I SA/Lu 285/22

I SA/Lu 285/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-08-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Wałejko /sprawozdawca/
Halina Chitrosz-Roicka /przewodniczący/
Wiesława Achrymowicz
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 616/23 - Wyrok NSA z 2023-10-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1201
art. 1a pkt 13, pkt 20, art. 27c, art. 59 § 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi S. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 stycznia 2018 r. nr SKO.41/4843/EG/2017 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 10 stycznia 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie ("Kolegium", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu zażalenia S. A. na postanowienie Prezydenta Miasta Lublin ("organ egzekucyjny", "organ pierwszej instancji") z 5 października 2017 r. w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J. A., utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu wskazano, że wnioskiem z 29 sierpnia 2017 r. S. A. wezwała organ pierwszej instancji do umorzenia wszystkich egzekucji prowadzonych w stosunku do jej męża J. A. z ich majątku wspólnego oraz zwrotu niesłusznie pobranych kwot. Wskazała, że organ egzekucyjny skierował egzekucję administracyjną do majątku wspólnego małżonków A., podczas gdy zarówno tytuły wykonawcze, jak i decyzje podatkowe stanowiące podstawę do ich wystawienia, skierowane były jedynie do męża wnioskodawczyni.
Organ odwoławczy podkreślił, że sprawa o wyłączenie spod egzekucji praw majątkowych stanowiących majątek wspólny małżonków rozpatrywana jest przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze odrębnie.
Postanowieniem z 5 października 2017 r. organ pierwszej instancji umorzył postępowanie w przedmiocie złożonego przez S. A. wniosku z 29 sierpnia 2017 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J. A., z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Wskazano, że S. A. nie przysługuje przymiot strony w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, gdyż ani decyzje podatkowe ani też tytuły wykonawcze nie zostały do niej skierowane. W stosunku do S. A. nie jest powadzone żadne postępowanie egzekucyjne, a w konsekwencji nie przysługują jej uprawnienia przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Według organu w sprawie istnieje bezprzedmiotowość postępowania, ponieważ postępowanie egzekucyjne prowadzone jest wyłącznie w stosunku do majątku odrębnego męża wnioskodawczyni J. A..
W zażaleniu S. A. zarzuciła, że niedopuszczalne jest prowadzenie egzekucji z wierzytelności, która wynika z prowadzonej działalności gospodarczej, wchodzącej w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego żony w sytuacji, gdy Prezydent Miasta dysponuje tytułem wykonawczym wystawionym jedynie na zobowiązanego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wskazało, że zgodnie z art. 59 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, ze zm., dalej "u.p.e.a.") uprawnienie do złożenia wniosku w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zobowiązanemu i wierzycielowi. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydaje się także z urzędu. Zgodnie zaś z treścią art. 1a pkt 20 u.p.e.a. przez zobowiązanego rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają.
Organ odwoławczy podkreślił, że jak wynika z okoliczności sprawy, organ egzekucyjny nie prowadzi wobec wnioskodawczyni postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest natomiast wobec męża wnioskodawczyni J. A. w oparciu o tytuły wykonawcze, obejmujące zaległości z tytułu podatku od środków transportowych osób fizycznych za poszczególne lata. W postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec męża wnioskodawczyni zastosowane zostały środki egzekucyjne w postaci zajęcia świadczenia emertytalnego J. A., zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu kwot należnych J. A. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] [...] sygn. akt [...], zdeponowanych na rachunku Sądu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że postanowieniem z 10 stycznia 2018 r. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta Lublin w przedmiocie odmowy: wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z uwagi na uchybienie ustawowego terminu do złożenia wniosku w trybie art. 38 § 1 u.p.e.a; wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu kwot należnych J. A. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] [...] sygn. akt [...] zdeponowanych na rachunku Sądu; zwrotu kwot pobranych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J. A. z uwagi na ustalenie, że zajęte prawa majątkowe nie wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków A..
Kolegium stwierdziło, że z uwagi na to, że ani decyzje podatkowe, ani tytuły wykonawcze, w oparciu o które organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne nie zostały wystawione na S. A. oraz w związku z tym, że wobec wnioskodawczyni nie toczy się postępowanie egzekucyjne, S. A. nie przysługują uprawnienia przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dla osoby mającej status zobowiązanego (art. 59 § 4 w związku z art. 1a pkt 20 u.p.e.a).
Biorąc pod uwagę, że S. A. przywołała okoliczność, że prowadzona egzekucja administracyjna skierowana została do majątku wspólnego małżonków, organ rozważył też czy wnioskodawczyni nie przysługuje status strony w znaczeniu, jakim posługuje się ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej "k.p.a."), w tym art. 61 § 1 i 3 k.p.a. Ustalił, że S. A. nie ma statusu strony w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z uwagi na fakt, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest wyłącznie w stosunku do majątku osobistego jej męża - J. A., a zatem nie przysługuje jej również status strony w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.
Zdaniem organu odwoławczego, w przypadku stwierdzenia, że wniosek złożyła osoba nie legitymująca się przymiotem strony, istnieje obowiązek odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego (art. 61a § 1 k.p.a.), zaś jeśli do wszczęcia postępowania jednak doszło, organ winien je umorzyć na podstawie art. 105 §1 k.p.a.
Na powyższe postanowienie S. A. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Zarzuciła naruszenie art. 138 pkt 1 w związku z art. 134 k.p.a. oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w szczególności jej art. 38 § 1 w związku z art. 31 i nast. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, uchylenie postanowienia z dnia 4 października 2017 r., wydanego przez Prezydenta Miasta Lublin w sprawie skargi na czynności komornika oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Nadto domagała się ukarania Prezydenta Miasta Lublin za niedołączenie dokumentów złożonych przy piśmie z dnia 17 października 2017 r. w postaci oświadczenia potwierdzonego przez notariusza oraz wzoru aktu notarialnego w przedmiocie oświadczenia, że nabywana nieruchomość stanowi majątek osobisty.
W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że obowiązkiem każdego organu administracji jest jak najstaranniejsze wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji. Tymczasem ani Prezydent Miasta Lublin, ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wskazali, na podstawie jakich dowodów wyprowadzają swoje twierdzenia. O tym, czy nabyty przez jedno z małżonków przedmiot (np. nieruchomości) będzie składnikiem majątku wspólnego, czy majątku osobistego, decydują kryteria obiektywne. Bez znaczenia jest zatem jednostronne oświadczenie małżonka będącego stroną umowy, że nabycie następuje na rzecz jego majątku osobistego, jeżeli w rzeczywistości nabywany przedmiot stanowi majątek wspólny małżonków. Potwierdzenie przez jedno z małżonków oświadczenia drugiego z małżonków, że nabywana przez niego nieruchomość stanowi majątek osobisty ma jednak - w razie sporu - znaczenie dowodowe, zwłaszcza w świetle regulacji zawartej w art. 247 k.p.c.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu.
Wyrokiem z 22 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 258/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę S. A., wskazując, że wprawdzie organy wadliwie zastosowały art. 105 § 1 k.p.a. bowiem brak było podstaw do umorzenia postępowania wywołanego wnioskiem skarżącej, a organ winien wniosek ten rozpoznać, odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego, jednak z przywołaniem podstawy z art. 28 k.p.a. w związku z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. (brak przymiotu strony-zobowiązanego, a tym samym legitymacji do złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, toczącego się wobec innego podmiotu), a nie art. 59 u.p.e.a. Wadliwość ta nie ma jednak w okolicznościach tej konkretnej sprawy wpływu na skutki prawne, jakie wywołało wydane orzeczenie.
Sąd wskazał, że organ egzekucyjny rozpoznał stanowisko skarżącej w pierwszej kolejności jako wniosek o wyłączenie przedmiotów majątkowych, do których skierowano czynności egzekucyjne, spod egzekucji. Wniosek ten został rozstrzygnięty postanowieniem z dnia 4 października 2017 r. Prezydent Miasta Lublin odmówił wyłączenia spod egzekucji zarówno prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu pobieranego przez J. A. świadczenia emerytalnego, jak i prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu kwot należnych zobowiązanemu i zdeponowanych na rachunku sądu cywilnego, zgodnie z orzeczeniem zapadłym w sprawie [...] Sądu Rejonowego [...] Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie postanowieniem z dnia 10 stycznia 2018 r. Skarżąca złożyła na to postanowienie skargę do sądu administracyjnego, jednak postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2018 r. skarga została odrzucona, a orzeczenie to stało się prawomocne z dniem 18 maja 2018 r.
Sąd wskazał, że przepis przepis art. 59 § 4 u.p.e.a. w sposób wyraźny wskazuje podmioty, które mogą wystąpić z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Są nimi zobowiązany i wierzyciel. Zgodnie z art. 1a pkt 20 u.p.e.a., zobowiązanym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. Wierzycielem jest zaś - zgodnie z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. – podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. S. A. bez wątpienia nie należy do żadnej z kategorii wskazanych podmiotów. Zobowiązanym był bowiem jej mąż, jego też wyłącznie dotyczą wystawione przez organ egzekucyjny tytuły wykonawcze. Zostały one skierowane do majątku odrębnego J. A., na co wskazuje treść wiążącego Sąd ostatecznego i prawomocnego postanowienia o odmowie wyłączenia spod egzekucji. Dlatego nie istniała podstawa do wydania tytułu wykonawczego zgodnie z art. 27c u.p.e.a. lub nadawania tytułowi klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi Nawet zresztą, gdyby tytuł taki został wystawiony na oboje małżonków w przypadku kierowania egzekucji obowiązków ciążących na jednym z nich do majątku wspólnego, nie oznacza to, że małżonek niebędący zobowiązanym, przy wyraźnym odróżnieniu jego statusu od statusu zobowiązanego przez ustawodawcę, ma takie same uprawnienia w postępowaniu jak małżonek, będący zobowiązanym. Pojęcie zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym ma charakter formalny i nie można utożsamiać zobowiązanego z podmiotem ogólnie określonych w normach prawa materialnego praw i obowiązków (interes prawny). Jeśli zatem ustawa posługuje się wyłącznie pojęciem zobowiązanego w zakresie określonego uprawnienia prawnoprocesowego, to nie można pojęcia tego rozszerzać także na jego małżonka, choćby czynności egzekucyjne dotykały jego praw wynikających ze wspólności ustawowej (vide: wyrok NSA z dnia 6 stycznia 2010 r, sygn. akt II FSK 2100/08). Dlatego też bez znaczenia dla tej sprawy pozostaje argument skarżącej, iż nie otrzymała ona żadnych dokumentów związanych z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym (w tym tytułu wykonawczego i wezwania do zapłaty). W ramach ochrony swojego interesu prawnego i faktycznego skorzystała ona z wynikającego z art. 38 u.p.e.a. uprawnienia do złożenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji i to w tym właśnie postępowaniu argumentacja powyższa miała zasadnicze znaczenie i podlegała ocenie organów.
Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej S. A., uchylił wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2018 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, stwierdzając naruszenie art. 27c u.p.e.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. NSA wskazał, że Sąd pierwszej instancji skupił się
jedynie na braku legitymacji skarżącej do złożenia wniosku w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z racji tego, że takie uprawnienie przysługuje tylko zobowiązanemu i wierzycielowi, ignorując kwestię wspólności majątkowej. Skarżąca w złożonym zażaleniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie podniosła, że niedopuszczalne jest prowadzenie egzekucji z wierzytelności, wchodzącej w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego żony, czyli skarżącej, w sytuacji, gdy Prezydent Miasta dysponuje tytułem wykonawczym wystawionym jedynie na zobowiązanego dłużnika. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w dacie wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia obowiązywał art. 27c u.p.e.a., zgodnie z którym, jeżeli egzekucja miała być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Zarówno organ drugiej instancji i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odniosły się w uzasadnieniach jedynie do braku uprawnień strony do złożenia wniosku o umorzenie podstępowania egzekucyjnego, bez rozpatrzenia możliwości błędnie wystawionego tytułu wykonawczego. Organy egzekucyjne nie ustaliły, czy zobowiązany i jego małżonka posiadali w dacie dokonania czynności egzekucyjnej ustrój wspólności ustawowej małżeńskiej oraz czy wierzytelność, wobec której skierowano środki przymusu egzekucyjnego stanowiła majątek wspólny małżonków, czy tez majątek odrębny. Powyższe ustalenie determinowało ustalenie, czy egzekucja administracyjna było prowadzone zgodnie z przepisami u.p.e.a. Powyższe natomiast ustalenia były kluczowe dla oceny przez sąd pierwszej instancji prawidłowości ustaleń organów egzekucyjnych i legalności podjętych czynności egzekucyjnych. NSA wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie był zobowiązany do zbadania, czy między zobowiązanym a skarżącą istniał ustawowy ustrój wspólności majątkowej, gdyż miało to istotny wpływ na wynik sprawy. Słusznie autor skargi kasacyjnej zauważył, że "prowadzenie egzekucji przeciwko zobowiązanemu z majątku wspólnego wymaga wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków". Jednakże Sąd pierwszej instancji nie podjął prób zbadania, czy istotnie między małżonkami istniała ustawowa wspólność majątkowa, tym samym naruszając art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ponownie rozpoznający sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zobowiązany jest uwzględnić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w szczególności zbadać czy między skarżącą a zobowiązanym istniała ustawowa wspólność majątkowa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczyć należy, że z uwagi na poddanie wcześniejszego orzeczenia Sądu pierwszej instancji kontroli instancyjnej przez Naczelny Sądu Administracyjnego, który uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zastosowanie przy rozstrzyganiu sprawy znajdzie art. 190 zdanie pierwsze ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., "p.p.s.a."), zgodnie z którym sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Spór w niniejszej sprawie dotyczy uprawnienia skarżącej do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wszczętego i prowadzonego wobec jej męża, na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych wyłącznie na męża skarżącej. W takiej sytuacji, to jest kiedy egzekucję skierowano wyłącznie przeciwko mężowi skarżącej, nie ma ona statusu zobowiązanej. Okoliczności tej (braku statusu zobowiązanej) skarżąca wprawdzie nie kwestionowała, jednakże wskazywała, że czynności skierowano do majątku objętego wspólnością majątkową małżonków, przez co zyskała ona prawo do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Ze wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę powinien zbadać czy między skarżącą a zobowiązanym istniała ustawowa wspólność majątkowa oraz czy wierzytelność wobec której skierowano środki przymusu egzekucyjnego stanowiła majątek wspólny małżonków, czy majątek odrębny.
Okoliczność, że między skarżącą a zobowiązanym istniała ustawowa wspólność majątkowa została potwierdzona na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2022 r. przez działającego w charakterze pełnomocnika skarżącej zobowiązanego J. A.. Natomiast z akt sprawy wynika, że tytuły wykonawcze, w których jako zobowiązany został wskazany wyłącznie J. A. nie były podstawą prowadzenia egzekucji ze składników majątku wspólnego małżonków A.. Przesądza o tym rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego, który odrębnie rozpoznawał wniosek skarżącej o wyłączenie spod egzekucji składników majątku, które skarżąca wskazywała jako należące do majątku wspólnego. Wniosek ten został rozstrzygnięty postanowieniem z 4 października 2017 r., którym Prezydent Miasta Lublin odmówił wyłączenia spod egzekucji zarówno prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu pobieranego przez J. A. świadczenia emerytalnego, jak i prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu kwot należnych zobowiązanemu i zdeponowanych na rachunku sądu cywilnego, zgodnie z orzeczeniem zapadłym w sprawie [...] Sądu Rejonowego [...]. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze Lublinie postanowieniem z dnia 10 stycznia 2018 r. Skarżąca złożyła na postanowienie organu drugiej instancji skargę do sądu administracyjnego, jednak postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2018 r. skarga została odrzucona, a orzeczenie to stało się prawomocne z dniem 18 maja 2018 r. Organ egzekucyjny odmawiając wszczęcia postępowania z wniosku skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do J. A. podkreślił, że egzekucja została skierowana wyłącznie do majątku odrębnego J. A.. Dodać należy, że emerytura jest świadczeniem o charakterze osobistym związanym z osobą uprawnionego, ponadto prawem o charakterze niezbywalnym. Oznacza to, że wierzytelność przysługuje wyłącznie emerytowi i należy do jego majątku osobistego, a nie małżonkom łącznie (wyrok NSA z 3 marca 2022 r, III FSK 365/21).
W sytuacji kiedy skarżąca nie ma statusu zobowiązanej w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. i nie jest w stosunku do niej prowadzone postępowanie egzekucyjne, prawidłowe jest stanowisko organów egzekucyjnych, według których skarżącej nie przysługuje uprawnienie do żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do innej osoby, choćby ta inna osoba była małżonkiem, z którym skarżącą łączy ustawowa wspólność majątkowa. Podkreślić należy, że przepis art. 59 § 4 u.p.e.a. jednoznacznie wskazuje podmioty, które mogą wystąpić z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Są nimi wyłącznie zobowiązany i wierzyciel. Zgodnie z art. 1a pkt 20 u.p.e.a., zobowiązanym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (...). Wierzycielem jest zaś - zgodnie z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. – podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Skarżąca S. A. bez wątpienia nie należy do żadnej z kategorii wskazanych podmiotów. Zobowiązanym był bowiem jej mąż, jego też wyłącznie dotyczą wystawione przez organ egzekucyjny tytuły wykonawcze. Zostały one skierowane do majątku odrębnego J. A., na co wskazuje treść ostatecznego i prawomocnego postanowienia o odmowie wyłączenia spod egzekucji składników majątku wskazywanych przez skarżącą jako, według niej, należące do majątku wspólnego. Dlatego nie istniała potrzeba wystawienia tytułów wykonawczych na oboje małżonków zgodnie z art. 27c u.p.e.a. Dodać należy, że nawet gdyby tytuł taki został wystawiony na oboje małżonków w przypadku kierowania egzekucji obowiązków ciążących na jednym z nich do majątku wspólnego, nie oznacza to, że małżonek niebędący zobowiązanym, przy wyraźnym odróżnieniu jego statusu od statusu zobowiązanego przez ustawodawcę, ma takie same uprawnienia w postępowaniu jak małżonek, będący zobowiązanym. Pojęcie zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym ma charakter formalny i nie można utożsamiać zobowiązanego z podmiotem ogólnie określonych w normach prawa materialnego praw i obowiązków (interes prawny). Jeśli zatem ustawa posługuje się wyłącznie pojęciem zobowiązanego w zakresie określonego uprawnienia prawnoprocesowego, to nie można pojęcia tego rozszerzać także na jego małżonka, choćby czynności egzekucyjne dotykały jego praw wynikających ze wspólności ustawowej (wyrok NSA z dnia 6 stycznia 2010 r, sygn. akt II FSK 2100/08). Małżonek zobowiązanego nie może skutecznie żądać umorzenia postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA z 1 czerwca 2021 r., III FSK 3558/21). Dodać należy, że ten brak legitymacji małżonka zobowiązanego ma miejsce niezależnie od tego, czy tytuł wykonawczy został wystawiony na samego zobowiązanego, czy – na podstawie art. 27c u.p.e.a. – na zobowiązanego i jego małżonka niebędącego zobowiązanym. Jeżeli okazałoby się, że egzekucja prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego tylko na zobowiązanego została skierowana do składnika majątku wspólnego, to właściwym środkiem ochrony małżonka w postępowaniu egzekucyjnym jest wniosek o wyłączenie składnika majątku spod egzekucji art. 38 § 1 u.p.e.a. Nie jest natomiast możliwe umorzenie całego postępowania egzekucyjnego, tylko na tej podstawie, że egzekucja nie może skutecznie objąć określonego składnika majątku i wadliwie została do tego składnika skierowana.
Podsumowując należy stwierdzić, że prawidłowe jest stanowisko organów, że skarżącej nie przysługuje uprawnienie do skutecznego żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do jej męża J. A.. Należy jednak zauważyć, że organy naruszyły przepisy postępowania, nadając rozstrzygnięciu wadliwą postać odmowy wszczęcia postępowania. W ocenie Sądu organy egzekucyjne nie powinny bowiem umarzać postępowania wywołanego wnioskiem skarżącej, ale wniosek ten ocenić merytorycznie i – z uwzględnieniem przepisów art. 28 k.p.a. w związku z art. 1a ust. 20 u.p.e.a. i art. 18 u.p.e.a. – odmówić umorzenia postępowania egzekucyjnego z tego powodu, że wniosek ten pochodzi od osoby nieuprawnionej, zaś sam organ – analizując podstawy pisma skarżącej – nie stwierdził istnienia przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego z urzędu. W takim też kierunku zmierza uzasadnienie kontrolowanego postanowienia. Nie można jednak zgodzić się z organem, że wniosek S. A. o umorzenie postępowania egzekucyjnego spowodował wszczęcie odrębnego postępowania w tym przedmiocie. Zmierzał on przecież do umorzenia toczącego się już wobec J. A. postępowania egzekucyjnego. Wniosek ten należało rozpoznać w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego, a zatem przywoływane przez organ w podstawie rozstrzygnięcia przepisy art. 61a § 1 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w okolicznościach badanej sprawy są pozbawione racji (tak: wyrok NSA z dnia 15 września 2016 r., II FSK 2513/14, wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2018 r., II FSK 3503/15, wyrok NSA z 1 czerwca 2021 r., III FSK 3558/21). Stwierdzając natomiast, że wniosek wpadkowy o umorzenie postępowania, złożony w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego, nie pochodzi od strony tego postępowania (zobowiązanego lub wierzyciela), jak też nie stwierdzając istnienia okoliczności do działania w tym względzie z urzędu, organ winien odmówić umorzenia postępowania.
Niemniej jednak stwierdzone omówione wyżej uchybienie proceduralne nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro nie doszło do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Tylko takie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, może być przyczyną uwzględnienia skargi zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdzając takiego naruszenia, a także naruszenia prawa materialnego, oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.