I SA/Lu 18/24

I SA/Lu 18/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-04-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Andrzej Niezgoda
Jakub Polanowski /sprawozdawca/
Marta Laskowska-Pietrzak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 64 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Asesor sądowy Jakub Polanowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi D. W. U. P. w L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 6 listopada 2023 r., znak: 0601-IEE.7192.198.2023.3, w przedmiocie kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. z dnia 25 września 2023 r., znak: 0610-SEE-2.7114.504.2023.1. II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz D. W. U. P. w L. kwotę [...](pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: Dyrektor IAS, organ odwoławczy, organ) postanowieniem z 6 listopada 2023 r., po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektora [...] (dalej: Dyrektor [...], wierzyciel, skarżący, strona) na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Lublinie (dalej: Naczelnik, organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny) z 25 września 2023 r., znak: 0610-SEE-2.7114.504.2023.1, w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) w związku z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.; dalej także: u.p.e.a.) oraz na podstawie art. 64c § 7 w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a., uchylił postanowienie Naczelnika i orzekł o wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w kwocie 32 666,45 zł.
W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor IAS wyjaśnił, że Naczelnik prowadził wobec Fundacji I. (dalej: Fundacja, zobowiązany) postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 28 lutego 2017 r., nr [...], obejmującego niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym – zwrot środków europejskich, wystawionego przez Dyrektora [...]. Wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej wraz z tytułem wykonawczym wpłynął do Naczelnika 2 marca 2017 r. Pismem z 14 marca 2017 r. wierzyciel powiadomił o wydaniu postanowienia Ministra Rozwoju i Finansów z 9 marca 2017 r. wstrzymującego wykonanie decyzji tego organu z 25 stycznia 2017 r., znak: DZF.IV.0251.290.2016.DS.5, utrzymującej decyzję Dyrektora [...] z 22 sierpnia 2016 r., nr 10/2016, w sprawie zwrotu przez Fundację środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Naczelnik postanowieniem z 27 marca 2017 r., sprostowanym postanowieniem z 20 kwietnia 2017 r., zawiesił postępowanie egzekucyjne. 31 maja 2021 r. wierzyciel wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 8 czerwca 2021 r. Naczelnik podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne, a zawiadomieniem z 8 czerwca 2021 r., znak: 0610-SEE-2.711.35718452.2021.1.AGAWA, dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Fundacji – w Banku Spółdzielczym w [...] 21 czerwca 2021 r. Fundacja złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Postanowieniem z 25 sierpnia 2021 r., znak: 0610-SEE-2.711.654.2021, Naczelnik uznał zarzuty za niezasadne. Po rozpoznaniu zażalenia Fundacji, Dyrektora IAS postanowieniem z 13 października 2021 r., znak: 0601- IEE.711.201.2021.2, uchylił postanowienie Naczelnika z 25 sierpnia 2021 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Naczelnik, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, to jest postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z 10 listopada 2021 r., znak: [...], postanowieniem z 8 grudnia 2021 r., znak: 0610-SEE-2.711.654.2021, uznał zarzuty za nieuzasadnione. Na powyższe postanowienie Fundacja złożyła zażalenie do Dyrektora IAS, który postanowieniem z 8 lutego 2022 r., znak: 0601-IEE.711.10.2022.2, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Postanowieniem z 17 lutego 2022 r., znak: 0610-SEE-2.711.654.2021.2, Naczelnik podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne. Zawiadomieniem z 17 lutego 2022 r., znak: 0610-SEE-2.711.35718452.2021.1.AGAWA, organ egzekucyjny zawiadomił Bank Spółdzielczy w P. o podjęciu wypłat z zajętego rachunku bankowego. Bank Spółdzielczy w odpowiedzi poinformował, iż nie prowadzi już rachunku bankowego Fundacji. Zawiadomieniem z 15 marca 2022 r., znak: 0610-SEE-2.711.49446412.2022.1.AGAWA, organ egzekucyjne dokonał zajęcia rachunku bankowego Fundacji w Banku [...] Następnie postanowieniem z 31 sierpnia 2023 r., znak: 0610-SEE-2.7114.433.2023.2, Naczelnik umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z 28 lutego 2017 r., na podstawie art. 59 § 2 w zw. z art. 59 § 3 i § 4 u.p.e.a., z uwagi na nieściągalność egzekwowanej zaległości.
Pismem z 31 sierpnia 2023 r. organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela, na podstawie art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie 32 666,45 zł. Po rozpatrzeniu wniosku wierzyciela z 8 września 2023 r., Naczelnik wydał postanowienie z 25 września 2023 r., znak: 0610-SEE-2.7114.504.2023.1, w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 32 666,45 zł.
W zażaleniu na powyższe postanowienie wierzyciel, wnosząc o jego uchylenie, zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego:
1) art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64c § 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r. w zw. z art. art. 6 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 1553; dalej: ustawa nowelizująca), poprzez niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy przedmiotowe postępowanie w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych, zakończone wydaniem zaskarżonego postanowienia, zostało wszczęte po dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej i tym samym do postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych, w tym wydania zaskarżonego postanowienia, znajdują zastosowanie przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 lutego 2021 r. w zw. z art. 11 ust. 1 i 15 ustawy nowelizującej;
2) art. 64 § 4 i art. 64c § 3 pkt 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 20 lutego 2021 r. w zw. z art. 11 ust. 1 i 15 ustawy nowelizującej, poprzez niezastosowanie, w sytuacji gdy postępowanie w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych zakończone wydaniem zaskarżonego postanowienia zostało wszczęte po dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej i tym samym do postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych, w tym wydania zaskarżonego orzeczenia, znajdują one zastosowanie, co doprowadziło do niewłaściwego określenia wysokości opłat za zajęcie rachunków bankowych w oparciu o stawkę procentową wynikającą z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (5%), liczoną od kwot egzekwowanych, z uwzględnieniem jej ograniczenia do kwoty 40 000,00 zł oraz w dalszej kolejności błędnego zaliczenia przez Naczelnika na poczet kosztów egzekucyjnych łącznej kwoty 7 436,75 zł, oraz obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 32 666,45 zł.
Z ostrożności procesowej, na wypadek uznania przez organ, że Naczelnik wydając zaskarżone postanowienie zastosował właściwe przepisy, zaskarżonemu postanowieniu wierzyciel zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego:
1) art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący, wyrażające się w nierozważeniu takich okoliczności, jak nakład pracy organu egzekucyjnego i rzeczywiście poniesione koszty finansowe, w aspekcie czasochłonności i stopnia skomplikowania podjętych czynności egzekucyjnych, co doprowadziło do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi niewspółmiernymi do podjętych przez organ egzekucyjny czynności;
2) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r. w zw. art. 6 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy nowelizującej, poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na określeniu wysokości opłat za zajęcie rachunków bankowych w oparciu o stawkę procentową wynikającą z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a (5%), liczoną od kwot egzekwowanych, z uwzględnieniem jej ograniczenia do kwoty maksymalnej 40 000,00 zł, z pominięciem wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego (dalej także: TK) z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, zgodnie z którymi określenie kosztów egzekucyjnych powinno uwzględniać zachowanie racjonalnej zależności (proporcjonalności) między wysokością opłat a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, co doprowadziło do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi niewspółmiernymi do podjętych przez organ egzekucyjny czynności.
Rozstrzygając tę sprawę organ odwoławczy wskazał, że 20 lutego 2021 r. weszła w życie ustawa nowelizująca, która zmieniła m.in. art. 64 i nast. u.p.e.a., dotyczące kosztów egzekucyjnych. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy nowelizującej w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej stosuje się przepisy dotychczasowe z uwzględnieniem ust. 2-4 i art. 7-11 ustawy nowelizującej. Zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego (art. 26 § 1 u.p.e.a.). Zadaniem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania przez zobowiązanego ciążącego na nim obowiązku, stwierdzonego tytułem wykonawczym. W tym celu organ egzekucyjny podejmuje czynności i stosuje przewidziane ustawą środki egzekucyjne (art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 1 a pkt 2 u.p.e.a., przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Organ wyjaśnił, że za dokonywane czynności egzekucyjne organ egzekucyjny pobiera opłaty określone w art. 64 § 1 i 6 u.p.e.a. (w wersji obowiązującej do 19 lutego 2021 r.) oraz wydatki egzekucyjne z art. 64b u.p.e.a., stanowiące koszty egzekucyjne. Zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a., koszty egzekucyjne, co do zasady – poza wyjątkami ściśle określonymi przez ustawę – obciążają zobowiązanego. Wyjątkiem od powyższej zasady odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne jest obciążenie nimi wierzyciela. Zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a., wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.
Organ podkreślił, że Naczelnik postanowieniem z 31 sierpnia 2023 r., na podstawie art. 59 § 2 w zw. z art. 59 § 3 i 4 u.p.e.a., umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z powodu nieściągalności obowiązku. Postanowienie to jest ostateczne w administracyjnym toku instancji. Zakończenie postępowania poprzez umorzenie, skutkuje brakiem możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, w konsekwencji czego obowiązek ich poniesienia – w myśl art. 64c § 4 u.p.e.a – obciąża wierzyciela. Zgodnie zaś z art. 64c § 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a. Wierzyciel został poinformowany o wysokości kosztów egzekucyjnych zawiadomieniem z 31 sierpnia 2023 r., a wnioskiem z 8 września 2023 r. wniósł o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych.
Zdaniem Dyrektora IAS, w postanowieniu z 25 września 2023 r. organ egzekucyjny jako podstawę prawną obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego błędnie wskazał art. 64c § 3 u.p.e.a., który normuje postępowanie w sprawie zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego. Wobec tego organ obowiązany był uchylić to postanowienie i orzec, na podstawie art. 64c § 4 w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a., o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi przypisanymi do tytułu wykonawczego nr [...] w kwocie: 32 666,45 zł, na które składają się:
- opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego – 32 563,25 zł,
- opłata manipulacyjna – 100 zł,
- wydatek egzekucyjny – 3,20 zł.
Organ wyjaśnił przy tym, że w myśl art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych – 5% egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4,20 zł. Zgodnie z art. 64 § 3 u.p.e.a., opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych.
W ocenie Dyrektora IAS, przypisana do tytułu wykonawczego nr [...] opłata za zajęcie rachunku bankowego jest zasadna i racjonalna. Zgodnie z art. 64 § 4 u.p.e.a. opłaty za zajęcie o których mowa w § 1 pkt 2-6, pobiera się tylko raz w toku postępowania egzekucyjnego, chociażby takie same czynności były następnie ponawiane. W myśl zaś art. 64 § 5 u.p.e.a., jeśli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych, o których mowa w § 1 pkt 2-6, opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata, nie mniej jednak niż 6,80 zł. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dwukrotnie stosował egzekucje z rachunku bankowego: 8 czerwca 2021 r. w Banku Spółdzielczym [...] i 15 marca 2022 r. w Banku [...]. Zatem opłata za zajęcie rachunku bankowego na dzień dokonania zajęcia wynosi co do zasady 53 707,10 zł.
Stosownie zaś do art. 64 § 6 u.p.e.a., organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej niż 1,40 zł. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadającym w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej – zgodnie z art. 64 § 10 zdanie pierwsze u.p.e.a. – powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Z akt wynika, że tytuł wykonawczy został doręczony zobowiązanemu 14 czerwca 2021 r. Za podstawę naliczenia opłaty manipulacyjnej przyjęto zaległość z odsetkami na dzień doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Kwota opłaty manipulacyjnej wynosi więc zasadniczo 4 103,16 zł, tj. 1% egzekwowanej należności wraz z odsetkami, nie mniej niż 1,40 zł.
Dyrektor IAS wskazał, że 20 lutego 2021 r. weszła w życie ustawa nowelizująca, która w znacznej części dotyczy zmian w sposobie naliczania kosztów egzekucyjnych. Z uwagi na to, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w 2017 r. i do dnia wydania wejścia w życie ustawy nowelizującej nie zostało zakończone, podstawowe znaczenie dla sprawy ma art. 6 ust. 1 ustawy nowelizującej. Zgodnie z nim, w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11 ustawy nowelizującej. W świetle art. 7 ust. 1 ustawy nowelizującej niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie tej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a., w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. W myśl zaś art. 8 ust. 1 ustawy nowelizującej, niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie tej ustawy, opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnej w wysokości wyższej niż 40 000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 u.p.e.a., w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40 000 zł.
Organ stwierdził, że uwzględniając stan faktyczny sprawy i powyższe przepisy, wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wynosi: 100 zł – opłata manipulacyjna naliczona na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a., 40 000 zł – opłata za czynność naliczona na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z § 5 u.p.e.a. oraz 3,20 zł – wydatki egzekucyjne, zgodnie z art. 64b u.p.e.a. Mając jednak na uwadze, iż Bank Spółdzielczy w P. w odpowiedzi na zajęcie przekazał organowi egzekucyjnemu 16 czerwca 2021 r. kwotę 7 412,90 zł, a Bank [...] 16 września 2022 r. przekazał kwotę 23,85 zł, ostateczna wysokość kosztów egzekucyjnych, po rozliczeniu uzyskanej kwoty, wynosi 32 666,45 zł.
Odnosząc się do zarzutów zażalenia, Dyrektor IAS podkreślił, że przedmiotem niniejszego postępowania jest procedura w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych prowadzona na podstawie art 64c § 4 i art. 64c § 6a pkt 2, § 7 u.p.e.a., a nie – jak twierdzi wierzyciel – postępowanie w sprawie zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego. Wobec tego w sprawie mają zastosowanie przepisy art. 6 ust 1 i art. 8 ust 1 ustawy nowelizującej. Zdaniem organu, niezasadny był też zarzut dotyczący pominięcia wytycznych zawartych w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, w zakresie sposobu stosowania art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Na skutek tego wyroku zmianie uległy przepisy u.p.e.a., a przyjęty na ich podstawie mechanizm obliczania opłaty za zajęcie rachunku bankowego został prawidłowo zastosowany w sprawie. Zarazem, co wynika z wyroku NSA z 5 kwietnia 2022 r., I GSK 99/22, wprowadzenie wskazanego limitu usunęło potrzebę weryfikowania wysokości opłat egzekucyjnych pod względem ich celowości czy nakładu pracy organu egzekucyjnego. Stosowanie akcentowanych przez TK kryteriów było niezbędne do wyznaczenia maksimum opłaty, która w świetle dotychczasowych przepisów stanowić mogła wartość nadmierną, świadczącą o zerwaniu racjonalnej zależności z czynnościami organów. W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny nie miał więc możliwości naliczenia 5% opłaty za zajęcie rachunku bankowego w inny sposób, niż wynika to z ustawowych zasad naliczania i poboru kosztów egzekucyjnych przewidzianych w przepisach przejściowych obowiązujących od 20 lutego 2021 r.
W skardze do Sądu na postanowienie Dyrektora IAS strona powtórzyła – co do istoty – zarzuty i argumentację przywołaną w zażaleniu na postanowienie Naczelnika oraz wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji i zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania. Dodatkowo strona zarzuciła naruszenie:
1) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez:
a) uchylenie postanowienia Naczelnika i orzeczenie o wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w kwocie 32 666,45 zł, w sytuacji gdy organ nie dokonał odmiennego rozstrzygnięcia sprawy, a wyłączny powód uchylenia postanowienia stanowiło błędne podanie podstawy prawnej,
b) brak wskazania, czy postanowienie Naczelnika zostało uchylone w całości czy w części, podczas gdy wskazanie zakresu uchylenia stanowi element obligatoryjny rozstrzygnięcia, co miało istotny wpływ na wynik, albowiem organ powinien był zakończyć postępowanie poprzez wydanie innego rozstrzygnięcia;
c) uchylenie postanowienia Naczelnika i orzeczenie o wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w kwocie 32 666,45 zł z powodu błędnego podania podstawy prawnej, podczas gdy istniały merytoryczne podstawy do uchylenia postanowienia Naczelnika i obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w niższej i zgodnej z przepisami wysokości;
2) art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia niezawierającego odniesienia do wszystkich zarzutów zażalenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do niewłaściwego – w ślad za organem pierwszej instancji – określenia wysokości opłat za zajęcie rachunków bankowych i obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w błędnej wysokości.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sąd uwzględnił skargę, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty w niej podniesione były uzasadnione.
Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor IAS uchylił postanowienie organu pierwszej instancji oraz wskazując prawidłową – jego zdaniem – podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia, orzekł o wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w kwocie 32 666,45 zł.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że wbrew twierdzeniom strony, nie można uznać za uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy tego, że w sentencji zaskarżonego postanowienia zabrakło wskazania, czy postanowienie Naczelnika zostało uchylone w całości czy w części. Z treści zaskarżonego postanowienia wynika bowiem w sposób niebudzący wątpliwości, że organ, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz na podstawie art. 64c § 7 w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a., uchylił w całości postanowienie Naczelnika z 25 września 2023 r. oraz orzekł o wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela.
Sąd nie podziela też zarzutów strony skarżącej wskazującej na to, że w rozpoznawanej sprawie należało zastosować przepisy u.p.a.e. w brzmieniu ustalonym ustawą nowelizującą od 20 lutego 2021 r. Zdaniem Sądu, jak zasadnie wskazał organ, w tym zakresie w sprawie przesądzające znaczenia ma to, że w tej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w 2017 r. i do dnia wejścia w życie nowej ustawy nie zostało zakończone, to podstawowe znaczenie dla niniejszej sprawy ma art. 6 ust. 1 ustawy nowelizującej. Zgodnie z tym przepisem w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11. Skoro zatem, co nie było w istocie podważane przez stronę, postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej (20 lutego 2021 r.), a zarazem oczywiste jest, że przed tym dniem nie zostało zakończone, to w myśl art. 6 ust. 1 ustawy nowelizującej należało w sprawie stosować przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 20 lutego 2021 r., lecz uwzględniając przy tym art. 6 ust. 2-4 oraz art. 7-11 ustawy nowelizującej.
Zdaniem Sądu, prawidłowe były jednak zarzuty strony wskazujące zarówno na naruszenia przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego, które to uchybienia wynikały z tego, że organ wadliwie ustalił wysokość obciążających wierzyciela kosztów egzekucyjnych, z powodu nieuwzględnienia w sprawie wytycznych zawartych w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, co do sposobu stosowania art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.
Wskazać trzeba, że sporne w sprawie zagadnienie dotyczące sposobu oszacowania wysokości kosztów egzekucyjnych, którymi w niniejszej sprawie obciążono wierzyciela, z uwzględnieniem przepisów u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 20 lutego 2021 r. oraz wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, znalazło swoje odzwierciedlenie przede wszystkim w wyroku 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2022 r., III FSK 283/21. Odnotować trzeba, że wyrok ten został wydany w odniesieniu do stanu prawnego obowiązującego w okresie od 17 sierpnia 2016 r. do 20 lutego 2021 r., a z uwagi na rozwiązania prawne zastosowane w u.p.e.a. w zakresie wysokości kosztów egzekucyjnych przedstawiona tam argumentacja pozostaje aktualna w niniejszej sprawie, ponieważ ogólne zasady w nich wyrażone (dotyczące braku określenia maksymalnej wysokości tych opłat oraz metody ich wyliczania) pozostają uniwersalne w odniesieniu do kosztów egzekucyjnych powstałych i określanych ogólnie przed datą wejścia w życie ustawy nowelizującej.
W myśl art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5% egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4,20 zł. Stosownie do art. 64 § 3 u.p.e.a., opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w § 1 pkt 1-6, oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych.
Podnieść trzeba, że wypowiadając się co do konstytucyjności przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Trybunał nie "uchylił" go jako niezgodnego z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.; dalej: Konstytucja RP), lecz stwierdził, że w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości regulowanej opłaty jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie są niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Rozważania TK zawarte w tym orzeczeniu wskazują, że podstawą prawną egzekucyjnego stanu faktycznego indywidualnej sprawy administracyjnej w przedmiocie spornych opłat mogą być jedynie regulacje prawne adekwatne przedmiotowo i czasowo do stanu i czasu sprawy.
W kontekście powyższego wyroku TK, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane zostało stanowisko, które skład Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje, że w celu prawidłowego zastosowania art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym przed 20 lutego 2021 r., należy określić podstawę prawną egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego indywidualnej sprawy administracyjnej w przedmiocie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, którą stanowić mogą wyłącznie regulacje prawne adekwatne przedmiotowo i czasowo do stanu i czasu sprawy, z uwzględnieniem przepisów intertemporalnych, jeżeli zostały one ustawowo przewidziane, a następnie ustalić egzekucyjny stan faktyczny sprawy, na który składają się wysokość egzekwowanego świadczenia pieniężnego oraz ilość, ewentualnie różnorodność lub powtarzalność zajęć wskazanych w pkt 4 wymienionego przepisu. Konieczne jest więc, aby organy zaprezentowały rzeczywisty obraz ocenianego postępowania egzekucyjnego. Dopiero tak skonkretyzowane, jednoznaczne odtworzenie i przedstawienie egzekucyjnego stanu faktycznego umożliwi ocenę zastosowania w indywidualnej sprawie odpowiednich regulacji o opłacie za dokonane czynności egzekucyjne – w relacji do wymogów i standardów prawnych wynikających z opisanego orzeczenia TK. Ocena ta może stanowić następnie podstawę rozważenia uzasadnienia zastosowania i legalności zastosowania danego indywidualnego obliczenia wysokości wspomnianej opłaty, jeżeli egzekucyjny stan faktyczny, w którym wysokość opłaty została określona, wskazuje na jej niewspółmierność względem składników czy okoliczności wymienionego stanu faktycznego, a w rezultacie na nadmierną ingerencję obciążeniem administracyjnoprawnym, aby nie doprowadzić do sytuacji, w której opłata ta stanowiłaby niczym nieuzasadnioną sankcję pieniężną. Dotyczy to również sytuacji, gdy – tak jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie – z mocy przywołanych przez organy obu instancji przepisów, pomimo obowiązującej zasady odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, kosztami tymi – w drodze wyjątku od tej reguły – obciążono wierzyciela.
Sądy wskazują, że przyjęcie takiej konkluzji wynikało z wykorzystania ocen prawnych wspomnianego wyroku TK, w którym choć o metodach obliczania kosztów egzekucyjnych Trybunał się nie wypowiadał, to wskazał w istocie na konieczność takiej interpretacji obowiązujących regulacji w tym zakresie, która pozwalałaby na zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością opłaty a poszczególnymi czynnościami organu egzekucyjnego ją generującymi. Dlatego – zdaniem Sądu – prawnie wadliwe jest stanowisko organu, który akcentował, że wprowadzenie w art. 8 ust. 1 ustawy nowelizującej limitu maksymalnej kwoty opłaty za czynności egzekucyjne oznacza, że nie jest dopuszczalne miarkowanie tej opłaty w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności czynności egzekucyjnych w sytuacji, gdy nie przekracza kwoty maksymalnej. Nie ulega bowiem wątpliwości, jak wspomniano wyżej, że cytowany wyrok TK wskazał na potrzebę poddania analizie wysokości tak oszacowanych kosztów w kontekście obowiązku zachowania równowagi względem chociażby nakładu pracy organu egzekucyjnego.
Dlatego w przypadku, gdy egzekucyjny stan faktyczny, w którym wysokość opłaty ma zostać określona, wskazuje na jej niewspółmierność względem elementów (okoliczności) egzekucyjnego stanu faktycznego, a w rezultacie na nadmierną ingerencję obciążeniem administracyjnoprawnym w sprawie, można zastosować konkretną metodę obliczenia opłaty, pod warunkiem, że będzie ona odpowiednia i uzasadniona w relacji czynności, nakładu pracy i trudności indywidualnej sprawy egzekucyjnej. W związku z tym uzasadnienie zastosowania określonej metody obliczenia opłat, o których stanowi art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r., nie jest samodzielnie tożsame z uzasadnieniem adekwatności tej metody do danej indywidualnej sprawy egzekucyjnej (zob. przykładowo wyroki NSA z: 19 grudnia 2022 r., III FSK 283/21; 20 grudnia 2022 r., III FSK 1007/21, III FSK 1256/21, III FSK 755/21 i III FSK 875/21; 8 lutego 2023 r., III FSK 2217/21; 15 marca 2023 r., III FSK 877/22; 18 grudnia 2023 r., III FSK 4782/21 i III FSK 641/22; 27 lutego 2024 r., III FSK 746/23).
W konsekwencji powyższego, zdaniem Sądu, należało stwierdzić, że w zaskarżonym postanowieniu organ nie odniósł się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych, względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez niego, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, efektywności postępowania. Niewątpliwie bowiem, poza oceną, że przypisana do tytułu wykonawczego nr [...] opłata za zajęcie rachunku bankowego jest zasadna i racjonalna oraz stwierdzeniem, że w sprawie zajęto rachunki bankowe zobowiązanego prowadzone w dwóch bankach nie rozważono, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a tymi czynnościami organu egzekucyjnego, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Organ wyszedł bowiem z błędnego założenia, że wprowadzenie limitu maksymalnej kwoty opłat egzekucyjnych usunęło potrzebę weryfikowania wysokości opłat pod względem ich celowości czy nakładu pracy organu egzekucyjnego. Ponownie należy zaś podkreślić, że w świetle stanowiska wynikającego z powołanego wyroku TK, w niniejszej sprawie konieczne było poddanie analizie wysokości oszacowanych kosztów w kontekście obowiązku zachowania równowagi względem chociażby nakładu pracy organu egzekucyjnego, czego bezsprzecznie organy nie rozważyły. Sąd nie podziela zatem odmiennego poglądu wyrażonego w cytowanym przez organ orzeczeniu w sprawie I GSK 99/22.
W tym stanie sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu egzekucyjnego.
Rozpoznając ponownie sprawę organy, stosownie do art. 153 p.p.s.a. uwzględnią powyższą ocenę prawną Sądu. Obowiązkiem organów będzie więc prawidłowe oszacowanie ustalonych kosztów egzekucyjnych z uwzględnieniem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych w sprawie, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności oraz efektywności postępowania. Przy miarkowaniu opłaty za czynności egzekucyjne trzeba mieć zatem na uwadze nie tylko wysokość egzekwowanego świadczenia pieniężnego oraz ilość, ewentualnie różnorodność lub powtarzalność zajęć wskazanych w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., lecz również koszty wynikające z poszczególnych czynności podjętych celem efektywnego wyegzekwowania dłużnych kwot (chodzi w szczególności o koszt pracy pracownika, zużywanego prądu, wody, sprzątania, ochrony, sprzętu komputerowego, koszt certyfikatów niezbędnych do obsługi systemu OGNIVO oraz innych systemów elektronicznych, wydruku dokumentów, zużycia materiałów biurowych, wysyłki korespondencji). Ustalenie tych elementów egzekucyjnego stanu faktycznego jest konieczne dla prawidłowego wypracowania opisanej w omawianym wyroku TK wypadkowej interesów państwa, przejawiającym się w otrzymywaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne i koniecznością utrzymywania aparatu egzekucyjnego a ochroną podmiotów przed nadmiernym jego fiskalizmem, nieuzasadnionym realiami rozpoznawanej sprawy egzekucyjnej, w której obowiązkiem poniesienia kosztów postępowania egzekucyjnego został obciążony wierzyciel.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). Obejmują one wpis od skargi (100 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł).
Z tych wszystkich względów, Sąd orzekł jak w sentencji.