I SA/Lu 298/23

I SA/Lu 298/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-07-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Wałejko
Halina Chitrosz-Roicka /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Kazubińska-Kręcisz
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1453/23 - Wyrok NSA z 2025-03-19
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 38 § 1, art. 54 § 1, art. 97 § 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca) Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 lipca 2023 r. sprawy ze skargi K. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 15 marca 2023 r. nr 0601-IEE.7192.34.2023.1 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną - oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 marca 2023 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie po rozpatrzeniu zażalenia K. W. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Białej Podlaskiej
z 27 stycznia 2023 r. nr 0602-SEE.711.8.9.2022.11 w sprawie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną zajęcia ruchomości z 17 listopada 2022 r.:
- uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji w całości i umorzył postępowanie
w stosunku do J. W.,
- utrzymał je w mocy w stosunku do K. W..
Z jego uzasadnienia wynika, że na podstawie decyzji ustalającej Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Lublinie z 17 lutego 2011 r. nr UKS 0691/W2F/42/58/10/028-03, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Białej Podlaskiej wystawił na K. W. tytuł wykonawczy nr [...], którym objęto zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w łącznej kwocie należności głównej 320.680 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Odpis tego tytułu doręczono wraz
z zawiadomieniem z 2 czerwca 2011 r., nr 452271/AS o zajęciu rachunku bankowego w [...] - w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 22 czerwca 2011 r.
Protokołem z 17 listopada 2022 r., dokonano zajęcia ruchomości: ciągnika samochodowego [...] i naczepy ciężarowej [...], będących własnością J. W..
Zajęcia dokonano na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego
w Lublinie I Wydział Cywilny[...] z 30 czerwca 2016 r., uznającego czynność prawną umowy darowizny przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 55 k.c. zawartej 17 maja 2010 r. w formie aktu notarialnego Rep. A [...], mocą której K. W. darował J. W. przedsiębiorstwo pod nazwą [...] za bezskuteczną. W sentencji wyroku enumeratywnie wymienione zostały składniki wchodzące w jego skład, a pkt I tiret 2 w pozycjach 2 i 7 obejmuje ruchomości objęte zaskarżoną czynnością egzekucyjną. Protokół zajęcia został doręczony w dniu 21 listopada 2022 r.
Na zajęcie ruchomości skarżący wnieśli skargę z 24 listopada 2022 r., zarzucając jej dokonanie z naruszeniem ustawy, a mianowicie art. 97 § 2 w zw. z art. 98 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm. – dalej: "u.p.e.a"). Wyjaśnili, że J. W. zbyła przedmiotowe ruchomości w ramach prowadzonej działalności gospodarczej na rzecz obywatela Federacji Rosyjskiej – M. Z., na podstawie umów sprzedaży zawartych 10 grudnia 2011 r. Z tych względów zażądali uwzględnienia skargi w całości i uchylenia zaskarżonej czynności egzekucyjnej.
Postanowieniem z 27 stycznia 2023 r. organ I instancji skargę oddalił.
W zażaleniu skarżący powtórzyli te same argumenty, co w skardze. W ich ocenie, organ egzekucyjny wyszedł z błędnego założenia, iż ciągnik samochodowy
i naczepa ciężarowa są formalnie własnością J. W., zaś dopuszczalność prowadzenia z nich egzekucji wynika bezpośrednio
z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z 30 czerwca 2016 r., podczas gdy pojazdy te zostały przez nią zbyte na podstawie umów sprzedaży zawartych w dniu 10 grudnia 2011 r. Argumentowali, że wyrok nie pozwalał na prowadzenie egzekucji z przedmiotowych pojazdów, gdyż nie jest możliwe prowadzenie egzekucji co do przedmiotów, które nie są ani własnością żadnego
z nich, a obywatela Rosji. Nadmienili, że aktualnie nie jest już możliwe wniesienie przeciwko nabywcy powództwa z art. 531 § 2 k.c. z uwagi na upływ 5-letniego terminu do zaskarżenia tej czynności od daty jej dokonania. Ponadto nie zostały również spełnione ustawowe przesłanki, które pozwalałyby na zaskarżenie wskazanej czynności sprzedaży.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie w pierwszej kolejności wyjaśnił, że 30 lipca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 września 2019 r. (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070 z późn. zm.) o zmianie u.p.e.a. oraz niektórych innych ustaw, która zmieniła m.in. przepis art. 54 u.p.e.a. Stosownie do art. 13 ust. 1 tej ustawy, do postępowań egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia
w życie nowej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Przepis art. 13 ust. 2 pkt 5 ustawy zmieniającej stanowi, że do egzekucji z ruchomości wszczętych po wejściu w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1,
w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Z kolei w myśl art. 13 ust. 5 tej ustawy, do skargi na czynność egzekucyjną dokonaną w egzekucji, o której mowa w ust. 2, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Powyższe oznacza, że w niniejszej sprawie będą miały zastosowanie przepisy obowiązujące od 30 lipca 2020 r.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że przedmiotem prowadzonego postępowania egzekucyjnego są zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w łącznej kwocie należności głównej 320.680 zł wraz z odsetkami za zwłokę, zaś podstawę prawną egzekwowanego obowiązku stanowi decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej
w Lublinie z 17 lutego 2011 r. nr UKS 0691/W2F/42/58/10/028-03, której stroną jest K. W.. W oparciu o tę właśnie decyzję wystawiony został tytuł wykonawczy nr [...], wskazujący jako zobowiązanego K. W. (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.) i tylko jemu przysługiwało prawo wniesienia skargi w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. W konsekwencji – zdaniem organu odwoławczego – w związku z tym, że J. W. nie jest osobą zobowiązaną
w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, tylko osobą trzecią, skarga na czynność egzekucyjną jej nie przysługiwała, a skoro tak, to nie należy ona do kategorii podmiotu legitymowanego do wniesienia zażalenia na postanowienie
o oddaleniu skargi. Stwierdzenie, nie jest ona stroną w sprawie, skutkowało uchyleniem wobec niej zaskarżonego postanowienia i umorzeniem postępowania.
Rozpoznając w dalszej kolejności skargę K. W., organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 54 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, przy czym jej podstawą jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.
W jego ocenie, czynność zajęcia ruchomości została dokonana zgodnie
z wymogami określonymi w u.p.e.a., gdyż jest ona jednym ze środków egzekucyjnych, o których mowa w przepisie art. 1a pkt 12 lit. a tej ustawy. Na podstawie art. 97 § 1 u.e.p.a., do egzekucji z ruchomości zobowiązanego, organ egzekucyjny przystępuje przez ich zajęcie. Zajęciu podlegają ruchomości zobowiązanego, znajdujące się zarówno w jego władaniu, jak i we władaniu innej osoby, jeżeli nie zostały wyłączone spod egzekucji lub od niej zwolnione (art. 97 § 2). Zajęcie ruchomości następuje przez wpisanie jej do protokołu zajęcia i podpisanie protokołu przez pracownika obsługującego organ egzekucyjny. Protokół podpisuje także zobowiązany, jeżeli jest obecny przy zajęciu, lub świadkowie (art. 98 § 1). Zgodnie z art. 98 § 1a u.e.p.a., jeżeli z ewidencji prowadzonej przez zobowiązanego, urzędowego rejestru ruchomości lub rejestru zastawów wynika, że zobowiązany jest właścicielem ruchomości, organ egzekucyjny może zająć taką ruchomość. Do zajęcia takiej ruchomości przepisów § 1 zdanie drugie, § 3 oraz art. 99 § 1 zdanie drugie nie stosuje się. Organ egzekucyjny może wezwać zobowiązanego do okazania ruchomości zajętej w sposób, o którym mowa w § 1a, lub wskazania miejsca jej przechowywania w terminie wyznaczonym przez ten organ, nie krótszym niż 3 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem nałożenia kary pieniężnej, o której mowa
w art. 168d § 1 (art. 98 § 1 b). Zobowiązanemu doręcza się odpis protokołu zajęcia,
a także odpis tytułu wykonawczego, jeżeli uprzednio nie został on zobowiązanemu doręczony (art. 98 § 2). W przypadku zajęcia środka transportu podlegającego rejestracji na podstawie odrębnych przepisów, organ egzekucyjny niezwłocznie zawiadamia właściwy organ prowadzący rejestrację o dokonanym zajęciu (art. 98 § 4).
Organ odwoławczy argumentował, że z baz danych w systemach teleinformatycznych, w tym: Ognivo, CEPiK, WRO-System, Serwis Ksiąg Wieczystych, że jedynymi składnikami podlegającymi zajęciu w tej sprawie był ciągnik samochodowy i naczepa ciężarowa. Obie ruchomości formalnie są własnością J. W. i do dnia zajęcia to ona figurowała w CEPiK jako ich właściciel. Dopuszczalność prowadzenia egzekucji z tych ruchomości wynika bezpośrednio z prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie, zaś kwestia ich zbycia przez J. W. na rzecz obywatela Federacji Rosyjskiej
i sporządzenie niezbędnej dokumentacji, w tym potrzebnej do wywiezienia pojazdu
z Rzeczypospolitej Polskiej, dla oceny formalnej poprawności dokonanej czynności egzekucyjnej pozostaje bez znaczenia, a tym samym nie podlega rozpatrzeniu
w trybie art. 54 u.e.p.a. Do ochrony interesów osób trzecich w przypadku kierowania egzekucji wobec rzeczy lub prawa majątkowego nienależącego do zobowiązanego służy art. 38 u.p.e.a. Zatem niemożliwe jest uwzględnienie podnoszonych w tej kwestii racji zobowiązanego w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną, ponieważ odbyłoby się to z przekroczeniem zakresu tego środka prawnego. Bez wątpienia organ egzekucyjny jest uprawniony do zajęcia wszystkich ruchomości, którymi zobowiązany włada. Zgodnie bowiem z art. art. 97 § 2 u.p.e.a. zajęciu podlegają ruchomości zobowiązanego znajdujące się zarówno w jego władaniu, jak
i we władaniu innej osoby, jeżeli nie zostały wyłączone spod egzekucji lub od niej zwolnione. W piśmiennictwie przyjmuje się, że organ egzekucyjny nie jest ani zobowiązany, ani uprawniony do badania, czy zobowiązany ma tytuł do rzeczy, którą dysponuje (por. wyrok NSA z 4 sierpnia 2020 r. sygn. akt II FSK 1254/18). W myśl art. 38 § 1 u.p.e.a. kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego – w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa -
z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania.
Organ odwoławczy podkreślił, że nawet uzyskanie przez organ egzekucyjny informacji o prawach osób trzecich nie zwalnia go z dokonania zajęcia. O prawach osoby trzeciej rozstrzyga się w odrębnym od skargowego postępowaniu. W razie odmowy uwzględnienia żądania osobie tej służy powództwo cywilne do sądu powszechnego. W sytuacji, gdy zobowiązany ma świadomość, że zajęte ruchomości nie stanowiły jego własności, lecz własność osoby trzeciej, powinien o fakcie zajęcia powiadomić taką osobę, której prawa majątkowe zostały naruszone, żeby mogła ona ewentualnie wystąpić do organu egzekucyjnego ze stosownym wnioskiem
o wyłączenie ruchomości spod egzekucji.
W ocenie organu odwoławczego, protokół zajęcia ruchomości sporządzony 17 listopada 2022 r. spełniał wymogi określone przepisami rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U.
z 2021 r. poz. 26), a sama czynność egzekucyjna została dokonana zgodnie
z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa (art. 67 § 1 u.e.p.a.).
W skardze do Sądu, skarżący K. W. zarzucając naruszenie: 1) przepisów u.p.e.a.
- art. 54 § 1 pkt 1, 97 § 2 i art. 98 § 1a w zw. z art. 532 k.c. i art. 531 § 2 k.c., a także 2) przepisów k.p.a.
- art. 7, art. 7a § 1, art. 81 a § i art, 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 144
i w zw. z art. 18
domagał się uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia i postanowienia go poprzedzającego oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
W jego ocenie organy obu instancji wadliwie uznały, iż czynność egzekucyjna zajęcia ruchomości została dokonana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Jednocześnie organ odwoławczy niezasadnie uznał, iż nie mają znaczenia podnoszone w zażaleniu argumenty dotyczące nieprzysługiwania J. W. prawa własności pojazdów objętych zajęciem. Zdaniem skarżącego uprawnienie do prowadzenia egzekucji z przedmiotowych pojazdów organy wywiodły z przepisów k.c. dotyczących tzw. skargi pauliańskiej, wadliwie zakładając, iż umożliwia to wyrok stwierdzający bezskuteczność wobec wierzyciela umowy darowizny zawartej przez niego z J. W., bez uwzględnienia okoliczności zbycia tych przedmiotów.
Skarżący wywodził, iż aby prowadzić egzekucję przedmiotowych pojazdów, konieczne było stwierdzenie bezskuteczności ostatniego rozporządzenia przedmiotowymi pojazdami na podstawie art. 531 § 2 k.c., a zatem dokonanej przez J. W. sprzedaży pojazdów na rzecz obywatela Federacji Rosyjskiej. Organy obu instancji wadliwie nie zastosowały tej regulacji, wychodząc z błędnego założenia, iż ustalenie bezskuteczności pierwszej dokonanej czynności stanowiło podstawę dokonania czynności egzekucyjnej niezależnie od tego, kto jest właścicielem ruchomości, których dotyczyła zaskarżona czynność egzekucyjna. Skarżący nadmienił również, iż aktualnie nie jest już możliwe wniesienie przeciwko M. Z. powództwa z art. 531 § 2 k.c. z uwagi na upływ 5-letniego terminu do zaskarżenia tej czynności od daty jej dokonania. Nie zostały również spełnione ustawowe przesłanki, które pozwalałyby na zaskarżenie wskazanej czynności.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm. - dalej: "p.p.s.a."). Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy
z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W wyniku takiej kontroli postanowienie podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisu art. 54 § 1 u.p.e.a. wskazać trzeba, iż zgodnie z tą regulacją, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie (§ 2 tego przepisu). Pod pojęciem czynności egzekucyjnej, zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.
Skład orzekający w pełni podziela prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego jest samoistną instytucją postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 8 czerwca 2000 r., III SA 1995/99, LEX nr 47985). Ma charakter środka subsydiarnego i nie jest dopuszczalne jej wniesienie w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia, np. zarzut, zażalenie na postanowienie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego, albo w sytuacjach gdy istnieje możliwość wniesienia pozwu do sądu (por. wyrok NSA z 12 stycznia 1999 r., III SA 4503/97, ONSA 2000/1, poz. 20; wyrok NSA z 17 kwietnia 2000 r., III SA 827/99, LEX nr 43032; wyrok WSA w Warszawie z 18 stycznia 2007 r., III SA/Wa 3474/06, LEX nr 304097). Jej istota sprowadza się wyłącznie do zarzutów formalnoprawnych, odnoszących się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego. Przysługuje ona wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w u.p.e.a. (zarzuty, zażalenie, wyłączenie spod egzekucji). Nie jest natomiast środkiem, przy pomocy którego można zwalczać czynności procesowe organu rozstrzygające
o uprawnieniach i obowiązkach uczestników postępowania.
Zobowiązany, wnosząc skargę na czynności egzekucyjne, musi ją oprzeć na podstawach wskazanych w art. 54 § 1 u.p.e.a., to jest zarzucić dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy wystąpi na przykład w sytuacji zastosowania niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. Ustawa dopuszcza stosowanie wyłącznie tych środków egzekucyjnych, które zostały wyliczone w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., a przy tym mają to być środki egzekucyjne przewidziane do egzekwowania obowiązków danego rodzaju. Środek egzekucyjny będzie zatem niedopuszczalny, jeżeli nie został przewidziany w ustawie, a ponadto jeżeli wprawdzie został przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju. Środkiem egzekucyjnym zastosowanym w niniejszej sprawie było zajęcie ruchomości.
W przypadku wniesienia skargi na tej podstawie, ocenie podlegają działania organu egzekucyjnego od strony formalnoprawnej, które odnoszą się do prawidłowości przeprowadzenia skarżonej czynności egzekucyjnej. Badając zasadność skargi, organ winien więc ograniczyć się do kontroli zgodności z prawem konkretnej, kwestionowanej czynności egzekucyjnej i to jedynie do jej aspektu formalnego (tj. zgodności z przepisami u.p.e.a. regulującymi sposób i formę jej dokonania), a nie merytorycznego (tj. zasadności egzekucji). W ramach skargi na czynności egzekucyjne, organ egzekucyjny ocenia wówczas prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej od strony wykonawczej, a więc jej zgodność
z tymi przepisami ustawy, które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego (wyrok NSA z dnia 18 listopada 2015 r., II FSK 2594/13).
Skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie (§ 2). Skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej (§ 3).
Zdaniem Sądu, analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów prowadzi do wniosku, że czynność egzekucyjna została dokonana prawidłowo. Zgodnie
z przepisem art. 7 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Wśród środków egzekucyjnych, do których stosowania
w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych uprawniony jest organ egzekucyjny, wymienia się między innymi egzekucję z ruchomości (art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a.). W myśl art. 67 § 1 u.p.e.a. podstawę zastosowania tego środka stanowi protokół zajęcia i odbioru ruchomości. Stosownie do treści art. 97 § 1 u.p.e.a. do egzekucji z ruchomości zobowiązanego organ egzekucyjny przystępuje przez ich zajęcie. W myśl art. 98 § 1 u.p.e.a., zajęcie ruchomości następuje przez wpisanie jej do protokołu zajęcia i podpisanie protokołu przez pracownika obsługującego organ egzekucyjny. Protokół podpisuje również zobowiązany, jeżeli jest obecny przy zajęciu, lub świadkowie. Zgodnie z art. 98 § 1a u.p.e.a., jeżeli z ewidencji prowadzonej przez zobowiązanego, urzędowego rejestru ruchomości lub rejestru zastawów wynika, że zobowiązany jest właścicielem ruchomości, organ egzekucyjny może zająć taką ruchomość. Do zajęcia takiej ruchomości, przepisów § 1 zdanie drugie, § 3 oraz art. 99 § 1 zdanie drugie nie stosuje się. W myśl przepisu art. 98 § 2 u.p.e.a., zobowiązanemu doręcza się odpis protokołu zajęcia, a także odpis tytułu wykonawczego, jeżeli uprzednio nie został on zobowiązanemu doręczony.
Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że organ egzekucyjny, działając na podstawie regulacji z art. 98 § 1 i § 1a u.p.e.a., zajął 17 listopada 2022 r. opisane wyżej ruchomości w postaci środków transportu. Przedmiotowy protokół zawierał wszystkie niezbędne informacje i pouczenia wynikające z przepisu art. 67 § 4 u.p.e.a., a także został sporządzony na właściwym formularzu wynikającym
z rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 26).
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest to, czy zaskarżona czynność egzekucyjna mogła być dokonana w związku z wyrokiem Sądu Okręgowego
w Lublinie I Wydział Cywilny[...] z 30 czerwca 2016 r. uznającym czynność prawną umowy darowizny przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 551 k.c. zawartą 17 maja 2010 r. w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...], mocą której K. W. darował J. W. przedsiębiorstwo pod nazwą [...] za bezskuteczną, w tym zajęte ruchomości w postaci: ciągnika samochodowego i naczepy ciężarowej, które następnie zostały przez nią zbyte na podstawie umów sprzedaży zawartych 10 grudnia 2011 r. na rzecz obywatela Federacji Rosyjskiej.
Wyrok wydany na skutek skargi pauliańskiej uznaje czynność prawną dłużnika za bezskuteczną względem wierzyciela. Oznacza to, że zaskarżone rozporządzenie jest co do zasady skuteczne (między jego stronami oraz między osobą trzecią
a innymi osobami niż wierzyciel), względem wierzyciela egzekwującego chronioną skargą wierzytelność nie wywołuje jednak skutku i może być przez niego traktowane jak nieistniejące. Wierzyciel, którego powództwo pauliańskie zostało uwzględnione, może prowadzić egzekucję wierzytelności będącej podstawą skargi pauliańskiej
z majątku osoby trzeciej. Formalnymi podstawami wszczęcia tej egzekucji
i skierowania jej do przedmiotów majątkowych osoby trzeciej są tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko dłużnikowi (zobowiązanemu) i wyrok przeciwko osobie trzeciej, uznający czynność prawną dłużnika za bezskuteczną względem wierzyciela (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2011 r., IV CSK 375/10). Egzekucja wobec osoby trzeciej może być skierowana do tego przedmiotu majątkowego, który wskutek zaskarżonej czynności wyszedł z majątku dłużnika i wszedł do majątku osoby trzeciej (tak: E. Gniewek, P. Machikowski, Kodeks cywilny, komentarz do art. 532, Legalis 2016).
W zaistniałej sytuacji obowiązkiem zobowiązanego K. W. jest zatem znoszenie egzekucji prowadzonej przez wierzyciela z jego majątku. Egzekucja w dalszym ciągu prowadzona jest przeciwko niemu jako zobowiązanemu. W jej toku doszło do zajęcia przedmiotowych ruchomości, które – na skutek ubezskutecznienia w stosunku do wierzyciela czynności darowizny – traktowane są w toku egzekucji tak, jakby pozostawały nadal w majątku dłużnika (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2005 r., V CK 598/04 i wyrok tego Sądu z dnia 9 kwietnia 2010 r., III CSK 273/09). W ten sposób zapewniona jest realizacja przewidzianego w art. 532 k.c. uprawnienia wierzyciela pauliańskiego do pierwszeństwa przed wierzycielami osoby trzeciej w dochodzeniu zaspokojenia
z przedmiotów majątkowych, które wskutek czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku dłużnika albo do niego nie weszły. Wyrok pauliański tworzy fikcyjny stan rzeczy na potrzeby postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przez wierzyciela przeciwko jego dłużnikowi. Fikcja polega na usunięciu dla tego wierzyciela skutków krzywdzącej w rozumieniu art. 527 k.c., czynności prawnej
i otwarciu drogi do traktowania przedmiotów, zarówno tych, które wyszły z majątku dłużnika, jak i tych, które do niego nie weszły, tak jakby się w tym majątku znajdowały i mogły być objęte egzekucją skierowaną przeciwko dłużnikowi (por. wyrok Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2012 r., sygn. akt III CZP 79/12).
W tym miejscu ponownie podkreślić trzeba, że uwzględnienie skargi pauliańskiej nie unicestwia czynności, której ona dotyczy, lecz powoduje, że dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela czynność prawna jest wobec tego wierzyciela bezskuteczna, a w konsekwencji wierzyciel może się zaspokoić ze składnika majątkowego stanowiącego przedmiot czynności uznanej za bezskuteczną. Oznacza to, że wobec tego składnika wierzyciel może skutecznie prowadzić egzekucję, tak jakby czynność prawna nie miała miejsca. Zaskarżona czynność zachowuje zatem ważność, ale – jedynie w stosunku do wierzyciela, który skutecznie wystąpił ze skargą pauliańską – jest ona bezskuteczna. Natomiast
w relacjach z innymi osobami, w szczególności między dłużnikiem a osobą trzecią, która uzyskała korzyść majątkową, oraz w stosunku do innych podmiotów czynność pozostaje skuteczna [bezskuteczność względna].
Skoro zatem wierzyciel dysponuje prawomocnym, wykonalnym orzeczeniem uznającym czynność prawną darowizny na rzecz J. W. za bezskuteczną wobec niego, jest uprawniony do prowadzenia egzekucji
z przedmiotu tej darowizny. Skarga na czynność egzekucyjną, zmierzająca do zakwestionowania możliwości prowadzenia przez wierzyciela egzekucji
z ruchomości, co do której uwzględniona została skarga pauliańska nie może zatem służyć za instrument zwalczania tego skutku.
Argumentacja skargi zmierzająca do wykazania, że zajęcie ruchomości było niemożliwe, albowiem J. W. dokonała ich sprzedaży nie może odnieść żadnego skutku prawnego.
Jak słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy, kwestia uprawnień właścicielskich nie stanowi podstawy do złożenia skargi na czynność egzekucyjną
i wobec tego nie podlega rozpatrzeniu w trybie art. 54 u.p.e.a. (por. wyroki NSA z dnia: 24 maja 2022 r., I GSK 1542/21; 8 października 2020 r., II FSK 1720/18, II FSK 1671/18 i II FSK 1700/18, 4 sierpnia 2018 r., II FSK 1254/18 i II FSK 1255/18; 29 lipca 2020 r., II FSK 1643/18 i II FSK 1621/18). Do ochrony interesów osób trzecich w przypadku kierowania egzekucji wobec rzeczy lub prawa majątkowego nienależącego do zobowiązanego służy art. 38 u.p.e.a. Zatem niemożliwe było uwzględnienie podnoszonych w tej kwestii racji skarżącego w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną, ponieważ odbyłoby się to z przekroczeniem zakresu tego środka prawnego.
Zgodnie z art. art. 97 § 2 u.p.e.a zajęciu podlegają ruchomości zobowiązanego znajdujące się zarówno w jego władaniu, jak i we władaniu innej osoby, jeżeli nie zostały wyłączone spod egzekucji lub od niej zwolnione.
W piśmiennictwie przyjmuje się, że poborca nie jest ani zobowiązany, ani uprawniony do badania, czy zobowiązany ma tytuł do rzeczy, którą dysponuje (tak: L. Guzek, Egzekucja administracyjna zobowiązania podatkowego, "Monitor Podatkowy" 2000/11, s. 25).
Sąd w pełni podziela pogląd, że taka konstrukcja pozwala na zajęcie zarówno ruchomości, które znajdują się we władaniu zobowiązanego, jak i tych będących we władaniu innych osób, natomiast osoba roszcząca sobie prawa do zajętej rzeczy może bronić swych praw. zgłaszając wniosek o wyłączenie danej rzeczy spod egzekucji.
Zgodnie, z art. 38 § 1 u.p.e.a., kto nie będąc zobowiązanym rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego – w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa – z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Należy podkreślić, że nawet uzyskanie przez poborcę skarbowego informacji o prawach osób trzecich nie zwalnia go z dokonania zajęcia. Poborcy skarbowemu nie służy prawo do rozstrzygania
o słuszności zarzutów roszczenia prawa osób trzecich do zajętej ruchomości.
O prawach tych rozstrzyga organ egzekucyjny, który rozpoznaje żądanie i wydaje postanowienie w sprawie wyłączenia spod egzekucji w terminie 14 dni od dnia złożenia żądania. Termin ten może być przedłużony o dalszych 14 dni, gdy zbadanie dowodów w tym terminie nie było możliwe (art. 38 § 2 u.p.e.a.). Po wniesieniu żądania organ egzekucyjny ma obowiązek zaniechania dalszych czynności egzekucyjnych wobec kwestionowanej rzeczy do czasu wydania postanowienia
w sprawie (art. 38 § 3 u.p.e.a.). Z powołanej regulacji jednoznacznie wynika, że to osoba trzecia jako uprawniona powinna wystąpić w odpowiednim terminie do organu egzekucyjnego z żądaniem wyłączenia zajętej ruchomości spod egzekucji, a w razie odmowy uwzględnienia żądania osobie tej służy powództwo cywilne do sądu powszechnego (zob. W. Grześkiewicz [w]: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji. Komentarz [red.] D.R. Kijowski, Wydanie II, LEX 2015). Zatem prawo do wystąpienia z wnioskiem o wyłączenie ruchomości przysługuje jedynie osobie trzeciej, a nie zobowiązanemu. Ten ostatni nie może więc skutecznie zasłaniać się argumentem, że zajęta ruchomość do niego nie należy.
W opisanym stanie rzeczy, przepis art. 531 § 2 k.c. – zgodnie z którym
w wypadku, gdy osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią, wierzyciel może wystąpić bezpośrednio przeciwko osobie, na której rzecz rozporządzenie nastąpiło, jeżeli osoba ta wiedziała o okolicznościach uzasadniających uznanie czynności dłużnika za bezskuteczną, albo jeżeli rozporządzenie było nieodpłatne – nie miał tu zastosowania. W świetle powyższego, czynność egzekucyjna zajęcia ruchomości będąca przedmiotem oceny zasadnie została uznana za dokonaną zgodnie
z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.
W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie nie doszło również do naruszenia zasad postępowania określonych w art. 6 k.p.a., 7 k.p.a., 8 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Sprawa nie wymagała prowadzenia postępowania dowodowego, dokładne ustalenie stanu faktycznego nastąpiło w oparciu o prowadzone akta,
a rozstrzygnięcie podjęto na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Zaskarżone postanowienie zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Nie naruszono również zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych, o której mowa w art. 7a § 1 k.p.a. oraz art. 81 a k.p.a., gdyż nie ma ona zastosowania w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym regulowanym przez normy procesowe.
W związku z powyższym Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a..