I SA/Lu 38/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Lublinie uchylił decyzje organów podatkowych i umorzył postępowanie, uznając prawo do zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych przy nabyciu gruntów rolnych przez dzierżawcę, zgodnie z wykładnią NSA.
Sprawa dotyczyła odpowiedzialności podatkowej płatnika z tytułu niepobranego podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) przy sprzedaży gruntów rolnych. Organy podatkowe odmówiły zwolnienia, uznając, że nabycie przez dzierżawcę nie stanowiło powiększenia gospodarstwa rolnego. WSA początkowo oddalił skargę, ale NSA uchylił wyrok, wskazując na potrzebę uwzględnienia nabycia przez dzierżawcę jako powiększenia gospodarstwa. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, WSA, związany wykładnią NSA, uchylił decyzje organów i umorzył postępowanie, przyznając rację skarżącemu.
Sprawa dotyczyła odmowy zastosowania zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) na podstawie art. 9 pkt 2 ustawy o PCC, które przysługuje przy nabyciu gruntów rolnych tworzących lub powiększających gospodarstwo rolne. Skarżący, będący płatnikiem, nie pobrał podatku od sprzedaży gruntów rolnych, które wcześniej dzierżawił. Organy podatkowe uznały, że nabycie tych gruntów przez dzierżawcę nie stanowiło powiększenia gospodarstwa rolnego, ponieważ już je posiadał na podstawie umowy dzierżawy, a sprzedaż nie spowodowała przyrostu powierzchni. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie początkowo podzielił to stanowisko, oddalając skargę. Jednak Naczelny Sąd Administracyjny, w wyroku sygn. akt III FSK 3565/21, uchylił wyrok WSA, wskazując, że wykładnia art. 9 pkt 2 u.p.c.c. powinna uwzględniać nabycie przez dzierżawcę jako powiększenie gospodarstwa rolnego, aby nie naruszać zasady równości wobec prawa. NSA podkreślił, że celem przepisu jest wspieranie tworzenia i prowadzenia gospodarstw rolnych, a zmiana tytułu prawnego z dzierżawy na własność stanowi istotne powiększenie gospodarstwa. WSA, rozpoznając sprawę ponownie i związany wykładnią NSA, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie podatkowe, uznając, że skarżący prawidłowo zastosował zwolnienie z PCC.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, nabycie przez dzierżawcę własności nieruchomości rolnych, które wcześniej dzierżawił, stanowi powiększenie gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 9 pkt 2 ustawy o PCC, nawet jeśli grunty te były już w jego posiadaniu na podstawie umowy dzierżawy.
Uzasadnienie
NSA i WSA, kierując się wykładnią celowościową, systemową i językową, uznały, że zmiana tytułu prawnego z dzierżawy na własność stanowi powiększenie gospodarstwa rolnego. Celem przepisu jest wspieranie tworzenia i prowadzenia gospodarstw rolnych, a nie ograniczanie kręgu nabywców. Odmowa zwolnienia w takiej sytuacji naruszałaby zasadę równości wobec prawa.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (14)
Główne
u.p.c.c. art. 9 § pkt 2
Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych
Zwolnienie z PCC przy nabyciu gruntów rolnych, które tworzą lub powiększają gospodarstwo rolne, jest możliwe, gdy nabywca posiadał te grunty wcześniej na podstawie umowy dzierżawy, a nabycie własności stanowi powiększenie gospodarstwa.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2003 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji w przypadku naruszenia prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2003 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla zaskarżoną decyzję oraz orzeka o innych rozstrzygnięciach.
p.p.s.a. art. 145 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2003 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do umorzenia postępowania podatkowego w przypadku stwierdzenia podstaw do jego umorzenia.
p.p.s.a. art. 190
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2003 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd jest związany wykładnią prawa dokonaną przez NSA w sprawie przekazanej do ponownego rozpoznania.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2003 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania.
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2003 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
Pomocnicze
u.k.u.r. art. 2a § ust. 2
Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego
Określa normy obszarowe dla gospodarstwa rolnego (nie mniej niż 11 ha i nie więcej niż 300 ha), które są brane pod uwagę przy stosowaniu zwolnienia z art. 9 pkt 2 u.p.c.c.
u.k.u.r. art. 5
Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego
k.p.a.
Kodeks postępowania administracyjnego
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c)
Podstawa do ustalenia wysokości wynagrodzenia pełnomocnika.
Rozporządzenie (UE) nr 1408/2013 art. 3 § ust. 2
Określa maksymalną kwotę pomocy de minimis w rolnictwie.
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości podmiotów wobec prawa.
O.p. art. 208 § § 1
Ordynacja podatkowa
Definicja bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nabycie przez dzierżawcę własności nieruchomości rolnych, które wcześniej dzierżawił, stanowi powiększenie gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 9 pkt 2 u.p.c.c. Odmowa zwolnienia z PCC w takiej sytuacji narusza zasadę równości wobec prawa. Celem przepisu jest wspieranie tworzenia i prowadzenia gospodarstw rolnych, a nie ograniczanie kręgu nabywców. Zmiana tytułu prawnego z dzierżawy na własność stanowi istotne powiększenie gospodarstwa rolnego.
Odrzucone argumenty
Nabycie przez dzierżawcę nie stanowi powiększenia gospodarstwa rolnego, ponieważ grunty już posiadał na podstawie umowy dzierżawy, a sprzedaż nie spowodowała przyrostu powierzchni.
Godne uwagi sformułowania
nie sposób jednak przyjąć, że w wyniku dokonania czynności cywilnoprawnej z dnia 7 marca 2019 r., gospodarstwo rolne małżonków J. powiększyło się. nie można uznać, że w wyniku zawarcia umowy sprzedaży, nie doszło do powiększenia gospodarstwa rolnego nabywcy. Przeciwna wykładnia stałaby w sprzeczności z zasadą równości podmiotów wobec prawa wynikającą z art. 32 Konstytucji RP, w nieuzasadniony sposób pozbawiając zwolnienia w podatku od czynności cywilnoprawnych te podmioty, które przed przebyciem na własność gospodarstwa rolnego użytkowały je wywodząc swe uprawnienia z innego niż prawo własności tytułu prawnego. brak jest podstaw do wyłączenia ze zwolnienia od podatku od czynności cywilnoprawnych umowy sprzedaży gruntów rolnych stanowiących gospodarstwo rolne na rzecz nabywcy, które znajdowały się w posiadaniu nabywcy przed datą zawarcia umowy sprzedaży na podstawie innego niż prawo własności tytułu prawnego. Intencją ustawodawcy podatkowego nie jest ograniczanie grona nabywców nieruchomości rolnych, ponieważ nie byłoby to spójne z założeniami przepisu ustawy, którego celem jest wspieranie także zakładania gospodarstw rolnych i ich prowadzenia. Grunty posiadane dotychczas na podstawie prawa "słabszego" (dzierżawy) weszły w posiadanie na podstawie prawa "silniejszego" (własności). Trudno przyjąć, że racjonalny ustawodawca nie chciał objąć zwolnieniem z art. 9 pkt 2 u.p.c.c. sprzedaży własności gruntów na rzecz ich dzierżawcy, skoro taki brak zwolnienia można byłoby obejść rozwiązując łączącą strony dzierżawę bezpośrednio przed sprzedażą.
Skład orzekający
Grzegorz Wałejko
sprawozdawca
Marcin Małek
członek
Marta Laskowska-Pietrzak
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 9 pkt 2 ustawy o PCC w kontekście nabycia przez dzierżawcę własności nieruchomości rolnych, potwierdzająca, że takie nabycie stanowi powiększenie gospodarstwa rolnego i uprawnia do zwolnienia z podatku."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy nabycie własności następuje po wcześniejszym posiadaniu gruntu na podstawie umowy dzierżawy, a wszystkie pozostałe warunki zwolnienia są spełnione.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak kluczowa jest wykładnia przepisów prawa podatkowego i jak ważne jest uwzględnienie celu ustawy oraz zasady równości. Pokazuje też, jak sądy administracyjne korygują błędne interpretacje organów.
“Czy dzierżawca gruntu rolnego kupujący go na własność zapłaci podatek? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 1000 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Lu 38/24 - Wyrok WSA w Lublinie Data orzeczenia 2024-02-16 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-01-15 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie Sędziowie Grzegorz Wałejko /sprawozdawca/ Marcin Małek Marta Laskowska-Pietrzak /przewodniczący/ Symbol z opisem 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty Hasła tematyczne Podatek od czynności cywilnoprawnych Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku uchylono decyzje I i II instancji i umorzono postępowanie podatkowe Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 815 art. 9 pkt 2 Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Asesor sądowy Marcin Małek, Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Ewelina Piskorek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 17 grudnia 2019 r. nr 0601-IOD-1.4113.2.2019.4 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej płatnika I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z dnia 18 października 2019 r. nr 0621-SPV.4113.5.2019; II. umarza postępowanie podatkowe; III. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz M. D. kwotę 980 (słownie: dziewięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Wyrokiem z 18 września 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 63/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (WSA) oddalił skargę M. D. (płatnik, skarżący lub strona) na decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (organ) z 17 grudnia 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Łęcznej (organ pierwszej instancji) z 18 października 2019 r., orzekającą o odpowiedzialności podatkowej strony jako płatnika podatku od czynności cywilnoprawnych oraz określającą wysokość należności z tytułu niepobranego podatku za marzec 2019 r. w kwocie 1.000 zł. Jak wynika z zawartych w uzasadnieniu powyższego wyroku ustaleń, R. J. (dzierżawca) oraz G. K. (wydzierżawiający) w dniu 1 marca 2012 r., zawarli umowę dzierżawy działek gruntu nr [...] położonych w miejscowości L., gmina C. o powierzchni 8,77 ha oraz działki gruntu nr [...] położonej w miejscowości K., gmina S. o powierzchni 1,76 ha (§ 1 umowy dzierżawy). Umowa została zawarta na okres 10 lat Dla zmiany umowy przewidziano formę pisemną pod rygorem nieważności (§ 9 umowy dzierżawy). W dniu 7 marca 2019 r., w kancelarii notarialnej prowadzonej przez stronę został sporządzony akt notarialny repertorium A nr [...]. Na mocy tego aktu G. K. sprzedał R. i B. J., nieruchomość położoną w L. , gmina C., stanowiącą niezabudowaną działką nr [...] o powierzchni 31.200 m2 oraz nieruchomość położoną w K. , gmina S. stanowiącą niezabudowaną działkę nr [...] o powierzchni 17.600 m 2 za cenę 50.000 zł (§ 4 ust. 2 aktu notarialnego). Jednocześnie ww. aktem notarialnym dokonano zmiany umowy dzierżawy z dnia 1 marca 2012 r. w ten sposób, że działki nr [...] oraz nr [...] przestały być przedmiotem dzierżawy (§ 4 ust. 1 aktu notarialnego). W ocenie organu pierwszej instancji w przedstawionej sytuacji nie mogło dojść do zastosowania art. 9 pkt 2 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1519), dalej: u.p.c.c. Zwolnienie przewidziane w tym przepisie będzie miało zastosowanie jedynie wówczas, gdy zostaną spełnione łącznie wszystkie warunki w nim wskazane. Zdaniem organu pierwszej instancji R. J. nabywając działkę gruntu nr [...] i nr [...] nie utworzył gospodarstwa rolnego, ponieważ ono już istniało i nabywane grunty były w jej posiadaniu. Na skutek nabycia wskazanych działek nie nastąpił również przyrost powierzchni gospodarstwa rolnego, pozostało ono w niezmienionej formie. Nadto dodał, że rozwiązanie umowy dzierżawy nastąpiło z tą samą datą, co zawarcie umowy sprzedaży. Wobec powyższego, nie został spełniony warunek konieczny do zastosowania zwolnienia podatkowego. Stanowisko to podzielił organ w zaskarżonej decyzji wydanej na skutek złożenia przez stronę odwołania. Organ stwierdził, że w sprawie zachodzi sytuacja, w której nabywca posiada już faktycznie gospodarstwo rolne, bowiem R. J. i B. J. w umowie sprzedaży oświadczyli, że będą osobiście prowadzić gospodarstwo rolne o powierzchni przekraczającej 11 hektarów, nie większej niż 300 hektarów, w skład którego wejdą nabywane działki, przez okres co najmniej 10 lat od dnia nabycia oraz, że całkowita kwota przyznanej im pomocy de minimis w okresie bieżących trzech lat podatkowych nie przekroczyła, ani nie przekroczy kwoty 15.000 euro (§ 1 ust. 9 lit. b i c aktu notarialnego). R. J. oświadczył nadto, że jest rolnikiem indywidualnym oraz posiada gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnym 29,1401 hektara, położone na terenie gminy C., a także że w wyniku nabycia w drodze umowy sprzedaży nieruchomości wymienionych w akcie notarialnym następuje powiększenie jego gospodarstwa rodzinnego do powierzchni nie większej niż określona w ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego (§ 1 ust. 10 lit. a i b aktu notarialnego). Ponadto małżonkowie oświadczyli, że działki nr [...] i nr [...] kupują do majątku osobistego na zasadach wspólności ustawowej (§ 2 ust. 2 lit. b aktu notarialnego). Fakty te nie są przez organy kwestionowane. Nie sposób jednak przyjąć, że w wyniku dokonania czynności cywilnoprawnej z dnia 7 marca 2019 r., gospodarstwo rolne małżonków J. powiększyło się. Tym samym warunek utworzenia lub powiększenia gospodarstwa rolnego, o którym mowa w art. 9 pkt 2 u.p.c.c. nie został spełniony. Przywołanym na wstępie wyrokiem, WSA w Lublinie uznał, że skarga złożona przez stronę na opisaną decyzję nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd I instancji wskazał, że umowa dzierżawy z dnia 1 marca 2012 r. między późniejszym sprzedawcą gruntów (działki o nr [...] w odpowiednich obrębach ewidencyjnych), a ich nabywcą została zawarta na okres dziesięciu lat, z możliwością przedłużenia na czas nieokreślony, a jej zawarcie potwierdził Wójt Gminy C.. Grunty wskazanych działek, stanowiące użytki rolne stały się zatem częścią gospodarstwa rolnego późniejszego nabywcy z chwilą ich objęcia umową dzierżawy. Późniejsze przeniesienie własności tych gruntów, na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego z dnia 7 marca 2019 r. spowodowało zatem wprawdzie powiększenie majątku nabywcy, ale nie spowodowało ani utworzenia, ani powiększenia jego gospodarstwa rolnego. Przepis art. 9 pkt 2 u.p.c.c. wiąże natomiast zwolnienie podatkowe z powiększeniem istniejącego lub utworzeniem nowego gospodarstwa rolnego, a nie z powiększeniem majątku nabywcy. Ze względu na warunek zastosowania zwolnienia podatkowego związany z obszarem nowoutworzonego lub powiększonego w wyniku nabycia gospodarstwa rolnego (nie mniej niż 11 ha i nie więcej niż 300 ha), nawiązujący do regulacji zawartej w art. 2a ust. 2 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 1655), Sąd zauważył, że zwolnienie, o którym mowa w art. 9 pkt 2 u.p.c.c. stanowi instrument przebudowy struktury agrarnej poprzez tworzenie i prowadzenie średnich i dużych gospodarstw rolnych. Zauważyć przy tym należy, że wskazany cel gospodarczy może być osiągnięty jedynie wówczas, gdy nowoutworzone albo powiększone gospodarstwo rolne wykazuje pewną trwałość. Dlatego też ustawodawca analizowane zwolnienie obwarował zastrzeżeniem prowadzenia gospodarstwa przez nabywcę przez okres co najmniej 5 lat od dnia nabycia. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy cel ten, w postaci powiększenia gospodarstwa późniejszego nabywcy gruntów w sposób spełniający wymóg trwałości, zrealizowany został na podstawie umowy dzierżawy zawartej na 10 lat (i faktycznie obejmującej okres od 2012 r. do 2019 r.). Pozostałe warunki zastosowania zwolnienia nie budzą wątpliwości i nie były kwestionowane w postępowaniu podatkowym. Nabywca posiada już gospodarstwo rolne o powierzchni przekraczającej 29 ha oraz została spełniona przesłanka zwolnienia dotycząca kwoty stanowiącej pomoc de minimis. W ocenie Sądu I instancji nie doszło do naruszenia przepisów u.p.c.c. Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, w tym powołanych w skardze art. 2a ust. 2 i art. 5. Przepisy te wskazują 300 ha, jako maksymalny obszar gospodarstwa rolnego, które może być uważane za rodzinne gospodarstwo rolne. Zarzut ten Sąd uznał za nieadekwatny do przedmiotu rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. Od powyższego wyroku strona wniosła skargę kasacyjną zaskarżając go w całości. Wyrokiem z 19 października 2023 r. sygn. akt III FSK 3565/21 Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę WSA do ponownego rozpoznania oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 830 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadniając swoje stanowisko NSA wskazał, że tożsamy problem prawny był już przedmiotem wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. w wyroku z 24 maja 2022 r. sygn. akt III FSK 202/22. Stanowisko w nim wyrażone NSA podzielił w całości i przyjął za własne. Jak argumentował, zwolnienie przewidziane w art. 9 pkt 2 u.p.c.c. ma charakter zwolnienia warunkowego i przysługuje wyłącznie wtedy, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie wymienione w nim warunki, tj.: 1) nabycie gruntów musi nastąpić w wyniku umowy sprzedaży; 2) nabywane grunty muszą stanowić gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym zarówno przed nabyciem, jak i po utworzeniu lub powiększeniu istniejącego już gospodarstwa; 3) powierzchnia utworzonego lub powiększonego gospodarstwa rolnego nie może być mniejsza niż 11 ha i nie większa niż 300 ha; 4) gospodarstwo utworzone lub powiększone musi być prowadzone przez nabywcę przez okres co najmniej 5 lat od dnia nabycia; 5) nabywca nieruchomości musi spełnić warunki uprawniające do przyznania mu pomocy de minimis w rolnictwie, na zasadach określonych w rozporządzeniu nr 1408/2013. Jeżeli możliwy zakres zwolnienia podatkowego przekracza kwotę określoną w rozporządzeniu unijnym, zwolnienie to może zostać udzielone jedynie do kwoty możliwej pomocy określonej w art. 3 ust. 2 tego rozporządzenia (wyroki NSA: z 2 września 2020 r., II FSK 1423/18; z 21 stycznia 2020 r., II FSK 456/18). Według WSA w okolicznościach sprawy nie doszło do powiększenia gospodarstwa rolnego. Skarżący zaś argumentował, że obszar gruntów stanowiących własność nabywcy niewątpliwie uległ powiększeniu, zaś odmawianie zwolnienia od podatku kupującym nieruchomości rolne będące w ich posiadaniu (w wyniku dzierżawy) jest sprzeczne z wykładnią językową, celowościową i zasadę równości. W ocenie NSA wykładnia treści art. 9 pkt 2 u.p.c.c. prowadzi do wniosku, że zakres przedmiotowy zwolnienia w podatku od czynności cywilnoprawnych dotyczy sprzedaży własności gruntów stanowiących gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, niezależnie od sposobu wykorzystania tych gruntów przez nabywcę nieruchomości przed datą sprzedaży. Przeciwna wykładnia stałaby w sprzeczności z zasadą równości podmiotów wobec prawa wynikającą z art. 32 Konstytucji RP, w nieuzasadniony sposób pozbawiając zwolnienia w podatku od czynności cywilnoprawnych te podmioty, które przed przebyciem na własność gospodarstwa rolnego użytkowały je wywodząc swe uprawnienia z innego niż prawo własności tytułu prawnego. Brak jest zatem podstaw do wyłączenia ze zwolnienia od podatku od czynności cywilnoprawnych umowy sprzedaży gruntów rolnych stanowiących gospodarstwo rolne na rzecz nabywcy, które znajdowały się w posiadaniu nabywcy przed datą zawarcia umowy sprzedaży na podstawie innego niż prawo własności tytułu prawnego. Intencją ustawodawcy podatkowego nie jest ograniczanie grona nabywców nieruchomości rolnych, ponieważ nie byłoby to spójne z założeniami przepisu ustawy, którego celem jest wspieranie także zakładania gospodarstw rolnych i ich prowadzenia. Ustawodawca zastrzegł tylko, że nabyta nieruchomość ma wejść w skład gospodarstwa rolnego nabywcy. Zatem celem omawianego zwolnienia podatkowego jest wspieranie zakładania gospodarstw rolnych i prowadzenia w nich produkcji oraz poprawa struktury agrarnej, przede wszystkim przez powiększenie obszaru gospodarstw rolnych, na co wskazuje warunek dotyczący normy obszarowej gospodarstwa rolnego utworzonego lub powstałego w wyniku powiększenia. W świetle powyższego, wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna dają jednoznaczny wynik: zwolnieniem z art. 9 pkt 2 u.p.c.c. objęta jest również sprzedaż własności gruntów stanowiących gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym przez właściciela na rzecz dotychczasowych dzierżawców. Tym samym za uzasadnione NSA uznał wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przez WSA prawa materialnego stanowiące podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę ponownie, zważył, co następuje: Przystępując po raz kolejny do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, w punkcie wyjścia należy odnotować, że w myśl art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, a skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy nie można oprzeć na podstawach sprzecznych z tą wykładnią. W przytoczonym przepisie ustanowiony został bowiem z jednej strony zakaz formułowania poglądów prawnych, które byłyby odmienne od stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku uchylającego wcześniejsze orzeczenie i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania, a z drugiej, bezwzględny nakaz podporządkowania się wykładni przepisów dokonanej przez ów Sąd. Sądowi w składzie orzekającym pozostaje zatem uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji i w tym zakresie powtórzyć stanowisko NSA i dodatkowo zakończyć przedmiotowe postępowanie podatkowe poprzez jego umorzenie. Konkluzja ta - w świetle omówionej regulacji art. 190 p.p.s.a. jest oczywista. Naczelny Sąd Administracyjny przesądził bowiem w sposób wiążący, że we wskazanych okolicznościach sprawy, nie można uznać, że w wyniku zawarcia umowy sprzedaży, nie doszło do powiększenia gospodarstwa rolnego nabywcy. Nieuprawnione jest bowiem stanowisko, które łączy pojęcie powiększenia gospodarstwa rolnego wyłącznie z przyrostem jego powierzchni bez odniesienia do tytułu tego powiększenia. Taka interpretacja nie wynika z treści przepisu art. 9 pkt 2 u.p.c.c., w którym ustawodawca wskazał na warunek "utworzenia lub powiększenia" gospodarstwa rolnego w wyniku dokonania czynności w postaci sprzedaży własności gruntów. Okoliczność, że wcześniej rolnik władał gruntami na skutek innego tytułu prawnego (np. obligacyjnego) lub bez tytułu prawnego nie ma znaczenia dla zastosowania zwolnienia na podstawie art. 9 pkt 2 u.p.c.c. Należy przyjąć, że pomimo że nabywane grunty znajdowały się w posiadaniu nabywcy, to w wyniku dokonania sprzedaży niewątpliwie doszło do powiększenia jego gospodarstwa rolnego. W wyniku sprzedaży doszło bowiem do powiększenia gospodarstwa w zakresie gruntów stanowiących własność nabywcy. Zmieniła się – powiększyła "intensywność" posiadanego przez niego gospodarstwa. Od momentu zawarcia umowy sprzedaży, przedmiotową działkę nabywca posiadał już na podstawie "silniejszego" prawa - prawa własności. Z tego powodu nie można zgodzić się z poglądem, że w wyniku zawarcia umowy sprzedaży gospodarstwo rolne nabywcy pozostało w formie niezmienionej w stosunku do dotychczasowej. Otóż w sprawie doszło do istotnej zmiany podstawy prawnej posiadania nabywanych gruntów. Grunty posiadane dotychczas na podstawie prawa "słabszego" (dzierżawy) weszły w posiadanie na podstawie prawa "silniejszego" (własności). W świetle treści art. 9 pkt 2 u.p.c.c., nie ma podstaw do uznania, że do powiększenia gospodarstwa rolnego dochodzi tylko wtedy, gdy zwiększa się areał posiadanych przez nabywcę gruntów, bez względu na dotychczasowy tytuł prawny ich posiadania. Należy również powtórzyć za NSA, że przyjęcie za prawidłowe stanowiska organu odwoławczego, stawiałoby z nierównej sytuacji tych nabywców gospodarstwa rolnego, którzy nabywają grunty dotychczas dzierżawione z nabywcami, którzy umowę dzierżawy rozwiązaliby w okresie poprzedzającym (choćby kilka dni) zawarcie umowy sprzedaży. Trudno przyjąć, że racjonalny ustawodawca nie chciał objąć zwolnieniem z art. 9 pkt 2 u.p.c.c. sprzedaży własności gruntów na rzecz ich dzierżawcy, skoro taki brak zwolnienia można byłoby obejść rozwiązując łączącą strony dzierżawę bezpośrednio przed sprzedażą. Biorąc pod uwagę wykładnię celowościową i zasadę równości, trudno byłoby znaleźć uzasadnienie dla poglądu odmawiającego dzierżawcy - nabywcy dzierżawionych gruntów możliwości skorzystania ze zwolnienia w podatku od czynności cywilnoprawnych. Dzierżawa jest tylko tymczasową formą tworzenia czy powiększania gospodarstw rolnych. Głównym przesłaniem zwolnienia jest tworzenie trwałych jednostek prowadzących działalność rolniczą. Ową trwałość i stabilizację zapewnia właśnie prawo własności. Zastosowaniu zwolnienia z art. 9 pkt 2 u.p.c.c., w okolicznościach niniejszej sprawy nie sprzeciwia się również wykładania celowościowa tego przepisu. Jak to zostało wskazane przez NSA, intencją ustawodawcy nie jest ograniczanie grona nabywców nieruchomości rolnych, ponieważ nie byłoby to spójne z założeniami przepisu ustawy, którego celem jest wspieranie także zakładania gospodarstw rolnych i ich prowadzenia. Ustawodawca zastrzegł tylko, że nabyta nieruchomość ma wejść w skład gospodarstwa rolnego nabywcy (por. Z. Ofiarski [w:] Komentarz do ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych [w:] Ustawa o opłacie skarbowej. Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych. Komentarz, wyd. IV, Warszawa 2018, art. 9). Zatem podkreślić należy, że celem omawianego zwolnienia podatkowego jest wspieranie zakładania gospodarstw rolnych i prowadzenia w nich produkcji oraz poprawa struktury agrarnej, przede wszystkim przez powiększenie obszaru gospodarstw rolnych, na co wskazuje warunek dotyczący normy obszarowej gospodarstwa rolnego utworzonego lub powstałego w wyniku powiększenia. W świetle powyższego, wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna dają jednoznaczny wynik: zwolnieniem z art. 9 pkt 2 u.p.c.c. objęta jest również sprzedaż własności gruntów stanowiących gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym przez właściciela na rzecz dotychczasowego dzierżawcy. Ponadto wskazania wymaga, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma sporu co do tego, że w wyniku nabycia nieruchomości rolnej na podstawie umowy z 7 marca 2019 r. wielkość gospodarstwa rolnego nabywców mieści się w normach obszarowych, o których mowa w art. 9 pkt 2 u.p.c.c. W świetle oświadczeń kupujących zawartych w treści aktu notarialnego spełnione są również pozostałe warunki zwolnienia z art. 9 pkt 2 u.p.c.c. Nabywcy oświadczyli, że powiększone gospodarstwo rolne będą prowadzić przez okres co najmniej 10 lat od dnia nabycia oraz, że całkowita pomoc de minimis nie przekroczyła (w okresie ostatnich 3 lat) i w związku z niniejszym zwolnieniem z podatku od czynności cywilnoprawnych nie przekroczy kwoty 15 000 euro. Ustalenia te zostały przez organ w całości przyjęte i nie były kwestionowane, co wynika wyraźnie z treści zaskarżonej decyzji (str. 9 decyzji). Mając na uwadze powyższe okoliczności, skarżący - prawidłowo i zgodnie z treścią wskazanego przepisu u.p.c.c. - nie pobrał jako płatnik podatku od czynności cywilnoprawnych. Nie ma zatem podstaw do orzeczenia o jego odpowiedzialności z tytułu tego podatku. W świetle powyższego, zaskarżona decyzja organu, podobnie jak decyzja organu pierwszej instancji, została wydana z naruszeniem przepisu art. 9 pkt 2 u.p.c.c. W konsekwencji obie te decyzje podlegały uchyleniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 p.p.s.a., o czym sąd orzekł w punkcie I sentencji wyroku. Ponadto, wobec spełnienia wszystkich warunków zwolnienia z art. 9 pkt 2 u.p.c.c. brak jest podstaw do dalszego prowadzenia postępowania podatkowego, bowiem stało się ono bezprzedmiotowe. Skutkiem tego jest umorzenia postępowania podatkowego na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z ww. przepisem w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił definitywnie załatwienie sprawy administracyjnej wyrokiem sądu administracyjnego bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. W rozumieniu art. 208 § 1 O.p. sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne, czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. O kosztach postępowania sądowego (980 zł) Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. art. 205 § 2 p.p.s.a. uwzględniając uiszczony wpis od skargi (500 zł) oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (480 zł), które zostało ustalone przez Sąd według stawki z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI