I SA/LU 364/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2024-09-25
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
postępowanie egzekucyjneKRUSubezpieczenie społeczne rolnikówmajątek wspólnysprzeciw małżonkawspółzobowiązanierozdzielność majątkowazaległości składkowe

WSA w Lublinie uchylił postanowienie Prezesa KRUS, uznając, że skarżąca nie mogła wnieść sprzeciwu jako małżonek zobowiązanego, gdyż sama była współzobowiązana.

Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia Prezesa KRUS dotyczącego odpowiedzialności majątkiem wspólnym za zaległe składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Prezes KRUS utrzymał w mocy postanowienie oddalające sprzeciw, powołując się na brak dowodów na ustanie wspólności majątkowej i możliwość wykorzystania instytucji rozdzielności majątkowej do pokrzywdzenia wierzycieli. WSA w Lublinie uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie, umarzając postępowanie w zakresie sprzeciwu. Sąd uznał, że skarżąca, będąc współzobowiązaną, nie mogła skorzystać ze sprzeciwu przewidzianego dla małżonka zobowiązanego, a jej pismo powinno być potraktowane jako zarzut wobec postępowania egzekucyjnego.

Sprawa dotyczyła skargi A. K. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) z dnia 15 kwietnia 2024 r., utrzymujące w mocy wcześniejsze postanowienie z dnia 13 marca 2024 r., które oddaliło sprzeciw skarżącej w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym za zaległe składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Skarżąca podnosiła, że od 2 marca 2018 r. obowiązuje między nią a mężem rozdzielność majątkowa, co potwierdza wyrok Sądu Rejonowego, a także że nie mieszkają wspólnie i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa rolnego ani domowego. Wskazywała na toczące się postępowania rozwodowe i alimentacyjne jako dowód braku więzi. Prezes KRUS, opierając się na orzecznictwie Sądu Najwyższego, uznał, że instytucja rozdzielności majątkowej nie może być wykorzystywana do pokrzywdzenia wierzycieli i że działania strony mogą zmierzać do uniknięcia odpowiedzialności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym, uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji, a także umorzył postępowanie w zakresie sprzeciwu małżonka. Sąd wyjaśnił, że w sytuacji, gdy małżonkowie są współzobowiązani (jak w tym przypadku, gdzie tytuł wykonawczy wystawiono na oboje), skarżącej nie przysługuje sprzeciw przewidziany dla małżonka zobowiązanego w trybie art. 27f § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jej pismo powinno być potraktowane jako zarzut wobec postępowania egzekucyjnego, a nie sprzeciw. Sąd nie uwzględnił wniosku o przeprowadzenie dowodów uzupełniających, uznając je za nieistotne dla rozstrzygnięcia, i nie orzekał o kosztach, gdyż skarżąca była zwolniona z opłat i nie miała profesjonalnego pełnomocnika.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, małżonek zobowiązanego, który jest jednocześnie współzobowiązany, nie może skorzystać ze sprzeciwu przewidzianego w art. 27f § 1 u.p.e.a., gdyż przysługują mu inne środki prawne.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 27f § 1 u.p.e.a. dotyczy sytuacji, gdy tylko jeden z małżonków jest zobowiązany, a egzekucja obejmuje majątek wspólny. W przypadku współzobowiązania, małżonek posiada status zobowiązanego i służą mu inne środki prawne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

u.p.e.a. art. 27f § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Przepis ten przyznaje prawo sprzeciwu małżonkowi zobowiązanego w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym, gdy egzekucja obejmuje majątek wspólny, a małżonek nie jest współzobowiązany.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

p.p.s.a. art. 145 § 3

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do umorzenia postępowania.

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 1a § 20

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Definicja zobowiązanego, obejmująca również małżonka w przypadku obowiązku wspólnego.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasada związania sądu granicami skargi, ale nie zarzutami i podstawą prawną.

k.p.a. art. 105 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do umorzenia postępowania w przypadku jego bezprzedmiotowości.

u.p.e.a. art. 18

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Przepis dotyczący postępowania egzekucyjnego w administracji.

u.p.e.a. art. 27f § 4

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Przepis dotyczący zawiadomienia zobowiązanego o wszczęciu postępowania w związku ze sprzeciwem.

u.u.s.r. art. 59 § 3

Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

Przepis dotyczący postępowania w sprawach ubezpieczenia społecznego rolników.

k.r.o. art. 52

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Przepis dotyczący zniesienia wspólności majątkowej małżeńskiej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżąca, będąc współzobowiązaną, nie mogła skorzystać ze sprzeciwu przewidzianego dla małżonka zobowiązanego. Pismo skarżącej powinno być potraktowane jako zarzut wobec postępowania egzekucyjnego.

Odrzucone argumenty

Argumenty skarżącej dotyczące rozdzielności majątkowej i braku więzi z mężem, które nie miały znaczenia dla oceny dopuszczalności sprzeciwu w tej konkretnej sytuacji prawnej. Argumenty organu o możliwości wykorzystania rozdzielności majątkowej do pokrzywdzenia wierzycieli (nie miały zastosowania w kontekście błędnego trybu postępowania).

Godne uwagi sformułowania

Sąd uwzględnił ją z przyczyn, które nie zostały w niej wyrażone. W tej sytuacji, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 145 § 3 p.p.s.a., obowiązany był uchylić zarówno zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu z 13 marca 2024 r., a także – wobec bezprzedmiotowości postępowania egzekucyjnego w zakresie sprzeciwu małżonka zobowiązanego do egzekucji z majątku wspólnego ( art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.) – umorzyć postępowanie egzekucyjne w tym zakresie.

Skład orzekający

Andrzej Niezgoda

przewodniczący

Grzegorz Wałejko

członek

Jakub Polanowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących sprzeciwu małżonka w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwłaszcza w kontekście współzobowiązania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej, gdzie małżonek jest jednocześnie współzobowiązany.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest prawidłowe zastosowanie procedury i środków prawnych. Pokazuje też, że nawet jeśli argumenty faktyczne strony są mocne (rozdzielność majątkowa, brak więzi), to ich skuteczność zależy od wyboru właściwej ścieżki prawnej.

Błąd proceduralny kosztował skarżącą wygraną w pierwszej instancji: dlaczego sprzeciw nie był właściwym środkiem?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Lu 364/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-09-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Andrzej Niezgoda /przewodniczący/
Grzegorz Wałejko
Jakub Polanowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 27f § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Asesor sądowy Jakub Polanowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 września 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 15 kwietnia 2024 r., znak: DU/03-401-576/2024, w przedmiocie sprzeciwu małżonka zobowiązanego do egzekucji z majątku wspólnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 13 marca 2024 r., znak: DU/03-401-451/2024; II. umarza postępowanie egzekucyjne w zakresie sprzeciwu małżonka obowiązanego do egzekucji z majątku wspólnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 15 kwietnia 2024 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes, Prezes KRUS, organ), po rozpatrzeniu wniosku A. K. (dalej: skarżąca, zobowiązana, strona) o ponowne rozpatrzenie sprzeciwu, który to wniosek wniesiono od postanowienia organu z 13 marca 2024 r., znak: DU/03-401-451/2024, w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz.775 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 i art. 27f § 6 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor wskazał, że 10 września 2021 r. mąż skarżącej – P. K. złożył w Placówce Terenowej KRUS w Biłgoraju zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego rolników w celu objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników siebie jako rolnika oraz skarżącą jako małżonka rolnika. Do zgłoszenia dołączył dokumenty potwierdzające posiadanie gospodarstwa rolnego o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego, akt małżeństwa oraz dokumenty dotyczące zatrudnienia, pobieranych świadczeń z ZUS i zasiłku dla bezrobotnych. Strona natomiast w tym samym dniu do złożonego przez męża zgłoszenia dołączyła oświadczenie o okresach pracy w gospodarstwie rolnym oraz okresach podlegania innemu ubezpieczeniu. Oświadczyła strona wówczas, że w okresach pomiędzy innym ubezpieczeniem i zasiłkiem macierzyńskim tj. od [...] r. do [...] r. oraz od [...] r. do nadal pracuje w gospodarstwie rolnym. Przy zgłaszaniu się do ubezpieczenia strona wraz z mężem wskazali różne adresy zamieszkania, co nie stanowiło przeszkody we wspólnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Wraz ze zgłoszeniem do ubezpieczenia złożyli małżonkowie wniosek o finansowanie z dotacji budżetu państwa składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiem (F. K., ur. [...] r.). Dodatkowo 27 września 2021 r. strona złożyła oświadczenie, w którym potwierdza, że od 29 maja 2018 r. pracuje w gospodarstwie rolnym męża. Strona wniosła również o objęcie ubezpieczeniem w okresie od [...] r. do [...] r. i od [...] r. oraz poinformowała, że nie posiada innego ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia za granicą. W oparciu o złożone dokumenty w dniu 27 września 2021 r. została wydana decyzja obejmująca ubezpieczeniem stronę od [...] r. do [...]. oraz od [...] r. Organ wyjaśnił, że decyzją tą skarżąca i jej mąż zobowiązani zostali do opłacania składek za siebie, ponieważ byli oni (i są w dalszym ciągu) w związku małżeńskim i istniała w ich małżeństwie wspólność majątkowa małżeńska.
Jak wskazał Prezes KRUS, w związku z nieopłacaniem składek, w dniu 24 maja 2022 r. została przeprowadzona wizytacja na terenie gospodarstwa, w trakcie której mąż strony zeznał, że prowadzi wraz z żoną wspólne gospodarstwo domowe, zaś w gospodarstwie uprawiana jest reczka, ziemniaki i warzywa na własny użytek. Zgłosił również problemy finansowe i zobowiązał się w ciągu 7 dni zgłosić do KRUS w celu omówienia warunków spłaty zadłużenia.
W związku z tym, że ze strony skarżącej i jej męża nie było woli dobrowolnego spłacania ciążących na nich zaległości, w dniu [...] r. zostały wystawione upomnienia, które wszczęty postępowanie przymusowego dochodzenia należności. Upomnienie odebrała skarżąca osobiście 17 czerwca 2022 r. Nie zgłaszała ona wówczas, że toczy się jakiekolwiek postępowanie dotyczące ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej ani nie informowała o tym, że w jej małżeństwie powstała faktyczna separacja, ani że zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym męża. Zdaniem organu, nie istniały więc żadne nowe okoliczności, które mogłyby spowodować wyłączenie skarżącej z obowiązku solidarnej odpowiedzialności za powstałe zadłużenie obciążające ją i P. K. jako małżeństwo, tym bardziej, że część zaległości była zaległością z tytułu jej ubezpieczenia. W związku z brakiem uregulowania chociażby części zaległości i brakiem reakcji skarżącej na otrzymane upomnienie, w dniu 30 czerwca 2022 r. wystawiono tytuł wykonawczy. W tym samym dniu została wystawiona również decyzja poprzedzająca wpis hipoteki przymusowej wysłanej na adres skarżącej, którą odebrał jej ojciec.
Ponadto – jak wskazał organ – została sprawdzona baza osób pobierających dopłaty bezpośrednie z ARiMR na postawie której ustalono, że skarżąca w dniu 20 maja 2020 r. została wpisana jako producent rolny pod numerem [...] i złożyła wniosek o dopłaty bezpośrednie za 2020 rok.
Organ podkreślił, że przez cały okres prowadzonego postępowania zmierzającego do wyegzekwowania ciążącej na skarżącej i jej mężu zaległości nic nie wskazywało, że nie prowadzą oni wspólnego gospodarstwa rolnego i domowego mimo różnych adresów zameldowania i że toczy się w ich sprawie jakiekolwiek postępowanie przed sądem powszechnym.
Prezes KRUS wyjaśnił następnie, że 30 kwietnia 2023 r. i 18 sierpnia 2023 r. Urząd Skarbowy w Biłgoraju przekazał organowi (jako wierzycielowi) zajętą wierzytelność pieniężną. Po zajęciu tej wierzytelności, w dniu 12 grudnia 2023 r. skarżąca złożyła – za pośrednictwem Urzędu Skarbowego w Biłgoraju – sprzeciw na prowadzone postępowanie egzekucyjne powołując się na ustanowioną wyrokiem Sądu Rejonowego w Biłgoraju (dalej: Sąd Rejonowy) z [...] r., [...], rozdzielność majątkową od dnia 2 marca 2018 r.
Odnosząc się do tego sprzeciwu organ wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem SN wyrażonym w wyroku z 23 lipca 1997 r., II CRN 105/97, art. 52 k.r.o. mający służyć dobru rodziny, nie może być wykorzystywany dla pokrzywdzenia wierzycieli. Natomiast zgodnie ze stanowiskiem SN zawartym w wyroku z 24 stycznia 1996 r., II CRN 138/95, częste są przypadki celowego wykorzystywania instytucji sądowego zniesienia współwłasności majątkowej małżeńskiej z datą wsteczną małżonków, którzy zmierzają w ten sposób do utrudnienia lub uniemożliwienia wierzycielom ściągnięcia ich wierzytelności. Wówczas działanie takie ma na celu uniknięcie egzekucji długów.
Prezes podkreślił, że na zadłużenie figurujące na koncie P. K. składa się kwota naliczana z tytułu ubezpieczenia rolnika, tj. P. K., ale również kwota z tytułu ubezpieczenia skarżącej. Mając na uwadze opisany wyżej stan faktyczny sprawy, organ ocenił, że w tej sytuacji zachodzi podejrzenie, że działania strony zmierzają do uniknięcia odpowiedzialności za zadłużenie powstałe z tytułu jej ubezpieczenia. W związku z tym Prezes orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia oddalającego wniesiony przez stronę sprzeciw w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym z małżonkiem P. K..
We wniesionej do Sądu skardze strona zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu organu z 15 kwietnia 2024 r. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a mianowicie błędne przyjęcie, że strona prowadzi z mężem wspólnie gospodarstwo rolne, podczas gdy nie mieszkają oni wspólnie i nie prowadzą gospodarstwa rolnego i domowego od momentu wyprowadzki strony (od 2 marca 2018 r.) i nie łączy ich żadna wieź finansowa:
- co potwierdza wyrok Sądu Rejonowego o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej z datą 2 marca 2018 r., jak również to, że strona złożyła pozew o rozwód z wyłącznej winy męża w dniu 12 września 2023 r. do Sądu Okręgowego w Z. ([...]), gdyż nie łączy jej z mężem żadna więź emocjonalna, fizyczna i gospodarcza, ich małżeństwo nie istnieje od momentu wyprowadzki tj. od 2 marca 2018 r.;
- gdyż strona złożyła pozew o alimenty na rzecz małoletniego dziecka L. K. 7 grudnia 2018 r. i uzyskała alimenty ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym z 11 marca 2019 r., [...], które to alimenty są egzekwowane przez komornika R. W. ([...]);
- gdyż strona złożyła pozew o alimenty na rzecz małoletniego dziecka F. K. 5 lutego 2019 r. i uzyskała alimenty wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego z [...] r., [...], które to alimenty są egzekwowane przez komornika R. W. ([...]).
Strona zarzuciła również organowi naruszenie art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a., przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w tym poprzez niewyjaśnianie dlaczego organ nie uznaje wyroku Sądu Rejonowego z [...] r., [...], podczas gdy wskazuje on, że od 2 marca 2018 nie łączy skarżącej i jej męża żadna więź ekonomiczna ani gospodarcza i każde z nich indywidualnie zarządza swoim majątkiem i dysponuje środkami finansowymi oraz że nie prowadzą oni wspólnie gospodarstwa rolnego i nim nie zarządzają.
Z uwagi na podniesione zarzuty strona wniosła o uchylenie postanowień obu instancji, orzeczenie, "aby nie odpowiadała za długi" męża oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Dodatkowo wniosła o dopuszczenie dowodu z dokumentów: zawiadomienia jej pełnomocnika o terminie rozprawy rozwodowej – na fakt wszczęcia postępowania rozwodowego, braku więzi fizycznych, ekonomicznych i gospodarczych; ugody zawartej przed Sądem Rejonowym z 11 marca 2019 r., [...], dotyczącej alimentów na rzecz L. K. – na fakt wszczęcia postępowania alimentacyjnego, braku więzi fizycznych, ekonomicznych i gospodarczych; wyroku zaocznego Sądu Rejonowego z [...] r., [...], dotyczącego alimentów na rzecz F. K. – na fakt wszczęcia postępowania alimentacyjnego, braku więzi fizycznych, ekonomicznych i gospodarczych; zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego przeciwko P. K. o alimenty na rzecz L. K. – na fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego, braku więzi fizycznych, ekonomicznych i gospodarczych; zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego przeciwko P. K. o alimenty na rzecz F. K. – na fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego, braku więzi fizycznych, ekonomicznych i gospodarczych. Wskazała jednocześnie, że w razie kwestionowania przedłożonych kopii, wnosi o zwrócenie się do Sądu Rejonowego i do właściwego Komornika o potwierdzenie tych okoliczności, na które powołała się wyżej.
W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Skarga jest zasadna, o ile zmierza do uchylenia zaskarżonego postanowienia, natomiast Sąd uwzględnił ją z przyczyn, które nie zostały w niej wyrażone. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną wskazaną w skardze.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji małżonek zobowiązanego może wystąpić w dwóch rolach: jako współzobowiązany oraz jako uczestnik postępowania egzekucyjnego, w którym jest prowadzona egzekucja należności pieniężnej z majątku osobistego zobowiązanego oraz majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. W pierwszej z tych ról występuje on wówczas, gdy egzekwowany obowiązek spoczywa jednocześnie na zobowiązanym i jego małżonku (obowiązek wspólny). Wobec tego, że w tym przypadku odpowiedzialność za wykonanie określonego obowiązku w pełnym zakresie obciąża oboje małżonków (odpowiedzialność solidarna), to każde z nich posiada status zobowiązanego w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. W takim przypadku administracyjne postępowanie egzekucyjne jest prowadzone wobec małżonków na zasadach ogólnych. Natomiast w drugiej z opisanych ról – jako uczestnik postępowania egzekucyjnego – małżonek zobowiązanego występuje, gdy przedmiotem egzekucji administracyjnej jest obowiązek spoczywający tylko na jednym z małżonków, który zgodnie z obowiązującymi przepisami odpowiada za egzekwowaną należność pieniężną majątkiem osobistym i majątkiem wspólnym jego i współmałżonka. W tym drugim przypadku, to jest w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym wobec zobowiązanego, jego małżonek nie posiada statusu zobowiązanego, gdyż nie na nim spoczywa powinność wykonania obowiązku, jednak egzekucja administracyjna w zakresie obejmującym majątek wspólny w istocie rzeczy będzie skierowana również przeciwko małżonkowi zobowiązanego (zob. M. Masternak, Ochrona praw małżonka zobowiązanego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, Studia Iuridica Toruniensia 2022, nr 1, s. 335 i n.).
Nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie ma miejsce pierwsza z omówionych sytuacji. Jest bowiem poza sporem, że postępowanie egzekucyjne jest prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Biłgoraju (organ egzekucyjny) na podstawie tytułu wykonawczego z 30 czerwca 2022 r. nr [...] wystawionego na małżonków odpowiedzialnych solidarnie P. K. i A. K.. To oznacza, że zobowiązanymi w tej sprawie są zarówno mąż skarżącej, jak i sama skarżąca.
Stosownie do art. 27f § 1 u.p.e.a. w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym małżonkowi zobowiązanego przysługuje prawo sprzeciwu. Podstawą sprzeciwu jest ograniczenie, zniesienie, wyłączenie lub ustanie odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego. W sprzeciwie określa się istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.
Uregulowany w tym przepisie sprzeciw małżonka zobowiązanego jest swoistym środkiem zaskarżenia, służącym małżonkowi zobowiązanego do obrony przed egzekucją z majątku wspólnego. Małżonek zobowiązanego, wnosząc sprzeciw, zmierza do wykazania, że nie jest dopuszczalna egzekucja z majątku wspólnego. Podnosi on zatem, że doszło do ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania odpowiedzialności całością albo częścią majątku wspólnego (zob. P.M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 27(f), uwaga nr 2).
Jak wynika z projektu ustawy nowelizującej, celem wprowadzenia tej regulacji było zapewnienie odpowiedniej ochrony małżonkowi zobowiązanego w toku egzekucji z majątku wspólnego. W sytuacji bowiem, gdy zgodnie z art. 27e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny ma prawo egzekwować należność pieniężną również z majątku wspólnego, interesy małżonka zobowiązanego muszą być w postępowaniu egzekucyjnym odpowiednio chronione (zob. uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, druk sejmowy nr 3753 z 6 sierpnia 2019 r., s. 24; dostępny: https://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/druk.xsp?nr=3753).
Istotą omawianej instytucji jest zapewnienie ochrony prawnej małżonkowi zobowiązanego w ramach toczącej się egzekucji z majątku wspólnego, to jest w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym wobec zobowiązanego, gdy jego małżonek nie jest współzobowiązanym. Przepis ten ma zastosowanie zatem wówczas, gdy tylko jeden z małżonków jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a., zaś drugi z małżonków takiego statusu nie ma, a jedynie zachodzi podstawa do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. W efekcie sprzeciw, o jakim mowa w art. 27f § 1 u.p.e.a. przysługuje małżonkowi zobowiązanego, w sytuacji, gdy małżonek ten nie jest jednocześnie współzobowiązanym. Jeśli oboje małżonkowie są zobowiązanymi, to każdemu z nich służą odrębne środki prawne, przewidziane w przepisach u.p.e.a.
Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Biłgoraju, działając jako organ egzekucyjny, pismem z 12 stycznia 2024 r. przesłał Prezesowi KRUS (jako wierzycielowi) – celem rozpatrzenia – zarzut złożony 12 grudnia 2023 r. przez skarżącą wobec postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez ten organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego z 30 czerwca 2022 r. nr [...] wystawionego na dwoje zobowiązanych – skarżącą i jej męża, to jest małżonków odpowiedzialnych solidarnie. Jednocześnie organ egzekucyjny stwierdził, że w piśmie tym zobowiązana podnosi zarzut błędu co do osoby zobowiązanej, wskazując ustanowienie rozdzielności majątkowej z dniem 2 marca 2018 r. z zobowiązanym P. K., zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego z [...] r., [...], zarzucając, że nie jest zobowiązana do zapłaty całej należności wynikającej z powyższego tytułu wykonawczego (k. 177 akt adm.).
Natomiast Prezes KRUS potraktował to pismo jako sprzeciw wobec postępowania egzekucyjnego w sprawie odpowiedzialności majątkiem wspólnym za nieuregulowane składki dotyczące ubezpieczenia społecznego rolników. W związku z tym pismem z 13 lutego 2024 r., na podstawie art. 27f § 4 u.p.e.a. i art. 59 ust.3 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2024 r. poz. 90), organ zawiadomił zobowiązanego P. K., że 15 stycznia 2024 r. (data wpływu do KRUS wskazanego wyżej pisma organu egzekucyjnego) zostało wszczęte postępowanie na wniosek skarżącej w związku wniesionym sprzeciwem. Następnie organ postanowieniem z 13 marca 2024 r., utrzymanym w mocy zaskarżonym postanowieniem, oddalił sprzeciw.
Zdaniem Sądu, Prezes KRUS nie miał jakichkolwiek podstaw prawnych, aby rozpoznawać opisane wyżej pismo strony jako sprzeciw skarżącej jako małżonka zobowiązanego, złożony w trybie art. 27f § 1 u.p.e.a. Z treści tego pisma wynika, jak zauważył zresztą organ egzekucyjny, że stanowi ono zarzut wobec postępowania egzekucyjnego, którego podstawą jest błąd co do zobowiązanego (k. 180, 181 akt adm.). Nie budzi zarazem wątpliwości, że skoro skarżąca jest współzobowiązaną w omawianym postępowaniu egzekucyjnym, to nie przysługiwał jej w tym postępowaniu sprzeciw, o jakim mowa w art. 27 § 1 u.p.e.a.
W tej sytuacji, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 145 § 3 p.p.s.a., obowiązany był uchylić zarówno zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu z 13 marca 2024 r., a także – wobec bezprzedmiotowości postępowania egzekucyjnego w zakresie sprzeciwu małżonka zobowiązanego do egzekucji z majątku wspólnego ( art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.) – umorzyć postępowanie egzekucyjne w tym zakresie.
W konsekwencji powyższego wyroku, obowiązkiem organu będzie rozpoznanie pisma skarżącej z 12 grudnia 2023 r. jako zarzutu wobec postępowania egzekucyjnego.
Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do skargi. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Skarżąca wnosiła o przeprowadzenia dowodów ze złożonych dokumentów na okoliczność wszczęcia odrębnych postępowań (o których mowa w tych dokumentach) oraz braku więzi fizycznych, ekonomicznych i gospodarczych z mężem. W rozpoznawanej sprawie przeprowadzenie tych dowodów nie było konieczne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości.
Sąd nie miał podstaw do orzekania o zwrocie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania. Należy wyjaśnić, że strona nie ponosiła w tej sprawie żadnych kosztów postępowania, albowiem w świetle art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a. była zwolniona od kosztów sądowych, a zarazem występowała bez profesjonalnego pełnomocnika.
Z tych wszystkich względów, Sąd orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI