I SA/LU 361/22

I SA/Lu 361/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Andrzej Niezgoda
Monika Kazubińska-Kręcisz /przewodniczący sprawozdawca/
Wiesława Achrymowicz
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 265 § 1, § 2, art. 270a
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze skargi P. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 17 maja 2022 r. nr 0601-IOD-2.4102.7.2022.8 w przedmiocie wynagrodzenia kuratora I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z dnia 16 lutego 2022 r. nr 0612-SPV-1.4102.20.2020.13 w części obejmującej wynagrodzenie kuratora; II. oddala skargę w pozostałej części; III. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz P. D. kwotę 100 zł (sto złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 maja 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia P. D. (skarżącej) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia 16 lutego 2022 r. w sprawie przyznania wynagrodzenia z tytułu pełnienia w postępowaniu funkcji kuratora I. Z. oraz zwrotu kosztów poniesionych w związku z pełnieniem tej funkcji, którym:
1) przyznano skarżącej wynagrodzenie w kwocie 274,04 zł (222,80 zł + 23 % podatku od towarów i usług) oraz zwrot poniesionych kosztów w kwocie 45,33 zł;
2) odmówiono przyznania wynagrodzenia z tytułu sporządzenia pism i zwrotu kosztów ich wysyłki w postępowaniu:
- przez Sądem Rejonowym z siedzibą w Ś. w sprawie [...] - 4 pisma procesowe (łącznie z wysyłką - 2 roboczogodziny) + koszty wysyłki 14,51 zł,
- przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego oraz Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej - dwa pisma i zażalenie na postanowienie z dnia 7 grudnia 2020r. (łącznie z wysyłką - 3 roboczogodziny + koszty wysyłki 21,77 zł),
- przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie w sprawie sygn. akt lII SA/Lu 194/21 - pismo i skarga z dnia 1 marca 2021 r. (łącznie z wysyłką - 4 roboczogodziny) + koszty wysyłki 14,51 zł,
uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w zakresie przyznania wynagrodzenia w kwocie 274,04 zł oraz odmowy przyznania wynagrodzenia z tytułu sporządzenia jednego pisma procesowego w postępowaniu przed Sądem Rejonowym z siedzibą w Ś. i określił wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji kuratora I. Z. w kwocie 301,45 zł (245,08 zł powiększone o kwotę 23 % podatku od towarów i usług), zaś w pozostałej części utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
Jak wynika z akt sprawy, skarżąca wniosła o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji kuratora strony postępowania podatkowego nieznanej z miejsca pobytu, łącznie za 14 roboczogodzin oraz zwrot wydatków. Skarżąca została ustanowiona kuratorem na wniosek organu pierwszej instancji postanowieniem sądu powszechnego – sądu rodzinnego z 3 kwietnia 2020 r. ([...]).
Organ pierwszej instancji przyznał skarżącej z powyższego tytułu wynagrodzenie, uwzględniając liczbę roboczogodzin. Odwołał się przy tym do mediany stawki godzinowej pracy adwokata, wynikającej z raportu S. (44,56 zł). Ze wskazanych przez skarżącą 14 godzin uznano pięć. Nie uznano roboczogodzin, które nie dotyczyły bezpośrednio pełnienia przez skarżącą funkcji kuratora, ale dochodzenia przez nią wynagrodzenia (miały one miejsce już po uchyleniu kurateli w dniu 23 lipca 2020 r.). Odnośnie zwrotu wydatków uznano kwotę 23,60 zł, dotyczącą opłat z tytułu wysłanych przesyłek pocztowych oraz kwotę 21,73zł z tytułu używania samochodu osobowego do celów służbowych, według stawki wskazanej w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalenia oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania dla celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz.U. Nr 27, poz. 271 ze zm.), bez powiększania tej kwoty o podatek od towarów i usług, Odmówiono natomiast zwrotu tych wydatków, które nie zostały potwierdzone dowodem uiszczenia oraz tych, które poniesione zostały po 23 lipca 2020 r.
W zażaleniu skarżąca kwestionowała powyższe rozstrzygnięcie w części oddalającej wniosek, tj. w zakresie wynagrodzenia kuratora powyżej kwoty 274,04 zł oraz w części nieuwzględniającej zwrotu wydatków w kwocie 61,22 zł. Zarzuciła naruszenie § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie w zw. z art. 9 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie określania wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej – przez ich niezastosowanie i stwierdzenie, że nie przysługuje jej wynagrodzenie w wysokości 1.440 zł, powiększonej o 23 % podatku od towarów i usług. Jej zdaniem, wynagrodzenie winno być przyznane bez miarkowania, przy przyjęciu za podstawę stawki w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju.
Organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu wskazał, że wynagrodzenie oraz zwrot wydatków bezspornie przysługują skarżącej, która – będąc adwokatem – sprawowała w postępowaniu funkcję kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu podatniczki. Jednoznacznie rozstrzygnięto o tym w prawomocnym wyroku WSA w Lublinie z dnia 29 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Lu 194/21.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2018 r., poz. 536), skarżącej należy się wynagrodzenie nie mniejsze niż 60 zł, nie przekraczające jednocześnie 40% stawek minimalnych, wynikających z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).
Zdaniem organu odwoławczego w sprawie, w której skarżąca pełniła funkcję kuratora, brak było kwoty spornej. Skoro nie doszło do wszczęcia wobec I. Z. postępowania podatkowego, to skarżąca nie zastępowała nieobecnej w takim postępowaniu. Kwota podatku, na którą skarżąca powoływała się w zażaleniu, wynika nie z wydanej w sprawie decyzji, ale z analizy przeprowadzonej przez pracownika organu. Nade wszystko jednak, WSA w Lublinie w wyroku z dnia 29 czerwca 2021 r. nakazał ustalić wynagrodzenie kuratora z uwzględnieniem nakładu jego pracy, wydatków związanych z uzasadnionymi i związanymi z rozstrzygnięciem sprawy czynnościami. Wskazał przy tym na rozporządzenie w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej. Rozporządzenie to wskazuje kwotę maksymalną wynagrodzenia i jest szczegółowe wobec rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie.
W związku z tym, że w sprawie nie było kwoty spornej, a jednocześnie – w ocenie organu odwoławczego - brak jest możliwości wskazania sprawy o najbardziej zbliżonym rodzaju, to dla wyliczenia wynagrodzenia i niezbędnych wydatków zasadnym było wykorzystanie przedłożonego przez skarżącą wykazu, ze wskazaniem czasu pracy, rodzaju i wysokości wydatków poniesionych w sprawie.
Spośród nich nie mogły być uwzględnione te koszty, które nie zostały poniesione w związku z funkcją kuratora. W związku z tym, że skarżąca nie wskazała stawki godzinowej, konieczne było posłużenie się medianą takiej stawki. WSA w wiążącym w sprawie wyroku wskazał, że skarżąca wykonując czynności kuratora, nie działała w charakterze adwokata, gdyż nie świadczyła pomocy prawnej w rozumieniu ustawy o adwokaturze. Dlatego, zdaniem organu, zastosowanie stawki wynagrodzenia adwokata do ustalenia wynagrodzenia jest dla skarżącej korzystne (stawkę ustalono według danych na styczeń 2022 r., jednak ustalono, że w kolejnych miesiącach nie ulegały one zmianie). Skorzystano w tym względzie z raportów płacowych firmy zajmującej się od 1990 r. doradztwem płacowym.
Organ odwoławczy uwzględnił w części wyjaśnienia skarżącej, zawarte w piśmie z dnia 2 maja 2022 r. Wskazał na złożone kopie czterech pism procesowych, kierowanych do sądu powszechnego. Zaznaczył, że skarżąca ograniczyła koszty wysyłki tych pism (7,26 zł, zamiast wskazanej wcześniej kwoty 14,51 zł). Zdaniem organu odwoławczego, należało uwzględnić dodatkowo 0,5 godziny na sporządzenie pisma z dnia 8 lipca 2020r. w sprawie sygn. [...], które jako jedyne dotyczyło bezpośrednio pełnienia funkcji kuratora (pozostałe pisma dotyczyły przyznania wynagrodzenia z tytułu tej funkcji). Wskazane przez skarżącą 2 roboczogodziny zostały zatem podzielone na 4 pisma.
Wysokość wynagrodzenia ustalono na kwotę 310,45 zł (5,5 godziny x 44,56 zł = 245,08 zł, plus VAT). Z treści pisma skarżącej z dnia 22 listopada 2021 r. wynika, zdaniem organu, że pozostałe 8,5 roboczogodziny dotyczyło kwestii uzyskania wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora, a nie czynności związanych z funkcją kuratora.
Odnośnie zwrotu wydatków uznano te, które służyły wykonaniu funkcji kuratora i zostały udokumentowane, a mianowicie:
- wydatki z tytułu przesyłek pocztowych w kwocie 23,60 zł;
- wydatki za użycie samochodu w kwocie 21,73 zł (0,8358 x 26 km) wg stawki wskazanej w § 2 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania dla celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy.
P. D. wniosła skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zaskarżając je w części oddalającej wniosek, tj. w zakresie wynagrodzenia ponad kwotę 301,45 zł oraz zwrotu wydatków w kwocie 61,22 zł.
Skarżąca zarzuciła naruszenie:
- art. 153 p.p.s.a. poprzez brak uwzględnienia przez organy podatkowe oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu administracyjnego, które jest wiążące dla organów, których działanie było przedmiotem zaskarżenia;
- § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie w zw. z art. 9 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej poprzez ich niezastosowanie i stwierdzenie, że kuratorowi nie należy się wynagrodzenie w kwocie przewidzianej przepisami prawa tj. w wysokości 1.440 zł, powiększonej o podatek od towarów i usług, tj. łącznie 1.771,20 zł w sytuacji, gdy organ podatkowy sam przyznał, iż docelowym aktem prawnym, który reguluje wynagrodzenie kuratora występującego w przedmiotowej sprawie jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie, a wysokość wynagrodzenia kuratora ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju, z jednoczesnym uwzględnieniem rodzaju sprawy, stopnia jej zawiłości oraz nakładu pracy kuratora, bez jakiegokolwiek bezprawnego miarkowania wynagrodzenia przysługującego kuratorowi.
Skarżąca wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji w zaskarżonej części oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w sprawie, w której działała jako kurator, została oszacowana kwota mogąca stanowić zobowiązanie osoby przez nią reprezentowanej i to przez pryzmat tej wartości należy badać wysokość wynagrodzenia przysługującego kuratorowi. Aktem prawnym, który winien znaleźć zastosowanie, jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie, a sprawą o najbardziej zbliżonym rodzaju do sprawy w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych jest sprawa, w której wskazana jest wartość przedmiotu sprawy.
W ocenie skarżącej, organ błędnie przyjął, że w niniejszej sprawie brak jest kwoty spornej i brak jest możliwości wskazania sprawy o najbardziej zbliżonym rodzaju. Skoro w sprawie szacowana wartość przedmiotu wynosi 10.914 zł, to zgodnie z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, wynagrodzenie należne kuratorowi winno być liczone od kwoty 3.600 złotych, bowiem 40% z wartości 3.600 złotych to 1.440 zł netto. Skarżąca zaznaczyła, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1989 r., sygn. III CZP 117/88, wyznaczenie przez sąd przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego na wniosek organu administracyjnego, zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a., następuje na podstawie art. 184 k.r.o. Wynagrodzenie takiego przedstawiciela należy do kosztów postępowania administracyjnego. Szukając przepisów mogących mieć zastosowanie w sprawie sądy administracyjne uznają, że regulacją najbardziej zbliżoną jest ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. W art. 9 pkt 3 tej ustawy przewidziano delegację dla Ministra Sprawiedliwości do określenia wysokości wynagrodzenia oraz zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w danej sprawie, mając na względzie rodzaj sprawy, stopień jej zawiłości i nakład pracy kuratorów. Do wynagrodzenia przysługującego kuratorom ustanawianym na podstawie art 138 O.p. należy zatem stosować rozporządzenie z 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu.
Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału sprawa skierowana została do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest w części uzasadniona.
Przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie o odmowie przyznania wynagrodzenia kuratorowi ustanowionemu do reprezentowania w postępowaniu podatkowym osoby nieobecnej i zwrotu poniesionych przez kuratora wydatków. Podkreślić przy tym należy, że zarówno Sąd, jak i organy działały w warunkach związania, z mocy art. 153 p.p.s.a., prawomocnym wyrokiem WSA w Lublinie z dnia 29 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Lu 194/21.
Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W orzecznictwie podkreśla się, że ustanowiona w przepisie art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, iż skutki prawomocnego wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12, z dnia 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt I FSK 1101/16). Ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji (postanowienia) wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek uchylającego decyzję (postanowienie) wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 353/16). Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenianych faktów i dowodów oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyrok WSA w Łodzi z 19 marca 2019r. sygn. akt II SA/Łd 1148/18).
Przypomnieć zatem należy, że we wskazanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zdyskredytował ocenę prawną dokonaną przez organ w postanowieniu z dnia 27 stycznia 2021r., które wówczas kontrolował oraz postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 25 listopada 2020 r., które postanowienie to poprzedzało.
W uzasadnieniu wyroku, którym uchylono oba te postanowienia w szczególności przesądzono w sposób jednoznaczny, że skarżąca jest uprawniona do otrzymania wynagrodzenia i zwrotu wydatków z tytułu sprawowanej funkcji kuratora w postępowaniu podatkowym (bez względu na fakt, że wysokość wynagrodzenia kuratora dla osoby nieobecnej oraz zasady i tryb jego przyznawania nie zostały unormowane ani w przepisach Ordynacji podatkowej, ani w przepisach szczególnych), zaś właściwym do rozpoznania wniosku w tym przedmiocie jest organ administracji publicznej, co wynika z zaaprobowanej przez skład Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uchwały Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1989 r., sygn. akt III CZP 117/88. Sąd przychylił się również do tezy, że kurator wyznaczony przez sąd na podstawie art. 184 § 1 k.r.i.o. do zastępowania strony w postępowaniu administracyjnym (jak w niniejszej sprawie) nie jest kuratorem prawa materialnego. Jest on kuratorem w danym postępowaniu, podobnie jak kurator procesowy z art. 143 k.p.c. Stąd też do wynagrodzenia takich kuratorów nie ma zastosowania art. 179 k.r.i.o. Wynagrodzenie takiego przedstawiciela należy do kosztów postępowania administracyjnego, zgodnie z art. 265 § 1 O.p. (tak również NSA w wyroku z dnia 31 lipca 2014 r., sygn. akt IOZ 632/14), podobnie jak i poniesione przez niego w związku z pełnioną funkcją wydatki (art. 265 § 2 O.p.). Przepis art. 265 § 2 O.p. nie określa szczegółowo sposobu ustalenia dodatkowych kosztów postępowania (innych wydatków bezpośrednio związanych z rozstrzygnięciem sprawy), co prowadzi do wniosku, że winien je ustalić sam organ podatkowy w drodze postanowienia, zgodnie z art. 270a O.p. Może przy tym posłużyć się w drodze analogii przepisami regulującymi koszty o podobnym charakterze. W tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z dnia 14 marca 2018r.), które regulują wynagrodzenie kuratora działającego w podobnym charakterze.
WSA podkreślił przy tym, że skarżąca - wykonując czynności kuratora - nie działała w charakterze adwokata, gdyż nie świadczyła pomocy prawnej w rozumieniu ustawy o adwokaturze. W wytycznych dla organów podatkowych Sąd ten wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu należeć do nich będzie ustalenie wynagrodzenia kuratora, z uwzględnieniem nakładu jego pracy, a także ustalenie, czy wydatki wskazane we wniosku skarżącej były uzasadnione i związane bezpośrednio z rozstrzygnięciem sprawy.
W zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy, orzekając reformatoryjnie o wynagrodzeniu i wydatkach kuratora wskazanych w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 16 lutego 2022 r. uznał, że w sprawie, w której działała kurator, nie można było ustalić wartości przedmiotu (bo postępowanie podatkowe w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych wobec I. Z. ostatecznie nie zostało wszczęte i nie została wydana decyzja wymiarowa), co uniemożliwiło zastosowanie analogii do stawek wynagrodzenia adwokata z §14 ust. 1 pkt 1 w zw z a § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800). Nadto, w ocenie organu, nie można było w sprawie wskazać na sprawy o najbardziej zbliżonym rodzaju, bo każdy wybór może spotkać się z zarzutem dowolności. Dlatego organ zdecydował się na ocenę rzeczywistego nakładu pracy kuratora wykazanego w złożonym przez skarżącą wykazie czynności i roboczogodzin. Stawka za roboczogodzinę została natomiast ustalona według mediany stawki godzinowej adwokata za styczeń 2022 r., opublikowanej w raporcie S.
Co do wniosku strony o zwrot poniesionych wydatków, organ wskazał, że część z nich nie została wykazana (skarżąca nie przedstawiła na okoliczność ich poniesienia żadnych dowodów), część zaś nie dotyczyła bezpośrednio sprawy, w której działała jako kurator (były to wydatki wprost związane z dochodzeniem należności z tytułu wynagrodzenia kuratora).
W ocenie Sądu, skarżąca zasadnie zakwestionowała powyższe stanowisko organów w zakresie sposobu ustalenia jej wynagrodzenia. Jakkolwiek Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku w sprawie sygn. akt III SA/Lu 194/21 nie wskazał organom wiążąco sposobu i podstawy prawnej kalkulacji wynagrodzenia oraz sposobu wyliczenia uzasadnionych wydatków, to jednak zawarł wyraźne wytyczne w tej kwestii. Nie sposób zgodzić się z organem, że sprawa, w której adwokat P. D. w okresie ok. czterech miesięcy sprawowała funkcję kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu I. Z. (i dzięki jej staraniu ustalono to miejsce pobytu), nie miała możliwej do określenia wartości przedmiotu. Już z treści postanowienia z dnia 3 kwietnia 2020 r. wynika, że kurator została powołana w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. W aktach administracyjnych znajduje się dokument wytworzony przez organ w postaci analizy szacunkowej na podstawie systemu Poltax i danych wynikających z deklaracji VAT-7 składnych przez podatniczkę w 2014 r. Na podstawie danych zawartych w tych deklaracjach organ oszacował dochód z działalności gospodarczej na kwotę 57.444zł (podstawa opodatkowania PIT) oraz podatek należny w kwocie 10.914,36zł. Wbrew stanowisku organu, dane te są najbardziej miarodajne, bo odnoszą się do konkretnej sprawy, w której działała kurator. To, że ostatecznie organ odstąpił od wszczęcia i prowadzenia postępowania podatkowego (a wynikało to nie z przyczyn leżących po stronie kuratora, ale z powodu zbliżającego się terminu przedawnienia zobowiązania, o czym wprost stanowi wspomniana analiza szacunkowa), pozostaje bez znaczenia dla wskazania, że kuratora ustanowiono do sprawy dotyczącej podatku dochodowego należnego od I. Z. w kwocie około 10.914,36 zł. Kurator niespornie podjęła działania, do których została przysposobiona.
Wbrew stanowisku organu, kwota szacunkowa ustalona dla celów przyszłego postępowania podatkowego wobec I. Z. była w pełni miarodajna dla fazy postępowania, w której działała kurator. Nie sposób uznać, jak sugeruje to organ, że kurator nie działała w związku z jakąkolwiek sprawą. Jej rola sprowadzała się de facto do przygotowania organom podstawy do wszczęcia konkretnego postępowania podatkowego. A skoro tak, to przewidywana wartość tego przyszłego postępowania powinna zostać uznana za miarodajną dla określenia kuratorowi wynagrodzenia. Należy podkreślić, że kwota szacunkowa (od której konsekwentnie dystansuje się organ w niniejszej sprawie) jest wystarczająca do zastosowania instytucji zabezpieczenia, a zatem twierdzenie organu, że nie może ona zostać wykorzystana jako podstawa określenia wynagrodzenia kuratora jest nie do zaakceptowania. Tym bardziej, że organ równocześnie wyłączył możliwość zastosowania § 1 ust. 2 rozporządzenia w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej, sięgając po metodę ustalenia wynagrodzenia całkowicie abstrahującą od obowiązujących w tym zakresie uregulowań prawnych.
Skoro kurator ustanowiony na podstawie art. 184 k.r.i.o. ma charakter procesowy, to jest swoistym odpowiednikiem kuratora procesowego z art. 143 k.p.c., na co zresztą zwrócił uwagę WSA. Wynagrodzenie takiego kuratora reguluje ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2015 r., Nr 167, poz. 1398), którą – w ocenie Sądu – w drodze analogii stosować należy w niniejszej sprawie, bowiem decyduje o tym tożsamy charakter instytucji, o której mowa. W art. 9 ust. 3 tej ustawy zawarto delegację dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez biegłych, kuratorów ustanowionych dla strony w danej sprawie oraz innych osób i instytucji, mając na względzie nakład pracy i kwalifikacje niezbędne do wykonywania zleconych przez sąd czynności oraz poziom wynagrodzeń uzyskiwanych przez pracowników wykonujących podobne zawody.
W wykonaniu delegacji, Minister Sprawiedliwości wydał w dniu 9 marca 2018r. rozporządzenie w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2018r., poz. 536), którego adekwatność w niniejszej sprawie potwierdził WSA w wyroku z dnia 29 czerwca 2021 r.
Zgodnie z §1 ust. 1 tego rozporządzenia, wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej (...) ustala się w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2017 r., poz. 2368 i 2400) (...), nie mniej niż 60 zł. Wynagrodzenie to może zostać podwyższone w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy (ale do wysokości stawek minimalnych), jeżeli uzasadnia to nakład pracy kuratora, wartość przedmiotu sprawy, stopień jej zawiłości (§ 1 ust. 3 pkt 1-3 rozporządzenia). Wysokość wynagrodzenia w sprawach nieokreślonych w przepisach, o których mowa w ust. 1 ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju (§ 1 ust. 2 rozporządzenia).
W niniejszej sprawie, jak zasadnie wskazała skarżąca, stawka jej wynagrodzenia winna zostać wyliczona na podstawie §14 ust. 1 pkt 1 lit a) w zw. z §2 pkt 5 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie (40% z kwoty 3.600 zł). Jest to kwota, która w określonych warunkach może podlegać miarkowaniu, o ile organ uzna, że czas działania kuratora, zakres jego rzeczywistych działań, stopień ich skomplikowania uprawnia do stwierdzenia, że tak wyliczone wynagrodzenie będzie nadmierne. Taka ocena musi jednak zostać poprzedzona stosowną analizą i znaleźć swój wyraz w treści uzasadnienia stanowiska organu. Granicę miarkowania (obniżenia wynagrodzenia) stanowi wskazana w § 1 ust. 1 kwota 60 zł. Odnosząc się do zarzutu skargi wskazać trzeba, że podstawa miarkowania wynagrodzenia wynika wprost z treści tego przepisu, bowiem określa on górną i dolną granicę, w których może poruszać się co do zasady organ. Nie oznacza to jednak uznaniowości (przyznanie wynagrodzenia nie jest bowiem objęte uznaniem administracyjnym), ale możliwość dostosowania wysokości należności do tych okoliczności, które definiują nakład pracy, stopień skomplikowania sprawy, ale także – jak na to wskazuje art. 9 ust. 3 u.o.k.s.c., kwalifikacje niezbędne do wykonywania zleconych czynności oraz poziom wynagrodzeń uzyskiwanych przez pracowników wykonujących podobne zawody. To zaś oznacza, że organ nie jest wprawdzie związany wynikiem arytmetycznym uzyskanym przy zastosowaniu 40% stawki wynikającej z rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, ale odejście od niego wymaga dokonania określonych ustaleń i ocen, których w niniejszej sprawie bez wątpliwości zabrakło.
W niniejszej sprawie organ, stosując przyjęty wskaźnik, przyznał adwokat P. D. wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji kuratora w kwocie 301,45 zł wskazując równocześnie, że obejmuje ono 23% VAT (245,08 zł plus VAT), podczas gdy wniosek obejmował kwotę 1.771,20 zł (1.440 zł plus VAT), wyliczoną zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej. Oznacza to, że zarówno sposób kalkulacji wynagrodzenia kuratora, jak i ustalona kwota nie spełniają warunków, o jakich mowa powyżej (także w zakresie ewentualnych podstaw do obniżenia tego wynagrodzenia).
Jeśli zaś chodzi o wydatki poniesione w toku postępowania przez kuratora (zostały one określone przez stronę na kwotę 99,30 zł, zaś uwzględnione przez organ w kwocie 45,33 zł), to zgodnie z § 2 rozporządzenia z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej, wysokość zwrotu uzasadnionych wydatków, które kurator poniósł w związku ze swoimi czynnościami, nie może przekraczać kwot wynikających z przepisów w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju. Przepis ten odwołuje się zatem do rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. (Dz.U. z 2013 r., poz. 167 ze zm.). Zgodnie z § 2 rozporządzenia, z tytułu podróży krajowej oraz podróży zagranicznej, odbywanej w terminie i miejscu określonym przez pracodawcę, pracownikowi przysługują: diety; zwrot kosztów: przejazdów, dojazdów środkami komunikacji miejscowej, noclegów, innych niezbędnych udokumentowanych wydatków, określonych lub uznanych przez pracodawcę odpowiednio do uzasadnionych potrzeb. W § 3 ust. 4 rozporządzenia wskazano, że w wypadku kosztów podróży samochodem osobowym przysługuje zwrot kosztów przejazdu w wysokości stanowiącej iloczyn przejechanych kilometrów przez stawkę za jeden kilometr przebiegu, ustaloną przez pracodawcę, która nie może być wyższa niż określona w przepisach wydanych na podstawie art. 34a ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1265 oraz z 2013 r. poz. 21). Rozporządzenie to może być zastosowane w niniejszej sprawie wyłącznie odpowiednio, co jednak nie zmienia faktu, że wszystkie wydatki, których zwrotu domaga się kurator, powinny być właściwie udokumentowane i pozostawać w bezpośrednim związku ze sprawą, w której działała kurator (czyli mieć charakter wydatków uzasadnionych). Bezpośredni związek z rozstrzygnięciem sprawy jest jedynym kryterium oceny organu, czy dany wydatek mieści się w zakresie kosztów postępowania (art. 265 § 2 O.p.).
W ocenie Sądu, rację należy przyznać organowi co do braku podstawy do doliczania do poniesionych wydatków podatku od towarów i usług (dlatego koszty przejazdu uwzględniono w kwocie 21,72 zł, a wysyłki korespondencji w kwocie 23,60zł). Zwrot wydatków nie jest należnością związaną z dostawą towarów lub świadczeniem usługi w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. Jest to należność o charakterze refundacyjnym – zwrotowi podlegają kwoty poniesione przez kuratora w związku z czynnościami, jakie podejmowała w związku z pełnioną funkcją. Bez wątpliwości też brak było podstawy do uwzględnienia kosztu przesyłki sądowej (5,90 zł), bowiem wydatek ten nie został należycie udokumentowany. Inną rzeczą są z kolei wydatki poniesione przez kuratora w związku z dochodzeniem wynagrodzenia i zwrotu wydatków. Wydatki te powstały już po odwołaniu kuratora i jakkolwiek pozostają w związku z pełnioną funkcją, to jednak nie są już wydatkami bezpośrednio związanymi z rozstrzygnięciem sprawy, jak stanowi o tym art. 265 § 2 O.p. Postępowanie wywołane wnioskiem kuratora o przyznanie wynagrodzenia jest już odrębną sprawą od tej, do której kurator została przysposobiona. W tym zakresie zatem stanowisko organów jest prawidłowe.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w I punkcie wyroku uchylił zaskarżone postanowienie w części obejmującej wynagrodzenie kuratora, natomiast w pozostałym zakresie, dotyczącym rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu poniesionych przez kuratora wydatków, w punkcie II wyroku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd uznał, że za uchyleniem postanowień organów obu instancji przemawia zasada dwuinstancyjności (art. 127 O.p.) - rzeczą organów będzie bowiem przeprowadzenie postępowania dotyczącego wynagrodzenia kuratora ponownie w pełnym zakresie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu kwotę składa się wpis uiszczony od skargi w kwocie 100 zł.
W ponownie prowadzonym postępowania organ zastosuje się do wskazanej w wyroku wykładni przepisów regulujących wynagrodzenie kuratora i zastosuje je adekwatnie do dokonanych ustaleń w zakresie nakładu pracy, stopnia skomplikowania sprawy, indywidualnych kwalifikacji kuratora, poziomu wynagrodzeń uzyskiwanych przez pracowników wykonujących podobne zawody.