I SA/LU 294/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2023-10-18
NSAAdministracyjneŚredniawsa
postępowanie egzekucyjnenieruchomościlicytacjaprzybiciewadiumzapłata cenywygaśnięcie przybiciawady nieruchomościodpowiedzialnośćsąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę spółki na postanowienie o wygaśnięciu przybicia i utracie wadium, uznając, że brak zapłaty ceny nabycia nieruchomości skutkuje utratą wadium niezależnie od przyczyn, a ewentualne wady nieruchomości należy dochodzić na drodze cywilnej.

Spółka z o.o. zaskarżyła postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej o wygaśnięciu przybicia i utracie wadium, twierdząc, że cena nabycia była nieadekwatna z powodu zatajenia zalania budynku, co usprawiedliwiało brak zapłaty. Sąd uznał, że utrata wadium następuje z mocy prawa w przypadku niewykonania warunków licytacyjnych, a wszelkie wady nieruchomości lub błędy w oszacowaniu należy dochodzić na drodze cywilnej, a nie w postępowaniu egzekucyjnym.

Sprawa dotyczyła skargi spółki "A" z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o wygaśnięciu przybicia nieruchomości i utracie wadium. Spółka przystąpiła do licytacji nieruchomości należącej do "B" spółki z o.o., uzyskując przybicie. Po wezwaniu do zapłaty ceny nabycia, spółka wniosła o wydłużenie terminu, a następnie poinformowała o zalaniu części budynku, co nie zostało uwzględnione w opisie i oszacowaniu. Z powodu braku zapłaty ceny, organ egzekucyjny stwierdził wygaśnięcie przybicia i utratę wadium na podstawie art. 111b § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.). Skarżąca spółka kwestionowała utratę wadium, argumentując, że cena była nieadekwatna z powodu zatajenia wady fizycznej nieruchomości, a przyczyny braku zapłaty były obiektywne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę. Sąd podkreślił, że utrata wadium i wygaśnięcie przybicia następują z mocy prawa w przypadku niewykonania warunków licytacyjnych, a postanowienie organu ma charakter deklaratoryjny. Sąd wskazał, że przepisy u.p.e.a. nie przewidują badania przyczyn braku zapłaty ceny na etapie postępowania o wygaśnięcie przybicia i utratę wadium. Ewentualne roszczenia z tytułu wad nieruchomości lub błędnego oszacowania należy dochodzić na drodze cywilnej, zgodnie z art. 415 k.c. lub art. 417 k.c., a także z uwagi na art. 112g u.p.e.a., który wyłącza stosowanie przepisów prawa cywilnego o rękojmi za wady.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, utrata wadium następuje z mocy prawa w przypadku niewykonania przez nabywcę warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny, a postanowienie organu stwierdzające ten fakt ma charakter deklaratoryjny.

Uzasadnienie

Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 111b) jednoznacznie wskazują, że nabywca, który nie wykonał w terminie warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny, traci wadium. Skutki te następują z mocy prawa i nie podlegają badaniu przyczyn braku zapłaty na etapie postępowania o wygaśnięcie przybicia i utratę wadium.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.p.e.a. art. 111b § § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 111

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 111a

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 111b § § 3

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 111d § § 1 pkt 5

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 112g

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 18

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 119 § pkt 3

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.c. art. 415

Kodeks cywilny

k.c. art. 441 § § 1

Kodeks cywilny

k.c. art. 417

Kodeks cywilny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Utrata wadium następuje z mocy prawa w przypadku niewykonania warunków licytacyjnych, niezależnie od przyczyn braku zapłaty. Wady nieruchomości lub błędy w oszacowaniu należy dochodzić na drodze cywilnej, a nie w postępowaniu egzekucyjnym. Przepisy u.p.e.a. wyłączają stosowanie przepisów k.c. o rękojmi za wady w przypadku nabycia nieruchomości w drodze egzekucji.

Odrzucone argumenty

Utrata wadium jest nieuzasadniona, gdy brak zapłaty ceny wynika z obiektywnych przyczyn, za które nabywca nie ponosi odpowiedzialności (np. zatajenie wad nieruchomości). Organ egzekucyjny powinien był zbadać przyczyny braku zapłaty ceny i stan nieruchomości.

Godne uwagi sformułowania

Utrata wadium jest w stosunku do nabywcy jedyną sankcją majątkową za niewypełnienie warunków licytacyjnych. Wadium stanowi w chwili jego wniesienia kaucję zabezpieczającą uiszczenie ceny nabycia. Wadium pełni zatem swoistą rolę w postępowaniu egzekucyjnym i nie stanowi wyłącznie swoistej zaliczki na poczet wylicytowanej ceny nabycia. Nabycie w trybie egzekucji jest nabyciem pierwotnym i nie stosuje się do niego przepisów prawa cywilnego o wadach czynności prawnej, rękojmi za wady i gwarancji jakości.

Skład orzekający

Monika Kazubińska-Kręcisz

przewodniczący sprawozdawca

Halina Chitrosz-Roicka

członek

Grzegorz Wałejko

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących utraty wadium i wygaśnięcia przybicia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a także kwestii dochodzenia roszczeń z tytułu wad nieruchomości."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyfiki postępowania egzekucyjnego w administracji i nie wyłącza możliwości dochodzenia roszczeń cywilnych w odrębnych postępowaniach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii związanych z licytacjami nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym, w szczególności utraty wadium i odpowiedzialności za wady. Jest to istotne dla profesjonalistów zajmujących się obrotem nieruchomościami i egzekucją.

Utrata wadium w egzekucji nieruchomości: czy wady ukryte usprawiedliwiają brak zapłaty?

Dane finansowe

WPS: 868 500 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Lu 294/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Wałejko
Halina Chitrosz-Roicka
Monika Kazubińska-Kręcisz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 245/24 - Wyrok NSA z 2024-08-27
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 111, art. 111a, art. 111b
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Halina Chitrosz-Roicka WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 października 2023 r. sprawy ze skargi O. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 23 lutego 2023 r. nr 0601-IEE.7192.18.2023.2 w przedmiocie wygaśnięcia przybicia oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 lutego 2023 r., wydanym po rozpatrzeniu zażalenia "A" spółki z o.o. (strony, skarżącej, spółki), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (organ, organ odwoławczy) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Lublinie (organ pierwszej instancji) z dnia 27 grudnia 2022 r. znak: 0612-SEE-l.711.012.484.2022 w sprawie wygaśnięcia przybicia.
Jak wynika z akt sprawy oraz treści zaskarżonego postanowienia, organ pierwszej instancji prowadził egzekucję z nieruchomości gruntowej zabudowanej, składającej się z działki nr [...], położonej w L., przy ul. [...] (obręb ewidencyjny [...] [...]), będącej własnością "B" spółki z o.o. z siedzibą w [...]. Publicznym obwieszczeniem z 9 marca 2022 r. poinformował o pierwszej licytacji nieruchomości w dniu 7 lipca 2022 r. W obwieszczeniu zawarto informację o cenie wywoławczej w kwocie 868.500zł, stanowiącej 3/4 oszacowanej wartości nieruchomości (1.158.000 zł).
Do licytacji przystąpiła J. W., reprezentująca "A" spółkę z o.o. Organ egzekucyjny obecnym na licytacji podał do wiadomości, iż zmiany w stanie faktycznym i prawnym nieruchomości, po opisie i oszacowaniu jej wartości, nie wystąpiły. Reprezentująca spółkę nie zgłosiła uwag i podpisała protokół. Po zamknięciu licytacji, postanowieniem z dnia 7 lipca 2022 r. przybicia udzielono spółce.
Organ pierwszej instancji wezwał spółkę do złożenia ceny nabycia (pomniejszonej o złożone wcześniej wadium). Wezwanie doręczono w dniu 25 sierpnia 2022 r. Spółka pismem z dnia 30 sierpnia 2022 r. wniosła o wydłużenie tego terminu, z uwagi na brak środków. Organ wyznaczył nowy termin do złożenia ceny nabycia na dzień 26 listopada 2022 r. Postanowienie to doręczono spółce 19 września 2022 r.
Pismem z 25 listopada 2022 r. spółka poinformowała, że ze zleconej opinii technicznej oraz oględzin wynika, że część budynku (lokal nr [...]) została zalana, czego nie wskazano w opisie i oszacowaniu wartości nieruchomości. Spółka zwróciła się o wyjaśnienie, czy okoliczność tę wówczas zatajono, czy też powstała ona po dniu licytacji. Organ wyjaśnił, że w opisie i oszacowaniu oraz w trakcie oględzin nie stwierdzono zalania budynku.
Z uwagi na fakt, iż spółka nie uiściła kwoty ceny nabycia, organ wydał postanowienie o wygaśnięciu przybicia, przytaczając treść art. 111b § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej: u.p.e.a.).
W zażaleniu skarżąca podniosła, że zaskarżone postanowienie jest wadliwe, bowiem cena została zaoferowana przez licytanta w następstwie zatajenia przez organ egzekucyjny istotnej okoliczności wpływającej na wartość licytowanej nieruchomości, tj. faktu, iż budynek posadowiony na licytowanej nieruchomości uległ zalaniu. Opis i oszacowanie nie zawierał tej istotnej okoliczności, która musiała negatywnie wpłynąć na stan budynku. Według strony skarżącej, nawet gdyby do zalania budynku doszło już po opisie oszacowaniu oraz po licytacji, to tym bardziej brak jest podstaw do orzeczenia wygaśnięcia przybicia z powodu niezapłacenia ceny przez licytanta, skoro wylicytowana cena przestała być adekwatną do wartości budynku.
W zaskarżonym postanowieniu wskazano, że zgodnie z art. 111s ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli nabywca nie wykonał w terminie warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny, wygasają skutki przybicia. Uiszczoną część ceny zwraca się. Następstwa te organ egzekucyjny stwierdza postanowieniem, na które przysługuje zażalenie. Organ odwoławczy zaznaczył, że wygaśnięcie następuje z mocy prawa, a postanowienie go jedynie potwierdza. Nie ma znaczenia w świetle tego przepisu przyczyna nieuiszczenia ceny nabycia, badaniu podlega tylko fakt uiszczenia bądź nie tej ceny.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że spółka nie uiściła ceny nabycia w terminie wyznaczonym na jej wniosek. Inne okoliczności podnoszone przez stronę skarżącą wykraczają poza ramy postępowania, a organ egzekucyjny w postępowaniu w sprawie wygaśnięcia przybicia nie ma uprawnienia ani tym bardziej obowiązku ponownego ustalania wartości nieruchomości, nawet jeżeli wystąpiły okoliczności to uzasadniające. Kwestionowanie wartości nieruchomości na etapie zażalenia na deklaratoryjne postanowienie w przedmiocie wygaśnięcia skutków przybicia jest niedopuszczalne i spóźnione.
Organ zwrócił dodatkowo uwagę, że spółka zajmuje się profesjonalnie obrotem nieruchomościami. Miała możliwość przed licytacją dokładnie zapoznać się z przedmiotem licytacji i podjąć rozważną decyzję o uczestnictwie w licytacji przedmiotowej nieruchomości.
W skardze na powyższe postanowienie "A" spółka z o.o. zaskarżyła je w części dotyczącej utraty wadium. Wniosła o uchylenie postanowienia w tej części oraz o zasądzenie na rzecz spółki kosztów postępowania.
Strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 111b u.p.e.a. przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie, polegające na przyjęciu błędnego stanowiska, iż w sytuacji braku zapłaty ceny za wylicytowaną nieruchomość wadium zawsze bezwzględnie wygasa, nawet jeżeli to wynika z okoliczności obiektywnych, za które nabywca nie odpowiada. Podniosła też zarzut naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez całkowite pominięcie przyczyn niezapłacenia ceny nieruchomości, co miało skutkować nierozpoznaniem istoty sprawy.
Według spółki, założenie, że niewpłacenie ceny w terminie zawsze powoduje utratę wadium jest błędne, podobnie jak stanowisko, że organ nie musiał w ogóle badać przyczyn braku zapłaty. Tymczasem, w ocenie strony skarżącej, konieczne jest ustalenie, czy podana przyczyna odmowy wpłacenia wylicytowanej ceny pozwala na utratę wadium. Gdy okaże się, że są to przyczyny, za które licytant odpowiedzialności nie ponosi, wadium nie podlega utracie.
Spółka argumentowała, że zaoferowała wylicytowaną cenę, nie wiedząc o istnieniu istotnej okoliczności wpływającej na wartość nieruchomości, tj. o tym, że budynek był zalany. Ten istotny czynnik nie został ujawniony, nie wzięto go pod uwagę w opisie i oszacowaniu, nie odnotował go biegły rzeczoznawca, który nie przeprowadził oględzin budynku, co przyznał w postępowaniu przygotowawczym, które zainicjował organ egzekucyjny. Wylicytowana cena nie była lub przestała być adekwatną do wartości budynku. Tym samym zasadnym, i to z przyczyn obiektywnych, niezawinionych przez licytanta, stało się niezapłacenie tej ceny.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w treści zaskarżonego postanowienia.
Zarządzeniem z dnia 19 maja 2023 r. sprawa skierowana została do rozpoznania w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia skutków przybicia oraz utraty wadium. Strona jednoznacznie wskazała jednak, że nie kwestionuje rozstrzygnięcia organu nadzoru w zakresie stwierdzenia wygaśnięcia skutków przybicia, a jedynie w części dotyczącej utraty wniesionego wadium.
Zdaniem skarżącej, orzeczenie o utracie wadium było nieuzasadnione z uwagi na fakt, że ustalona cena nabycia okazała się nieadekwatna do realnej wartości nieruchomości, w związku z utajoną wadą fizyczną nieruchomości. Okoliczność ta winna usprawiedliwiać zachowanie licytanta i nie może skutkować pozbawieniem go prawa do odzyskania wadium.
W ocenie organu, poza jego kognicją w niniejszej sprawie jest dokonywanie ustaleń i oceny przyczyn braku wpłaty ceny nabycia. O utracie wadium orzeka bowiem ex lege w sytuacji, gdy zaistnieją warunki określone w art. 111b § 3 u.p.e.a
Zdaniem Sądu, stanowisko organu jest zasadne i pozostaje w zgodzie z brzmieniem i wykładnią obowiązujących przepisów prawa.
Przypomnieć należy, że stosownie do art. 111 § 1 i § 2 pkt 1 u.p.e.a., wadium wynosi jedną dziesiątą części oszacowanej wartości nieruchomości. Wadium składa m.in. przystępujący do licytacji. Stosownie do art. 111a zd. 1 u.p.e.a., wadium złożone przez licytanta, któremu udzielono przybicia, zatrzymuje się. Natomiast zgodnie z art. 111s u.p.e.a., jeżeli nabywca nie wykonał w terminie warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny, wygasają skutki przybicia. Uiszczoną część ceny zwraca się. Następstwa te organ egzekucyjny stwierdza postanowieniem, na które przysługuje zażalenie. Ponadto zgodnie z art. 111b § 1 i 3 u.p.e.a., nabywca, który nie wykonał w terminie warunków licytacyjnych co do zapłaty ceny, traci wadium, przy czym z wadium utraconego przez nabywcę lub od niego ściągniętego pokrywa się koszty egzekucji związane ze sprzedażą.
Wymienione w powyższych przepisach skutki, tj. wygaśnięcie skutków przybicia oraz utrata wadium, następują zarówno wtedy, gdy nabywca nie zapłaci ceny w ogóle, jak i wtedy, gdy wpłaci ją tylko w części lub po terminie. Skutki niewykonania przez nabywcę warunków licytacyjnych następują z mocy samego prawa (zob. R. Hauser, M. Wierzbowski (red), Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, art. 111b), muszą jednak być stwierdzone w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Utrata wadium jest w stosunku do nabywcy jedyną sankcją majątkową za niewypełnienie warunków licytacyjnych. Nabywca nieruchomości nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej wobec wierzyciela czy organu egzekucyjnego. Poza konsekwencjami przewidzianymi w 111b u.p.e.a. dotyka go tylko zakaz uczestnictwa w ponownej licytacji (art. 111d § 1 pkt 5 u.p.e.a.). W istocie utrata wadium stanowi rodzaj kary pieniężnej, nakładanej na licytanta za jego nierzetelność, powodującą udaremnienie skutków licytacji, i w efekcie niedopuszczającą do uzyskania ceny wylicytowanej. Wadium stanowi w chwili jego wniesienia kaucję zabezpieczającą uiszczenie ceny nabycia, wnoszoną przez uczestników licytacji jako ekonomiczny bodziec skłaniający licytanta, który zaoferował najwyższą cenę i uzyskał przybicie, do zapłaty tej ceny w odpowiednim terminie (zob. R. Hauser, A. Skoczylas (red), Postępowanie egzekucyjne, 2018, art. 111b). W przypadku uchylania się uczestnika licytacji od zapłaty ceny, wadium staje się zryczałtowaną formą odszkodowania za niewykonanie obowiązku zapłaty ceny. Utrata wadium nie zależy w żadnym stopniu od powstania i rozmiarów szkody.
Ustawodawca wskazał także cel, na który mają zostać przekazane środki pochodzące z wadium. Zgodnie z art. 111b § 3 u.p.e.a., środki mają zostać przekazane na pokrycie kosztów egzekucji związanych bezpośrednio ze sprzedażą licytowanej nieruchomości. W przypadku zaś, gdy kwota wadium przewyższa koszty egzekucji, nadwyżka stanowi dochód organu egzekucyjnego.
Wadium pełni zatem swoistą rolę w postępowaniu egzekucyjnym i nie stanowi wyłącznie swoistej zaliczki na poczet wylicytowanej ceny nabycia. Dlatego też, wbrew zapatrywaniom skarżącej, orzeka się o jego przepadku w sytuacji, gdy nie dochodzi do ukończenia procesu licytacyjnego, bez względu na to, co stanowi rzeczywistą motywację licytanta, któremu udzielono przybicia.
Rzeczą skarżącej, która nie kwestionuje postanowienia w zakresie stwierdzenia wygaśnięcia skutków przybicia (odstępując tym samym świadomie od transakcji), było wyłącznie podważenie rozstrzygnięcia dotyczącego przepadku wadium. Zarzuciła ona, że organ nie przeprowadził postępowania dowodowego na okoliczność rzeczywistej wartości nieruchomości oraz zatajenia przed licytantem jej faktycznego stanu, który – jak wynika z ustaleń strony – wymaga znacznych nakładów.
Należy pamiętać, że egzekucja z nieruchomości jest procesem wysoce sformalizowanym i składa się z różnych etapów, w których m.in. dokonuje się opisu i oszacowania, czy też przybicia. W każdym z tych etapów uczestnik postępowania korzysta z uprawnień do zaskarżenia czynności. Niewątpliwie też, jak miało to miejsce także i w niniejszej sprawie, przed przystąpieniem do licytacji ma prawo (ale i uzasadniony racjonalizmem obowiązek) zapoznania się z przedmiotem licytacji. W niniejszej sprawie skarżąca takich czynności, za pośrednictwem ustanowionego rzeczoznawcy, dokonała jednak dopiero na etapie, w którym winna wpłacić ustaloną cenę. W takich warunkach dywagacje, kiedy – czy przed sporządzeniem opisu i oszacowania, czy też już po licytacji – doszło do uszkodzeń materii jednego z lokali (przez zalanie) jest nieuprawnione i nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie. Skarżąca podniosła, że fakt ten został przed nią zatajony, ale równocześnie sama nie wykazała, iż przed przystąpieniem do czynności licytacyjnych z jednej strony zapoznała się z przedmiotem czynności, z drugiej – należycie przygotowała finansowo do udziału w licytacji. Nie sposób bowiem odnieść wrażenia, że skarżąca (która korzystała z prawa złożenia wniosku o zmianę terminu zapłaty ceny, uzasadniając ten wniosek brakiem środków i oczekiwaniem na ich wpływ z innej inwestycji) przystąpiła do czynności bez należytego, odpowiednio starannego przygotowania.
Sąd Najwyższy w powołanym przez stronę w uzasadnieniu skargi postanowieniu z 22 września 1966 r., sygn. akt III CR 199/66 (Lex nr 6041), odnośnie do utraty rękojmi przewidzianej w art. 969 § 1 k.p.c., a zatem instrumentu prawnego analogicznego do uregulowanej w art. 111b u.p.e.a. utraty wadium, stwierdził, że "ściągnięcie rękojmi przewidzianej w art. 969 § 2 k.p.c. ma charakter ustawowej kary za niespełnienie warunków licytacyjnych. Dlatego nie w każdym wypadku niewykonania warunków licytacyjnych przez nabywcę następuje utrata rękojmi lub prawo do jej ściągnięcia. Jeżeli niewykonanie warunków jest następstwem okoliczności, za które nabywca nie ponosi odpowiedzialności, nałożenie kary byłoby sprzeczne z założeniami przepisu art. 969 k.p.c.". Niezależnie od powyższych stwierdzeń dotyczących staranności w działaniu skarżącej (zawodowo zajmującej się obrotem nieruchomościami) zauważenia wymaga, że powyższe stanowisko nie zostało podzielone w późniejszych orzeczeniach Sądu Najwyższego. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 20 listopada 2009 r., sygn. akt III CZP 88/09 (OSNC 2010/7-8/100), przewidziana w art. 969 § 1 k.p.c. utrata rękojmi następuje z mocy prawa, a postanowienie stwierdzające jej utratę ma charakter deklaratoryjny. Sam deklaratoryjny charakter postanowienia nie wyklucza jednak jeszcze możliwości uzależnienia stwierdzanych skutków od zawinionego działania nabywcy, wobec czego Sąd Najwyższy przeanalizował całość przepisów odnoszących się do realizacji obowiązków przez nabywcę, na którego rzecz udzielono przybicia. Wskazał m.in., że nabywca może wystąpić o oznaczenie dłuższego terminu do uiszczenia ceny, a ponadto, że ustawodawca przewidział szczególny sposób naprawienia nieprawidłowego wykonania warunków licytacyjnych, ukierunkowany na ustabilizowanie sytuacji powstałej w wyniku przysądzenia własności. Obowiązek terminowej zapłaty wylicytowanej ceny został ujęty w sposób pozwalający w normalnych warunkach terminowo wywiązać się z niego rzetelnemu, realnie oceniającemu swoje możliwości majątkowe nabywcy. Do regulacji ochronnych, z których skorzystać może nabywca, zaliczono m.in. możliwość wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu do zapłaty ceny, który pozwala na przeprowadzenie oceny przyczyn niedotrzymania terminu w kategoriach ich zawinienia przez nabywcę.
Przenosząc uwagi poczynione przez SN w uchwale o sygn. III CZP 88/09 na grunt przepisów u.p.e.a. oraz stan niniejszej sprawy należy wskazać, że utrata wadium połączona z wygaśnięciem skutków przybicia jako sankcja za niewykonanie w terminie obowiązku zapłaty ceny przez nabywcę, uniezależniona od przyczyny, która do uchybienia doprowadziła, nie jest ani nadmiernie rygorystyczna, ani też nie narusza praw strony w postępowaniu. Już z samych przepisów regulujących tę instytucję wynika, że wadium stanowi rodzaj sumy gwarancyjnej ulegającej przepadkowi w wypadku unicestwienia wyniku licytacji z przyczyn leżących po stronie nabywcy (a taką przyczyną bez wątpliwości jest niezapłacenie w wyznaczonym terminie i w ustalonej wysokości ceny nabycia). Zasady słuszności, które sprzeciwiają się poniesieniu przez nabywcę negatywnych konsekwencji niezawinionego przez niego uchybienia obowiązkowi zapłaty ceny w dostateczny sposób realizują inne regulowane ustawą uprawnienia, w tym wskazywany już wniosek o przywrócenie terminu do zapłaty ceny. Skutkiem przywrócenia terminu jest możliwość uiszczenia ceny z jego zachowaniem, co zapobiega wszystkim konsekwencjom wynikającym z przepisów u.p.e.a., a zatem nie tylko utracie wadium, ale także wygaśnięciu skutków przybicia. W tej sytuacji nie dochodzi zatem do zerwania więzi pomiędzy obydwoma skutkami niewywiązania się z warunków licytacyjnych przez nabywcę.
Z powyższego wynika zatem, że nie jest możliwe zerwanie więzi pomiędzy dwoma powiązanymi ze sobą skutkami niewywiązania się z warunków licytacyjnych przez nabywcę. Oba skutki, tj. wygaśnięcie skutków przybicia oraz utrata wadium, choć unormowane w różnych jednostkach redakcyjnych u.p.e.a., następują z mocy samego prawa i pozostają ze sobą w ścisłym związku. Nie jest zatem możliwe usankcjonowanie sytuacji, do której dąży strona skarżąca w niniejszej sprawie, tj. do stwierdzenia wygaśnięcia skutków przybicia bez jednoczesnego orzeczenia o utracie wadium przez nabywcę. Jak wynika z powyższej uchwały SN, uwzględnienie braku negatywnych konsekwencji niezawinionego przez nabywcę uchybienia obowiązkowi zapłaty ceny dotyczy wyłącznie tych sytuacji, w których nie dochodzi jednocześnie do wygaśnięcia skutków przybicia.
Uwzględniając argumentację strony skarżącej, należy wskazać, że w istocie poddaje w wątpliwość skuteczność czynności przybicia skoro wskazuje, że przystąpiła do licytacji nieruchomości nie mając wiedzy o jej stanie, a rezygnacja z zapłaty ceny wiązała się z brakami, jakimi był dotknięty operat szacunkowy oraz opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Zdaniem Sądu, o ile powyższa argumentacja mogła stanowić podstawę zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie przybicia, to na aktualnym etapie postępowania, nie ma ona znaczenia prawnego dla oceny skutków niewywiązania się z warunków licytacyjnych przez nabywcę w postaci wygaśnięcia skutków przybicia oraz utraty wadium. Jak trafnie ocenił organ odwoławczy, w niniejszej sprawie brak uiszczenia ceny nabycia był konsekwencją świadomej decyzji strony skarżącej, a zatem trudno mówić o braku jej zawinienia w niewywiązaniu się z warunków licytacyjnych. Orzecznictwo sądów powszechnych wskazuje zaś, że biegły rzeczoznawca majątkowy ponosi odpowiedzialność deliktową za szkodę spowodowaną wydaniem nierzetelnej opinii w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 415 k.c. Jego odpowiedzialność z komornikiem jest solidarna z mocy art. 441 § 1 k.c. (zob. np. wyrok SO w Ostrołęce z 6 kwietnia 2017 r. w sprawie sygn. I C 85/14). Jeśli więc biegły rzeczoznawca ustanowiony w postępowaniu egzekucyjnym zaniechał podstawowych czynności związanych z oceną stanu wycenianej nieruchomości, to wówczas pokrzywdzonemu licytantowi przysługuje droga sądowa cywilna do dochodzenia odszkodowania. Podobnie jest w wypadku, gdy do uszkodzenia rzeczy wylicytowanej dojdzie po udzieleniu przybicia (choć w niniejszej sprawie skarżąca ostatecznie stwierdziła, że do zalania musiało dojść przed tą czynnością i przed opisem i oszacowaniem, co wynia z informacji udzielonym jej przez biura nieruchomości), ale wówczas za stan rzeczy na podstawie art. 417 k.c. odpowiedzialnym jest ustanowiony zarządca (art. 110j § 4 u.p.e.a.). Wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącej, wadium nie może jednak w omawianych wypadkach stanowić substytutu odszkodowania, nie taki jest bowiem cel pobrania tej należności.
Wskazania wymaga też, że zgodnie z art. 112g u.p.e.a. nabywca nie może żądać unieważnienia nabycia ani zmniejszenia ceny z powodu wad nieruchomości lub przedmiotów razem z nią nabytych. Powyższy przepis wyłącza dopuszczalność stosowania przepisów prawa cywilnego o rękojmi za wady rzeczy sprzedanej oraz o wadach oświadczenia woli (P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 112g). Nabycie w trybie egzekucji jest nabyciem pierwotnym i nie stosuje się do niego przepisów prawa cywilnego o wadach czynności prawnej, rękojmi za wady i gwarancji jakości (W. Grześkiewicz [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 112g).
Z powyższych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 111b § 1 u.p.e.a. Niezasadne okazały się również zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego dotyczące art. 7, art. 77 § 1 i art. 18 k.p.a. W treści zaskarżonego postanowienia przedstawiono uzasadnienie faktyczne i prawne adekwatne do zastosowanych przepisów prawa i wynikających z nich przesłanek, w szczególności organ dokonał oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych i odniósł się do argumentacji zażalenia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI