I SA/LU 334/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2022-09-21
NSApodatkoweWysokawsa
podatek od nieruchomościwspólność majątkowawspólność ustawowazwolnienie podatkowedziałalność oświatowamałżonkowiewspółwłasnośćbezudziałowa współwłasność

WSA w Lublinie uchylił decyzje organów podatkowych i umorzył postępowanie w sprawie podatku od nieruchomości za 2016 r., uznając, że zwolnienie podatkowe przysługujące jednemu z małżonków-współwłaścicieli obejmuje całą nieruchomość ze względu na charakter wspólności ustawowej.

Sprawa dotyczyła podatku od nieruchomości za 2016 r. dla nieruchomości stanowiącej współwłasność małżeńską, wykorzystywanej na działalność oświatową. Jeden z małżonków, będący organem prowadzącym szkołę, spełniał warunki do zwolnienia podatkowego. Organy podatkowe uznały jednak, że zwolnienie dotyczy tylko jego udziału, a drugi małżonek, mimo wspólności ustawowej, podlega opodatkowaniu. WSA w Lublinie uchylił te decyzje, stwierdzając, że ze względu na bezudziałowy charakter wspólności ustawowej małżeńskiej, zwolnienie przysługujące jednemu z małżonków obejmuje całą nieruchomość.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznał skargę K. S. i G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin ustalającą podatek od nieruchomości za 2016 r. Nieruchomość, stanowiąca współwłasność małżeńską na zasadzie wspólności ustawowej, była wykorzystywana na działalność oświatową przez Prywatną Szkołę [...], której organem prowadzącym był G. S. Organy podatkowe uznały, że tylko G. S. spełniał warunki do zwolnienia z art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, a jego małżonka K. S. nie. W konsekwencji opodatkowano połowę nieruchomości. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów dotyczących wspólności ustawowej, twierdząc, że zwolnienie powinno obejmować całą nieruchomość. SKO odrzuciło tę argumentację, powołując się na potrzebę ścisłej interpretacji przepisów i odrzucając możliwość stosowania art. 3 ust. 6 u.p.o.l. do wspólności łącznej. WSA w Lublinie, odwołując się do charakteru wspólności ustawowej jako bezudziałowej i łącznej, uznał argumentację skarżących za zasadną. Sąd podkreślił, że w przypadku wspólności ustawowej nie można mówić o wydzielonych udziałach małżonków do celów opodatkowania. W związku z tym, zwolnienie przysługujące jednemu z małżonków powinno rozciągać się na całą nieruchomość, aby nie uczynić go iluzorycznym. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie podatkowe, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, zwolnienie z podatku od nieruchomości przysługujące jednemu z małżonków-współwłaścicieli obejmuje całą nieruchomość ze względu na bezudziałowy charakter wspólności ustawowej małżeńskiej.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wspólność ustawowa małżeńska jest wspólnością łączną, bezudziałową. W związku z tym nie można wydzielać udziałów małżonków do celów opodatkowania. Zwolnienie podatkowe jednego z małżonków powinno zatem rozciągać się na całą nieruchomość, aby nie było iluzoryczne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

u.p.o.l. art. 7 § ust. 2 pkt 2

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

Zwalnia się publiczne i niepubliczne jednostki organizacyjne objęte systemem oświaty oraz prowadzące je organy, w zakresie nieruchomości zajętych na działalność oświatową.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c, § 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji i umorzenia postępowania.

p.p.s.a. art. 200 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

Pomocnicze

u.p.o.l. art. 3 § ust. 4

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

Jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach.

u.p.o.l. art. 3 § ust. 6

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

Dodany po okresie, którego dotyczyła sprawa, ale analizowany w kontekście jego braku w poprzednim stanie prawnym i celu nowelizacji.

k.c. art. 196 § § 1 i § 2

Kodeks cywilny

Reguluje współwłasność łączną i w częściach ułamkowych.

k.r.o. art. 31 § § 1, § 3

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Reguluje powstanie i zakres wspólności ustawowej małżeńskiej.

k.r.o. art. 35

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Reguluje brak możliwości rozporządzania udziałem w majątku wspólnym.

k.r.o. art. 36 § § 3

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Reguluje brak możliwości żądania podziału majątku wspólnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wspólność ustawowa małżeńska jest wspólnością łączną, bezudziałową, co oznacza, że zwolnienie podatkowe jednego z małżonków powinno obejmować całą nieruchomość. Nie można sztucznie wydzielać udziałów małżonków do celów opodatkowania, gdy takie udziały nie istnieją w ramach wspólności ustawowej. Cel zwolnienia podatkowego z art. 7 ust. 2 pkt 2 u.p.o.l. wymaga objęcia nim całej nieruchomości, gdy jeden z małżonków spełnia warunki.

Odrzucone argumenty

Organy podatkowe błędnie zastosowały art. 3 ust. 4 u.p.o.l. do sytuacji wspólności łącznej, twierdząc, że obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach, nawet jeśli jeden jest zwolniony. SKO błędnie zinterpretowało art. 3 ust. 6 u.p.o.l. i jego brak w stanie prawnym obowiązującym w 2016 r., co doprowadziło do nieprawidłowego opodatkowania. SKO błędnie uznało, że zwolnienie podatkowe ma charakter wyłącznie podmiotowo-przedmiotowy i nie uwzględniło specyfiki wspólności ustawowej.

Godne uwagi sformułowania

w przypadku współwłasności łącznej (bezudziałowej) niemożliwe jest określenie wysokości udziałów przysługujących poszczególnym małżonkom, co uzasadnia zwolnienie z podatku całego przedmiotu opodatkowania wspólność ustawowa małżeńska oznacza niepodzielność majątku, brak określenia wysokości udziałów przysługujących poszczególnym małżonkom jak również oznacza, że każdy z małżonków jest współwłaścicielem majątku jako całości oraz każdej rzeczy i prawa wchodzących w jego skład zwolnienie o którym mowa w art. 7 ust. 2 pkt 2 u.p.o.l. powinno rozciągać się na całą nieruchomość. W przeciwnym razie – w przypadku opodatkowania sztucznie "wydzielonego" udziału jego żony, w sytuacji gdy takich udziałów nie ma, jego uprawnienie do zwolnienia z podatku od nieruchomości byłoby iluzoryczne.

Skład orzekający

Grzegorz Wałejko

przewodniczący

Agnieszka Kosowska

sprawozdawca

Andrzej Niezgoda

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących podatku od nieruchomości w przypadku współwłasności małżeńskiej i zwolnień podatkowych."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w 2016 r. (przed dodaniem art. 3 ust. 6 u.p.o.l.), choć wnioski mogą być pomocne w interpretacji obecnych przepisów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia podatkowego związanego ze współwłasnością małżeńską i zwolnieniami, co czyni ją interesującą dla wielu podatników i prawników. Wyjaśnia złożone kwestie interpretacji przepisów.

Czy zwolnienie podatkowe dla jednego małżonka obejmuje całą nieruchomość? WSA rozstrzyga kluczową kwestię dla współwłaścicieli.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Lu 334/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska /sprawozdawca/
Andrzej Niezgoda
Grzegorz Wałejko /przewodniczący/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatek od nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzje I i II instancji i umorzono postępowanie podatkowe
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1452
art. 3 ust. 4, art. 7 ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 §  1 pkt 1 lit. a oraz lit. c, §  3, art. 200, art. 205  §  2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Sędziowie Asesor sądowy Agnieszka Kosowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 września 2022 r. sprawy ze skargi K. S. i G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 kwietnia 2022 r. nr SKO.41/4557/P/2021 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta L. z 12 października 2021 r. nr PE-OF-I.3120.113024.2021, II. umarza postępowanie podatkowe, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz K. S. i G. S. solidarnie kwotę 2.111 (dwa tysiące sto jedenaście) złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 28 kwietnia 2022 r., Nr SKO.41/4557/P/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej: "SKO") po rozpatrzeniu odwołania K. S. oraz G. S. od decyzji Prezydenta Miasta Lublin z dnia 12 października 2021 r., znak: PE-OF-I.3120.113024.2021, ustalającej im solidarnie wysokość zobowiązania na 2016 r. w podatku od nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] w kwocie 7.332 zł utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Z akt sprawy wynika, że organ I instancji opodatkował grunty pozostałe
o powierzchni 1.585,50 m2 z zastosowaniem stawki wynoszącej 0,46 zł od 1 m2 powierzchni (podatek 729,33 zł), budynki lub ich części pozostałe o powierzchni użytkowej 866,50 m2 z zastosowaniem stawki wynoszącej 7,62 zł od 1 m2 powierzchni użytkowej (podatek 6.601,73 zł) – w łącznej wysokości 7.332 zł. Jednocześnie na podstawie art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r.
o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1452 ze zm.; dalej jako: "u.p.o.l.") zwolniono od podatku od nieruchomości grunt o powierzchni 1.585,50 m2 (kwota zwolnienia 729,33 zł) oraz budynek o powierzchni użytkowej 866,50 m2 (kwota zwolnienia 6.602,73 zł).
Organ I instancji podał, że w dniu 13 lipca 2021 r. wpłynęła "Informacja
o nieruchomościach i obiektach budowlanych IN-1" wraz z załącznikiem "ZIN-2 Dane o przedmiotach opodatkowania zwolnionych z opodatkowania", w którym do zwolnienia na podstawie art. 7 ust. 2 pkt 2 u.p.o.l. zgłoszono grunt o powierzchni 3,171 m2 oraz budynki o powierzchni użytkowej 1733 m2. Z uwagi na to, że wymieniona nieruchomość pozostająca we współwłasności G. S.
i K. S. jest wykorzystywana na prowadzenie działalności oświatowej – stanowi siedzibę Prywatnej Szkoły [...], której organem prowadzącym jest współwłaściciel nieruchomości G. S. – organ I instancji uznał, że tylko on spełnił warunki do zwolnienia od podatku od nieruchomości określone w art. 7 ust. 2 pkt 2 u.p.o.l. W konsekwencji ustalił wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości na 2016 r. przyjmując, że ˝ nieruchomości podlega opodatkowaniu, a ˝ - zwolnieniu, ze względu na równe udziały podatników pozostających we wspólności ustawowej małżeńskiej. Tym samym do opodatkowania podatkiem od nieruchomości na rok 2016 przyjęto grunt o powierzchni 1.585,50 m2, który opodatkowano według stawki właściwej dla gruntów pozostałych oraz budynek niemieszkalny o powierzchni
866,50 m2, który opodatkowano według stawki przewidzianej dla budynków pozostałych.
K. S. oraz G. S. od tego rozstrzygnięcia złożyli odwołania, w których zarzucili naruszenie:
1. art. 7 ust. 2 pkt 2 oraz art. 3 ust. 4 u.p.o.l. poprzez przyjęcie, że K. S., pozostająca we wspólności ustawowej małżeńskiej z G. S., który podlega zwolnieniu od podatku od nieruchomości określonym w art. 7 ust. 2 pkt 2 u.p.o.l., nie korzysta ze wskazanego zwolnienia, pomimo faktu iż w przypadku współwłasności łącznej (bezudziałowej) niemożliwe jest określenie wysokości udziałów przysługującym poszczególnym małżonkom, co uzasadnia zwolnienie
z podatku całego przedmiotu opodatkowania;
2. art. 196 § 1 i § 2 k.c. oraz art. 31 § 1, art. 35 i art. 36 § 3 k.r.o. przez ich błędne zastosowanie, podczas gdy w sprawie mamy do czynienia ze wspólnością ustawową majątkową małżeńską, do której zastosowanie maja przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co spowodowało nieuprawnione przyjęcie, że ˝ nieruchomości podlega opodatkowaniu z uwagi na równy udział K. S. wynikający ze wspólności ustawowej małżeńskiej;
3. art. 31 § 1, art. 35 i art. 36 § 3 k.r.o. przez błędne przyjęcie, że w przypadku wspólności ustawowej małżeńskiej między małżonkami przyjmuje się występowania równych udziałów w majątku, w sytuacji gdy wspólność ustawowa małżeńska oznacza niepodzielność majątku, brak określenia wysokości udziałów przysługujących poszczególnym małżonkom jak również oznacza, że każdy z małżonków jest współwłaścicielem majątku jako całości oraz każdej rzeczy i prawa wchodzących w jego skład.
W związku z tymi zarzutami na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 lit a) Ordynacji podatkowej skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie. Celem wsparcia zarzutów i argumentacji zaprezentowanej w odwołaniu załączyli nadto pismo Prezesa Regionalnej Izby Obrachunkowej
w Lublinie z dnia 12 lutego 2018 r., znak: RIO-II-0712/2/2018, skierowane do Dyrektora Departamentu Podatków Sektorowych, Lokalnych oraz Podatku od Gier
w Ministerstwie Finansów, dotyczące opodatkowania podatkiem od nieruchomości gruntów i budynków stanowiących współwłasność małżonków w sytuacji, gdy jedna
z tych osób korzysta ze zwolnienia ustawowego oraz odpowiedź na to pismo z dnia 15 marca 2018 r., znak: PS2.44.24.2018.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie w pierwszej kolejności wskazało jako niesporne i potwierdzone przez zgromadzony w aktach administracyjnych materiał dowodowy, że małżonkowie K. i G. S. są współwłaścicielami, na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej, działki nr [...] o powierzchni 3,171 m2 oznaczonej symbolem "Bi" (inne tereny zabudowane) położonej w L. przy ul. [...], na której znajdują się budynki niemieszkalne (rodzaj wg KST - budynki oświaty i kultury oraz budynki sportowe) o powierzchni użytkowej 1733 m2. Potwierdza to uproszczony wypis
z rejestru gruntów z dnia 16 listopada 2021 r., "IN-1 Informacja o nieruchomościach
i obiektach budowlanych" z dnia 13 lipca 2021 r. oraz treść księgi wieczystej.
SKO wyjaśniło dalej, że z zaświadczenia o wpisie do ewidencji szkół niepublicznych gminy L. z dnia 16 grudnia 2019 r. znak: OW-OP-IV.4430.205.2019 oraz opisanych wyżej dokumentów (decyzja o pozwoleniu na użytkowanie budynku, informacja podatkowa) wynika, iż grunt i budynek zajęte są
w całości na działalność oświatową (prowadzenie zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych) przez Prywatną Szkołę [...] Organem prowadzącym szkołę (osobą prowadzącą) jest jeden
z podatników (współwłaściciel nieruchomości) – G. S.. W Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) wskazano, iż prowadzi on działalność edukacyjną pod firmą Prywatna Szkoła [...], S. G.. K. S. nie jest organem prowadzącym szkołę, co nie jest kwestionowane i co potwierdzają wyjaśnienia odwołania i pisma z dnia 15 kwietnia 2022 r. Z dniem
1 października 2021 r. została wykreślona z CEIDG. Do tego czasu, zgodnie
z wpisem, prowadziła działalność gospodarczą pod firmą K. S.
w zakresie artystycznej i literackiej działalności twórczej.
W ustalonym i opisanym wyżej stanie faktycznym ocenę organu I instancji co do tego, że tylko jeden z podatników, tj. G. S., spełnił warunki do zwolnienia z podatku od nieruchomości określone w art. 7 ust. 2 pkt 2 u.p.o.l., natomiast K. S. – nie, SKO uznało za prawidłową.
Odnosząc się do stanowiska, że w przypadku małżeńskiej współwłasności łącznej (bezudziałowej), tak jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie, właściwe jest zwolnienie z podatku całego przedmiotu opodatkowania, nawet jeśli zwolnienie podmiotowe (podmiotowo-przedmiotowe) dotyczy tylko jednego z małżonków (G. S.) oraz przytoczonej na jego poparcie argumentacji wynikającej
z pisma Dyrektora Departamentu Podatków Lokalnych oraz Podatku od Gier z dnia 15 marca 2018 r. znak: PS2.844.24.2018 dotyczącego zwolnienia z podatku od nieruchomości żłobków i klubów dziecięcych oraz prowadzące je podmioty,
w zakresie nieruchomości zajętych na prowadzenie żłobka lub klubu dziecięcego (art. 7 ust. 2 pkt 2a u.p.o.l.), stanowiących współwłasność małżonków, w sytuacji gdy jedna z tych osób korzysta ze zwolnienia ustawowego, SKO stwierdziło, że go nie podziela.
Argumentowało, że w doktrynie na tle zwolnienia z podatku od nieruchomości i analogicznego pisma Ministerstwa Finansów z dnia 6 kwietnia 2018 r. znak: PS2.844.42.2018 dotyczącego zwolnienia z podatku nieruchomości zajętej na prowadzenie zakładu pracy chronionej prowadzonego przez jednego z małżonków (art. 7 ust. 2 pkt 4 u.p.o.l.) wyrażono pogląd odmienny, który SKO przyjęło za własny, bowiem jeżeli odrzucimy możliwość stosowania art. 3 ust. 6 u.p.o.l. jako wyjątku (zgodnie z interpretacją ministerstwa), to trzeba stosować regułę ogólną dotyczącą opodatkowania współwłaścicieli wynikającą z powołanego wyżej art. 3 ust. 4 u.p.o.l. W ust. 4 ustawodawca nie rozróżnia współwłasności łącznej i w częściach ułamkowych. Znajduje on zatem zastosowanie do wszystkich współwłaścicieli. Oznacza to, że jeżeli zwolniony (podmiotowo-przedmiotowo) jest jeden ze współwłaścicieli, to obowiązek podatkowy obciąża pozostałych, bez względu na rodzaj współwłasności. Zaznaczono, że po to właśnie zaktualizowano przepisy, aby uwolnić współwłaścicieli opodatkowanych od płacenia podatku za zwolnionego od podatku. Wprowadzony ust. 6 miał temu przeciwdziałać. Dopuszcza bowiem możliwość obciążenia podatnika niezwolnionego tylko kwotą podatku pomniejszoną o "część" przypadającą na podatnika zwolnionego. Ministerstwo jednak twierdzi, że przepis ten odnosi się do współwłasności w częściach ułamkowych. Bazuje przy tym na zdaniu drugim w ust. 6, w którym faktycznie mowa jest o "łącznym udziale
w prawie własności". Jednakże ze zdania pierwszego jednoznacznie wynika, że zasady odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania podatkowe, o której mowa
w ust. 4, nie stosuje się, jeżeli jeden (lub kilku współwłaścicieli) jest zwolniony od podatku albo nie podlega temu podatkowi. W przytoczonym przepisie mowa jest
o współwłasności, a nie o współwłasności w częściach ułamkowych, którym to pojęciem posługuje się ustawodawca np. w art. 3 ust. 4a u.p.o.l.
Z powyższego należało – zdaniem SKO – wywieść, że ust. 6 zdanie pierwsze art. 3 u.p.o.l. dotyczy każdego rodzaju współwłasności. W zdaniu drugim jest podany sposób na to, jak opodatkować współwłaścicieli w częściach ułamkowych niezwolnionych od podatku. Na analogicznych zasadach powinni być opodatkowani współwłaściciele nieruchomości w ramach współwłasności łącznej. Zastosowanie do tych współwłaścicieli rozwiązania analogicznego, jak przewidziane w ust. 6 do współwłaścicieli nieruchomości w częściach ułamkowych, byłoby działaniem na ich korzyść. Będą bowiem mogli zapłacić podatek pomniejszony o część przypadającą na współwłaściciela zwolnionego od podatku. Odrzucenie tej koncepcji skutkuje tym, że znajduje zastosowanie reguła ogólna z ust. 4, a więc wszyscy zapłacą solidarnie podatek od całej nieruchomości. Zatem, wbrew stanowisku stron, właśnie odrzucenie możliwości stosowania art. 3 ust. 6 u.p.o.l. (od 14 lipca 2017r.) w kontekście zwolnienia z art. 7 ust. 2 pkt 2 u.p.o.l. skutkowałoby solidarnym opodatkowaniem wszystkich współwłaścicieli, zarówno spełniających warunki do zwolnienia z podatku, jak i tych, którzy warunków nie spełniają, a nie objęciem tym zwolnieniem wszystkich bez względu na to, czy ziściły się przesłanki z art. 7 ust. 2 pkt 2 u.p.o.l. czy też nie. Wskazana w piśmie Ministerstwa możliwość zwolnienia od podatku współwłaściciela niekorzystającego ze zwolnienia ustawowego dla publicznych i niepublicznych jednostek organizacyjnych objętych systemem oświaty oraz prowadzących je organów nie znajduje podstaw w analizowanych przepisach.
Twierdzenie, że art. 3 ust. 6 u.p.o.l. nie ma zastosowania w odniesieniu do współwłaścicieli w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej i współwłasności łącznej wspólników spółki cywilnej prowadzi bowiem – w ocenie SKO – do tego, że są stosowane zasady ogólne opodatkowania nieruchomości będących we współwłasności (art. 3 ust. 4 u.p.o.l.), co jest rozwiązaniem niekorzystnym dla podatników niezwolnionych. Nie ma też żadnych argumentów, które przemawiają za tym, aby współwłaściciele w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej
i współwłasności łącznej, niezwolnieni od podatku na mocy ustawy, korzystali z tego zwolnienia tylko z uwagi na rodzaj współwłasności.
Jak dalej podało SKO, w piśmiennictwie zwraca się uwagę, że użyty w art. 3 ust. 6 u.p.o.l. zwrot "zasady odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania podatkowe nie stosuje się" oznacza, iż może dojść do podziału obowiązku podatkowego, jak dalej wskazuje ten przepis – stosownie do udziału w prawie własności. Zatem w sytuacji, jeżeli małżonkowie nie posiadają rozdzielności majątkowej, a więc nieruchomość jest przedmiotem ich współwłasności łącznej, zasadne jest przyjęcie równości udziałów. Dalej SKO wskazało, że skoro zwolnienie z art. 7 ust. 7 pkt 2 u.p.o.l. ma charakter podmiotowo-przedmiotowy to warunki do skorzystania ze zwolnienia powinien spełniać każdy z podatników, a nie tylko jeden
z nich. W rozpoznawanej sprawie ze zwolnienia- korzystałby jeden z małżonków nie dlatego, że jest organem prowadzącym szkołę, ale ze względu na istniejący między małżonkami małżeński ustrój majątkowy, tj. ustawowy ustrój majątkowy z którego wynika współwłasność łączna, które to stosunki prawne nie są wymienione jako podstawa (warunki) zwolnienia z opodatkowania podatkiem od nieruchomości
w powołanym wyżej przepisie. Biorąc pod uwagę przestawione wyżej wyjaśnienia, charakter małżeńskiego ustroju majątkowego oraz rodzaj współwłasności między małżonkami (łączna albo w częściach ułamkowych) nie może być kryterium stosowania lub odmowy stosowania analizowanego zwolnienia podatkowego. Zwrócono ponadto uwagę, że z analizy uzasadnienia do projektu ustawy z dnia
25 maja 2017 r. o zmianie ustawy o podatku rolnym, ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz ustawy o podatku leśnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1282) nie wynika, aby intencją ustawodawcy było objęcie w całości ww. zwolnieniem nieruchomości stanowiących wspólność majątkową małżeńską w sytuacji, gdy uprawnionym podmiotowo do zwolnienia jest tylko jeden z małżonków. W uzasadnieniu projektu ustawy wskazano, że: "Celem projektowanej ustawy jest takie ukształtowanie przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym oraz ustawy z dnia
12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, aby zawarta w tych ustawach zasada solidarnej odpowiedzialności współwłaścicieli nieruchomości była ograniczona w sytuacji gdy jeden lub kilku współwłaścicieli jest zwolnionych
z obowiązku zapłaty podatku rolnego lub podatku od nieruchomości." Zatem celem nowelizacji jest tylko ograniczenie zasady solidarnej odpowiedzialności współwłaścicieli nieruchomości, a nie jej całkowite wykluczenie (wyłączenie)
w sytuacji gdy jeden lub kilku współwłaścicieli jest zwolnionych z obowiązku zapłaty podatku rolnego lub podatku od nieruchomości." To ograniczenie zasady solidarnej odpowiedzialności nie może bowiem faktycznie skutkować zwolnieniem wszystkich współwłaścicieli, bez względu na rodzaj łączącej ich współwłasności,
z opodatkowania podatkiem od nieruchomości gdy tylko jeden lub kilku z nich jest zwolnionych z obowiązku zapłaty podatku.
Natomiast w rozpoznawanym okresie (tj. za okres kiedy nie obowiązywał jeszcze przepis art. 3 ust. 6 u.p.o.l.) jak już wyżej wskazywano zastosowanie znajdują zasady wyrażone w art. 3 ust. 4 u.p.o.l. czyli obowiązek podatkowy obciąża wszystkich współwłaścicieli. W konsekwencji za 2016 rok zarówno Pan G. S. jak i Pani K. S. ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązanie w podatku od nieruchomości. Jeżeli jeden ze współużytkowników korzysta ze zwolnienia to wartość podatku całej nieruchomości należy pomniejszyć proporcjonalnie na przypadającą na tego współużytkownika kwotę podatku. W tej sytuacji również nie można uznać za słuszne, iż cała nieruchomość powinna korzystać ze zwolnienia.
W ocenie SKO za 2016 rok Pan G. S. i Pani K. S. powinni złożyć informację na podatek od nieruchomości wykazując w niej połowę powierzchni budynku (866,50 m2) oraz powierzchni gruntu (1.585,50 m2) jako korzystających ze zwolnienia od podatku od nieruchomości na podstawie art. 7 ust. 2 pkt 2 u.p.o.l. natomiast do opodatkowania powinni wykazać drugą połowę powierzchni budynku (866,50 m2) oraz gruntu (1.585,50 m2). Zatem złożona
w sprawie korekta Informacja o nieruchomościach i obiektach budowlanych z dnia
13 lipca 2021 r. - obowiązująca od 2016 roku, gdzie wykazano w całości budynek oraz grunt, jako korzystające ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem od nieruchomości na podstawie art. 7 ust. 2 pkt 2 u.p.o.l. jest błędna. Wskazano także, iż wszelkiego rodzaju zwolnienia i ulgi w podatkach należy interpretować ściśle. Jako że stanowią one wyjątek od zasady powszechnego obowiązku płacenia podatków, brak jest jakichkolwiek podstaw do tego, aby przesłanki do nich uprawniające traktować rozszerzające (wyjątek objęty jest wymogiem ścisłego interpretowania).
W konsekwencji w rozpoznawanej sprawie przyjąć należy, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa i jako taka podlega utrzymaniu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. i G. S. zarzucili naruszenie:
I. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
1. art. 7 ust. 2 pkt 2 oraz art. 3 ust. 4 i 6 u.p.o.I. poprzez przyjęcie, że K. S. pozostająca we wspólności ustawowej małżeńskiej z G. S., który podlega zwolnieniu od podatku od nieruchomości określonym w art. 7 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy, nie korzysta ze wskazanego zwolnienia pomimo faktu, iż w przypadku współwłasności łącznej (bezudzialowej) niemożliwe jest określenie wysokości udziałów przysługujących poszczególnym małżonkom, co uzasadnia zwolnienie
z podatku całego przedmiotu opodatkowania;
2. art. 196 §1, 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - kodeks cywilny oraz art. 31 § 1, art. 35 i art. 36 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 – kodeks rodzinny
i opiekuńczy, przez błędne zastosowanie przepisów kodeksu cywilnego dotyczących współwłasności w częściach ułamkowych, podczas gdy
w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze wspólnością ustawową majątkową małżeńską, do której zastosowanie mają przepisy kodeksu rodzinnego
i opiekuńczego;
3. art. 31 § 1, art. 35 i art. 36 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 – kodeks rodzinny i opiekuńczy poprzez błędne przyjęcie, że w przypadku gdy małżonkowie nie posiadają rozdzielności majątkowej, a więc nieruchomość jest przedmiotem ich współwłasności łącznej, zasadne jest przyjęcie równości udziałów,
w sytuacji gdy wspólność ustawowa małżeńska oznacza niepodzielność majątku, brak określenia wysokości udziałów przysługujących poszczególnym małżonkom jak również oznacza, że każdy z małżonków jest współwłaścicielem majątku jako całości oraz każdej rzeczy i prawa wchodzących w jego skład.
II. prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) Ordynacji podatkowej poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji ustalającą wysokość podatku od nieruchomości na 2016 r.
w kwocie 7332,00 zł solidarnie współwłaścicielom (posiadaczom) nieruchomości położonej w L. przy al. [...],
Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła argumentację tożsamą z tą, która została zawarta w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę SKO, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko, przyłączając się do wniosku o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył co następuje:
W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w niniejszej sprawie Sąd procedował w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Stan faktyczny sprawy pozostaje poza sporem.
Małżonkowie K. i G. S. są współwłaścicielami, na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej, działki nr [...] o powierzchni 3,171 m2 oznaczonej symbolem "Bi" (inne tereny zabudowane) położonej w L. przy ul. [...], na której znajdują się dwa budynki niemieszkalne o powierzchni użytkowej 1733 m2. Grunt i budynki zajęte są w całości na działalność oświatową (prowadzenie zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych) przez Prywatną Szkołę [...] której organem (osobą) prowadzącym szkołę jest jeden z podatników (współwłaściciel nieruchomości) – G. S.. W Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) wskazano, iż prowadzi on działalność edukacyjną pod firmą Prywatna Szkoła [...], S. G..
Zgodnie z art. 7 ust. 2 pkt 2 u.p.o.l. od podatku od nieruchomości zwalnia się publiczne i niepubliczne jednostki organizacyjne objęte systemem oświaty oraz prowadzące je organy, w zakresie nieruchomości zajętych na działalność oświatową.
Zwolnienie to jest zwolnieniem o charakterze podmiotowo-przedmiotowym, bowiem swoim zakresem obejmuje publiczne i niepubliczne jednostki organizacyjne objęte system oświaty oraz prowadzące je organy (podmiot) w zakresie nieruchomości zajętych na działalność oświatową (przedmiot).
Nie ma sporu co do tego, że G. S. przysługuje zwolnienie, o którym mowa w art. 7 ust. 2 pkt 2 u.p.o.l., natomiast rozstrzygnięcia wymaga kwestia opodatkowania podatkiem od nieruchomości jego małżonki,
a jednocześnie współwłaściciela nieruchomości, która nie spełnia warunków wyżej wskazanego zwolnienia podatkowego, jako że nie posiada statusu podmiotu opisanego w tym przepisie.
Wskazać na wstępie trzeba, że stosownie do art. 3 u.p.o.l., w brzmieniu obowiązującym w 2016 r.
1. Podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące:
1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3;
2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych;
3) użytkownikami wieczystymi gruntów;
4) posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie:
a) wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Nieruchomości Rolnych lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości,
b) jest bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2.
2. Obowiązek podatkowy dotyczący przedmiotów opodatkowania wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa lub będących w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe - ciąży odpowiednio na jednostkach organizacyjnych Agencji Nieruchomości Rolnych i jednostkach organizacyjnych Lasów Państwowych, faktycznie władających nieruchomościami lub obiektami budowlanymi.
3. Jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym.
4. Jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, z zastrzeżeniem ust. 4a i 5.
4a. Zasady odpowiedzialności solidarnej za zobowiązanie podatkowe, o której mowa w ust. 4, nie stosuje się przy współwłasności w częściach ułamkowych lokalu użytkowego - garażu wielostanowiskowego w budynku mieszkalnym wraz z gruntem stanowiących odrębny przedmiot własności. W takiej sytuacji obowiązek podatkowy ciąży na współwłaścicielach w zakresie odpowiadającym ich udziałowi w prawie własności. Przepisu art. 6 ust. 11 nie stosuje się.
5. Jeżeli wyodrębniono własność lokali, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości od gruntu oraz od części budynku stanowiących nieruchomość wspólną w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r.
o własności lokali (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 oraz z 2004 r. Nr 141, poz. 1492) ciąży na właścicielach w zakresie odpowiadającym ich udziałowi
w nieruchomości wspólnej.
W 2016 r. art. 3 u.p.o.l. nie zawierał ust. 6, który został dodany z dniem 14 lipca 2017 r. na mocy ustawy z dnia 25 maja 2017 r. o zmianie ustawy o podatku rolnym, ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz ustawy o podatku leśnym (Dz.U. z 2017 r., poz. 1282). W związku z tym w przedmiotowej sprawie nie będzie miał zastosowania.
Natomiast stosownie do treści art. 7 ust. 2 pkt 2 u.p.o.l. od podatku od nieruchomości zwalnia się również publiczne i niepubliczne jednostki organizacyjne objęte systemem oświaty oraz prowadzące je organy, w zakresie nieruchomości zajętych na działalność oświatową.
Problem prawny w sprawie sprowadza się więc do odpowiedzi na pytanie czy w przypadku, gdy nieruchomość znajduje się we wspólności majątkowej małżeńskiej, a uprawnionym do zwolnienia podatkowego jest tylko jeden małżonek, to czy na drugim małżonku ciąży obowiązek podatkowy, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości. Dalszym zagadnieniem jest również odpowiedź na problem czy w przypadku istnienia obowiązku podatkowego małżonka niezwolnionego od podatku – drugi małżonek – zwolniony od podatku – ponosi solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe.
Przede wszystkim zwrócić trzeba uwagę, że w doktrynie i w orzecznictwie powszechnie akcentuje się prymat wykładni językowej nad pozostałymi rodzajami wykładni, tj. funkcjonalną, systemową i celowościową. Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny, w orzecznictwie w państwie prawnym interpretator musi zawsze
w pierwszym rzędzie brać pod uwagę językowe znaczenie tekstu prawnego. Jeżeli językowe znaczenie tekstu jest jasne, wówczas – zgodnie z zasadą clara non sunt interpretanda – nie ma potrzeby sięgania po inne, pozajęzykowe metody wykładni.
W takim wypadku wykładnia pozajęzykowa może jedynie dodatkowo potwierdzać,
a więc wzmacniać, wyniki wykładni językowej wykładnią systemową czy funkcjonalną. Językowe znaczenie tekstu prawnego stanowi granicę wykładni w tym sensie, że nie jest dopuszczalne przyjęcie swoistych wyników wykładni funkcjonalnej, jeżeli wykładnia językowa prowadzi do jednoznaczności tekstu prawnego (zob. m.in. wyrok TK z 28 czerwca 2000 r., K 25/99, OTK 2000/5/141). Nie oznacza to jednakże, że granica wykładni, jaką stanowić może językowe znaczenie tekstu, jest granicą bezwzględną. Uzasadnieniem dla przyjęcia prymatu wykładni językowej przepisów prawa podatkowego jest konieczność zapewnienia ochrony jednostek przed nakładaniem na nie obowiązków podatkowych oraz określaniem ich uprawnień podatkowych w oparciu o podstawy inne niż tekst ustaw, zawierających przepisy prawa podatkowego. Postulat ten wynika z zasady zaufania do państwa
i stanowionego przez nie prawa, która wynika z art. 2 Konstytucji RP oraz z zasady wyłączności formy ustawowej przy ustanawianiu obowiązków podatkowych
i określania istotnych elementów konstrukcyjnych podatku, mającej podstawę prawną w art. 84 i 217 Konstytucji RP. Nie jest zatem dopuszczalne, aby przepisy podatkowe były w praktyce organów podatkowych czy sądów interpretowane w sposób rozszerzający przy wykorzystaniu pozajęzykowych metod wykładni prawa (por.
R. Mastalski, Wykładnia językowa w interpretacji prawa podatkowego, publ. "Przegląd Podatkowy" z 1999, nr 8).
Jak podkreślono w uzasadnieniu uchwały NSA z 14 marca 2011 r. w sprawie II FPS 8/10, w procesie wykładni prawa interpretatorowi nie wolno jednak całkowicie ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, wydającego się językowo jasnym, okaże się wątpliwy, gdy go skonfrontuje się z innymi przepisami lub weźmie się pod uwagę cel regulacji prawnej. Jednym z najmocniejszych argumentów o poprawności interpretacji przepisów prawa jest okoliczność, że wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna tych przepisów dają zgodny wynik (por. postanowienie SN z 26 kwietnia 2007 r., sygn. akt I KZP 6/07; publ. OSNKW 2007/5/37; postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt
II FSK 1885/07; wyroki NSA: z 19 listopada 2008 r., sygn. akt II FSK 976/08; z 2 lutego 2010 r., sygn. akt II FSK 1319/08; z 2 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1553/08; wypowiedzi doktryny: L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 74-83;
M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2010, s. 291
i następne).
Konkludując powyższe wskazać należy, że wykładnia językowa jest punktem wyjścia dla wszelkiej wykładni prawa i zakreśla jej granice w ramach możliwego sensu słów zawartych w tekście prawnym (zob. uchwała NSA z 20 marca 2000 r., FPS 14/99; ONSA z 2000, nr 3, poz. 92).
Kierując się zatem w pierwszej kolejności wykładnią językową należy stwierdzić, że z przepisu art. 3 ust. 4 u.p.o.l., jasno wynika, jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, z zastrzeżeniem ust. 4a i 5. Stosownie do art. 196 § 1 k.c. współwłasność jest albo współwłasnością w częściach ułamkowych, albo współwłasnością łączną. W myśl § 2 współwłasność łączną regulują przepisy dotyczące stosunków, z których ona wynika. Do współwłasności w częściach ułamkowych stosuje się przepisy niniejszego działu (IV k.c.). W związku z tym nie budzi wątpliwości, że w przypadku małżonków pozostających w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej obowiązek podatkowy ciąży na nich solidarnie.
W ocenie Sądu, sytuacja ta jednak ulega zmianie, gdy jeden z małżonków uprawniony jest do zwolnienia podatkowego.
Należy wyjaśnić, że wspólność małżeńska (łączna) to wspólność bezudziałowa, a w czasie jej trwania małżonkowie nie mogą rozporządzać swoimi prawami do majątku wspólnego jako całości. Wspólność ta jest wspólnością masy majątkowej, to znaczy obejmuje cały zbiór praw majątkowych takich jak własność
i inne prawa rzeczowe czy wierzytelności. Zgodnie zatem z art. 31 § 3 k.r.o., z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa), obejmująca przedmioty majątkowe nabyte
w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Zasadnie wywodzi pełnomocnik skarżącej, że już sam fakt występowania wspólności ustawowej małżeńskiej zaprzecza wyodrębnieniu udziałów małżonków, skoro z mocy prawa jest ona bezudziałowa. Wspólność ustawowa, ściśle związana ze stosunkiem prawnym o charakterze osobistym, mianowicie z pozostawaniem
w związku małżeńskim, została ukształtowana jako wspólność łączna. Charakteryzuje się ona tym, że w czasie jej trwania małżonkowie nie mają określonych udziałów w majątku wspólnym, nie mogą więc oni – stosownie do art. 35 k.r.o. – rozporządzać ani zobowiązywać się do rozporządzania udziałem, który
w razie ustania wspólności przypadnie im w majątku wspólnym lub
w poszczególnych przedmiotach należących do tego majątku, a także nie mogą żądać podziału majątku objętego wspólnością (zob. Z.K. Nowakowski [w:] System Prawa Cywilnego, Wrocław—Warszawa 1977, t. II, s. 387; por. też postanowienie SN z 6 czerwca 1975 r., III CRN 134/75, OSNCP 1976, Nr 6, poz. 136). Wspólność łączna oznacza nic innego jak niepodzielność majątku oraz brak określenia wysokości udziałów przysługujących poszczególnym wspólnikom; każdy z nich jest współwłaścicielem majątku jako całości oraz każdej rzeczy i prawa wchodzących
w jego skład.
Jednocześnie w judykaturze wskazuje się na zasadę równych udziałów
w odniesieniu do czasu po ustaniu wspólności. Innymi słowy po ustaniu wspólności majątkowej przedmioty objęte bezudziałową wspólnością majątkową stają się współwłasnością w częściach ułamkowych i co do zasady są równe. Dochodzi tym samym do przekształcenia wspólności łącznej we wspólność ułamkową. Majątek wspólny (np. byłych małżonków) jest zatem objęty współwłasnością czy też – lepiej – wspólnością ułamkową. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 kwietnia 1972 r., III CRN 626/71, LEX nr 7084: "Przepis art. 43 k.r.o. ustanawia zasadę, że po ustaniu wspólności ustawowej oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku, który był nią objęty. Taka zasada odpowiada normalnemu układowi stosunków wzajemnych w małżeństwie", a majątek wspólny "jest z reguły owocem wspólnym starań obojga małżonków, niezależnie od tego, w jakiej postaci starania te przejawiają się". Sąd Najwyższy wskazał także, że małżonkowie mają z chwilą ustania wspólności "równe udziały w majątku wspólnym, stanowiącym ich dorobek, niezależnie od tego, w jakim stopniu każdy z nich przyczynił się do jego powstania" (postanowienie SN z dnia 24 października 1996 r., II CKU 10/96, Prok. i Pr. – dodatek 1997, nr 2, poz. 33).
Nie można zgodzić się tym samym ze stwierdzeniem SKO, że w przypadku gdy małżonkowie nie posiadają rozdzielności majątkowej, a więc nieruchomość jest przedmiotem ich współwłasności łącznej, zasadne jest przyjęcie równości udziałów
i opodatkowanie "udziału ˝" współmałżonka. Należy to wyraźnie podkreślić, że
w przypadku wspólności ustawowej małżeńskiej w ogóle nie mamy do czynienia
z udziałami, tym samym niejako "wydzielanie" udziału żony (K. S.)
w majątku wspólnym ("udziału" w nieruchomości objętej wspólnością ustawową małżeńską) do celów opodatkowania jej, w sytuacji korzystania ze zwolnienia przez męża (G. S.) – nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa.
W ocenie Sądu G. S. – jako współwłaściciel nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego – uprawniony jest do całej nieruchomości, aż do czasu ustania wspólności małżeńskiej, w związku z powyższym w takim przypadku zwolnienie o którym mowa w art. 7 ust. 2 pkt 2 u.p.o.l. powinno rozciągać się na całą nieruchomość. W przeciwnym razie – w przypadku opodatkowania sztucznie "wydzielonego" udziału jego żony, w sytuacji gdy takich udziałów nie ma, jego uprawnienie do zwolnienia z podatku od nieruchomości byłoby iluzoryczne. Gdyż pomimo przysługującego mu zwolnienia, wydzielona bez podstawy prawnej "część" jego niepodzielnego udziału w majątku wspólnym zostałaby jednak opodatkowana.
Zdaniem Sądu warto podkreślić, że na kanwie tożsamego problemu,
w orzecznictwie ukształtowany został pogląd, zgodnie z którym "w praktyce, jeżeli jeden ze współwłaścicieli spełnia warunki do zwolnienia z podatku od nieruchomości określone w art. 7 ust. 2 u.p.o.l., to wtedy od wysokości obowiązku podatkowego naliczonego od całej nieruchomości należy odliczyć – obliczając wymiar należnego podatku - kwotę, która wynika z opodatkowania części zwolnionej (wykorzystywanej przez podmiot zwolniony i odpowiadający zwolnieniu przedmiotowemu)". Dopiero
w zakresie tak wyliczonego obowiązku podatkowego wszyscy współwłaściciele będą ponosić odpowiedzialność solidarną. NSA zwracał uwagę, że "w kontekście zwolnienia podmiotowego konieczne jest uwzględnienie – przy ustalaniu wysokości owego zwolnienia – procentowego udziału we współwłasności nieruchomości tego współwłaściciela, który korzysta z podmiotowego zwolnienia. Z kolei w odniesieniu do zwolnienia przedmiotowego istotne będzie ustalenie, jaka część nieruchomości wykorzystywana jest faktycznie na działalność objętą zwolnieniem. W konsekwencji, podatkiem od nieruchomości w zakresie dotyczącym jej części zajętej na prowadzenie zakładu pracy chronionej nie mogą być obciążeni zarówno współwłaściciel ten zakład prowadzący, jak i współwłaściciel, którego zwolnienie nie dotyczy" (por. wyroki NSA z dnia: 24 lutego 2017 r., II FSK 3543/16, 27 czerwca 2013 r., II FSK 2096/11, 5 marca 2014 r., II FSK 748/12, 15 stycznia 2015 r., II FSK 3012/12, 27 czerwca 2013 r., II FSK 2096/11, CBOSA). NSA akcentował, że "Współwłaściciel nieruchomości, na której w całości lub częściowo jest prowadzony zakład pracy chronionej lub zakład aktywności zawodowej, a który nie prowadzi tego zakładu, nie może z tej nieruchomości korzystać na własne cele w części wykorzystywanej na zakład, bowiem w takim przypadku zwolnienie podatkowe nie przysługiwałoby prowadzącemu zakład pracy chronionej (przedmioty opodatkowania nie byłyby zajęte na ten zakład). Jednocześnie zgodnie z zasadą, wynikającą z art. 376 § 1 k.c. w zw. z art. 91 Ordynacji podatkowej, w przypadku uznania, że jest on zobowiązany do zapłaty podatku od przedmiotów opodatkowania zajętych na prowadzenie zakładu pracy chronionej lub zakładu aktywności zawodowej, miałby on prawo do żądania od współwłaściciela – prowadzącego zakład pracy chronionej lub aktywności zawodowej – zwrotu części równowartości zapłaconego podatku, odpowiednio do udziału we współwłasności. Tym samym cel zwolnienia podatkowego nie zostałby osiągnięty".
W niniejszej sprawie SKO zaakceptowało, że organ I instancji ustalił wysokość podatku od nieruchomości za 2016 r. solidarnie małżonkom od ˝ nieruchomości, przyjmując że pozostała część korzysta ze zwolnienia, podczas gdy nie istnieją
w tym przypadku udziały małżonków określone ułamkami.
Warto w tym miejscu zwrócić jeszcze uwagę, że cała nieruchomość zajęta jest na działalność oświatową. W powołanym już wyroku NSA w sprawie II FSK 3543/16 wyraźnie stwierdzono, że zwolnienie podatkowe dotyczy podmiotu charakteryzującego się określoną cechą (tu publiczne i niepubliczne jednostki organizacyjne objęte systemem oświaty oraz prowadzące je organy), znajdującego się w określonej prawem sytuacji (tu nieruchomości zajętych na działalność oświatową). Współwłaściciel nieruchomości, na której w całości lub częściowo jest prowadzony zakład pracy chronionej lub zakład aktywności zawodowej, a który nie prowadzi tego zakładu, nie może z tej nieruchomości korzystać na własne cele
w części wykorzystywanej na zakład (tu w całości), bowiem w takim przypadku zwolnienie podatkowe nie przysługiwałoby prowadzącemu zakład pracy chronionej (przedmioty opodatkowania nie byłyby zajęte na ten zakład). Podzielić zatem należy prezentowany już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że w przypadku, gdy jednemu ze współwłaścicieli nieruchomości przysługuje zwolnienie podatkowe w podatku od nieruchomości, to wprawdzie nie korzystają z niego pozostali współwłaściciele, ale okoliczność ta powinna być uwzględniona przy określaniu wysokości zobowiązania podatkowego. Należy ustalić, jaka część nieruchomości zajęta jest na prowadzenie zakładu pracy chronionej lub zakładu aktywności zawodowej. W tej części podatkiem nie może być obciążony żaden ze współwłaścicieli, jeżeli spełnione są warunki zwolnienia podatkowego. Solidarna odpowiedzialność współwłaścicieli dotyczyć będzie natomiast tych przedmiotów opodatkowania, które są ich współwłasnością, a których nie obejmuje zwolnienie podatkowe. Tylko w ten sposób możliwe jest zrealizowanie celu zwolnienia podatkowego. Jak zostało to już wyżej podkreślone, wyrok ten dotyczył innego zwolnienia podatkowego w podatku od nieruchomości, ale poczynione uwagi ogólne w ocenie Sądu mają w pełni zastosowanie do sprawy niniejszej.
W świetle powyższego Sąd uznaje za zasadne powołanie się przez skarżących na stanowisko Ministerstwa Finansów, zaprezentowane w piśmie z dnia 15 marca 2018 r. PS2.844.24.2018, a dotyczące problematyki opodatkowania podatkiem od nieruchomości gruntów i budynków, stanowiących współwłasność małżonków, w sytuacji gdy jedna z tych osób korzysta ze zwolnienia ustawowego,
z którego wynika, że, w przypadku małżeńskiej współwłasności łącznej (bezudziałowej) właściwe jest zwolnienie z podatku całego przedmiotu opodatkowania, nawet jeśli zwolnienie podmiotowe (podmiotowo-przedmiotowe) dotyczy tylko jednego z małżonków. Wynika to przede wszystkim z charakteru wspólności ustawowej, ukształtowanej jako wspólność łączna, która odznacza się tym, że w czasie jej trwania małżonkowie nie mają określonych udziałów w majątku wspólnym. Tożsame stanowisko wyraził Prezydent Miasta Zielona Góra
w interpretacji indywidualnej z dnia 22 lipca 2021 r., DF-PO.310.2.2021.SS.
W konsekwencji w przypadku takim, jak rozpatrywany, w którym mamy do czynienia z bezudziałową współwłasnością łączną małżonków nie jest możliwe zastosowanie przepisu art. 3 ust. 4 u.p.o.l., w sytuacji, gdy jeden ze współmałżonków korzysta ze zwolnienia podatkowego określonego w art. 7 ust. 2 pkt 2 u.p.o.l. prowadząc działalność oświatową na całej nieruchomości wspólnej.
Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz § 3 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt I i II sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1a w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265) – 294 zł wpis od skargi + 1800 zł wynagrodzenie pełnomocnika + 17 zł opłata od pełnomocnictwa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI