I SA/Lu 14/23

I SA/Lu 14/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-02-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Andrzej Niezgoda
Halina Chitrosz-Roicka /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Kazubińska-Kręcisz
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 31zq ust. 7, art. 31zo ust. 1
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca) Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz WSA Andrzej Niezgoda Protokolant Starszy asystent sędziego Krzysztof Kożuch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2023 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 grudnia 2020 r. nr 010000/71/351700/2020/RDZ-ODW w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 listopada 2020 r., nr 010000/71/319164/2020/RDZ-W
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 18 grudnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku (dalej: "ZUS") na podstawie art. 31zq ustawy
z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 – dalej: "ustawa
o COVID") utrzymał w mocy decyzję z 20 listopada 2020 r., znak: 010000/71/319164/2020/RDZ-W, odmawiającą M. T. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. w wysokości 100% łącznej kwoty należności z tytułu składek wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych za ten okres.
W jej uzasadnieniu ZUS powołał się na przepis art. 31zo ust. 1a ustawy
o COVID, zgodnie z którym płatnikowi składek przysługuje prawo do zwolnienia
z opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., w wysokości 50% łącznej kwoty należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za dany miesiąc, jeżeli był zgłoszony za ten okres jako płatnik składek:
1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,
2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,
3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.
- zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych. Wskazał też na treść art. 47 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), stosownie do którego płatnik składek będący osobą fizyczną opłacającą składki wyłącznie za siebie przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc nie później niż do 15 dnia następnego miesiąca. Organ dodał, że zgodnie z art. 36 ust. 11 u.s.u.s. każda osoba, w stosunku do której wygasł tytuł do ubezpieczeń społecznych, podlega wyrejestrowaniu z tych ubezpieczeń; zgłoszenie wyrejestrowania płatnik składek jest zobowiązany złożyć w terminie 7 dni od daty zaistnienia tego faktu.
W świetle tych regulacji, ZUS wskazał, że skarżący w dniu 10 kwietnia 2020 r. złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres marzec-maj 2020 r. Został on poinformowany o zwolnieniu z opłacania należności w wysokości 50% łącznej kwoty składek pismami:
• z dnia 9 czerwca 2020 r. o zwolnieniu ze składek w dniu 30 maja 2020 r. za miesiąc marzec 2020 r. w wysokości 4.994,86 zł;
• z dnia 9 czerwca 2020 r. o zwolnieniu ze składek w dniu 30 maja 2020 r. za miesiąc kwiecień 2020 r. w wysokości 4.851,45 zł;
• z dnia 23 czerwca 2020 r. o zwolnieniu ze składek w dniu 20 czerwca 2020 r. za miesiąc maj 2020 r. w wysokości 2.876,71 zł.
W dniu 9 października 2020 r. wpłynęła reklamacja skarżącego, w której wniósł o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za powyższe miesiące
w wysokości 100% należności.
Decyzją z dnia 20 listopada 2020 r. ZUS odmówił prawa do zwolnienia
z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.
w wysokości 100% łącznej kwoty należności, wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych za ten okres.
We wniosku z dnia 24 listopada 2020 r. skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniósł, że pandemia COVID wpłynęła bardzo mocno na jego sytuację finansową. Wyjaśnił, że złożony wniosek dotyczył 100% zwolnienia ze składek, jednak jak się okazało nie została wyrejestrowana jedna osoba i na dzień 29 lutego 2020 r. stan zatrudnienia wynosił 10 osób. Wyrejestrowania pracownika dokonał dopiero wtedy, gdy dowiedział się, że nie otrzymał 100% zwolnienia. Ponadto podał, że osoba ta świadczyła pracę na podstawie umowy zlecenia
w okresie od 9 stycznia do 15 lutego 2020 r. i nie wie, dlaczego nie została ona wyrejestrowana przez biuro rachunkowe. Po zauważeniu błędu, biuro wyrejestrowało tego pracownika z datą 1 kwietnia 2020 r. i dopiero wówczas została złożona korekta z właściwymi danymi. Skarżący dodatkowo poinformował, że od ponad 20 lat opłaca składki oraz składa wymagane dokumenty, a zaistniała przeszkoda do zwolnienia
z ich opłaty wynikała z błędu w dokumentach, a nie ze stanu faktycznego, co oznacza, że spełnił wymogi dotyczące 100% zwolnienia.
W wyniku ponownej analizy konta rozliczeniowego skarżącego ZUS ustalił, że według stanu na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosił on 10 osób do ubezpieczenia. Jedna ze zgłoszonych osób została wyrejestrowana z ubezpieczeń od 1 kwietnia 2020 r.,
a dokument ZUS ZWUA wpłynął do ZUS w dniu 29 kwietnia 2020 r. Korekta tego dokumentu, tj. wyrejestrowanie pracownika od dnia 15 lutego 2020 r., wpłynęła do ZUS w dniu 8 lipca 2020 r.
W tym stanie rzeczy, ZUS uznał, że skarżący nie spełnił przesłanek do zwolnienia w 100% z opłaty składek za okres marzec-maj 2020 r., gdyż weryfikacja danych została dokonana na podstawie złożonych dokumentów, zaś powołane wyżej przepisy nie przewidują żadnych szczególnych okoliczności, które umożliwiałyby ponowną weryfikację liczby ubezpieczonych oraz ustalenie ich liczby na inny dzień niż 29 lutego 2020 r.
W konsekwencji takiego stanowiska, ZUS decyzją z dnia 18 grudnia 2020 r. utrzymał w mocy decyzję z 20 listopada 2020 r., odmawiającą skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020 r. w wysokości 100% łącznej kwoty należności z tytułu składek wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych za ten okres.
W skardze do Sądu skarżący – nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem – wyjaśnił, że J. P. wykonywała pracę w ramach umowy zlecenia od
9 stycznia do 15 lutego 2020 r., w którym to dniu powinna zostać wyrejestrowana. Niestety nie wie dlaczego nie uczyniło tego obsługujące go biuro rachunkowe. Zostało to dokonane w dniu 29 kwietnia 2020 r. Dopiero po otrzymaniu decyzji o 50% umorzeniu składek ZUS, zainteresował się, dlaczego nie otrzymał 100% zwolnienia. W dniu 8 lipca 2020 r. zostało to wszystko uporządkowane zgodnie z posiadaną dokumentacją
i z faktycznym stanem rzeczy, czyli świadczenia pracy przez J. P. tylko do 15 lutego 2020 r. (załącznik Nr 1 do skargi).
Skarżący argumentował dalej, że druga osoba – S. G. – wykonywała pracę na umowę zlecenia do dnia 31 stycznia 2020 r. Była ona zatrudniona u innego pracodawcy i w jego firmie podlegała tylko obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. W dniu 2 stycznia 2020 r. została zawarta umowa zlecenia do 31 marca 2020 r., która została aneksowana w dniu 7 stycznia 2020 r. Aneks dotyczył zamiany okresu trwania umowy, został on zmieniony z 31 marca 2020 r. na 31 stycznia 2020 r. Od 1 lutego 2020 r. powinna ona zostać wyrejestrowana, ale niestety nie dokonało tego obsługujące biuro rachunkowe, które nie uwzględniło aneksu do umowy. Wskazana osoba została wyrejestrowana dopiero w dniu 29 kwietnia 2020 r. W tym przypadku analogicznie jak w poprzednim, dopiero po otrzymaniu decyzji o 50% umorzeniu składek ZUS skarżący zainteresował się tą sprawą (załącznik Nr 2 do skargi).
Skarżący wyjaśnił nadto, iż "parę dni temu otrzymał 2 pisma z ZUS dotyczące":
1) J. P. – w sprawie skorygowania wyrejestrowania jej z dnia 15 lutego 2020 r. na 16 lutego 2020 r., gdyż miała umowę do 15 lutego 2020 r. i dopiero następnego dnia należało ją wyrejestrować z ubezpieczeń. Korektę tę złożył. W jego ocenie, pismem tym ZUS potwierdził, że wskazana osoba pracowała i była ubezpieczona tylko do 15 lutego 2020 r. (Załącznik Nr 3 do skargi).
2) S. G. – do wiadomości, gdyż wysłane zostało ono do NFZ celem wyjaśnień tylko składki zdrowotnej. Ta osoba zatrudniona była w pełnym wymiarze czasu pracy u innego pracodawcy i nie spełniała warunków do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Zgłoszona była wyłącznie do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, które ustało z dniem 1 lutego 2020 r. (Załącznik Nr 4 do skargi).
Skarżący końcowo stwierdził, że jakkolwiek dokumenty korygujące zostały złożone po terminie, to odzwierciedlały one rzeczywisty stan zatrudnionych/ubezpieczonych w okresie styczeń-maj 2020 r. Wszystkie "sporne", złożone po terminie deklaracje zostały uwzględnione w systemie, co świadczy o tym, że ZUS przyznał skarżącemu rację i stwierdził, iż w przyszłości jako okresy składkowe będą się liczyły dla tych osób zgodnie z umowami, stanem faktycznym
i deklaracjami złożonymi po terminie, czyli dla J. P. do 15 lutego 2020 r., a dla S. G. do 31 stycznia 2020 r.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podniósł, że skarżący – jako profesjonalny przedsiębiorca – odpowiada w pełni za swoje działania związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a co za tym idzie ponosi ryzyko i konsekwencje ustawowe z tym związane, w tym łączące się z dopełnieniem wszystkich formalności w zakresie obowiązku aktualizowania zgłaszanych danych.
Postanowieniem z dnia 8 lipca 2021 r. (V SA/Wa 1901/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie (k. 16-18 akt sądowych). Postanowienie to stało się prawomocne od 26 października 2021 r. (k.25 akt sądowych).
W złożonym po upływie terminu do wniesienia zażalenia piśmie z dnia 21 grudnia 2021 r. (k. 36 akt sądowych) skarżący podniósł, że WSA w Lublinie nie jest właściwy miejscowo do rozpoznania niniejszej skargi z uwagi na adres zamieszkania skarżącego w [...], w województwie podlaskim, co oznacza, że właściwym do rozpoznania skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku.
W wykonaniu zarządzenia z dnia 10 lutego 2022 r. (k.37-38 akt sądowych) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, celem rozważenia sprostowania oczywistej omyłki w postanowieniu z dnia 8 lipca 2021 r.
Zarządzeniem Przewodniczącego V Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2022 r. (k. 48 akt sądowych) akta sprawy zwrócono Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie ze wskazaniem na przepis art. 59 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a.").
Pismem z dnia 11 stycznia 2022 r. (k. 55 akt sądowych) skarżący ponownie zwrócił się z wnioskiem o przekazanie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.
Przy piśmie z dnia 11 marca 2023 r. skarżący przesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 17 marca 2021 r., Nr WOU.5130.17.2021, odnoszącą się do okresów ubezpieczenia zdrowotnego S. G. z tytułu wykonywania umów zlecenie na rzecz firmy T. .
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 59 § 1 p.p.s.a., jeżeli do rozpoznania sprawy właściwy jest inny sąd administracyjny, sąd, który stwierdzi swą niewłaściwość, przekaże sprawę właściwemu sądowi administracyjnemu. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Stosownie zaś do § 2 sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem
o przekazaniu sprawy. Nie dotyczy to przekazania sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.
Jak to już wyżej wskazano, postanowieniem z dnia 8 lipca 2021 r. (V SA/Wa 1901/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie (k. 16-18 akt sądowych), mimo że miejsce zamieszkania skarżącego znajduje się na terenie województwa podlaskiego, a więc w obszarze właściwości miejscowej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Białymstoku. Postanowienie to nie zostało przez strony postępowania zaskarżone
i stało się prawomocne od 26 października 2021 r. (k. 25 akt sądowych).
Wobec powyższego, w myśl treści przepisu art. 59 § 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zobligowany był rozpoznać sprawę. Sąd, któremu przekazano sprawę jest bowiem związany postanowieniem o przekazaniu, gdyż istnieje domniemanie, że sąd przekazujący prawidłowo ustalił sąd właściwy,
a zmienić ten stan może jedynie zaskarżenie postanowienia o przekazaniu w toku instancji, czego w niniejszej sprawie zabrakło (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 13 stycznia 2022 r., I SA/Ol 747/21; wyrok NSA z 15 listopada 2022 r., I GSK 949/22, CBOSA).
Na wstępie rozważań, dotyczących istoty sprawy zważyć w pierwszej kolejności należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo
ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Nadto, z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Aktem poddanym kontroli sądowej jest decyzja ZUS, którą odmówiono skarżącemu zmiany kwot zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Jak wynika z uzasadnienia tego orzeczenia, ZUS przyjął, że kwota do zwolnienia jest ustalana jednorazowo i nie może być korygowana po wpływie korekt deklaracji rozliczeniowych. Innymi słowy, w sytuacji złożenia korekt po załatwieniu wniosku o zwolnienie z uwzględnieniem deklaracji złożonych do 30 czerwca 2020 r. skarżącemu nie może przysługiwać prawo do zwolnienia według nich, tylko według deklaracji pierwotnej.
Zgodnie z treścią art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:
1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,
2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,
3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia
2020 r.
- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.
Z kolei przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy o COVID stanowił, że za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zatem warunkiem zwolnienia
z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, było przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony był z obowiązku ich składania.
Skarżący wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres marzec-maj 2020 r. złożył w dniu 10 kwietnia 2020 r. O zwolnieniu
z opłacania należności w wysokości 50% łącznej kwoty składek został poinformowany pismami z dnia 9 i 23 czerwca 2020 r.
ZUS podał, że podstawą do przyznania zwolnienia w trybie wskazanych przepisów była okoliczność, iż na dzień 29 lutego 2020 r. skarżący zgłaszał do ubezpieczeń społecznych 10 osób, przy czym, jedna ze zgłoszonych osób została wyrejestrowana z ubezpieczeń od 1 kwietnia 2020 r. Dokument ZUS ZWUA wpłynął do ZUS w dniu 29 kwietnia 2020 r. Korekta tego dokumentu, tj. wyrejestrowanie pracownika od dnia 15 lutego 2020 r. wpłynęła do ZUS w dniu 8 lipca 2020 r. W tej sytuacji, zdaniem ZUS, nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia w 100%
z opłaty składek za okres marzec-maj 2020 r., gdyż weryfikacja danych jest dokonywana na podstawie złożonych na dzień 29 lutego 2020 r. dokumentów. Jednocześnie ZUS stwierdził, że nie ma podstaw do zwolnienia skarżącego
z obowiązku opłacania należności składkowych za okres od marca do maja 2020 r.
w wartościach wynikających z korekty deklaracji, gdyż korekta deklaracji za ten okres rozliczeniowy została złożona już po rozpatrzeniu wniosku o zwolnienie według pierwotnej deklaracji.
Podkreślić należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją,
z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy k.p.a. stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).
Podjęte przez organ administracji rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące jego podstawę powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności
i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska.
Zdaniem Sądu, rzeczą ZUS było wykazanie, że po myśli przepisów wskazanych w sentencji jako podstawa materialnoprawna działania (art. 31zq ust. 7 ustawy o COVID) nie mogła zostać podjęta decyzja o zwolnieniu z opłacania składek, z uwagi na zmianę wartości składek wskutek korekty deklaracji rozliczeniowych.
ZUS po przywołaniu treści art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 nie wskazał, dlaczego przepis ten uzasadnia podjętą decyzję, przez co nie dokonał subsumcji zastosowanego przepisu do zaistniałego w sprawie stanu faktycznego. Z treści powołanego w sentencji decyzji przepisu żadną miarą nie wynika stanowisko, aby kwota składek do zwolnienia była ustalana jednorazowo i nie mogła być korygowana do innej wysokości. W konsekwencji ze wskazanego unormowania nie wynika też,
z jakich przyczyn prawnych ZUS nie mógł orzekać o zwolnieniu w wysokości składek wynikających z korekty deklaracji rozliczeniowych.
Zdaniem Sądu nie sprzeciwia się temu treść art. 31zq ust. 4 ustawy o COVID, zgodnie z którym zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku
o zwolnienie z opłacania składek. Jeżeli zatem kwota składek w pierwotnej deklaracji była niższa niż należna, to późniejsza korekta deklaracji, nie podważona przez organ, także może być objęta zwolnieniem. Prawodawca nie wyłączył możliwości składania korekt błędnych deklaracji ani też nie ograniczył w żadnym przepisie ustawy o COVID terminu złożenia skutecznej korekty deklaracji rozliczeniowej.
Z przytoczonego przepisu wynika zatem, że późniejsza korekta tej deklaracji nie może skutkować odmową zwolnienia z należności składkowych. Przeciwny rezultat wykładni tego przepisu prowadziłby bowiem do niczym nieuzasadnionego
i nadmiernego formalizmu postępowania administracyjnego. Pogląd ten należy uznać za ugruntowany w orzecznictwie (por. wyroki WSA we Wrocławiu z 25 maja 2022 r., III SA/Wr 948/21, z 17 maja 2022 r., III SA/Wr 554/21, z 12 kwietnia 2022 r., III SA/Wr 71/21; WSA w Krakowie z 28 kwietnia 2022 r., I SA/Kr 336/22, 29 marca 2022 r.,
I SA/Kr 1466/22, z 8 lutego 2022 r., I SA/Kr 1384/21 i I SA/Kr 1688/21, z 16 grudnia 2021 r., I SA/Kr 1327/21, z 15 października 2021 r., I SA/Kr 1079/21, z 14 października 2021 r., I SA/Kr 874/21; WSA w Gdańsku: z 15 lutego 2022 r., I SA/Gd 1304/21, z 28 września 2021 r., I SA/Gd 931/21, z 14 września 2021 r., I SA/Gd 690/21; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 listopada 2021 r., II SA/Go 956/21; WSA w Gliwicach z 26 lipca 2021 r., III SA/Gl 251/21, CBOSA).
Warto w tym miejscu zwrócić też uwagę na zapatrywania, wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2010 r., II UZP 11/09 oraz pogląd, przedstawiony przez B. Gudowską (Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, Komentarz, Legalis 2021), z których wynika, iż korekta modyfikuje dane z mocą wsteczną, czyli od daty pierwotnego złożenia korygowanego dokumentu ubezpieczeniowego. Pogląd taki wyraził też Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku
z dnia 5 września 2013 r., III AUa 607/13 (LEX nr 1362780).
Z kolei w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku
z dnia 11 sierpnia 2021 r. (I SA/Bk 315/21, CBOSA) Sąd nie rozważał skutku ex tunc korekty deklaracji, jednak trafnie wskazał, że pozbawienie wsparcia wynikającego
z ustawy o COVID jedynie z uwagi na fakt, że przedsiębiorca nie wyrejestrował
z ubezpieczeń ZUS ZWUA osób, które w rzeczywistości nie były już zatrudnione
w jego firmie, kłóci się z konstytucyjnymi wartościami demokratycznego państwa prawnego, równości i niedyskryminacji. Poprzestanie na językowej wykładni omawianego przepisu może doprowadzić do sytuacji, że pomocy nie otrzymają – wbrew przepisom ustawy – przedsiębiorcy, którzy w rzeczywistości zatrudniają mniej niż 10 osób, a powodem odmowy będzie wyłącznie błąd czy omyłka, których nie da się skorygować.
Zdaniem Sądu, kluczowe w takich sytuacjach jest ustalenie, za ile osób płatnik ma obowiązek odprowadzić składki na chociaż jedno z wymienionych ubezpieczeń społecznych, nie powinno się zaś do tego limitu wliczać osób, które w rzeczywistości zakończyły już pracę w jego przedsiębiorstwie i figurują w dokumentacji jedynie
w wyniku omyłki. Twierdzenia strony w tym zakresie nie zostały przy tym zakwestionowane przez ZUS.
Uwzględniając powyższe Sąd stwierdza, że organ nie sprostał standardom
oraz wymaganiom wynikającym z art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1, art. 79a § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. i nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza tych, które dotyczą liczby faktycznie zatrudnionych przez skarżącego osób na dzień 29 lutego 2020 r.
ZUS nie miał żadnych podstaw do przyjęcia, że wykluczony ze zwolnienia jest przedsiębiorca, który nie wyrejestrował z ubezpieczeń osób, w rzeczywistości już
u niego nie zatrudnionych, zwłaszcza gdy inni przedsiębiorcy, zatrudniający taką samą liczbę pracowników, wnioskowaną pomoc uzyskują. Rzeczą organu było bowiem ustalenie, czy oferowane przez stronę twierdzenia pozwalają na wyjaśnienie, że dane, uwidocznione w rejestrach i deklaracjach, były (lub nie były) zgodne
z rzeczywistym stanem faktycznym.
Wsparcie w ramach Tarczy Antykryzysowej było reakcją na skutki epidemii COVID-19 ukierunkowano je na udzielenie wsparcia dla podmiotów, które poniosły realne straty na skutek obostrzeń związanych z pandemią. Zastosowany przez organ – jako jedyny sposób spełnienia wymogu do otrzymania wsparcia – wpis w deklaracji nie znajduje uzasadnienia ani jako uproszczenie procedur, ani jako pełniący funkcję zabezpieczenia przed dostępem do skorzystania z ulgi podmiotów nieuprawnionych. Pomoc, w sytuacji pandemii COVID-19, nie powinna pomijać podmiotów, które
w wyniku drobnego błędu w rzeczywistości spełniają warunki niezbędne do jej uzyskania. Takie ograniczenie nie spełniłoby konstytucyjnego wymogu proporcjonalności odnośnie do celu, jaki zamierzano osiągnąć omawianą regulacja ulgową. Tak formalistyczne podejście mogłoby prowadzić do nieudzielenia pomocy tym, którzy jej potrzebują i do których została ona skierowana.
Sąd pragnie jednocześnie podkreślić, że nie neguje istnienia po stronie skarżącego – jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą – obowiązku bieżącego, w terminach określonych w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, zgłaszania wszelkich zmian danych w zakresie realizacji obowiązków prawnych nałożonych na podmioty, w tym danych przekazywanych organom statystyki publicznej, aby mogły one rzetelnie wykonywać nałożone na nie obowiązki (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 kwietnia 2021 r., I SA/Rz 214/21; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 18 lutego 2021 r., I SA/Sz 955/20). Jednak istnienie tego obowiązku nie oznacza, że podmioty, które go nie dopełniły, mają ponosić "konsekwencje związane z prowadzeniem działalności" w postaci nieuzyskania wsparcia w obliczu pandemii. Zdaniem Sądu, konsekwencje tego rodzaju nie były objęte zamiarem ustawodawcy.
Reasumując należy wskazać, że w sytuacji pandemii COVID-19 pomoc nie powinna pomijać podmiotów, które pomimo drobnego błędu w rzeczywistości spełniają niezbędne warunki do jej uzyskania. Takie ograniczenie nie spełniłoby konstytucyjnego wymogu proporcjonalności odnośnie do celu, jaki zamierzano osiągnąć omawianą regulacja ulgową. Tak formalistyczne podejście mogłoby prowadzić do nieudzielenia pomocy tym, którzy jej potrzebują i do których została ona skierowana.
Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał skargę za zasadną, albowiem organ zaniechał podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, co przejawiało się przede wszystkim w zaniechaniu ustalenia rzeczywistej liczby zatrudnianych przez niego pracowników na dzień 29 lutego 2020 r.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni zawarte w niniejszym uzasadnieniu rozważania, wyczerpująco zbierze i rozpatrzy cały materiał dowodowy, aby w rezultacie powtórnie ocenić spełnienie przez skarżącego przesłanek przedmiotowego zwolnienia. Winien też poddać swojej ocenie dokumenty załączone do skargi i pisma skarżącego z 11 marca 2023 r.
Biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną, jak
i poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 20 listopada 2020 r.