I SA/LU 143/18

I SA/Lu 143/18 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2018-04-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-02-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Andrzej Niezgoda
Krystyna Czajecka-Szpringer
Wiesława Achrymowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 2885/18 - Wyrok NSA z 2022-10-12
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1201
art. 8 § 1 pkt 15, art. 13 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, WSA Andrzej Niezgoda Protokolant Sekretarz sądowy Ewelina Piskorek po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi W. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego - oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. (organ egzekucyjny) z dnia [...] odmawiające W. R. (zobowiązana) udzielenia zgody na zwolnienie z egzekucji, prowadzonej w celu realizacji tytułu wykonawczego numer [...], środków pieniężnych pochodzących z dotacji przyznanej z budżetu gminy na realizację zadań w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, znajdujących się na rachunkach bankowych prowadzonych przez [...] Bank Spółdzielczy w B. (RBS).
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że na podstawie tytułu wykonawczego numer [...], wystawionego przez Burmistrza B. (wierzyciel) w dniu [...] w stosunku do zobowiązanej prowadzona jest egzekucja, mająca za przedmiot przymusowe odzyskanie dotacji oświatowej wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2014 r. wraz z odsetkami. Obowiązek zobowiązanej zwrotu dotacji oraz odsetek wynika z decyzji z dnia [...] W celu realizacji tytułu wykonawczego organ egzekucyjny zajął rachunek bankowy zobowiązanej prowadzony przez RBS, z którego odzyskał na rzecz wierzyciela część egzekwowanej należności. Jednocześnie RBS poinformował, że zobowiązana posiada jeszcze rachunki, na których znajdują się środki otrzymane z Urzędu Miasta L. i G. Z. E.-A. S..
W piśmie z dnia [...] marca 2017 r. zobowiązana zażądała od organu egzekucyjnego zwolnienia z egzekucji środków pieniężnych pochodzących z dotacji jaką otrzymała na prowadzenie Przedszkola Niepublicznego A. P. w B.. W podstawie prawnej zobowiązana powołała się na art. 13 § 1 w związku z art. 8 § 1 pkt 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (aktualnie Dz.U.2017.1201 ze zm. - u.p.e.a.). Uzasadniała, że środki z dotacji uzyskanej od gminy na potrzeby prowadzenia niepublicznego przedszkola pozostają poza egzekucją z mocy art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. Dotacje oświatowe pochodzą z budżetu gminy bądź państwa. Podlegają szczególnym zasadom przyznawania i rozliczania, przewidzianym dla finansów publicznych. Dlatego środki przyznane zobowiązanej jako dotacja oświatowa nie mogą być przeznaczone na jakiekolwiek inne cele, w tym na wykonanie decyzji zobowiązującej do zwrotu dotacji wraz z odsetkami. Ponadto gmina na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania przedszkolnego uzyskuje dotacje od państwa, o czym stanowi ustawa o systemie oświaty (obecnie Dz.U.2017.2198 ze zm.) w związku z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej w sprawie udzielania gminom dotacji celowej z budżetu państwa na dofinasowanie zadań w zakresie wychowania przedszkolnego (Dz.U.2013.956 ze zm.). Wobec tego dotacja przyznana na potrzeby prowadzenia niepublicznego przedszkola w istocie pochodzi z budżetu państwa, o czym stanowi art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a.
W ocenie organu, podobnie jak organu egzekucyjnego, zobowiązana nie wykazała, aby w jej sytuacji życiowej czy majątkowej faktycznie zaistniał obiektywnie pojmowany ważny interes mogący przemawiać za zwolnieniem z egzekucji środków znajdujących się na jej rachunkach bankowych, także wypłaconych przez gminę na rzecz prowadzenia niepublicznego przedszkola. Organ zaznaczył, że nie udało się ustalić innych składników majątkowych - poza środkami na rachunkach bankowych - pozwalających zrealizować obowiązek ujęty w tytule wykonawczym. W tych okolicznościach, zdaniem organu, nie było podstaw do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a., gdyż oznaczałoby to bezskuteczność egzekucji. Jednocześnie organ podkreślił, że subiektywne przekonanie zobowiązanej o tym, że egzekucja nie może być kontynuowana, w żadnym razie nie uzasadnia odstąpienia od przymusowej realizacji obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego.
Zobowiązana złożyła skargę na powyższe postanowienie organu. Zarzuciła naruszenie:
- art. 138 § 1 pkt 1, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (aktualnie Dz.U.2017.1257 ze zm. - K.p.a.) przez: niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy; dowolną i wybiórczą ocenę niekompletnego materiału dowodowego; pominięcie sytuacji finansowej zobowiązanej; przemilczenie przedstawianych przez nią argumentów, w szczególności odnoszących się do przesłanek wymienionych w art. 13 § 1 u.p.e.a.;
- art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. z powodu niewłaściwego zastosowania i w konsekwencji bezpodstawnego przyjęcia, że egzekucja może obejmować środki finansowe pochodzące z kolejnych dotacji oświatowych.
W następstwie zobowiązana domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia wraz z postanowieniem organu egzekucyjnego, a nadto uchylenia decyzji zobowiązującej do zwrotu dotacji i wstrzymania wykonania tytułu wykonawczego, na podstawie którego prowadzona jest egzekucja.
W uzasadnieniu skargi zobowiązana zasadniczo powtórzyła tok argumentacji jaki prezentowała w postępowaniu egzekucyjnym.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga zobowiązanej nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowane postanowienie jest zgodne z prawem.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że w analizowanej sprawie organ rozstrzygał wniosek, w którym zobowiązana domagała się zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. Regulacja ta stanowi, że organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego.
Rozpatrując żądanie zobowiązanej, wyraźnie nawiązujące do art. 13 § 1 u.p.e.a., organ w zaskarżonym postanowieniu rozstrzygał wyłącznie o kwestii istnienia przesłanek zawartych w przytoczonej wyżej regulacji. Z kolei zakres orzekania przez organ wyznaczył granice sądowej kontroli legalności w tej sprawie, które - w związku z powyższym - sprowadzają się do oceny czy organ nie dopatrzył się potrzeby stosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego.
Na gruncie art. 13 § 1 u.p.e.a. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał (por. przykładowo sprawa sygn. II FSK 3609/15), że wniosek o zwolnienie spod egzekucji może dotyczyć zarówno składnika, który już został zajęty, jak i rzeczy lub prawa, które nie stały się jeszcze przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Zgłaszając go, zobowiązany musi określić składnik, który miałby zostać objęty zwolnieniem, i wykazać, na czym polega jego interes w uzyskaniu zwolnienia oraz z jakich powodów należy uznać go za ważny. Podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". W orzecznictwie funkcjonuje przy tym pogląd, że zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. wyroki w sprawach sygn.: I SA/Bd 442/10, I SA/Łd 997/07, III SA/Kr 395/12, I SA/Gd 189/13). Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie sygn. II FSK 789/08 motywował, że: "Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a. w kontekście przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jest ona swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria" (tak też NSA w sprawach sygn.: II FSK 489/10, I SA/Gd 189/13). Jak wywodził Naczelny Sąd Administracyjny, należy mieć na uwadze, że analizowany przepis udziela organom egzekucyjnym kompetencji o charakterze uznaniowym. Korzystając z niej, organy te muszą mieć na uwadze również interes społeczny. W orzecznictwie sądów administracyjnych odnoszących się do regulacji art. 13 § 1 u.p.e.a. podkreśla się, że przepis ten ma na celu ochronę zobowiązanego, jak i wierzyciela. Dlatego też uregulowana tym przepisem instytucja nie może prowadzić do sytuacji, w której egzekucja okaże się bezskuteczna (por. orzeczenia w sprawach sygn.: I SA/Bd 442/10, II FSK 1791/12). Rozważana regulacja prawna nie może być bowiem w praktyce traktowana jako odejście od zasady celowości postępowania egzekucyjnego i obowiązku organu egzekucyjnego prowadzenia egzekucji administracyjnej w okolicznościach uchylania się zobowiązanego od dobrowolnego wykonania ciążących na nim obowiązków (por. orzeczenie w sprawie sygn. III SA/Kr 395/12). Pamiętać przy tym należy, że zawarta w art. 13 § 1 u.p.e.a. instytucja działa na zasadzie rozstrzygania spraw w oparciu o uznanie administracyjne. Mając na względzie specyficzny charakter rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym, podkreślenia wymaga, że w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje czy postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. W takiej sytuacji kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia czy rozstrzygnięcie organu zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. orzeczenia w sprawach sygn.: I SA/Ka 498/00, III SA 3416/99, I SA/Łd 344/96, I SA/Po 103/13). Zatem nawet stwierdzenie przez organ wszystkich przesłanek do zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. nie obliguje go do tego, lecz stwarza organowi tylko taką możliwość, poddaną kontroli sądowej (jak wyżej wspomniano) w ograniczonym zakresie, dotyczącym postępowania organu, nie zaś treści uznania.
Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela przytoczone wyżej zapatrywanie prawne, dotyczące prawidłowego rozumienia i stosowania przez organ egzekucyjny art. 13 § 1 u.p.e.a. Należy uznać je za utrwalone w orzecznictwie sądowym. Przenosząc je na grunt tej konkretnej sprawy przede wszystkim wymaga odnotowania, że zobowiązana nie wykazała, aby za zastosowaniem tej szczególnej regulacji miał przemawiać jej ważny interes, rozumiany obiektywnie. Przemilcza swoją sytuację materialną, a w szczególności wielkości ekonomiczne opisujące prowadzoną działalność. Ważne jest także, że zobowiązana w zasadzie poprzestała na kwestionowaniu prowadzenia wobec niej egzekucji, natomiast nie wskazała majątku, który pozwoliłby na wykonanie obowiązku ujętego w tytule wykonawczym. Zobowiązana nie może zasadnie oczekiwać od organu egzekucyjnego zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. w taki sposób, który wprost będzie prowadził do bezskuteczności egzekucji. Jak dotąd argumenty zobowiązanej sprowadzają się do tezy, że egzekucja nie może jej dotyczyć, a dotacji nie zwróci, bo musi kontynuować swoją działalność. Tej treści stanowisko zobowiązanej w żadnym razie nie uzasadnia stosowania art. 13 § 1 u.p.e.a., co konsekwentnie znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym na tle analizowanego unormowania w porównywalnych stanach faktycznych.
Trzeba również wyjaśnić zobowiązanej, że organ egzekucyjny ma ustawowy obowiązek realizować tytuł wykonawczy, bez względu na okoliczność czy zobowiązana akceptuje prowadzenie wobec niej egzekucji czy też nie. Na tym polega przymus egzekucyjny (por. art. 1 pkt 2, art. 7 § 1, § 2 u.p.e.a.).
Dla dopełnienia oceny prawnej należy stwierdzić, że w incydentalnym postępowaniu zainicjowanym wnioskiem zobowiązanej o zastosowanie art. 13 § 1 u.p.e.a. badaniu podlegają przesłanki sformułowane w tym przepisie. Nie nawiązują one do art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a., który stanowi, że nie podlegają egzekucji administracyjnej środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji oraz środki pochodzące z programów finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, wypłacone w formie zaliczki, chyba że wierzytelność egzekwowana powstała w związku z realizacją projektu, na który środki te były przeznaczone (w brzmieniu od 2 września 2017 r.).
W tym stanie prawnym zobowiązana nie może zasadnie oczekiwać zastosowania art. 13 § 1 u.p.e.a. z uwagi na treść art. 8 § 1 pkt 15 tej ustawy. Z porównania art. 8 § 1 pkt 15 z art. 13 § 1 u.p.e.a. wynika, że ten pierwszy przepis mówi o składnikach majątkowych, które nie podlegają egzekucji z woli ustawodawcy. Z kolei drugi z nich odnosi się do sytuacji, w której określony składnik majątkowy - co do zasady - podlega egzekucji i może być wykorzystany przez organ egzekucyjny w celu zrealizowania tytułu wykonawczego, chyba że z uwagi na ważny interes zobowiązanego organ egzekucyjny postanowi o jego wyłączeniu z egzekucji, a więc dojdzie do wyłączenia z woli organu egzekucyjnego. Innymi słowy, przedmiotowe zakresy wymienionych regulacji nie pokrywają się. Kiedy wchodzi w rachubę art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a., wówczas art. 13 u.p.e.a. z istoty rzeczy nie może już znaleźć zastosowania. Natomiast jeśli w wyniku wniosku zobowiązanego rozważane są przesłanki z art. 13 § 1 u.p.e.a. oznacza to, że określony składnik majątkowy - co do zasady - podlega egzekucji, a więc pozostaje poza zakresem regulacji zawartej w art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a.
Zobowiązana pomija również, że w sprawie sygn. I SA/Lu 960/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił jej skargę na postanowienie organu utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego, który nie uwzględnił jej zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tego samego tytułu wykonawczego, dotyczącego właśnie niedopuszczalności skierowania egzekucji do środków znajdujących się na rachunkach bankowych, w tym pochodzących z dotacji oświatowych, w świetle treści art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. Wyjaśnił zobowiązanej, że w okolicznościach rozpatrywanej egzekucji nie może skutecznie powoływać się na art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. Wyrok jest prawomocny od 13 kwietnia 2018 r.
Powyższe rozważania mają za zadanie wyjaśnić zobowiązanej, że jej argumenty nawiązujące do art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. wykraczają poza granice tej sprawy, wyznaczone przez kontrolowane postanowienie, które nie uwzględniło wniosku o zastosowanie uznaniowej instytucji przewidzianej w art. 13 § 1 u.p.e.a.
Jak to zostało wyjaśnione wyżej, jego uwzględnienie wymagało od zobowiązanej przede wszystkim wykazania, że ma ona w tym obiektywnie ważny interes. Zobowiązana tego nie uczyniła. Natomiast okoliczność, że nie akceptuje ona obowiązku zwrotu dotacji w żadnym razie nie uzasadnia stosowania art. 13 § 1 u.p.e.a., zwłaszcza jeśli mogłoby to prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Zobowiązana nie może postrzegać tej szczególnej instytucji jako instrumentu pozwalającego na uchylenie się od egzekwowanego obowiązku. Jej argument, że nie zwróci dotacji, bo chce kontynuować prowadzoną działalność, dowodzi braku respektu dla interesu wierzyciela i - z szerszej perspektywy - interesu publicznego.
Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl i w elektronicznym zbiorze LEX.
Z powodów omówionych wyżej niezasadna skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369 ze zm.).