana dopiero w grudniu 2019 r. złożyła oświadczenie w placówce pocztowej o spełnieniu warunków do skorzystania z takiego zwolnienia.
W świetle powyższych rozważań organ ocenił, że zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku podlegał oddaleniu.
Z kolei przechodząc do wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku, organ motywował, że opłaty abonamentowe należą do opłat objętych zakresem art. 2 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U.2021.1540 ze zm. - O.p.). Oznacza to, że podlegają przedawnieniu zgodnie z art. 70 § 1 O.p., a więc z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności.
Jednak w myśl art. 70 § 4 O.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym adresat opłaty został zawiadomiony. Po przerwaniu termin przedawnienia biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny.
W następstwie organ zwrócił uwagę na okoliczność, że postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej zostało wszczęte w 2020 r. W jego toku zastosowano środek egzekucyjny. Tym samym, zdaniem organu, opłaty wymienione w tytule wykonawczym nr [...] wystawionym [...] października 2020 r. nie wygasły przez przedawnienie.
Zobowiązana złożyła skargę na powyższe postanowienie organu.
Nie formułowała konkretnych zarzutów.
Zasadniczo stwierdziła, że nie ma obowiązku ponoszenia egzekwowanych opłat abonamentowych. Akcentowała, że mąż jest inwalidą I grupy. Znajdują się w trudnym położeniu materialnym. Dochody z emerytury wystarczają jedynie na utrzymanie i leki. Ponadto zobowiązana motywowała, że nie wie, na jakiej podstawie nadano jej numer abonenta. Jako emerytka korzysta ze zwolnienia od egzekwowanych opłat.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie.
W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowane postanowienie organu nie jest zgodne z prawem.
Jak wynika z przedstawionych sądowi akt postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do zobowiązanej, obejmuje ono opłaty abonamentowe od 1 stycznia 2015 r. do 31 października 2019 r.
Niewątpliwie - co do zasady - prawidłowo wierzyciel przyjął, że obowiązek uiszczania opłat abonamentowych istnieje do czasu wyrejestrowania odbiornika radiofonicznego/telewizyjnego.
Za utrwalone należy uznać stanowisko prawne przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny między innymi w sprawie sygn. II GSK 3328/15 (por. strona internetowa orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił w niej, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.o.a. za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika (ust. 2). Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego (ust. 3). Natomiast w myśl art. 5 ust. 1 u.o.a. odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego, w rozumieniu ustawy z 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (brzmienie obowiązujące od 1 stycznia 2013 r.). Z przepisów tych wynika, że po pierwsze, obowiązek wnoszenia opłat abonamentowych został w ustawie o opłatach abonamentowych powiązany z obowiązkiem rejestracji odbiorników i ta konstrukcja umożliwia określenie kręgu podmiotów zobowiązanych. Ustawa o opłatach abonamentowych jest adresowana do wszystkich podmiotów, które posiadają i używają odbiorniki telewizyjne lub radiofoniczne, a obowiązek rejestracji odbiorników, który ma umożliwić zidentyfikowanie zobowiązanych do wnoszenia opłaty abonamentowej, tak samo jak sama opłata, ma charakter powszechny i dotyczy wszystkich obywateli. Jak wyjaśniono w orzecznictwie sądów administracyjnych, po raz pierwszy opłaty za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych zostały ustawowo usankcjonowane mocą art. 21 ust. 1 ustawy z 2 grudnia 1960 r. o Komitecie do Spraw Radia i Telewizji "Polskie Radio i Telewizja", dodanego do niej z dniem 1 marca 1985 r. Natomiast ich wysokość była kształtowana przez Radiokomitet w porozumieniu z Ministrem do Spraw Cen i ogłaszana w wielokrotnie zmienianym zarządzeniu Przewodniczącego Radiokomitetu z 31 października 1985 r. w sprawie opłat za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (M.P.1985.41.264 ze zm.). Obowiązki rejestracyjne wynikały z przepisów rozporządzenia Ministra Łączności z 15 września 1985 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U.1985.46.236). Zgodnie z § 6 tego rozporządzenia posiadacz odbiorników mógł w każdym czasie dokonać ich wyrejestrowania. Niedopełnienie tego wymogu oznaczało, że obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwał do końca obowiązywania ustawy z 2 grudnia 1960 r. W dniu 1 marca 1993 r. weszła w życie ustawa o radiofonii i telewizji. Ustawa nie zawierała przepisów intertemporalnych istotnych dla rozstrzygnięcia omawianego zagadnienia. Jej przepisy regulowały problematykę opłat abonamentowych (art. 48) oraz obowiązek rejestracji odbiorników (art. 49). Zgodnie z zasadą natychmiastowego (bezpośredniego) działania prawa, nowe przepisy (jeśli nie ma przepisów szczególnych stanowiących inaczej) znajdują zastosowanie nie tylko do zdarzeń mających miejsce po wejściu w życie nowej ustawy, ale również do wszystkich sytuacji znajdujących się "w toku", które nie zostały jeszcze zakończone (zamknięte). W tej ustawie z faktem posiadania odbiornika, w stosunku do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji, ustawodawca połączył obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych. Zatem według ustawy o radiofonii i telewizji obowiązek taki ciążył zarówno na osobach, w stosunku do których powstał on w okresie od wejścia jej w życie, ale również na osobach, które w dniu wejścia w życie tej ustawy spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym, a więc w dniu wejścia w życie ustawy o radiofonii i telewizji miały zarejestrowane odbiorniki RTV. Według § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U.1993.70.338) posiadacz książeczki radiofonicznej był obowiązany powiadomić urząd pocztowy między innymi o zaprzestaniu używania odbiornika. Z dniem 16 czerwca 2005 r. weszła w życie wspomniana już wyżej ustawa abonamentowa (u.o.a.). Również i ta ustawa nie zawierała istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przepisów intertemporalnych, a zatem znajduje bezpośrednie zastosowanie także do spraw "w toku". W tym stanie prawnym obowiązek ponoszenia opłaty abonamentowej ciąży między innymi na podmiotach, które w dacie jej wejścia w życie miały zarejestrowany odbiornik. Naczelny Sąd Administracyjny, podzielając zapatrywanie prawne wypracowane we wcześniejszym orzecznictwie sądowym, uznał za trafną konkluzję, zgodnie z którą zarejestrowanie odbiornika pod rządami którejkolwiek z wymienionych ustaw bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy obowiązku uiszczania opłat za jego używanie (aktualnie jest to opłata abonamentowa). Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa do dnia poprzedzającego zgłoszenie wyrejestrowania lub do końca miesiąca, w którym dopełniono formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych (por. art. 4 u.o.a.) i podlega on egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym (zob. przykładowo wyrok sygn. II GSK 2878/15 - strona internetowa orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak dalej motywował Naczelny Sąd Administracyjny, Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. K 24/08, orzekając o zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej art. 7 ust. 1, ust. 3, ust. 5 i ust. 6 u.o.a., stanął na stanowisku, w myśl którego "zgodnie z art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy abonamentowej na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczenia abonamentu, powstający z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu rejestracji odbiornika". Analogicznie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzając, że obowiązek uiszczenia takiej opłaty powstaje z mocy samej ustawy, bez wezwania i jest realizowany w terminach i w wysokości określonej tą ustawą (zob. przykładowo wyrok sygn. II GSK 1818/14 - strona internetowa orzeczenia.nsa.gov.pl).
Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że zarówno § 11 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 17 grudnia 2013 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U.2013.1676), jak i wcześniej przepisy § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U.2007.187.1342), obowiązującego do 31 grudnia 2013 r. a także § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 22 lipca 2005 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U.2005.141.1190) nakładały na abonenta obowiązek powiadomienia właściwej placówki operatora pocztowego o zmianie między innymi miejsca zamieszkania, miejsca używania odbiorników, zagubienia lub zniszczenia dowodu rejestracji, czy zaprzestania używania odbiorników. Zasady postępowania w tym zakresie były zawarte w imiennej książeczce opłaty abonamentowej, która była jednocześnie dowodem zarejestrowania odbiorników. Po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych, jak stanowił o tym § 5 ust. 1 tego rozporządzenia, dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej za używanie odbiorników stanowiły dowód zarejestrowania odbiorników, nie dłużej niż przez okres dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia. Z kolei na podstawie ust. 2 tego przepisu, operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia rejestracyjnego z urzędu nadaje posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny powiadamia użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Wobec tego osoby, które przed dniem wejścia w życie cytowanego rozporządzenia z 25 września 2007 r. zarejestrowały odbiornik, winny kontynuować wnoszenie opłat abonamentowych, bez konieczności dokonywania ponownej rejestracji odbiorników RTV. Natomiast obowiązkiem operatora publicznego było nadanie dotychczasowym posiadaczom imiennych książeczek opłat abonamentowych indywidualnego numeru identyfikacyjnego w zakreślonym, dwunastomiesięcznym terminie, liczonym od dnia wejścia w życie tego rozporządzenia oraz powiadomienie o tym użytkownika. Powyższy obowiązek powiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie jest przy tym równoznaczny z koniecznością posiadania dowodu doręczenia takiej pisemnej informacji użytkownikowi odbiorników RTV. Prawodawca nie ustanowił obowiązku, aby dla skuteczności nadania użytkownikowi odbiornika RTV numeru identyfikacyjnego, konieczne było posiadanie przez operatora dowodu doręczenia zawiadomienia o jego nadaniu. Takiej zależności cytowane przepisy nie wprowadzają. Przesłanie zawiadomienia ma wobec tego charakter wyłącznie informacyjny, wtórny do samego nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego, która to czynność dokonywana jest z urzędu, a kierujący informację o nadaniu omawianego numeru nie był zobowiązany do uzyskania potwierdzenia odbioru tej korespondencji. Dla skuteczności nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie jest konieczne legitymowanie się przez operatora dowodem wyekspediowania czy też zwrotnym potwierdzeniem odbioru takiego powiadomienia (por. wyrok sygn. II GSK 913/15 - strona internetowa orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem zarejestrowanie odbiornika RTV, przy braku jego wyrejestrowania, stanowiło wystarczającą podstawę dla stwierdzenia, że obowiązek uiszczania opłat abonamentowych powstał i istnieje. Natomiast wykazanie faktu wyrejestrowania odbiornika RTV leży po stronie abonenta, zainteresowanego uwolnieniem się od obowiązku uiszczenia omawianych opłat. Ta okoliczność służy bowiem obronie jego praw, a w sensie logicznym nie jest zwykle możliwe udowodnienie okoliczności, której zaistnienie się neguje, tak jak to jest w przypadku organu negującego fakt wyrejestrowania odbiornika.
W podsumowaniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w przypadku zarejestrowania odbiornika RTV i braku jego wyrejestrowania oraz wobec nadania użytkownikowi indywidualnego numeru identyfikacyjnego, istnieje obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych. Powyższe stanowisko prawne zostało zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny także w sprawach sygn.: II FSK 2116/16, II GSK 1297/15, II GSK 913/15, II GSK 5276/16, I GSK 1226/18, I GSK 928/18, I GSK 837/18, I GSK 3088/18 (wszystkie wymienione wyroki są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).
Niezależnie od powyższego trzeba zauważyć, że zobowiązana - kwestionując obowiązek uiszczania opłat abonamentowych - powołała się na trudną sytuację materialną oraz na ustawowe zwolnienie od omawianych opłat, a więc zdaje sobie sprawę, że nie wyrejestrowała odbiornika.
Jednak w realiach analizowanej sprawy wyłącznie brak wyrejestrowania odbiornika przez zobowiązaną nie oznacza, że stanowisko wierzyciela można zasadnie zaakceptować z punktu widzenia prawa.
Kwestia najdalej idąca - z perspektywy wyniku sprawy - dotyczy treści żądania czy żądań zgłoszonych przez zobowiązaną w piśmie z [...] listopada 2020 r., w efekcie którego doszło do wydania przez wierzyciela kontrolowanego postanowienia.
Należy zauważyć, że wierzyciel rozpatrzył jako zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej pismo zobowiązanej złożone organowi egzekucyjnemu, którego treść nawiązuje ogólnie do niezgodności z prawem prowadzenia egzekucji, do zwolnienia emerytów od opłat abonamentowych i do trudnej sytuacji życiowej, materialnej zobowiązanej z mężem. W następstwie nie wynika z niego czego konkretnie zobowiązana oczekuje, co kwestionuje i co chce wykazać w związku z prowadzoną egzekucją opłat abonamentowych. W istocie rzeczy w analizowanym piśmie zobowiązana nie sfomułowała jednoznacznie swojego żądania czy żądań ani nie nawiązała do konkretnego trybu postępowania administracyjnego, egzekucyjnego.
Zgodnie z art. 33 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1).
Podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b (art. 33 § 2).
W egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 i 9, przepisów § 1 i 2 nie stosuje się. Przepis art. 17a stosuje się (art. 33 § 3).
Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 33 § 4).
Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:
1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;
3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części (art. 33 § 5).
Natomiast według art. 64 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 64 § 2).
Wobec tego, nim wierzyciel przystąpił do rozpatrywania zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, najpierw przede wszystkim należało wyjaśnić zobowiązanej na czym polega instytucja zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, na czym instytucja umorzenia opłat abonamentowych, jakie są przesłanki każdej z nich z przytoczeniem adekwatnych przepisów prawa i wystąpić do zobowiązanej o sprecyzowanie żądań i wykazanie okoliczności, mających je uzasadniać. Natomiast ani organ egzekucyjny, ani wierzyciel nie są uprawnieni do wybierania za zobowiązaną przedmiotu postępowania. Jego jednoznaczne określenie jest wyłącznym prawem i jednocześnie obowiązkiem zobowiązanej.
Trzeba podkreślić, że zgodnie z zasadami zawartymi w art. 7, art. 8 § 1, art. 9 K.p.a. organy działają na podstawie przepisów prawa, zmierzają do wyjaśnienia prawdy obiektywnej, realizują przy tym interes społeczny i słuszny interes obywateli, budują zaufanie do władzy publicznej, należycie i wyczerpująco informują strony o okolicznościach faktycznych i prawnych kształtujących prawa i obowiązki stron oraz czuwają, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Z przytoczonych zasad postępowania administracyjnego, znajdujących odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym zgodnie z art. 18 u.p.e.a., wynika obowiązek organu egzekucyjnego i wierzyciela rzetelnego wyjaśnienia czego domaga się zobowiązana, na jakiej podstawie i poinformowania jej o treści przepisów prawa, jakie należy wziąć pod uwagę, aby w ten sposób rzetelnie i bezstronnie, adekwatnie do stanu faktycznego i prawnego rozstrzygnąć o jej prawach i obowiązkach związanych z opłatami abonamentowymi.
W okolicznościach analizowanego postępowania egzekucyjnego te standardy nie zostały zrealizowane. Wierzyciel bazował nie na treści żądania czy żądań precyzyjnie określonych przez zobowiązaną, ale na własnych założeniach.
Druga ważna kwestia, którą wierzyciel całkowicie pominął, dotyczy zwolnienia z obowiązku opłacania opłat abonamentowych.
Według art. 2 u.o.a. za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe (art. 2 ust. 1).
Domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika (art. 2 ust. 2).
Opłatę abonamentową uiszcza się za każdy odbiornik radiofoniczny i telewizyjny, z zastrzeżeniem ust. 5 (art. 2 ust. 4).
Niezależnie od liczby odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych używanych przez: 1) osoby fizyczne w tym samym gospodarstwie domowym lub w samochodzie stanowiącym ich własność, 2) podmioty lecznicze niebędące przedsiębiorcami w rozumieniu przepisów o działalności leczniczej, sanatoria, żłobki, publiczne i niepubliczne jednostki organizacyjne systemu oświaty, publiczne i niepubliczne uczelnie, a także domy pomocy społecznej - w tym samym budynku, zespole budynków lub w samochodach będących w używaniu tych instytucji
- uiszcza się tylko jedną z opłat, o której mowa w art. 3 ust. 1 (art. 2 ust. 5).
Gospodarstwem domowym, w rozumieniu przepisów niniejszej ustawy, jest zespół osób mieszkających i utrzymujących się wspólnie albo jedna osoba utrzymująca się samodzielnie (art. 2 ust. 6).
Odbiornikiem radiofonicznym albo telewizyjnym, w rozumieniu przepisów niniejszej ustawy, jest urządzenie techniczne dostosowane do odbioru programu (art. 2 ust. 7).
Następnie według art. 4 u.o.a. zwalnia się od opłat abonamentowych:
1) osoby, co do których orzeczono o:
a) zaliczeniu do I grupy inwalidów lub
b) całkowitej niezdolności do pracy, na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2020.53 ze zm.), lub
c) znacznym stopniu niepełnosprawności, na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U.2020.426 ze zm.), lub
d) trwałej lub okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U.2020.174 ze zm.);
2) osoby, które ukończyły 75 lat;
3) osoby, które otrzymują świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy z właściwego organu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej lub rentę socjalną z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub innego organu emerytalno-rentowego;
4) osoby niesłyszące, u których stwierdzono całkowitą głuchotę lub obustronne upośledzenie słuchu (mierzone na częstotliwości 2000 Hz o natężeniu od 80 dB);
5) osoby niewidome, których ostrość wzroku nie przekracza 15%;
6) osoby, które ukończyły 60 lat oraz mają ustalone prawo do emerytury, której wysokość nie przekracza miesięcznie kwoty 50% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego;
7) osoby:
a) które mają prawo do korzystania ze świadczeń pieniężnych z tytułu ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2019.1507 ze zm.),
b) spełniające kryteria dochodowe, określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020.111),
c) bezrobotne, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U.2020.1409),
d) posiadające prawo do zasiłku przedemerytalnego, określonego w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,
e) posiadające prawo do świadczenia przedemerytalnego, określonego w ustawie z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U.2019.2173, Dz.U.2020.252),
f) (pominięta),
g) (pominięta);
8) osoby, które otrzymują zasiłek dla opiekuna określony w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U.2020.1297) (art. 4 ust. 1).
Zwolnienia określone w ust. 1 pkt 1 i 3-8 przysługują od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz.U.2020.1041) oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania z tych zwolnień i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie do tych zwolnień (art. 4 ust. 3).
Zwolnienie określone w ust. 1 pkt 2 przysługuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba ukończyła 75 lat (art. 4 ust. 3a).
Osoby korzystające ze zwolnień od opłat abonamentowych z wyjątkiem osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2, obowiązane są zgłosić placówce pocztowej operatora wyznaczonego, o której mowa w ust. 3, zmiany stanu prawnego lub faktycznego, które mają wpływ na uzyskane zwolnienia, w terminie 30 dni od dnia, w którym taka zmiana nastąpiła (art. 4 ust. 4).
Ponadto ustawodawca zobowiązał Krajową Radę Radiofonii i Telewizji do określenia w drodze rozporządzenia:
1) rodzaju dokumentów potwierdzających uprawnienia do zwolnień od opłat abonamentowych,
2) wzoru oświadczenia, o którym mowa w ust. 3
- z uwzględnieniem dokumentów wydawanych przez uprawnione organy oraz nieobciążania osób korzystających ze zwolnień nadmiernymi utrudnieniami (art. 4 ust. 5).
W tym stanie prawnym podkreślenia wymagają dwa zagadnienia:
Po pierwsze, w świetle treści art. 2 i art. 4 u.o.a. analizowana opłata jest powiązana z odbiornikiem radiofonicznym/telewizyjnym w gospodarstwie domowym. Z kolei zwolnienia są uzależnione od określonych okoliczności, ale bez nawiązania wyłącznie do osoby, która zarejestrowała odbiornik. Oznacza to, że przesłanki zwolnienia od opłat abonamentowych należy odnosić do któregokolwiek z małżonków, którzy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i w jego ramach korzystają z odbiornika radiofonicznego/telewizyjnego, bez względu na to, które z nich zarejestrowało odbiornik. Zdaniem sądu, skoro omawianą opłatę należy zasadniczo wiązać z korzystaniem z odbiornika w ramach jednego, wspólnego gospodarstwa domowego małżonków, to nie ma żadnego uzasadnienia prawnego, aby małżonek spełniający ustawowe przesłanki zwolnienia od tej opłaty miał jednak ją ponosić tylko dlatego, że odbiornik został zarejestrowany przez drugiego z małżonków.
Tymczasem zobowiązana w swoich pismach powoływała się nie tylko na swój status emerytki, ale także między innymi na I grupę inwalidzką męża.
Po drugie, nie można zgodzić się ze stwierdzeniem wierzyciela, że zobowiązana, a w świetle powyższych rozważań zobowiązana wraz z mężem, do grudnia 2019 r. nie byli uprawnieni do skorzystania ze zwolnienia od omawianych opłat. Co do zasady - trafnie wierzyciel zwraca uwagę na art. 4 ust. 3 u.o.a. i obowiązek złożenia w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy Prawo pocztowe oświadczenia o spełnianiu warunków do korzystania z takiego zwolnienia wraz z odpowiednimi dokumentami.
Jednak nie można przy tym tracić z pola widzenia okoliczności, że wierzyciel już wcześniej był informowany przez zobowiązaną między innymi o tym, że od 2013 r. jest emerytką, a w 2014 r. ukończyła 60 lat (por. pismo zobowiązanej z [...] kwietnia 2019 r., znajdujące się w aktach egzekucyjnych). Tak więc ważna jest okoliczność, kiedy wierzyciel po raz pierwszy uzyskał od zobowiązanej informacje, mogące wskazywać na uprawnienia małżonków do zwolnienia od opłat abonamentowych. Taka informacja, pochodząca od zobowiązanej i skierowana do wierzyciela, bezpośrednio przekładała się na obowiązek wierzyciela niezwłocznego pouczenia jej o obowiązującym stanie prawnym, a konkretnie co ma uczynić, aby wypełnić ustawowe warunki zwolnienia od opłat abonamentowych.
Wierzyciel uprawniony do poboru opłat abonamentowych, a więc pozostający ze zobowiązaną w relacji o charakterze publicznoprawnym, w obliczu sporu ze zobowiązaną o zwolnienie od tych opłat, miał obowiązek w takiej sytuacji wziąć pod uwagę art. 7, art. 8 § 1, art. 9 K.p.a. i wyczerpująco, bezstronnie poinformować zobowiązaną, na jakich zasadach, po spełnieniu jakich warunków znajdzie zastosowanie oczekiwane przez nią zwolnienie. Wierzyciel, który w tym przypadku działa w sposób charakterystyczny dla organu władzy publicznej, ma obowiązek czuwać nie tylko nad sprawnym poborem opłat abonamentowych, ale z takim samym zaangażowaniem i rzetelnością także nad umożliwieniem zobowiązanej skorzystania z ustawowego zwolnienia od tych opłat. Zakres przedmiotowy udzielania informacji przez organ władzy publicznej obejmuje zarówno informowanie o przepisach prawa materialnego, jak i przepisach prawa procesowego.
Jeżeli natomiast wierzyciel nie wypełnił swoich ustawowych obowiązków, to w konsekwencji z własnych zaniechań nie może zasadnie wyprowadzać negatywnych skutków dla zobowiązanej. Stanowią o tym konstytucyjne standardy obowiązującego porządku prawnego przewidziane w art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), w myśl których w demokratycznym państwie prawnym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.
Co więcej, trzeba zauważyć, że adresatem oświadczenia i dokumentów, o których stanowi art. 4 ust. 3 u.o.a., składanych za pośrednictwem placówki pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy Prawo pocztowe, jest przecież wierzyciel. Jeśli zatem zobowiązana poinformowała wierzyciela o przesłance zwolnienia w piśmie skierowanym do innej jego jednostki organizacyjnej niż placówka pocztowa, wierzyciel nie może zgodnie z prawdą obiektywną twierdzić, że nic nie wie o okolicznościach uzasadniających zwolnienie od obowiązku opłacania opłat abonamentowych. Natomiast powinien był bez zwłoki podjąć adekwatną do sytuacji aktywność i wyczerpująco udzielić zobowiązanej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
W podsumowaniu sąd ocenia, że wierzyciel przy wydaniu zaskarżonego postanowienia naruszył art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w sposób, który mógł istotnie wpłynąć na wynik sprawy.
W dalszym postępowaniu wierzyciel uwzględni stanowisko prawne sądu. Rzetelnie wyjaśni, czego konkretnie domaga się zobowiązana, z jakim uzasadnieniem faktycznym i prawnym. Bezstronnie przeanalizuje przesłanki zwolnienia od opłat abonamentowych przy przyjęciu ich prawidłowej wykładni i po wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności. Wierzyciel uwzględni przy tym skutki prawne własnych zaniechań w związku z korespondencją otrzymywaną od zobowiązanej.
Z tych powodów sąd uchylił zaskarżone postanowienie wierzyciela na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 - P.p.s.a.)
Sąd przyznał adwokatowi wynagrodzenie za pomoc prawną świadczoną z urzędu ([...] zł wraz z VAT) zgodnie z § 3, § 4 ust. 1, ust. 3, § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2019.18).