I SA/Lu 382/22

I SA/Lu 382/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-12-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Andrzej Niezgoda /sprawozdawca/
Grzegorz Wałejko
Wiesława Achrymowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 54 par 1 pkt 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca), WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 5 maja 2022 r. nr 0601-IEE.711.106.2022.2 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną - uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 maja 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, dalej: "Dyrektor Izby Administracji Skarbowej", "organ nadzorczy", po rozpatrzeniu zażalenia J. B., "zobowiązany", "strona", "skarżący", utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie, dalej: Dyrektor Oddziału ZUS", "organ egzekucyjny", z dnia 23 lutego 2022 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, dokonaną zawiadomieniami z dnia 10 stycznia 2022 r.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i akt sprawy wynika, że Dyrektor Oddziału ZUS, działając jako organ egzekucyjny, prowadzi wobec zobowiązanego administracyjne postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionych przez wierzyciela, którym jest ZUS Oddział w Lublinie, tytułów wykonawczych o nr: [...] i [...], obejmujących zaległości w płatności składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za listopad 2021 r. wraz z odsetkami za zwłokę. W celu wyegzekwowania należności pieniężnych objętych wskazanymi tytułami wykonawczymi organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w mBanku S.A. Bank poinformował o zbiegu egzekucji z egzekucją prowadzoną przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Lublinie. Dlatego organ egzekucyjny 28 stycznia 2022 r. przekazał dokumenty wymienionemu Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w celu łącznego prowadzenia egzekucji. Odpisy zawiadomień o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanemu 24 stycznia 2022 r.
2 lutego 2022 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo od pełnomocnik zobowiązanego, datowane na 29 stycznia 2022 r., zakwalifikowane przez organ jako skarga na czynności egzekucyjne. Dyrektor Oddziału ZUS, wskazanym wyżej postanowieniem z dnia 23 lutego 2022 r. oddalił skargę na czynność egzekucyjną zajęcia rachunku bankowego. W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik skarżącego żądała uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenia egzekucji wszczętej bezzasadnie, bez dowodów na istnienie zobowiązania, w oparciu o tytuł egzekucyjny wydany przez nieuprawniona jednostkę, wobec osoby podlegającej ubezpieczeniu społecznemu rolników zgodnie z ostateczną decyzją z dnia 17 października 1997 r.
Organ nadzorczy rozpatrując sprawę, powołał w pierwszej kolejności art. 54 § 1 pkt 1 oraz § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479), dalej: "u.p.e.a." Organ zauważył, że postępowanie ze skargi na czynność egzekucyjną obejmuje jedynie ograniczony wycinek postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu tym ocenie podlega czynność egzekucyjna badana przez pryzmat działań podejmowanych przez organ egzekucyjny na podstawie przepisów regulujących procedurę zastosowania danego środka egzekucyjnego.
Tymczasem, jak następnie wskazał organ nadzorczy, pełnomocnik zobowiązanego kwestionuje zasadność wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wystawienie tytułów wykonawczych z naruszeniem prawa z uwagi na brak deklaracji rozliczeniowych sporządzonych przez płatnika składek, brak pełnomocnictwa do wystawienia tytułów wykonawczych, skierowanie ich do nieuprawnionego podmiotu oraz niedopełnienie obowiązku doręczenia tytułów wykonawczych. Kwestie te, jak zauważył organ nadzorczy, nie podlegają rozpoznaniu w trybie art. 54 u.p.e.a.
Odnosząc się do przebiegu zaskarżonej czynności, organ nadzorczy stwierdził że została ona wykonana prawidłowo. Podstawę jej dokonania stanowiły tytuły wykonawcze wystawione przez ZUS Oddział w Lublinie, odpisy zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanemu. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego dokonane zostało zgodnie z przepisami art. 80 – 87 u.p.e.a., zastosowany wzór zawiadomienia odpowiada załącznikowi nr 3 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 26). Ponadto, zdaniem organu nadzorczego, działanie organu egzekucyjnego było zgodne z zasadą celowości i zasadą stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik strony wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz postanowienia wydanego w pierwszej instancji, jako niezgodnych z prawem. Zarzuciła ona, że w zaskarżonym postanowieniu brakuje pełnych danych strony postępowania, a także brak jest podania podstawy prawnej i faktycznej rozstrzygnięcia, co sprzeczne jest z art. 7 Konstytucji. Pełnomocnik skarżącego podała jednocześnie, że podtrzymuje wszystkie podnoszone dotychczas zarzuty oraz dotyczącą ich argumentację.
Działania ZUS pełnomocnik strony oceniła jako bezprawne. W jej ocenie ZUS nie jest wierzycielem, brak jest w sprawie deklaracji oraz podstaw do wystawienia tytułów wykonawczych. Próbę egzekwowania składek i twierdzenia ZUS, że skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej podlegał ubezpieczeniu w ZUS pełnomocnik skarżącego określiła jako "uporczywe nękanie".
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Po rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie jest zgodne z prawem. Należało je zatem wyeliminować z obrotu prawnego.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi ostatecznych postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym w wyniku rozpatrzenia zażalenia, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zważywszy, że przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest m.in. postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym. W myśl natomiast art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Podstawę prawną kontrolowanego przez Sąd postanowienia stanowiły przepisy art. 19 § 4 oraz art. 54 4 pkt § 1 u.p.e.a. Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów, dyrektor oddziału ZUS wyznaczony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ZUS, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń.
Art. 54 w paragrafie 1. stanowi natomiast, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest (1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub (2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Paragraf 2. przewiduje, że skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Zgodnie z paragrafem 3., skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Paragraf 4. stanowi, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie, w którym (1) oddala skargę na czynność egzekucyjną; (2) uwzględnia skargę na czynność egzekucyjną w całości albo w części i w pozostałym zakresie oddala skargę. Na postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną, jak wynika z paragrafu 5., przysługuje zażalenie. Na podstawie paragrafu 6., w przypadku uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną organ egzekucyjny (1) uchyla zaskarżoną czynność egzekucyjną w całości albo w części albo (2) usuwa stwierdzoną wadę czynności egzekucyjnej. Zgodnie z paragrafem 7., wniesienie skargi na czynność egzekucyjną nie wstrzymuje dalszej realizacji środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano zaskarżonej czynności egzekucyjnej. W uzasadnionych przypadkach organ egzekucyjny może wstrzymać dalszą realizację tego środka egzekucyjnego do dnia, w którym postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną stanie się ostateczne.
Odnosząc się do rozstrzygnięcia i argumentacji zawartych w zaskarżonym postanowieniu zaznaczyć trzeba, że w świetle art. 54 § 1 u.p.e.a., skarga na czynności egzekucyjne stanowi, samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego, jednocześnie mającą charakter subsydiarny i komplementarny wobec innych środków prawnych przysługujących zobowiązanemu, jak zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej lub wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego (por. np. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2022 r., sygn. akt III FSK 1142/21 oraz z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt III FSK 989/21). Z tego względu organy powinny pismo skarżącego, nawet jeśli zatytułowane zostało jako skarga na czynności egzekucyjne, poddać analizie co do treści zawartego w nim rzeczywiście żądania i argumentacji. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których zobowiązany działa bez profesjonalnego pełnomocnika.
Pismo pełnomocnik skarżącego, którym jest żona skarżącego (nie wykazująca aby była adwokatem, radcą prawnym ani doradcą podatkowym) z dnia 29 stycznia 2022 r. zatytułowane zostało wprawdzie: "Skarga na czynności egzekucyjne w sprawach", ale i "Wniesienie zarzutu egzekucyjnego w sprawach ...". W jego treści pełnomocnik podnosi zaś kwestię braku podstawy do prowadzenia egzekucji przez ZUS, który wg pełnomocnik skarżącego, nie jest wierzycielem ze względu na brak wznowienia decyzji ostatecznej, działanie za Oddział ZUS osób, co do których nie zostały rozpoznane wnioski o wyłączenie oraz brak podpisu na zawiadomieniach i tytułach egzekucyjnych. Z kolei w zażaleniu na postanowienie wydane przez organ egzekucyjny pełnomocnik skarżącego zażądała jego uchylenia i umorzenia bezzasadnie wszczętej egzekucji "bez dowodów na istnienie zobowiązań" i wystawienie tytułu wykonawczego przez nieuprawniona jednostkę wobec osoby, która podlega ubezpieczeniu rolniczemu. W piśmie z dnia 29 stycznia 2022 r. inicjującym postępowanie zakończone zaskarżonym postanowieniem oraz w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego, pełnomocnik nawet nie wymienia dokonanej czynności egzekucyjnej. Dodać można, że również w skardze do sądu administracyjnego nie zostały sformułowane żadne zarzuty odnoszące się bezpośrednio do czynności egzekucyjnej zajęcia rachunku bankowego.
Błędnie i przedwcześnie organy dokonały zatem kwalifikacji pisma pełnomocnik skarżącego jako skargi na czynność egzekucyjną, zwłaszcza, że w piśmie tym podnoszone są okoliczności mieszczące się w podstawach zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jak nieistnienie egzekwowanego obowiązku. Zarzut w zakresie nieistnienia egzekwowanego obowiązku nie może zaś podlegać rozpoznaniu w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną (por. np. wyrok NSA z dnia 15 września 2022 r., sygn. akt III FSK 771/21). Konieczne jest wobec tego wyjaśnienie rzeczywistych intencji skarżącego wyrażonych przez jego pełnomocnika w piśmie z dnia 29 stycznia 2022 r.
W ponownym postępowaniu organ uwzględni wyrażone w niniejszym orzeczeniu stanowisko Sądu, w pierwszej kolejności dokonując dogłębnej analizy wniosku pełnomocnik skarżącego z dnia 29 stycznia 2022 r., zakwalifikowanego przez organ egzekucyjny jako skarga na czynność egzekucyjną, w razie potrzeby wzywając do sprecyzowania zakresu żądania. Zarzuty i argumentacja skargi do sądu administracyjnego nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia zawartego w niniejszym wyroku.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.