I SA/LU 126/25

I SA/Lu 126/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-06-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-03-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Andrzej Niezgoda /przewodniczący sprawozdawca/
Grzegorz Wałejko
Jakub Polanowski
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1800
art. 21 ust. 3, art. 28 ust. 1 , ust. 3, 3b, art. 4a pkt 29
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda (sprawozdawca) Sędziowie Asesor sądowy Jakub Polanowski Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Protokolant Specjalista Ewelina Jankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi K. z siedzibą w A. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 23 grudnia 2024 r. nr 0601-IOD-3.4100.51.2024.15 w przedmiocie odmowy zwrotu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 23 grudnia 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, dalej: "Dyrektor Izby Administracji Skarbowej", "organ odwoławczy", po rozpatrzeniu odwołania K. .. z siedzibą w A. w Królestwie Niderlandów, dalej: "spółka", "podatnik", "strona", "skarżąca", od decyzji Naczelnika Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie, dalej: "Naczelnik Urzędu Skarbowego", "organ pierwszej instancji", z dnia 25 kwietnia 2024 r. odmawiającej zwrotu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych, pobranego w wysokości 218.991 zł przez P. sp. z o.o., jako płatnika, od odsetek wypłaconych 18 listopada 2022 r. na podstawie umowy pożyczki z dnia 28 stycznia 2011 r., wraz z poprawką z 28 listopada 2012 r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy, pismem z dnia 29 sierpnia 2023 r. spółka wniosła o zwrot zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych pobranego przez płatnika. Organ pierwszej instancji, wskazaną wyżej decyzją odmówił zwrotu podatku ze względu na niespełnienie warunków zastosowania zwolnienia podatkowego wynikającego z przepisu art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1800 ze zm.), dalej: "u.p.d.o.p.", a także preferencji podatkowej wynikającej z art. 11 ust. 2 konwencji z dnia 13 lutego 2002 r. między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Niderlandóww sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu (Dz.U. z 2003 r. Nr 216, poz. 2120 ze zm.), dalej: "u.p.o."
Odwołując się od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego spółka zarzuciła, po pierwsze, naruszenie przepisów prawa materialnego:
- art. 28 ust. 1 w zw. z. z art. 21 ust. 3 i 3b – 9 u.p.d.o.p. poprzez niezastosowanie polegające na tym, że mimo spełnienia przesłanek do zastosowania zwolnienia przewidzianych w tych przepisach, organ odmówił zwrotu pobranego przez płatnika podatku u źródła;
- art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na tym, że organ uznał, iż podatnik nie spełnia definicji rzeczywistego właściciela określonej w tym przepisie mimo, że substrat majątkowo-osobowy posiadany przez spółkę jest adekwatny do prowadzonej działalności gospodarczej, podatnik nie jest pośrednikiem i sam decyduje o posiadanej należności, a w konsekwencji powinien być uznany za rzeczywistego właściciela należności.
Po drugie, spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania:
- art. 121 § 1 i 2 w zw. z art. 122 w zw. z. z art. 180 1 w zw. z art. 187 1 w zw. z art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2023 r. poz. 2383 ze zm.), dalej: "o.p.", poprzez dowolne i wybiórcze rozpatrzenie materiału dowodowego pod z góry ustalona tezę i nie odniesienie się do argumentów i dowodów wskazywanych przez podatnika, z których wynika, że prowadzi on rzeczywistą działalność gospodarczą w kraju rezydencji, jest rzeczywistym właścicielem w stosunku do otrzymanych odsetek i przysługuje mu prawo do zwolnienia z podatku u źródła od otrzymanych odsetek i w konsekwencji zwrot pobranego podatku.
Zdaniem odwołującej się spółki organ bez oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym i w sposób błędny ustalił, że struktura majątkowo-osobowa podatnika jest sztuczna, nieadekwatna i znikoma w odniesieniu do charakterystyki i skali działalności. Spółka uważa zaś, że przedstawiła adekwatne dokumenty i wyjaśnienia, z których wynika, że jej substrat majątkowo-osobowy jest adekwatny do rodzaju i skali jej działalności, organ zaś nie wskazał jaki substrat majątkowo-osobowy byłby wystarczający. Uważa ona także, iż nie znajduje odzwierciedlania w zgromadzonym materiale dowodowym konkluzja organu, że podatnik nie otrzymuje odsetek dla własnych korzyści oraz nie decyduje samodzielnie o przeznaczeniu otrzymywanych odsetek ze względu na to, że przekazuje otrzymane odsetki na rzecz Z. F. w związku z czym jest pośrednikiem, a ze względu na to, że działa w formie venture capital utracił władztwo ekonomiczne nad należnościami odsetkowymi.
Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektor Izby Administracji Skarbowej na wstępie zaznaczył, że wbrew twierdzeniom strony, organ pierwszej instancji nie potwierdził spełnienia wszystkich przesłanek zwolnienia podatkowego. Organ ten wielokrotnie bowiem wskazywał na brak spełnienia przesłanki z art. 21 ust. 3 pkt 4 u.p.d.o.p., jak również stwierdził, że sposób działania struktury, w której funkcjonuje podatnik i płatnik jest sztuczny i służy uniknięciu opodatkowania.
Następnie organ odwoławczy podał, że podatnik na podstawie umowy z dnia 28 stycznia 2011 r., aneksowanej 28 listopada 2012 r., udzielił wskazanej wyżej polskiej spółce pożyczki w kwocie 15.000.000 zł. Kwota należnych do wypłaty odsetek wyniosła 3.094.955,50 zł. Spółka będąca płatnikiem wypłaciła podatnikowi w dniu 18 listopada 2022 r. kwotę 2.875.964,50 zł z tytułu należnych odsetek. W tym samym dniu pobrała i wpłaciła podatek w kwocie 218.991,10 zł z tytułu podatku u źródła wg stawki 20% od kwoty odsetek powyżej 2.000.000 zł. Podatnik otrzymał zatem od płatnika odsetki pomniejszone o kwotę podatku, mógł więc wystąpić z wnioskiem o zwrot podatku w trybie art.28b u.p.d.o.p.
Dalej Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że jak wynika z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, wypłacającym odsetki jest polska spółka. Spełniony jest zatem warunek zwolnienia podatkowego przewidziany w art. 21 ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.p. Z kolei podatnik, co wynika z przedłożonego certyfikatu rezydencji i jego oświadczenia, jest rezydentem Królestwa Niderlandów podlegającym nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu. Z oświadczenia podatnika wynika również, ze nie korzysta on ze zwolnienia od całości swoich dochodów, bez względu na źródła ich osiągania. Z tego względu organ odwoławczy uznał, że spełniony jest warunek zwolnienia podatkowego przewidziany w art. 21 ust. 3 pkt 2 u.p.d.o.p. Zgodnie zaś ze zgromadzoną dokumentacją, podatnik od co najmniej 2 lat, bowiem od 2010 r., posiadał 100% udziałów w kapitale zakładowym płatnika, a posiadanie udziałów wynika z tytułu własności. Spełniony jest więc warunek zwolnienia przewidziany w art. 21 ust. 3 pkt 3 oraz ust. 3a i 3b u.p.d.o.p.
Analizując spełnienie kolejnej przesłanki zastosowania zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p., organ odwoławczy przytoczył treść art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p., definiującego pojęcie rzeczywistego właściciela i zaznaczył, że wykładnia wskazanego przepisu powinna być dokonywana z uwzględnieniem dyrektywy Rady 2003/49/WE oraz posiłkując się Komentarzem do Konwencji Modelowej OECD w sprawie podatku od dochodu i majątku i orzecznictwem TSUE. Art. 4 powołanej dyrektywy stanowi, że spółkę Państwa Członkowskiego uznaje się za właściciela odsetek tylko wtedy, gdy otrzymuje ona te płatności dla własnej korzyści i nie jako pośrednik, taki jak przedstawiciel, powiernik lub upoważniony sygnatariusz, na rzecz innych osób. Z Komentarza wynika zaś m.in., że byłoby sprzeczne z przedmiotem i celem konwencji, gdyby państwo źródła przyznało obniżkę lub zwolnienie z opodatkowania osobie, która nie działa w charakterze przedstawiciela lub powiernika, ale jako osoba podstawiona za inną osobę, która faktycznie otrzymuje dany dochód. Organ odwoławczy zaznaczył, że art. 11 Komentarza nawiązuje do osoby uprawnionej do odsetek w odróżnieniu do osoby właściciela wierzytelności, z tytułu której odsetki są wypłacane. Natomiast z wyroków TSUE w sprawie C-115/16, C-118/16, C-119/16 i C-299/16 wynika, że pojęcie właściciela odsetek w rozumieniu powołanej wyżej dyrektywy należy interpretować jako określające podmiot, który rzeczywiście korzysta z odsetek mu zapłaconych. TSUE wskazał także, iż z rozwoju modelowej konwencji podatkowej i komentarzy do nich wynika, że pojęcie właściciela wyklucza spółki pośredniczące i powinno być rozumiane nie w wąskim i technicznym znaczeniu, lecz w sposób pozwalający uniknąć podwójnego opodatkowania i zapobiec oszustwom oraz uchylaniu się od opodatkowania. Wg TSUE rzeczywisty właściciel odsetek to podmiot, który korzysta pod względem ekonomicznym z otrzymanych odsetek, a zatem dysponuje uprawnieniem do swobodnego decydowania o ich przeznaczeniu.
Następnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podał, że podatnik został założony w 2008 r., a jego jedynym udziałowcem jest S. B. Z. F., dalej: "wspólnik", "powiernik". W sprawozdaniach finansowych spółki będącej podatnikiem spółka będąca płatnikiem określana jest jako własność wspólnika, który z kolei działa jako powiernik Z. F., zamkniętego, transparentnego podatkowo holenderskiego funduszu i jest prawnym właścicielem, bezpośrednio i pośrednio, wszystkich aktywów Z. F. w imieniu uczestników. Fundusz inwestuje w ziemię rolną w Polsce i Rumunii. Ponieważ nie może on jednak bezpośrednio inwestować w ziemię rolną, gdyż może inwestować jedynie w papiery wartościowe, więc w tym celu powołany został podatnik, który otrzymuje zebrany kapitał, w celu realizacji konkretnych projektów inwestycyjnych.
Analizując strukturę pasywów i aktywów podatnika na podstawie sprawozdania finansowego za 2022 r. organ odwoławczy doszedł do wniosku, że spółka jest finansowana przede wszystkim z kapitału zapasowego ze sprzedaży udziałów powyżej wartości nominalnej (agio) oraz pożyczek długoterminowych uzyskanych od funduszu działającego przez powiernika. Podatnik w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji potwierdza to ustalenie podając, że inwestorzy zapewniają mu finansowanie i rozliczają z inwestycji. Zwraca uwagę niski poziom kapitału zakładowego spółki wynoszącego 18.000 euro w stosunku do wysokiego poziomu agio stanowiącego 125.154.126 euro oraz poziom odsetek od pożyczek dla spółek grupy wynoszący w 2022 r. 18.343.318 euro i 15.446.022 euro w 2021 r., podobny do poziomu zobowiązań z tytułu pożyczek od spółek z grupy wynoszącego 16.732.554 euro i 14.382.110 euro w 2021 r. Zobowiązania podatnika w stosunku do funduszu wynosiły zaś 26.447.624 euro w 2022 r. i 25.435.669 euro. Zdaniem organu odwoławczego świadczy to o holdingowym charakterze spółki oraz o tym, że jest ona jedynie pośrednikiem w przepływie należności w łańcuchu własności. Dodatkowo teza ta znajduje potwierdzenie w danych obejmujących lata 2019-2022. W okresie tym przychód spółki z tytułu odsetek łącznie wyniósł 41.139.959 euro a koszt odsetek do innych spółek z grupy i wobec funduszu – 39.820.725 euro, samego zaś funduszu – 39.775.858 euro. Zatem spółka przetransferowała do funduszu niemal 97% uzyskanych odsetek, co oznacza, że nie przeznaczyła ich na własny użytek, lecz przekazała funduszowi.
Jak zauważył organ odwoławczy, z analizy rachunku zysków i strat spółki wynika, że w 2011 r. i 2012 r., a także od 2019 r. spółka wykazuje rosnące straty. Na 31 grudnia 2022 r. jej skumulowana strata wyniosła 28.879.611 euro. Spółka nie realizuje więc głównego celu działalności gospodarczej, jakim jest osiąganie zysku, lecz we wskazanym okresie rokrocznie wykazuje znaczące straty. Bez wsparcia finansowego udziałowca spółka byłaby niezdolna do wykonywania swoich zobowiązań, przez co groziłaby jej upadłość, a stan taki trwa co najmniej od 2019 r. W ocenie organu odwoławczego świadczy to o tym, że spółka nie działa samodzielnie, a jej istnienie, w tym podejmowanie jakichkolwiek działań finansowych, zależy od działań wspólnika, a w dalszej kolejności od działań inwestorów. Wykazywana rokrocznie strata ma i takie konsekwencje, że spółka w badanym okresie nie wykazuje podatku dochodowego. Zgodnie z prawem holenderskim nie może również zadeklarować dywidendy dopóki nie pokryje strat z lat ubiegłych.
Organ odwoławczy zauważył również, że w sprzeczności ze sobą pozostaje uzyskiwanie przez podatnika wysokiej stopy zwrotu z inwestycji z systematycznym wykazywaniem przez niego straty. Wartość jego aktywów trwałych od 2011 r. do 2019 r. wzrosła bowiem z 65.000.000 euro do 296.000.000 euro, wzrosła też ilość inwestycji w spółkach grupy w okresie od 2012 r. do 2020 r. z 20 do 33. Z analizy rachunku zysków i strat, w szczególności pozycji "koszty ogólne i administracyjne" opiewającej na 3.500.000 euro rocznie wynika natomiast, że większość tych kosztów stanowi opłata za zarządzanie funduszem. W latach 2019–2022 wskazana opłata wynosiła ok. 83% ogółu wskazanych kosztów spółki. Z pisma spółki wynika, że wskazana opłata stanowi wynagrodzenie za usługi zarządzania funduszem świadczone przez N. dalej: "NNA" z USA. Podmiot ten jest powiązany z funduszem. Kwoty wskazanych opłat znacznie przewyższają dochód uzyskiwany przez podatnika. One zatem są przyczyną wykazywanych przez niego strat.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zwrócił także uwagę, że płatnik jako beneficjentów rzeczywistych wskazał R. M. D. z Wielkiej Brytanii oraz C. M. L., M. J. C., M. D. P. i M. C. S. z USA. Osoby te sprawują rzeczywistą kontrolę nad płatnikiem, jak wynika z opisu ich uprawnień, poprzez posiadanie uprawnień wynikających z wewnątrzgrupowych porozumień dotyczących sprawowania kontroli nad spółkami z grupy, będąc w sposób bezpośredni i pośredni właścicielami 100% udziałów w płatniku. Wszystkie te osoby związane są z grupą N.. Pierwsza ze wskazanych osób pełni funkcję managera w brytyjskiej spółce N. N. C. L., pozostałe w amerykańskim N. N. C.. Wynika z tego, że w rzeczywistości kontroluje płatnika nie podatnik, a inwestor z siedzibą poza Unią Europejską. Organ odwoławczy ma świadomość, że w rejestrze beneficjentów rzeczywistych prowadzonym na podstawie przepisów ustawy z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz.U. z 2018 r. poz. 723 ze zm.) można wpisać jedynie osoby fizyczne, jednakże definicja beneficjenta rzeczywistego częściowo pokrywa się z definicją rzeczywistego właściciela, zawartą w art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p., bowiem zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 pierwszej z powołanych ustaw, beneficjentem rzeczywistym jest ten kto sprawuje kontrolę nad danym podmiotem. Rzeczywistym właścicielem w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych jest zaś ten, kto prawnie, ekonomicznie oraz faktycznie sprawuje kontrolę nad otrzymanym dochodem (por. prawomocny wyrok WSA z Lublinie w sprawie I SA/Lu 383/23). Jeżeli więc podatnik, jak twierdzi, podejmuje decyzje samodzielnie, płatnik wpisałby do rejestru beneficjentów rzeczywistych członków zarządu podatnika.
Odnosząc się do kwestii substratu majątkowo-osobowego podatnika organ odwoławczy zaznaczył, że podatnik posiada trzech członków zarządu, z których żaden nie pobiera od niego wynagrodzenia z tytułu funkcji w zarządzie. Jeden z nich jest natomiast zatrudniony przez podatnika w wymiarze 5. godzin miesięcznie i z tego tytułu pobiera wynagrodzenie. Poza tym podatnik zatrudnia jeszcze jedną osobę w wymiarze 40. godzin tygodniowo od 1 listopada 2021 r., wcześniej od 18 grudnia 2018 r. w wymiarze 20. godzin. Osoba ta jednocześnie w okresie od lipca 2018 r. do kwietnia 2023 r. świadczyła pracę dla N. N. C. w A. . Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zwrócił również uwagę, że wynagrodzenie tych pracowników jest stałe, niepowiązane ze stopą zwrotu z inwestycji podatnika, a umowa o pracę zobowiązuje o dbanie o interesy wszystkich spółek z grupy. Zdaniem organu odwoławczego fakt, że spółka będąca podatnikiem w badanym okresie nie wykazała zysku, a jej zarząd nie został zmieniony, wskazuje na to, że zarząd ten nie jest rozliczany, wbrew twierdzeniom strony, z wyników finansowych na poziomie spółki, ale za działania mające charakter wykonawczy i administracyjny. To zaś wskazuje, że spółka nie ponosi ryzyka ekonomicznego prowadzonej działalności. Nie jest tak, jak twierdzi strona, że udziałowcy zapewniają jedynie źródła finansowania, a spółka samodzielnie podejmuje decyzje inwestycyjne. W związku z tym organ odwoławczy zauważył, że w okresie największego wzrostu wartości finansowych aktywów trwałych i liczby inwestycji spółka będąca podatnikiem nie zatrudniała żadnego pracownika i rady nadzorczej. Jej sprawy prowadził F. E. F. M. B.V. Biorąc zaś pod uwagę, że obecnie spółka posiada finansowe aktywa trwałe o wartości blisko 300.000.000 euro skupionych w 33 inwestycjach, trudno jest przyjąć by zatrudnione przez spółkę osoby były w stanie kierować jej samodzielną działalnością. Zwłaszcza, że wg wyjaśnień spółki, podejmowanie decyzji inwestycyjnych obejmuje wyszukiwanie gruntów nadających się do zakupu w Polsce i Rumunii, prowadzenie procesów inwestycyjnych oraz w zakresie wydzierżawiania ziemi rolnikom, monitorowanie pobierania czynszu dzierżawnego, a także podejmowanie decyzji co do sprzedaży gruntów z odpowiednią stopą zwrotu.
Jak następnie wskazał Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, podatnik nie posiadał własnych rzeczowych aktywów trwałych. Natomiast na podstawie umowy obowiązującej od 1 lipca 2022 r. N. A. M. E. udostępnił podatnikowi jedno nieoznaczone stanowisko pracy dla jednego pracownika, co strony umowy określiły jako usługę domicylacji, tj. udostępnienia adresu rejestracyjnego. Wskazana umowa nie odnosi się do powierzchni biurowej, wyposażenia biura, czy zasad korzystania z części wspólnych budynku, co jest praktyką w przypadku najmu powierzchni biurowych. Przedmiotem umowy jest udostępnienie przestrzeni coworkingowej dla jednego pracownika, jednego krzesła, biurka, dostępu do drukarki, skanera, artykułów biurowych i Internetu. Podatnik twierdzi, że posiada laptopy, komputery i inny sprzęt niezbędny do prowadzenia działalności, ale przedstawił na to żadnych dowodów. Zgodnie ze sprawozdaniem finansowym koszt wynajmu biura w 2022 r. wynosił 8.322 euro, w 2021 r. 54 euro, a w 2020 r. 3.852 euro. Zdaniem organu odwoławczego, posiadany przez spółkę substrat majątkowo-osobowy jest znikomy i nieadekwatny do wykazywanego zakresu działalności, a niektóre jego składniki mają jedynie pozorować działalność gospodarczą.
Biorąc pod uwagę sposób finansowania działalności podatnika, poziom zobowiązań wobec funduszu większych od należności, transfer odsetek do funduszu, ponoszenie opłat za zarządzanie do NNA, faktyczną kontrolę przez managerów z grupy N. , brak wynagrodzenia dla członków zarządu, którzy jednocześnie pełnią podobne funkcje w innych podmiotach grupy, brak własnych rzeczowych aktywów trwałych, niski w stosunku do wykazywanego zakresu działania poziom zatrudnienia, dostęp na podstawie umowy jedynie do adresu rejestracyjnego oraz przestrzeni dla jednego stanowiska pracy, organ odwoławczy sformułował stanowisko, zgodnie z którym podatnik nie jest rzeczywistym beneficjentem otrzymanych odsetek i nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej Jest on jedynie pośrednikiem między płatnikiem a beneficjentem rzeczywistym. Podatnik nie otrzymuje odsetek dla własnej korzyści oraz nie decyduje samodzielnie o przeznaczeniu otrzymanych środków. Nie jest zatem spełniona przesłanka zwolnienia wynikająca z art. 21 ust. 3 pkt 4 u.p.d.o.p.
Organ odwoławczy zaznaczył także, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika aby odsetki objęte były w Królestwie Niderlandów zwolnieniem podatkowym. Jednak spółka nie wykazuje podatku dochodowego do zapłaty ze względu na wykazywane straty z działalności gospodarczej. Tylko więc formalnie można uznać za spełniony warunek zwolnienia podatkowego wynikający z art. 21 ust. 3c u.p.d.o.p.
Ponieważ spółka nie jest rzeczywistym właścicielem otrzymanych odsetek, nie jest spełniona przesłanka zastosowania preferencji podatkowej wynikającej z art. 11 ust. 2 u.p.o.
Biorąc z kolei pod uwagę, że spółka nie jest rzeczywistym właścicielem odsetek, nie prowadzi w kraju swojej siedziby rzeczywistej działalności gospodarczej, opłaty za zarządzanie ponoszone do NNA powodują wykazywanie strat i w efekcie brak zapłaty podatku w kraju siedziby dla celów podatkowych, a kolejny podmiot w łańcuchu własności, będący powiernikiem funduszu, jest transparentny podatkowo, za spełnione uznać należy zdaniem organu odwoławczego przesłanki wymienione w art. 22c u.p.d.o.p. Uzasadnia to pobranie podatku w kraju rezydencji płatnika.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaznaczył, że organy podatkowe nie kwestionują zwyczajowych praktyk podmiotów holdingowych i inwestycyjnych. Oceniają natomiast konkretne ustalone okoliczności w świetle przepisów normujących zwrot podatku pobranego u źródła, z uwzględnieniem orzecznictwa polskiego oraz międzynarodowego. Zdaniem organu odwoławczego w postępowaniu podatkowym odtworzony został rzeczywisty obraz sprawy i właściwie zostały zastosowane przepisy prawa materialnego. Uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji odpowiada zaś wymaganiom określonym w art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 o.p.
W skardze na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej spółka zarzuciła, po pierwsze, naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
- art. 28b ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 3-9 u.p.d.o.p. poprzez ich niezastosowanie polegające na tym, że mimo spełnienia wszystkich przesłanek zastosowania zwolnienia z podatku u źródła organ odmówił skarżącej zwrotu pobranego przez płatnika podatku;
- art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. poprzez błędne jego zastosowanie polegające na tym, że organ uznał, iż – jak to podała skarżąca – nie spełnia ona definicji rzeczywistego właściciela, mimo że substrat majątkowo-osobowy posiadany przez skarżącą jest adekwatny do prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, nie jest ona pośrednikiem i sama decyduje o prowadzonej działalności;
- art. 22c ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 u.p.d.o.p. przez jego błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że sposób działania skarżącej jest sztuczny i ma na celu skorzystanie ze zwolnienia podatkowego, gdy – jak uważa skarżąca – ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że sposób działania skarżącej jest uzasadniony biznesowo;
- art. 18 w zw. z art. 49 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej przez naruszenie zasady równego traktowania polegające na tym, że wobec spółki z siedzibą w Holandii organ zastosował zaostrzone standardy postępowania, gdyż w subiektywnej ocenie organu spółki z Holandii wykorzystywane są do agresywnej optymalizacji podatkowej, co stanowi wyraz dyskryminacji spółki ze względu na jej siedzibę.
Skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2a w zw. z art. 121 § 1 i 2 w zw. 122 w zw. z art. 180 § 1 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 191 o.p. poprzez dowolne i wybiórcze rozpatrzenie materiału dowodowego pod z góry ustalona tezę, nie odniesienie się do dowodów i argumentów skarżącej, z których – jej zdaniem – wynika, iż prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą w kraju rezydencji, jest rzeczywistym właścicielem należności – jak podała skarżąca – z otrzymanej dywidendy i sposób jej działanie nie jest sztuczny. Błędne jest zdaniem skarżącej stwierdzenie przez organ, że struktura osobowo-majątkowa skarżącej jest sztuczna, nieadekwatna i znikoma i ma na celu pozorowanie działalności, podczas gdy skarżąca przedstawiła dokumenty i wyjaśnienia, z których wynika, że substrat majątkowo-osobowy skarżącej jest adekwatny do rodzaju i skali prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Błędne zdaniem skarżącej jest także stwierdzenie przez organ, że nie jest ona beneficjentem rzeczywistym otrzymanych odsetek, nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej i jest tylko pośrednikiem, a w konsekwencji nie otrzymuje odsetek dla własnej korzyści oraz nie decyduje samodzielnie o przeznaczeniu otrzymanych środków. Taka konkluzja, zdaniem skarżącej, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym., a skarżąca jest rzeczywistym właścicielem odsetek. Zdaniem skarżącej nie ma też organ racji twierdząc, że nie działa ona samodzielnie, a jej istnienie, w tym podejmowanie działań finansowych, zależy od działań wspólnika i inwestorów. Skarżąca uważa natomiast, że wykazała posiadanie odpowiedniego substratu majątkowo-osobowego do prowadzenia działalności gospodarczej i sama podejmuje decyzje biznesowe.
Formułując powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, a także o zobowiązanie organu do wydania decyzji zarządzającej zwrot na rzecz skarżącej zryczałtowanego podatku dochodowego w wysokości 218.991 zł.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarga jest niezasadna.
W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", decyzja zaskarżona do sądu administracyjnego podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Jak zaś stanowi art. 151 powołanej ustawy, w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, niemającego zastosowania w tej sprawie.
Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją wszczęte zostało wnioskiem skarżącej, będącej spółką z siedzibą w Królestwie Niderlandów, z dnia 29 sierpnia 2023 r. o zwrot zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych od odsetek wypłaconych przez płatnika, będącego spółką z siedzibą w Polsce. Zaskarżoną decyzją z dnia 23 grudnia 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, z dnia 25 kwietnia 2024 r. odmawiającą zwrotu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych, pobranego przez płatnika w wysokości 218.991 zł, od odsetek wypłaconych skarżącej 18 listopada 2022 r. na podstawie umowy pożyczki z dnia 28 stycznia 2011 r., aneksowanej 28 listopada 2012 r. Zaznaczyć więc w pierwszej kolejności trzeba, że zaskarżona decyzja, tak jak i decyzja organu pierwszej instancji miała za przedmiot zwrot podatku pobranego przez płatnika z tytułu wypłaconych odsetek. Nie dotyczyły one natomiast opodatkowania dywidendy. Z tego względu podnoszone w odwołaniu od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów regulujących opodatkowanie dywidendy Sąd uznaje za niedotyczące tej sprawy.
Zdaniem skarżącej spełniła ona wszystkie warunki do zastosowania zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 21 ust. 3 oraz ust. 3b-9 u.p.d.o.p. Uważa ona także, iż jedynym elementem spornym jest posiadanie przez nią, jako podatnika, statutu rzeczywistego beneficjenta w stosunku do otrzymywanych należności. Wg skarżącej jest ona rzeczywistym beneficjentem należności. Ponosi bowiem wysokie koszty ogólne i administracyjne, zatrudnia dwóch pracowników, ma dostęp do przestrzeni biurowej, posiada trzech członków zarządu i prowadzi działalność polegającą na inwestowaniu w nieruchomości.
Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej skarżąca nie spełnia przesłanki wymienionej w art. 21 ust. 3 pkt 4 u.p.d.o.p., tj. nie jest rzeczywistym właścicielem należności z tytułu odsetek, a ponadto sposób działania struktury, w której funkcjonuje skarżąca i płatnik jest sztuczna i służy uniknięciu opodatkowania. Jak zaznaczył organ odwoławczy, takie stanowisko wynika również wyraźnie z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego. W ocenie Sądu stanowisko prezentowane przez organy podatkowe jest trafne. Znajduje ono oparcie w sposób zupełny zgromadzonym i w prawidłowo ocenionym materiale dowodowym oraz wynika z trafnie zastosowanych przepisów prawa materialnego, zarówno ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, jak i umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania.
Wystąpienie przez skarżącą jako podatnika o zwrot podatku od odsetek z tytułu pożyczki udzielonej płatnikowi na podstawie wskazanej wyżej umowy pożyczki, znajduje uzasadnienie w treści art. 28b ust. 1 i 2 u.p.d.o.p. Zgodnie z powołanymi przepisami organ podatkowy zwraca, na wniosek, podatek pobrany zgodnie z art. 26 ust. 2e. Wysokość podatku do zwrotu określa się na podstawie zwolnień lub stawek wynikających z przepisów szczególnych lub umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, których stroną jest Rzeczpospolita Polska. Wniosek o zwrot podatku może złożyć podatnik, który w związku z uzyskaniem należności, od której został pobrany podatek, osiąga przychód podlegający opodatkowaniu zgodnie z przepisami niniejszej ustawy, albo płatnik, jeżeli wpłacił podatek z własnych środków i poniósł ciężar ekonomiczny tego podatku. Jak zaś wynika dokonanych ustaleń, płatnik wypłacił skarżącej kwotę należności z tytułu odsetek, pomniejszoną o kwotę pobranego podatku.
Zasadniczo, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p., podatek dochodowy z tytułu uzyskanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez podatników, o których mowa w art. 3 ust. 2, tj. podatników niemających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej siedziby lub zarządu, przychodów z odsetek ustala się w wysokości 20% przychodów. Powołany przepis stosuje się, jak wynika z ustępu 2., z uwzględnieniem umów w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu, których stroną jest Rzeczpospolita Polska.
Art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. przewiduje z kolei zwolnienie z podatku dochodowego przychodów z tytułu odsetek od pożyczek, jeżeli wypłacającym należności ze wskazanego tytułu jest m.in spółka będąca podatnikiem podatku dochodowego mająca siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a uzyskującym je jest spółka podlegająca w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania, jeżeli m.in. uzyskująca wskazane przychody posiada bezpośrednio nie mniej niż 25% udziałów (akcji) w kapitale spółki wypłacającej, a ponadto spółka uzyskująca te przychody jest rzeczywistym właścicielem otrzymywanych należności. Powołany przepis przewidujący zwolnienie podatkowe ma zastosowanie jeżeli, jak to wynika z ustępu 4., spółka posiada udziały (akcje) we wskazanej wyżej wysokości nieprzerwanie przez okres dwóch lat oraz jeżeli, co przewiduje ustęp 3b, posiadanie udziałów (akcji) wynika z tytułu własności, a także, zgodnie z treścią ustępu 3c, jeżeli spółka uzyskująca przychody nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania.
Jak wynika z art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p., rzeczywisty właściciel to podmiot, który spełnia łącznie następujące warunki: otrzymuje należność dla własnej korzyści, w tym decyduje samodzielnie o jej przeznaczeniu i ponosi ryzyko ekonomiczne związane z utratą tej należności lub jej części, nie jest pośrednikiem, przedstawicielem, powiernikiem lub innym podmiotem zobowiązanym do przekazania całości lub części należności innemu podmiotowi oraz prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą w kraju siedziby, jeżeli należności są uzyskiwane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, przy czym przy ocenie, czy podmiot prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą, uwzględnia się charakter oraz skalę działalności prowadzonej przez ten podmiot w zakresie otrzymanej należności.
Z kolei z art. 11 ust. 1 u.p.o. wynika, że odsetki, które powstają w Umawiającym się Państwie, tj. w rozpoznawanej sprawie w Polsce, i są wypłacane osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, a zatem w rozpoznawanej sprawie w Królestwie Niderlandów, mogą być opodatkowane w tym drugim Państwie. Natomiast ustęp 2. przewiduje, że takie odsetki mogą być także opodatkowane w Umawiającym się Państwie, w którym powstają, więc w Polsce, i zgodnie z ustawodawstwem tego Państwa, ale jeżeli osoba uprawniona do odsetek ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, to podatek w ten sposób ustalony nie może przekroczyć 5 % kwoty brutto tych odsetek.
Warunkiem zastosowania obniżonej stawki podatkowej przewidzianej we wskazanym przepisie u.p.o. jest zatem to, by należności z tytułu odsetek wypłacone zostały osobie uprawnionej do odsetek, mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie. Wyjaśniając pojęcie osoby uprawnionej do odsetek należy, jak trafnie przyjął organ odwoławczy, uwzględnić treść Komentarza do Modelowej Konwencji OECD. Nie jest on wprawdzie źródłem prawa, jednakże w praktyce powszechnie jest używany przy stosowaniu i interpretacji dwustronnych umów o unikaniu podwójnego opodatkowania opartych na tej Konwencji. Znaczenie Komentarza dla interpretacji umów o unikaniu podwójnego opodatkowania wynika z faktu, że stanowi on materiał, na którym oparte było przygotowanie konkretnej umowy podatkowej. Zarówno zaś treść, jak układ umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania wskazują, że oparta jest ona na wskazanej Konwencji Modelowej.
W Komentarzu wskazuje się zaś, że określenie: "osoba uprawniona" zostało wprowadzone do ustępu 2. w artykule 11. w celu wyjaśnienia znaczenia zwrotu: wypłacone osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę (...), w jakim są one użyte w ustępie 1. artykułu 11 w celu jasnego sprecyzowania, że państwo źródła nie jest zobowiązane do odstąpienia od prawa do opodatkowania dochodu z odsetek jedynie dlatego, że taki dochód został wypłacony bezpośrednio osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w państwie, z którym zawarta została umowa. Ze względu na to, że określenie: "osoba uprawniona" zostało dodane w celu rozstrzygnięcia potencjalnych trudności mogących ewentualnie powstać w wyniku użycia w ustępie 1. zwrotu: "wypłaconych osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę" (...), uważa się, że powinno być interpretowane w tym kontekście, a nie w nawiązaniu do jakiegokolwiek znaczenia technicznego, jakie mogłoby mieć na podstawie prawa wewnętrznego danego kraju. Określenie "osoba uprawniona" nie jest więc użyte w jakimś wąskim technicznym znaczeniu, lecz powinno być rozumiane w jego kontekście, a mianowicie w powiązaniu ze słowami "wypłacone osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę" i w świetle przedmiotu oraz celu konwencji, a w szczególności w celu unikania podwójnego opodatkowania i również zapobiegania unikaniu opodatkowania i oszustwom podatkowym.
Jeżeli część dochodu osiąga osoba mająca miejsce zamieszkania lub siedzibę w umawiającym się państwie, działająca w charakterze przedstawiciela lub powiernika, to byłoby sprzeczne z przedmiotem i celem Konwencji, gdyby państwo źródła przyznało obniżkę lub zwolnienie od podatku tylko z tego powodu, że bezpośredni odbiorca dochodu ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim umawiającym się państwie. W tej sytuacji bezpośredni odbiorca dochodu może skorzystać z Konwencji w charakterze osoby mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę, lecz z tego tytułu nie ma ryzyka podwójnego opodatkowania, ponieważ dana osoba nie jest uważana z podatkowego punktu widzenia za właściciela dochodu w państwie miejsca zamieszkania lub siedziby. Byłoby również sprzeczne z przedmiotem i celem Konwencji, gdyby państwo źródła przyznało obniżkę lub zwolnienie od opodatkowania osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w jednym z umawiających się państw, która nie działa w charakterze przedstawiciela lub powiernika, lecz jako osoba podstawiona za inną osobę, która faktycznie otrzymuje dany dochód. Spółka podstawiona nie może normalnie być uważana za osobę uprawnioną, ponieważ mimo, iż jest formalnym właścicielem dochodu, to w praktyce dysponuje ona bardzo ograniczonymi uprawnieniami, które czynią z niej powiernika lub zwykłego zarządcę działającego na rachunek zainteresowanych stron.
Innymi słowy, tego rodzaju podmiot, który nie decyduje samodzielnie o przeznaczeniu otrzymywanych środków z tytułu odsetek i nie ma prawa do użycia ich dla własnej korzyści, nie jest w rozumieniu art. 11 Konwencji osobą uprawnioną do odsetek. Do opodatkowania przychodów z odsetek wypłacanych takiemu podmiotowi nie ma więc zastosowania obniżona stawka podatkowa. W ocenie Sądu wskazany sposób rozumowania ma zastosowanie także do wykładni art. 11 u.p.o.
Taki też sposób rozumienia pojęcia "właściciel odsetek", jako właściwy, w rozumieniu dyrektywy Rady 2003/49/WE z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego do odsetek oraz należności licencyjnych między powiązanymi spółkami różnych Państw Członkowskich wskazuje w swoim orzecznictwie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dalej: "TSUE". W wyroku z 26 lutego 2019 r. w sprawach połączonych C-115/16, C-118/16, C-119/16 i C-299/16 TSUE przyjął, że pojęcie właściciela odsetek w rozumieniu tej dyrektywy należy interpretować jako określające podmiot, który rzeczywiście korzysta z zapłaconych mu odsetek. Artykuł 1 ust. 4 dyrektywy potwierdza to odniesienie do rzeczywistości gospodarczej, a nie tylko stanu wykazanego formalnie, wskazując, że spółkę państwa członkowskiego uznaje się za właściciela odsetek lub należności licencyjnych tylko wtedy, gdy otrzymuje ona te płatności dla własnej korzyści i nie jako pośrednik, taki jak przedstawiciel, powiernik lub upoważniony sygnatariusz, na rzecz innych osób. TSUE wskazuje także, iż z rozwoju Modelowej Konwencji OECD i komentarzy do niej wynika, że pojęcie "właściciela" wyklucza spółki pośredniczące i powinno być rozumiane nie w wąskim i technicznym znaczeniu, lecz w sposób, jednej strony, pozwalający uniknąć podwójnego opodatkowania i z drugiej, zapobiec oszustwom oraz uchylaniu się od opodatkowania.
W ocenie TSUE pojęcie właściciela odsetek występujące we wskazanej dyrektywie, ze względu na konieczność ujednolicenia tej koncepcji na poziomie krajowym i traktatowym, należy rozumieć jako "podmiot, który korzysta pod względem ekonomicznym z otrzymanych odsetek, a zatem dysponuje uprawnieniem do swobodnego decydowania o ich przeznaczeniu". Nie działa zaś, jako spółka pośrednicząca, w celu umożliwienia przepływu finansowego ze spółki będącej dłużnikiem do podmiotu, który jest właścicielem zapłaconych kwot lub nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej. Jak wskazał TSUE, okoliczność, że spółka działa jako spółka pośrednicząca, można wykazać, gdy jedynym przedmiotem działalności tej spółki jest otrzymywanie odsetek i ich przekazywanie właścicielowi lub innej spółce pośredniczącej. Brak rzeczywistej działalności gospodarczej można zaś wywieść, uwzględniając przede wszystkim szczególne cechy charakteryzujące daną działalność gospodarczą, z analizy całokształtu istotnych informacji dotyczących, w szczególności, zarządzania spółką, jej bilansu księgowego, struktury kosztów i faktycznie poniesionych wydatków, zatrudnionych przez nią pracowników oraz pomieszczeń i wyposażenia, jakimi spółka ta dysponuje.
Pojęcie rzeczywistego właściciela, także w odniesieniu do otrzymywanych odsetek, wyjaśniane jest również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyroki z dnia: 13 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 2873/11, 11 marca 2015 r., sygn. II FSK 215/13 oraz z 27 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 1370/16). Zgodnie z nim, istotnym elementem pojęcia rzeczywistego właściciela jest zakres uprawnień odbiorcy odsetek, które powinny obejmować prawo do rozporządzania nimi, tj. rzeczywiste dysponowanie według własnego uznania, a nie dysponowanie jedynie w znaczeniu formalnym. Jak wskazuje NSA, cechą osoby uprawnionej do odsetek, tj. rzeczywistego beneficjenta, jest ostateczne czerpanie korzyści z prawa do odsetek.
Biorąc to po uwagę, jako prawidłowe zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, ocenić trzeba stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym aby działalność spółki holdingowej mogła zostać uznana za działalność gospodarczą, nie może ograniczać się jedynie do biernego czerpania korzyści wynikających z praw właścicielskich, np. otrzymywania odsetek. Spółka taka powinna zaś aktywnie uczestniczyć w zarządzaniu podmiotami zależnymi. Na prowadzenie rzeczywistej działalności gospodarczej przez spółkę holdingową wskazują zaś takie obiektywne elementy, jak: lokal, personel i wyposażenie oraz kryterium istotnej obecności ekonomicznej (substantial economic presence), które odnosi się do współmierności posiadanych aktywów do rodzaju i skali działalności, tj. adekwatności posiadanych zasobów pod względem ilościowym i jakościowym do skali działalności.
Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy zauważyć trzeba, że nie ma wątpliwości co do spełnienia warunków zwolnienia podatkowego wynikających z treści art. 21 ust. 3 pkt 1-3 u.p.d.o.p. Wypacający odsetki płatnik jest bowiem spółką będącą podatnikiem podatku dochodowego i mającą siedzibę w Rzeczpospolitej Polskiej. Skarżącą z kolei jest spółką mającą siedzibę w Królestwie Niderlandów. Złożyła ona także oświadczenie, że jest rezydentem podatkowym w Holandii i podlega tam nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu. Skarżąca ponadto posiada 100% udziałów w kapitale spółki będącej płatnikiem nieprzerwanie od 2010 r.
Trafnie natomiast, zdaniem Sądu, zakwestionowane zostało spełnienie przez skarżącą warunku zastosowania zwolnienia podatkowego wynikającego z art. 21 ust. 3 pkt 4 u.p.d.o.p., a także warunku zastosowania obniżonej stawki podatkowej, wynikającej z art. 11 ust. 2 u.p.o., polegającego na posiadaniu przez skarżącą będącą podatnikiem statutu rzeczywistego właściciela w rozumieniu powołanego wyżej przepisu ustawy podatkowej i statusu uprawnionego do odsetek w rozumieniu wskazanego przepisu umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania. Trafnie również organy podatkowe przyjęły, że struktura, w ramach którem działa skarżąca, jako podatnik, i spółka będąca płatnikiem ma charakter sztuczny w rozumieniu art. 22c u.p.d.o.p.
Powołany artykuł w ustępie pierwszym stanowi, że m.in. przepisów art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. nie stosuje się, jeżeli skorzystanie ze zwolnienia określonego w tych przepisach było sprzeczne w danych okolicznościach z przedmiotem lub celem tych przepisów, i było głównym lub jednym z głównych celów dokonania transakcji lub innej czynności albo wielu transakcji lub innych czynności, a sposób działania był sztuczny. Zgodnie zaś z ustępem drugim, sposób działania nie jest sztuczny, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności należy przyjąć, że podmiot działający rozsądnie i kierujący się zgodnymi z prawem celami zastosowałby ten sposób działania w dominującej mierze z uzasadnionych przyczyn ekonomicznych. Do przyczyn, o których mowa w zdaniu pierwszym, nie zalicza się celu skorzystania ze zwolnienia określonego w art. 21 ust. 3, sprzecznego z przedmiotem lub celem tych przepisów.
Mając na względzie przytoczone regulacje prawne zauważyć trzeba, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż skarżąca finansowana jest wewnątrzgrupowo w formie agio oraz pożyczek udzielanych ze środków funduszu przez powiernika, natomiast poziom jej kapitału założycielskiego jest w stosunku do poziomu agio niski. Poziom należności skarżącej z tytułu odsetek od pożyczek udzielanych spółkom z grupy jest bliski poziomowi zobowiązań z tytułu odsetek od pożyczek zaciąganych wewnątrz grupy, zobowiązania skarżącej wobec funduszu są większe od należności. Otrzymywane odsetki od pożyczek skarżąca transferuje do funduszu. Ponosi skarżąca na rzecz NNA z siedzibą w USA opłaty za zarządzanie funduszem, w wysokości powodującej powstawanie u skarżącej straty, mimo wysokiej stopy zwrotu z inwestycji i jest skarżąca faktycznie kontrolowana przez managerów z grupy N. . Posiada wprawdzie skarżąca trzyosobowy zarząd, jednakże dwaj członkowie zarządu nie pobierają od skarżącej wynagrodzenia, jeden zaś pobiera wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w wymiarze 5. godzin miesięcznie. Przy tym wszyscy członkowie zarządu skarżącej wykonują podobne funkcje w innych spółkach z grupy. Skarżąca zatrudnia natomiast jednego pracownika w pełnym wymiarze czasu pracy, jednakże nie wykazała posiadania jakichkolwiek zasobów rzeczowych, umożliwiających jej realizację funkcji holdingowych. Przy czym pracownik ten wykonuje pracę także na rzecz innego podmiotu z grupy - N. N. C.. Wykazuje skarżąca na wysokie koszty administracyjne, jednak niemal w całości stanowią one wskazaną wyżej opłatę za zarządzanie transferowaną do N. z USA. Poza tym skarżąca ponosi koszt wynajmu adresu rejestracyjnego i dostęp do nieokreślonej przestrzeni biurowej dla jednego stanowiska pracy. Okoliczności te, zdaniem Sądu, potwierdzają trafność rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji.
Analiza struktury pasywów i aktywów skarżącej na podstawie sprawozdania finansowego za 2022 r. prowadzi bowiem do wniosku, że skarżąca jest finansowana przede wszystkim z kapitału zapasowego ze sprzedaży udziałów powyżej wartości nominalnej (agio), przy czym nabywcą udziałów jest powiernik, oraz pożyczek długoterminowych uzyskanych od funduszu działającego przez powiernika. Konkluzja ta znajduje także potwierdzenie w oświadczeniu skarżącej, która podała, że finansowanie zapewniają jej inwestorzy. Kapitał zakładowy skarżącej wynosi 18.000 euro. Jest więc bardzo niski w stosunku do poziomu agio wynoszącego 125.154.126 euro. Wysokość odsetek od pożyczek dla spółek grupy wynoszących w 2022 r. 18.343.318 euro i 15.446.022 w 2021 r. euro jest zaś podobny do poziomu zobowiązań z tytułu pożyczek od spółek z grupy wynoszącego 16.732.554 euro i 14.382.110 euro w 2021 r. Przy czym zobowiązania skarżącej w stosunku do funduszu wynosiły 26.447.624 euro w 2022 r. i 25.435.669 euro. Wskazuje to, że skarżąca jest jedynie pośrednikiem w przepływie należności w łańcuchu własności od spółek operacyjnych do inwestorów funduszu. Dodatkowo teza ta znajduje potwierdzenie w danych obejmujących lata 2019-2022. W okresie tym przychód skarżącej z tytułu odsetek łącznie wyniósł 41.139.959 euro, a koszt odsetek do innych spółek z grupy i wobec funduszu – 39.820.725 euro, samego zaś funduszu – 39.775.858 euro. Zatem skarżąca przetransferowała do funduszu niemal 97% uzyskanych odsetek, co oznacza, że nie przeznaczyła ich na własny użytek, lecz przekazała funduszowi.
Z analizy rachunku zysków i strat skarżącej wynika również, że w 2011 r. i 2012 r., a także od 2019 r. wykazuje ona rosnące straty. Na 31 grudnia 2022 r. jej skumulowana strata wyniosła 28.879.611 euro. Skarżąca, jak trafnie zauważył organ odwoławczy, nie realizuje więc głównego celu działalności gospodarczej, jakim jest osiąganie zysku, lecz rokrocznie wykazuje znaczące straty. Bez wsparcia finansowego udziałowca spółka byłaby więc niezdolna do wykonywania swoich zobowiązań, przez co groziłaby jej upadłość, a stan taki trwa co najmniej od 2019 r. Uzasadnia to przyjęcie, że skarżąca nie działa samodzielnie, a jej istnienie, w tym podejmowanie jakichkolwiek działań finansowych, zależy od działań wspólnika, a w dalszej kolejności od działań inwestorów.
Wykazywana rokrocznie strata ma i takie konsekwencje, że skarżąca we wskazanym okresie nie wykazuje podatku dochodowego. Zgodnie z prawem holenderskim nie może więc zadeklarować dywidendy, dopóki nie pokryje strat z lat ubiegłych.
Ma rację organ odwoławczy twierdząc, że w sprzeczności ze sobą pozostaje uzyskiwanie przez skarżącą wysokiej stopy zwrotu z inwestycji, wartość jej aktywów trwałych od 2011 r. do 2019 r. wzrosła bowiem z 65.000.000 euro do 296.000.000 euro, wzrosła też ilość inwestycji w spółkach grupy w okresie od 2012 r. do 2020 r. z 20 do 33, z systematycznym wykazywaniem przez skarżącą straty. Z analizy rachunku zysków i strat, w szczególności pozycji "koszty ogólne i administracyjne" opiewającej na 3.500.000 euro wynika natomiast, że większość tych kosztów stanowi opłata za zarządzanie funduszem. W latach 2019–2022 wskazana opłata wynosiła ok. 83% ogółu kosztów. Z pisma skarżącej wynika, że wskazana opłata stanowi wynagrodzenie za usługi zarządzania funduszem świadczone przez NNA z USA. Podmiot ten jest powiązany z funduszem. Kwoty wskazanych opłat znacznie przewyższają dochód uzyskiwany przez skarżącą. One zatem są przyczyną wykazywanych przez nią strat. W świetle tego ustalenia nie można uznać za trafne twierdzenia skarżącej, że o prowadzeniu przez nią rzeczywistej działalności gospodarczej w kraju siedziby dla celów podatkowych świadczy ponoszenie wysokich kosztów administracyjnych.
Trafnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że płatnik jako beneficjentów rzeczywistych wskazał R. M. D. z Wielkiej Brytanii oraz C. M. L., M. J. C., M. D. P. i M. C. S. z USA. Jak wynika z opisu uprawnień tych osób, sprawują one rzeczywistą kontrolę nad płatnikiem przez posiadanie uprawnień wynikających z wewnątrzgrupowych porozumień dotyczących sprawowania kontroli nad spółkami z grupy będącymi w sposób bezpośredni i pośredni właścicielami 100% udziałów w płatniku. Wszystkie te osoby związane są z grupą N. . Pierwsza pełni funkcje managera w brytyjskiej spółce N. N. C. L., pozostałe w amerykańskim N. N. C.. Wynika z tego, że w rzeczywistości kontroluje płatnika nie skarżąca, a inwestor z siedzibą poza Unią Europejską. Wprawdzie w rejestrze beneficjentów rzeczywistych prowadzonym na podstawie przepisów ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu można wpisać jedynie osoby fizyczne, jednakże definicja beneficjenta rzeczywistego, jak prawidłowo przyjął organ odwoławczy, częściowo pokrywa się z definicją rzeczywistego właściciela, zawartą w art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. Zgodnie bowiem z treścią art. 2 ust. 2 pkt 1 pierwszej z powołanych ustaw, beneficjentem rzeczywistym jest ten, kto sprawuje kontrolę nad danym podmiotem. Rzeczywistym właścicielem w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych jest zaś ten, kto prawnie, ekonomicznie oraz faktycznie sprawuje kontrolę nad otrzymanych dochodem (por. prawomocny wyrok WSA z Lublinie w sprawie I SA/Lu 383/23). Jeżeli więc skarżąca, jak twierdzi, podejmuje decyzje samodzielnie, płatnik wpisałby do rejestru beneficjentów rzeczywistych członków jej zarządu.
Odnosząc się do kwestii substratu majątkowo-osobowego skarżącej zauważyć trzeba, że posiada ona wprawdzie trzech członków zarządu, ale dwóch z nich nie pobiera od skarżącej wynagrodzenia. Jeden z nich jest natomiast zatrudniony przez skarżącą w wymiarze 5. godzin miesięcznie i z tego tytułu pobiera wynagrodzenie. Poza tym skarżąca zatrudnia jeszcze jedną osobę w wymiarze 40. godzin tygodniowo od 1 listopada 2021 r., wcześniej od 18 grudnia 2018 r. w wymiarze 20. godzin. Osoba ta jednocześnie w okresie od lipca 2018 r. do kwietnia 2023 r. świadczyła pracę dla N. N. C. w A. . Wynagrodzenie tych pracowników jest stałe, niepowiązane ze stopą zwrotu z inwestycji podatnika, a umowa o pracę zobowiązuje je o dbanie o interesy wszystkich spółek z grupy. Zwraca uwagę także fakt, że skarżąca w badanym okresie nie wykazała zysku, a jej zarząd nie został zmieniony. Zaznaczyć należy, że podatnik na swobodę w wyborze sposobów i form prowadzenia działalności, a także struktury, w ramach której działa. Ani organ podatkowy, ani sąd administracyjny tej swobody nie mogą ograniczać. Dotyczy to również sfery zatrudnienia i wynagrodzenia. Z zaskarżonej decyzji nie wynika jednak, by organ ją wydający w tym zakresie nakładał na skarżącą jakiekolwiek ograniczenia. Organ podatkowy prowadzący postępowanie podatkowe, ma natomiast kompetencję, tj. uprawnienie i obowiązek, by również takie, jak wskazane, fakty oceniać z punktu widzenia przepisów prawa podatkowego, a następnie sąd administracyjny ma kompetencję by oceniać zgodność z prawem procesowym i materialnym działania organu podatkowego.
Mając to na uwadze zauważyć trzeba, że podane wyżej fakty dotyczące rokrocznego ponoszenia przez skarżącą straty oraz zatrudnienia i wynagrodzenia, wbrew jej twierdzeniom, wskazują na to, że zarząd nie jest rozliczany z wyników finansowych na poziomie skarżącej, ale za działania mające charakter wykonawczy i administracyjny. To zaś z kolei wskazuje, że skarżąca nie ponosi ryzyka ekonomicznego prowadzonej działalności. Nie jest tak, jak twierdzi skarżąca, że udziałowcy zapewniają jedynie źródła finansowania, a ona samodzielnie podejmuje decyzje inwestycyjne. W związku z tym trafnie organ odwoławczy zauważył, że w okresie największego wzrostu wartości finansowych aktywów trwałych i liczby inwestycji skarżąca spółka nie zatrudniała żadnego pracownika i rady nadzorczej. Jej sprawy prowadził F. B.V. Biorąc zaś pod uwagę, że obecnie skarżąca posiada finansowe aktywa trwałe o wartości blisko 300.000.000 euro skupionych 33 inwestycjach, trudno jest przyjąć by zatrudnione przez skarżącą osoby były w stanie kierować jej samodzielną działalnością. Zwłaszcza, że wg wyjaśnień skarżącej, podejmowanie decyzji inwestycyjnych obejmuje wyszukiwanie gruntów nadających się do zakupu w Polsce i Rumunii, prowadzenie procesów inwestycyjnych oraz w zakresie wydzierżawiania ziemi rolnikom, monitorowanie pobierania czynszu dzierżawnego, a także podejmowanie decyzji co do sprzedaży gruntów z odpowiednią stopą zwrotu. Tego rodzaju działania, oprócz zebrania informacji i przeprowadzenia na ich podstawie koniecznych analiz pozwalających na podjęcie decyzji inwestycyjnych, wymagają także zapewnienia obsługi prawnej procesów inwestycyjnych, tj. m.in. przygotowania projektów umów, ich zawarcia, a także monitorowania wykonania oraz dochodzenia wynikających z nich uprawnień. Zwrócić zaś należy uwagę, że jak skarżąca wyjaśniała, będąca przedmiotem inwestycji ziemia rolna wynajmowana jest rolnikom. Bezpośrednio działania takie realizowane są przez spółki operacyjne. Jednakże skarżąca, prezentująca się jako spółka holdingowa, właśnie jako spółka holdingowa, procesy te ma finansować i nadzorować.
Z tego względu, na co zwraca się uwagę w orzecznictwie TSUE oraz sądów administracyjnych, także spółka holdingowa, o ile dana spółka w rzeczywistości realizuje funkcje holdingowe, nie musi wprawdzie posiadać znacznego rzeczowego majątku trwałego i zatrudniać licznego personelu. Potrzebuje jednak odpowiedniego wyposażenia infrastrukturalno-personalnego, co z kolei determinuje ponoszenie określonych wydatków o charakterze administracyjnym albo na utrzymanie własnej infrastruktury i wynagrodzenie pracowników, albo wynajęcie potrzebnej infrastruktury i opłacenie usług zamawianych u podmiotów zewnętrznych, koniecznych dla realizacji wskazanych funkcji spółki holdingowej.
Jak zaś wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, skarżąca nie posiadała własnych rzeczowych aktywów trwałych. Natomiast na podstawie umowy obowiązującej od 1 lipca 2022 r. N. A. M. E. udostępnił jej jedno nieoznaczone stanowisko pracy dla jednego pracownika, co strony umowy określiły jako usługę domicylacji, tj. udostępnienia adresu rejestracyjnego. Wskazana umowa nie odnosi się do powierzchni biurowej, wyposażenia biura, czy zasad korzystania z części wspólnych budynku, co jest zwykłą praktyką w przypadku najmu powierzchni biurowych. Przedmiotem umowy jest udostępnienie przestrzeni coworkingowej dla jednego pracownika, jednego krzesła, biurka, dostępu do drukarki, skanera, artykułów biurowych i Internetu. Skarżąca twierdzi, że posiada laptopy, komputery i inny sprzęt niezbędny do prowadzenia działalności, ale przedstawiła na to żadnych dowodów. Zgodnie z jej sprawozdaniem finansowym koszt wynajmu biura w 2022 r. wynosił 8.322 euro, w 2021 r. 54 euro, a w 2020 r. 3.852 euro. Wysoka kwota kosztów administracyjnych wykazywana przez skarżącą, jak była o tym wyżej mowa, nie wynika z finansowania wskazanej wyżej działalności, jaką ma ona wykonywać jako spółka holdingowa, lecz z opłaty za zarządzanie funduszem, przekazywanej do podmiotu z USA.
Mając to wszystko na uwadze Sąd podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym posiadany przez skarżącą substrat majątkowo-osobowy jest znikomy i nieadekwatny do wykazywanego zakresu działalności, a niektóre jego składniki mają jedynie pozorować działalność gospodarczą.
Biorąc zaś pod uwagę sposób finansowania działalności skarżącej, poziom zobowiązań wobec funduszu większy od należności, transfer odsetek do funduszu, ponoszenie opłat za zarządzanie do NNA, faktyczną kontrolę przez managerów z grupy N. brak wynagrodzenia dla członków zarządu, którzy jednocześnie pełnią podobne funkcje w innych podmiotach grupy, brak własnych rzeczowych aktywów trwałych, niski w stosunku do wykazywanego zakresu działania poziom zatrudnienia, dostęp na podstawie umowy jedynie do adresu rejestracyjnego oraz przestrzeni dla jednego stanowiska pracy, jako zasadne należy ocenić stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, że skarżąca nie jest rzeczywistym beneficjentem otrzymanych odsetek i nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej jako spółka holdingowa. Jest ona jedynie pośrednikiem między płatnikiem a beneficjentem rzeczywistym. Skarżąca nie otrzymuje odsetek dla własnej korzyści oraz nie decyduje samodzielnie o przeznaczeniu otrzymanych środków. Nie jest zatem spełniona przesłanka zwolnienia podatkowego wynikająca z art. 21 ust. 3 pkt 4 u.p.d.o.p. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika aby odsetki objęte były w Królestwie Niderlandów zwolnieniem podatkowym. Jednak skarżąca nie wykazuje podatku dochodowego do zapłaty ze względu na wykazywane straty z działalności gospodarczej. Tylko więc formalnie można uznać za spełniony warunek zwolnienia podatkowego wynikający z art. 21 ust. 3c u.p.d.o.p.
Sąd podziela stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji, iż skoro skarżąca nie jest rzeczywistym właścicielem otrzymanych odsetek, nie jest spełniona przesłanka zastosowania preferencji podatkowej wynikającej z art. 11 ust. 2 u.p.o.
Biorąc z kolei pod uwagę, że skarżąca nie jest rzeczywistym właścicielem odsetek, nie prowadzi w kraju swojej siedziby rzeczywistej działalności gospodarczej, opłaty za zarządzanie ponoszone do NNA powodują wykazywanie strat i w efekcie brak zapłaty podatku w kraju siedziby dla celów podatkowych, a kolejny podmiot w łańcuchu własności, będący powiernikiem funduszu, jest transparentny podatkowo, za spełnione uznać należy, jak prawidłowo przyjął organ odwoławczy, przesłanki wymienione w art. 22c u.p.d.o.p. Uzasadnia to pobranie podatku w kraju rezydencji płatnika. Trafnie więc organ podatkowy odmówił zwrotu podatku pobranego przez płatnika.
Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że niezasadny jest zarzut art. 28b ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 3-9 u.p.d.o.p. poprzez ich niezastosowanie, gdyż nie zostały spełnione wszystkie przesłanki zwolnienia podatkowego ustanowione w treści art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p., a konkretnie nie została spełniona przesłanka posiadania przez skarżącą statusu rzeczywistego właściciela należności z tytułu odsetek. Organy podatkowe nie naruszyły również art. 4 pkt 29a u.p.d.o.p, gdyż nie został on błędnie zastosowany. Pomijając, że powołany przepis jedynie formułuje definicję pojęcia rzeczywistego właściciela należności na potrzeby stosowania przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych i niezależnie od wyników oceny w konkretnej sprawie, czy wnioskodawca jest, czy nie jest rzeczywistym właścicielem należności, do oceny tej kwestii wskazany przepis powinien być zastosowany, nie ma skarżąca racji – o czym była wyżej mowa - twierdząc, że posiadany przez nią substrat majątkowo-osobowy jest adekwatny do prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, nie jest ona pośrednikiem i sama decyduje o prowadzonej działalności. Zdaniem Sądu, ma organ rację wskazując na spełnienie przesłanek wyłączających zastosowanie zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p., ustanowionych w art. 22c. Struktura, w jakiej działała skarżąca i płatnik, jak była o tym wyżej mowa, miała charakter sztuczny i prowadziła do braku zapłaty podatku dochodowego od odsetek. Nie ma uzasadnienia zarzut naruszenia art. 18 w zw. z art. 49 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, gdyż posiadanie przez skarżącą siedziby w Królestwie Niderlandów nie było powodem zakwestionowania spełnienia przez nią warunków zastosowania zwolnienia podatkowego na podstawie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych ani preferencji podatkowej, wynikającej z przepisów umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania.
Sąd nie podziela zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy był wystarczający do ustalenia faktów istotnych z punktu widzenia treści przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie. Zgromadzone dowody zostały, zdaniem Sądu, ocenione zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Nie zachodzi też sytuacja uregulowana w treści przepisu art. 2a o.p.
Uznając zarzuty skargi za niezasadne i nie znajdując innych powodów uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.